Giới thiệu về Hiệu ứng Lượng tử trong Trường hấp dẫn - Mukhanov & Winitzki

Tìm hiểu về hiệu ứng lượng tử trong trọng lực. Khám phá mối liên hệ giữa cơ học lượng tử và thuyết tương đối rộng, cùng các thách thức hiện tại.

Trường đại học

Ludwig-Maximilians University

Chuyên ngành

Vật lý Lý thuyết

Người đăng

Ẩn danh

Thể loại

Sách giáo trình

2007

285
2
0

Phí lưu trữ

55 Point

Mục lục chi tiết

Preface

1. Part I Canonical quantization and particle production

1.1. Overview: a taste of quantum fields

1.2. Quantum field and its vacuum state

1.3. The vacuum energy

1.4. Quantum vacuum fluctuations

1.5. Particle interpretation of quantum fields

1.6. Quantum field theory in classical backgrounds

1.7. Examples of particle creation

2. Reminder: classical and quantum theory

2.3. Quantization of Hamiltonian systems

2.4. Hilbert spaces and Dirac notation

2.5. Operators, eigenvalue problem and basis in a Hilbert space

2.6. Generalized eigenvectors and basic matrix elements

2.7. Evolution in quantum theory

3. Driven harmonic oscillator

3.1. Quantizing an oscillator

3.2. The “in” and “out” states

3.3. Matrix elements and Green’s functions

4. From harmonic oscillators to fields

4.1. Quantum harmonic oscillators

4.2. From oscillators to fields

4.3. Quantizing fields in a flat spacetime

4.4. The mode expansion

4.5. Vacuum energy and vacuum fluctuations

4.6. The Schrödinger equation for a quantum field

5. Reminder: classical fields

5.1. The action functional

5.2. Real scalar field and its coupling to the gravity

5.3. Gauge invariance and coupling to the electromagnetic field

5.4. Action for the gravitational and gauge fields

5.5. Energy-momentum tensor

6. Quantum fields in expanding universe

6.1. Classical scalar field in expanding background

6.4. Hilbert space; “a- and b-particles”

6.5. Choice of the physical vacuum

6.1. The instantaneous lowest-energy state

6.2. Ambiguity of the vacuum state

6.6. Amplitude of quantum fluctuations

6.1. Comparing fluctuations in the vacuum and excited states

6.7. An example of particle production

7. Quantum fields in the de Sitter universe

7.1. De Sitter universe

7.1. Bunch–Davies vacuum

7.3. Fluctuations in inflationary universe

8. Unruh effect

8.2. Comoving frame of accelerated observer

8.3. Quantum fields in inertial and accelerated frames

8.5. Occupation numbers and Unruh temperature

9. Hawking effect. Thermodynamics of black holes

9.2. Kruskal–Szekeres coordinates

9.3. Field quantization and Hawking radiation

9.4. Hawking effect in 3+1 dimensions

9.2. Thermodynamics of black holes

9.1. Laws of black hole thermodynamics

10. The Casimir effect

10.1. Vacuum energy between plates

10.2. Regularization and renormalization

11. Part II Path integrals and vacuum polarization

11.2. Path integrals

11.3. Propagator as a path integral

11.4. Lagrangian path integrals

11.3. Propagators for free particle and harmonic oscillator

11.4. Euclidean path integral

11.4. Ground state as a path integral

12. Effective action

12.1. Driven harmonic oscillator (continuation)

12.1. Green’s functions and matrix elements

12.2. Euclidean Green’s function

12.3. Introducing effective action

12.4. Calculating effective action for a driven oscillator

12.6. The effective action “recipe”

12.2. Effective action in external gravitational field

12.1. Euclidean action for scalar field

12.3. Effective action as a functional determinant

12.1. Reformulation of the eigenvalue problem

12.3. Heat kernel

13. Calculation of heat kernel

13.1. Perturbative expansion for the heat kernel

13.2. Trace of the heat kernel

13.3. The Seeley–DeWitt expansion

14. Results from effective action

14.1. Renormalization of the effective action

14.2. Finite terms in the effective action

14.1. EMT from the Polyakov action

14.3. Conformal anomaly

Appendix 1 Mathematical supplement

A1.1. Functionals and distributions (generalized functions)

A1.2. Green’s functions, boundary conditions, and contours

A1.3. Euler’s gamma function and analytic continuations

Appendix 2 Backreaction derived from effective action

Appendix 3 Mode expansions cheat sheet

Appendix 4 Solutions to exercises

Index

Tóm tắt

I. Giới thiệu Hiệu ứng Lượng tử Trường Hấp dẫn Tổng quan

Bài viết này trình bày một giới thiệu về hiệu ứng lượng tử trong trường hấp dẫn, một lĩnh vực nghiên cứu hấp dẫn kết hợp hai trụ cột của vật lý hiện đại: cơ học lượng tửthuyết tương đối rộng. Nghiên cứu này quan trọng vì nó giúp chúng ta hiểu rõ hơn về vũ trụ ở các quy mô cực nhỏ và cực lớn, nơi cả hai lý thuyết này đều đóng vai trò quan trọng. Cơ học lượng tử mô tả hành vi của vật chất và năng lượng ở cấp độ nguyên tử và hạ nguyên tử, trong khi thuyết tương đối rộng mô tả lực hấp dẫn như một sự cong vênh của không-thời gian. Việc kết hợp hai lý thuyết này gặp nhiều khó khăn, dẫn đến sự cần thiết của một lý thuyết thống nhất về trường hấp dẫn lượng tử. Theo tài liệu gốc, cuốn sách này "covers the basic (but essential) material of quantization of fields in expanding universe and quantum fluctuations in inflationary spacetime." Điều này bao gồm việc lượng tử hóa trường hấp dẫn trong bối cảnh vũ trụ giãn nở, và những hiệu ứng lượng tử quan trọng như hiệu ứng Casimir, Unruh và Hawking. Bài viết cũng giới thiệu phương pháp action hiệu dụng để tính toán ảnh hưởng ngược của các hệ thống lượng tử lên trường hấp dẫn cổ điển.

1.1. Trường hấp dẫn lượng tử Định nghĩa và tầm quan trọng

Trường hấp dẫn lượng tử là một lý thuyết vật lý lý thuyết nhằm mục đích mô tả lực hấp dẫn theo các nguyên tắc của cơ học lượng tử. Nó khác với hấp dẫn cổ điển, được mô tả bởi thuyết tương đối rộng của Einstein, trong đó lực hấp dẫn được coi là một lực liên tục do sự cong vênh của không-thời gian. Lý thuyết hấp dẫn lượng tử tìm cách lượng tử hóa lực hấp dẫn, có nghĩa là mô tả nó bằng các đơn vị rời rạc được gọi là graviton, tương tự như cách photon là các đơn vị rời rạc của ánh sáng. Sự thống nhất này được kỳ vọng sẽ giải quyết các bài toán hóc búa như kỳ dị hấp dẫn trong lỗ đen lượng tử và mô tả trạng thái vũ trụ sơ khai.

1.2. Mâu thuẫn giữa Thuyết tương đối rộng và Cơ học lượng tử

Một trong những thách thức lớn nhất trong vật lý lý thuyết là sự không tương thích giữa thuyết tương đối rộngcơ học lượng tử. Thuyết tương đối rộng mô tả không-thời gian là một thực thể liên tục, trong khi cơ học lượng tử mô tả các trường là rời rạc và lượng tử hóa. Sự mâu thuẫn này trở nên đặc biệt rõ ràng trong các điều kiện khắc nghiệt như bên trong lỗ đen lượng tử hoặc trong vũ trụ sơ khai, nơi cả lực hấp dẫn và hiệu ứng lượng tử đều chiếm ưu thế. Việc giải quyết mâu thuẫn này đòi hỏi một lý thuyết mới về trường hấp dẫn lượng tử có thể mô tả cả hai lực một cách nhất quán.

1.3. Các ứng dụng tiềm năng của hấp dẫn lượng tử

Lý thuyết hấp dẫn lượng tử có tiềm năng cách mạng hóa sự hiểu biết của chúng ta về vũ trụ và các định luật vật lý. Một trong những ứng dụng quan trọng nhất là giải thích sự hình thành và tiến hóa của vũ trụ sơ khai, nơi các hiệu ứng lượng tử trong trường hấp dẫn có thể đã đóng một vai trò quan trọng. Cosmology lượng tử sử dụng các nguyên tắc của hấp dẫn lượng tử để mô tả vũ trụ ở quy mô lớn. Nó cũng có thể giúp chúng ta hiểu rõ hơn về bản chất của lỗ đen lượng tử và giải quyết các bài toán liên quan đến kỳ dị hấp dẫn.

II. Thách thức Bài toán trong Lượng tử hóa Trường hấp dẫn 55

Việc lượng tử hóa trường hấp dẫn đối mặt với nhiều thách thức về mặt lý thuyết và toán học. Một trong những thách thức lớn nhất là sự không thể tái chuẩn hóa của thuyết tương đối rộng. Khi cố gắng lượng tử hóa thuyết tương đối rộng bằng các phương pháp tiêu chuẩn của lý thuyết trường lượng tử, chúng ta gặp phải các vô cực không thể loại bỏ bằng các kỹ thuật tái chuẩn hóa thông thường. Điều này cho thấy rằng thuyết tương đối rộng có thể chỉ là một lý thuyết hiệu dụng ở năng lượng thấp, và cần một lý thuyết hoàn chỉnh hơn để mô tả hấp dẫn lượng tử. Một vấn đề khác là bài toán đo lường trong hấp dẫn lượng tử. Trong cơ học lượng tử, quá trình đo lường làm sụp đổ hàm sóng, nhưng trong hấp dẫn lượng tử, sự đo lường không-thời gian có thể dẫn đến các vấn đề về tính bất định và sự vi phạm nguyên tắc tương đối rộng.

2.1. Sự không thể tái chuẩn hóa của Thuyết tương đối rộng

Việc tái chuẩn hóa là một kỹ thuật toán học được sử dụng để loại bỏ các vô cực trong lý thuyết trường lượng tử. Tuy nhiên, khi áp dụng kỹ thuật này cho thuyết tương đối rộng, chúng ta gặp phải các vô cực không thể loại bỏ, cho thấy rằng lý thuyết này không thể dự đoán các hiện tượng ở năng lượng cao. Điều này đã thúc đẩy các nhà vật lý tìm kiếm các lý thuyết thay thế về hấp dẫn lượng tử, chẳng hạn như thuyết dâyvòng hấp dẫn lượng tử, có thể tái chuẩn hóa được.

2.2. Bài toán đo lường trong Hấp dẫn lượng tử

Trong cơ học lượng tử, quá trình đo lường làm thay đổi trạng thái của hệ thống, dẫn đến sự sụp đổ của hàm sóng. Tuy nhiên, trong hấp dẫn lượng tử, quá trình đo lường không-thời gian có thể dẫn đến các vấn đề về tính bất định và sự vi phạm nguyên tắc tương đối rộng. Điều này tạo ra một thách thức lớn trong việc xây dựng một lý thuyết nhất quán về hấp dẫn lượng tử, vì nó đòi hỏi một sự hiểu biết sâu sắc hơn về mối quan hệ giữa quá trình đo lường và cấu trúc của không-thời gian.

2.3. Vai trò của Tính bất định lượng tử trong Trường hấp dẫn

Tính bất định lượng tử là một nguyên tắc cơ bản của cơ học lượng tử, theo đó một số cặp thuộc tính vật lý nhất định, chẳng hạn như vị trí và động lượng, không thể được biết với độ chính xác tuyệt đối đồng thời. Trong hấp dẫn lượng tử, tính bất định lượng tử có thể dẫn đến sự dao động lượng tử của không-thời gian, tạo ra các biến động ngẫu nhiên trong trường hấp dẫn. Những dao động này có thể có những ảnh hưởng sâu sắc đến sự hình thành và tiến hóa của vũ trụ sơ khai và có thể giải thích các hiện tượng như năng lượng tối và vật chất tối.

III. Thuyết Dây Vòng Hấp dẫn lượng tử Giải pháp tiềm năng

Có hai ứng cử viên chính cho một lý thuyết thống nhất về hấp dẫn lượng tử: thuyết dâyvòng hấp dẫn lượng tử. Thuyết dây thay thế các hạt điểm bằng các sợi dây một chiều, rung động ở các tần số khác nhau để tạo ra các hạt khác nhau. Vòng hấp dẫn lượng tử lượng tử hóa trực tiếp không-thời gian, dẫn đến một cấu trúc rời rạc của không-thời gian. Cả hai lý thuyết đều có những ưu điểm và nhược điểm riêng, và hiện tại vẫn chưa có bằng chứng thực nghiệm nào để ủng hộ lý thuyết nào hơn lý thuyết kia. Theo tài liệu gốc, "Topics such as quantization of higher-spin fields or interacting fields in curved spacetime, direct renormalization of the energy-momentum tensor, and the theory of cosmological perturbations are left out." Điều này cho thấy bài viết tập trung vào các khái niệm cơ bản chứ không đi sâu vào các khía cạnh kỹ thuật phức tạp.

3.1. Thuyết Dây Các tính chất cơ bản và ứng dụng

Thuyết dây là một lý thuyết vật lý lý thuyết thay thế các hạt điểm bằng các sợi dây một chiều, rung động ở các tần số khác nhau để tạo ra các hạt khác nhau. Nó đòi hỏi sự tồn tại của các chiều không gian bổ sung, và nó có thể mô tả cả lực hấp dẫn và các lực cơ bản khác một cách thống nhất. Thuyết dây đã được sử dụng để nghiên cứu các hiện tượng như lỗ đen lượng tử và vũ trụ sơ khai, và nó có tiềm năng giải quyết một số bài toán hóc búa trong vật lý lý thuyết.

3.2. Vòng Hấp dẫn lượng tử Mô tả không thời gian rời rạc

Vòng hấp dẫn lượng tử là một lý thuyết vật lý lý thuyết lượng tử hóa trực tiếp không-thời gian, dẫn đến một cấu trúc rời rạc của không-thời gian. Trong vòng hấp dẫn lượng tử, không-thời gian được tạo thành từ các vòng xoắn, và các lực cơ bản được mô tả bởi sự tương tác của các vòng xoắn này. Vòng hấp dẫn lượng tử có thể giải quyết một số bài toán liên quan đến kỳ dị hấp dẫn và có thể mô tả vũ trụ sơ khai mà không cần đến các chiều không gian bổ sung.

3.3. So sánh Thuyết Dây và Vòng Hấp dẫn lượng tử

Thuyết dâyvòng hấp dẫn lượng tử là hai ứng cử viên chính cho một lý thuyết thống nhất về hấp dẫn lượng tử, nhưng chúng có những cách tiếp cận rất khác nhau. Thuyết dây đòi hỏi sự tồn tại của các chiều không gian bổ sung, trong khi vòng hấp dẫn lượng tử lượng tử hóa trực tiếp không-thời gian. Thuyết dây có thể mô tả cả lực hấp dẫn và các lực cơ bản khác một cách thống nhất, trong khi vòng hấp dẫn lượng tử tập trung vào việc lượng tử hóa lực hấp dẫn. Cả hai lý thuyết đều có những ưu điểm và nhược điểm riêng, và hiện tại vẫn chưa có bằng chứng thực nghiệm nào để ủng hộ lý thuyết nào hơn lý thuyết kia.

IV. Ứng dụng thực tế của Hiệu ứng Lượng tử vào Vũ trụ học 58

Các hiệu ứng lượng tử trong trường hấp dẫn đóng một vai trò quan trọng trong vũ trụ học, đặc biệt là trong việc mô tả vũ trụ sơ khai và sự hình thành cấu trúc lớn. Dao động lượng tử trong quá trình lạm phát vũ trụ có thể đã tạo ra các biến động mật độ, dẫn đến sự hình thành các thiên hà và cụm thiên hà mà chúng ta quan sát ngày nay. Hiệu ứng lượng tử cũng có thể giải thích sự tồn tại của năng lượng tối và vật chất tối, hai thành phần bí ẩn chiếm phần lớn năng lượng và vật chất trong vũ trụ. Theo tài liệu gốc, the book "contains a detailed explanation of the Casimir, Unruh, and Hawking effects." Các hiệu ứng này đều là các ví dụ về hiệu ứng lượng tử trong trường hấp dẫn.

4.1. Dao động Lượng tử và sự hình thành cấu trúc lớn

Trong quá trình lạm phát vũ trụ, các dao động lượng tử có thể đã được khuếch đại, tạo ra các biến động mật độ. Những biến động này đóng vai trò là hạt giống cho sự hình thành các thiên hà và cụm thiên hà mà chúng ta quan sát ngày nay. Việc nghiên cứu các dao động lượng tử trong vũ trụ sơ khai có thể cung cấp những hiểu biết sâu sắc về các định luật vật lý chi phối sự hình thành và tiến hóa của vũ trụ.

4.2. Hiệu ứng lượng tử và năng lượng tối

Năng lượng tối là một thành phần bí ẩn chiếm khoảng 68% năng lượng trong vũ trụ. Hiệu ứng lượng tử, chẳng hạn như năng lượng chân không, có thể đóng góp vào năng lượng tối. Tuy nhiên, các tính toán lý thuyết về năng lượng chân không vượt quá đáng kể các quan sát vũ trụ học, tạo ra một bài toán lớn trong vật lý lý thuyết. Việc giải quyết bài toán này có thể đòi hỏi một sự hiểu biết sâu sắc hơn về hấp dẫn lượng tử.

4.3. Hiệu ứng lượng tử và vật chất tối

Vật chất tối là một thành phần bí ẩn chiếm khoảng 27% vật chất trong vũ trụ. Hiệu ứng lượng tử có thể đóng vai trò trong việc giải thích sự tồn tại của vật chất tối. Một số ứng cử viên cho vật chất tối, chẳng hạn như các hạt axion và các hạt tương tác yếu (WIMPs), là các hạt lượng tử có thể tương tác yếu với vật chất thông thường thông qua trường hấp dẫn. Việc nghiên cứu các tương tác này có thể cung cấp những hiểu biết sâu sắc về bản chất của vật chất tối.

V. Hiệu ứng Hawking Casimir Unruh Kết quả quan trọng

Một số hiệu ứng lượng tử quan trọng đã được khám phá trong bối cảnh trường hấp dẫn, bao gồm hiệu ứng Hawking, hiệu ứng Casimirhiệu ứng Unruh. Hiệu ứng Hawking mô tả sự phát xạ bức xạ nhiệt từ lỗ đen lượng tử, cho thấy rằng lỗ đen lượng tử không hoàn toàn đen như chúng ta tưởng. Hiệu ứng Casimir mô tả lực hút giữa hai tấm kim loại song song do các dao động lượng tử của trường điện từ. Hiệu ứng Unruh mô tả sự phát hiện các hạt nhiệt bởi một người quan sát gia tốc trong không gian trống rỗng. Các hiệu ứng này là những ví dụ quan trọng về cách cơ học lượng tửthuyết tương đối rộng tương tác với nhau.

5.1. Hiệu ứng Hawking Bức xạ từ Lỗ đen lượng tử

Hiệu ứng Hawking là một hiện tượng lượng tử theo đó lỗ đen lượng tử phát ra bức xạ nhiệt, cho thấy rằng chúng không hoàn toàn đen như chúng ta tưởng. Bức xạ Hawking được tạo ra bởi các hiệu ứng lượng tử gần chân trời sự kiện của lỗ đen lượng tử, và nó có nhiệt độ tỷ lệ nghịch với khối lượng của lỗ đen lượng tử. Việc nghiên cứu hiệu ứng Hawking có thể cung cấp những hiểu biết sâu sắc về bản chất của lỗ đen lượng tửtrường hấp dẫn lượng tử.

5.2. Hiệu ứng Casimir Lực hút do Dao động lượng tử

Hiệu ứng Casimir là một hiện tượng lượng tử theo đó hai tấm kim loại song song hút nhau do các dao động lượng tử của trường điện từ. Lực Casimir được tạo ra bởi sự khác biệt trong năng lượng chân không giữa bên trong và bên ngoài các tấm kim loại. Hiệu ứng Casimir đã được đo lường thực nghiệm và có ứng dụng tiềm năng trong các thiết bị vi mô và nano.

5.3. Hiệu ứng Unruh Gia tốc và bức xạ nhiệt

Hiệu ứng Unruh là một hiện tượng lượng tử theo đó một người quan sát gia tốc trong không gian trống rỗng phát hiện các hạt nhiệt. Hiệu ứng Unruh cho thấy rằng khái niệm về hạt phụ thuộc vào trạng thái chuyển động của người quan sát, và nó liên quan đến nguyên tắc tương đương của Einstein. Hiệu ứng Unruh vẫn chưa được đo lường trực tiếp, nhưng nó có ý nghĩa quan trọng đối với sự hiểu biết của chúng ta về cơ học lượng tửthuyết tương đối rộng.

VI. Tương lai của nghiên cứu Hiệu ứng Lượng tử Hấp dẫn 55

Nghiên cứu về hiệu ứng lượng tử trong trường hấp dẫn là một lĩnh vực đang phát triển nhanh chóng, với nhiều câu hỏi mở và các hướng nghiên cứu tiềm năng. Việc xây dựng một lý thuyết nhất quán về trường hấp dẫn lượng tử vẫn là một trong những thách thức lớn nhất trong vật lý lý thuyết. Tuy nhiên, những tiến bộ gần đây trong thuyết dây, vòng hấp dẫn lượng tử và các phương pháp toán học mới đã mang lại hy vọng cho việc giải quyết bài toán này. Ngoài ra, các thí nghiệm và quan sát mới có thể cung cấp những bằng chứng thực nghiệm quan trọng để kiểm tra các lý thuyết khác nhau về hấp dẫn lượng tử. Theo tài liệu gốc, "The emphasis of this course is primarily on concepts rather than on computational results.", cho thấy tầm quan trọng của việc hiểu các nguyên tắc cơ bản.

6.1. Các thí nghiệm tiềm năng để kiểm tra Hấp dẫn lượng tử

Việc kiểm tra các lý thuyết về hấp dẫn lượng tử bằng thực nghiệm là một thách thức lớn, vì các hiệu ứng lượng tử trong trường hấp dẫn thường rất yếu và khó quan sát. Tuy nhiên, một số thí nghiệm tiềm năng có thể cung cấp những bằng chứng thực nghiệm quan trọng để kiểm tra các lý thuyết khác nhau về hấp dẫn lượng tử. Các thí nghiệm này bao gồm việc đo lường các biến động nhỏ trong trường hấp dẫn, tìm kiếm các vi phạm của nguyên tắc tương đương và quan sát các hiệu ứng liên quan đến lỗ đen lượng tử.

6.2. Vai trò của toán học trong Lý thuyết Hấp dẫn lượng tử

Các phương pháp toán học mới, chẳng hạn như hình học không giao hoán và lý thuyết phạm trù, đang đóng một vai trò ngày càng quan trọng trong việc phát triển các lý thuyết về hấp dẫn lượng tử. Những phương pháp này có thể cung cấp những công cụ mới để mô tả không-thời gian ở quy mô Planck và để giải quyết các bài toán liên quan đến tính bất định lượng tử và sự vi phạm nguyên tắc tương đối rộng.

6.3. Tính thống nhất của Vật lý thông qua Hấp dẫn lượng tử

Mục tiêu cuối cùng của vật lý lý thuyết là xây dựng một lý thuyết thống nhất có thể mô tả tất cả các lực cơ bản và các hạt cơ bản trong vũ trụ. Lý thuyết hấp dẫn lượng tử có thể đóng một vai trò quan trọng trong việc đạt được mục tiêu này, vì nó có tiềm năng thống nhất lực hấp dẫn với các lực cơ bản khác và giải thích sự tồn tại của vật chất tối và năng lượng tối. Việc xây dựng một lý thuyết thống nhất về vật lý sẽ là một thành tựu lớn trong lịch sử khoa học.

27/09/2025

Trích đoạn nội dung tài liệu

com INTRODUCTION TO QUANTUM EFFECTS IN GRAVITY This is the first introductory textbook on quantum field theory in gravitational backgrounds intended for undergraduate and beginning graduate students in the fields of theoretical astrophysics, cosmology, particle physics, and string theory. The book covers the basic (but essential) material of quantization of fields in expanding universe and quantum fluctuations in inflationary spacetime. It also contains a detailed explanation of the Casimir, Unruh, and Hawking effects, and introduces the method of effective action used for calculating the backreaction of quantum systems on a classical external gravitational field. The broad scope of the material covered will provide the reader with a thorough perspective of the subject.

Complicated calculations are avoided in favor of sim- pler ones, which still contain the relevant physical concepts. Every major result is derived from first principles and thoroughly explained. The book is self-contained and assumes only a basic knowledge of general relativity. Exercises with detailed solutions are provided throughout the book.

Mukhanov is Professor of Physics at Ludwig-Maximilians University, Munich. His main result is the theory of inflationary cosmological perturbations. Professor Mukhanov is author of Physical Foundations of Cosmol- ogy (Cambridge University Press, 2005). He also serves on the editorial boards of leading research journals and is Scientific Director of the Journal of Cosmology and Astroparticle Physics (JCAP).

Sergei Winitzki is Research Associate in the Department of Physics at Ludwig- Maximilians University, Munich. His main areas of research include quantum cosmology, the theory of dark energy, the global structure of spacetime, and quantum gravity.com INTRODUCTION TO QUANTUM EFFECTS IN GRAVITY VIATCHESLAV MUKHANOV AND SERGEI WINITZKI Ludwig-Maximilians University, Munich www.com cambridge university press Cambridge, New York, Melbourne, Madrid, Cape Town, Singapore, São Paulo Cambridge University Press The Edinburgh Building, Cambridge CB2 8RU, UK Published in the United States of America by Cambridge University Press, New York www.org Information on this title: www. Winitzki 2007 This publication is in copyright. Subject to statutory exception and to the provisions of relevant collective licensing agreements, no reproduction of any part may take place without the written permission of Cambridge University Press.

First published 2007 Printed in the United Kingdom at the University Press, Cambridge A catalog record for this publication is available from the British Library ISBN 978-0-521-86834-1 hardback Cambridge University Press has no responsibility for the persistence or accuracy of URLs for external or third-party internet websites referred to in this publication, and does not guarantee that any content on such websites is, or will remain, accurate or appropriate.com Contents Preface page ix Part I Canonical quantization and particle production 1 1 Overview: a taste of quantum fields 3 1.2 Quantum field and its vacuum state 4 1.3 The vacuum energy 7 1.4 Quantum vacuum fluctuations 8 1.5 Particle interpretation of quantum fields 9 1.6 Quantum field theory in classical backgrounds 9 1.7 Examples of particle creation 10 2 Reminder: classical and quantum theory 13 2.3 Quantization of Hamiltonian systems 19 2.4 Hilbert spaces and Dirac notation 20 2.5 Operators, eigenvalue problem and basis in a Hilbert space 22 2.6 Generalized eigenvectors and basic matrix elements 26 2.7 Evolution in quantum theory 29 3 Driven harmonic oscillator 33 3.1 Quantizing an oscillator 33 3.2 The “in” and “out” states 35 3.3 Matrix elements and Green’s functions 38 v www.com vi Contents 4 From harmonic oscillators to fields 42 4.1 Quantum harmonic oscillators 42 4.2 From oscillators to fields 43 4.3 Quantizing fields in a flat spacetime 45 4.4 The mode expansion 48 4.5 Vacuum energy and vacuum fluctuations 50 4.6 The Schrödinger equation for a quantum field 51 5 Reminder: classical fields 54 5.1 The action functional 54 5.2 Real scalar field and its coupling to the gravity 56 5.3 Gauge invariance and coupling to the electromagnetic field 58 5.4 Action for the gravitational and gauge fields 59 5.5 Energy-momentum tensor 61 6 Quantum fields in expanding universe 64 6.1 Classical scalar field in expanding background 64 6.4 Hilbert space; “a- and b-particles” 69 6.5 Choice of the physical vacuum 71 6.1 The instantaneous lowest-energy state 71 6.2 Ambiguity of the vacuum state 74 6.6 Amplitude of quantum fluctuations 78 6.1 Comparing fluctuations in the vacuum and excited states 80 6.7 An example of particle production 81 7 Quantum fields in the de Sitter universe 85 7.1 De Sitter universe 85 7.1 Bunch–Davies vacuum 90 7.3 Fluctuations in inflationary universe 92 8 Unruh effect 97 8.2 Comoving frame of accelerated observer 100 8.3 Quantum fields in inertial and accelerated frames 103 8.5 Occupation numbers and Unruh temperature 107 www.com Contents vii 9 Hawking effect. Thermodynamics of black holes 109 9.2 Kruskal–Szekeres coordinates 111 9.3 Field quantization and Hawking radiation 115 9.4 Hawking effect in 3+1 dimensions 118 9.2 Thermodynamics of black holes 120 9.1 Laws of black hole thermodynamics 121 10 The Casimir effect 124 10.1 Vacuum energy between plates 124 10.2 Regularization and renormalization 125 Part II Path integrals and vacuum polarization 129 11 Path integrals 131 11.2 Propagator as a path integral 132 11.3 Lagrangian path integrals 137 11.4 Propagators for free particle and harmonic oscillator 138 11.3 Euclidean path integral 142 11.4 Ground state as a path integral 144 12 Effective action 146 12.1 Driven harmonic oscillator (continuation) 146 12.1 Green’s functions and matrix elements 146 12.2 Euclidean Green’s function 148 12.3 Introducing effective action 150 12.4 Calculating effective action for a driven oscillator 152 12.6 The effective action “recipe” 157 12.2 Effective action in external gravitational field 159 12.1 Euclidean action for scalar field 161 12.3 Effective action as a functional determinant 163 12.1 Reformulation of the eigenvalue problem 164 12.3 Heat kernel 167 www.com viii Contents 13 Calculation of heat kernel 170 13.1 Perturbative expansion for the heat kernel 171 13.2 Trace of the heat kernel 176 13.3 The Seeley–DeWitt expansion 178 14 Results from effective action 180 14.1 Renormalization of the effective action 180 14.2 Finite terms in the effective action 183 14.1 EMT from the Polyakov action 185 14.3 Conformal anomaly 187 Appendix 1 Mathematical supplement 193 A1.1 Functionals and distributions (generalized functions) 193 A1.2 Green’s functions, boundary conditions, and contours 202 A1.3 Euler’s gamma function and analytic continuations 206 Appendix 2 Backreaction derived from effective action 212 Appendix 3 Mode expansions cheat sheet 216 Appendix 4 Solutions to exercises 218 Index 272 www.com Preface This book is an expanded and reorganized version of the lecture notes for a course taught at the Ludwig-Maximilians University, Munich, in the spring semester of 2003. The course is an elementary introduction to the basic concepts of quantum field theory in classical backgrounds. A certain level of familiarity with general relativity and quantum mechanics is required, although many of the necessary concepts are introduced in the text.

The audience consisted of advanced undergraduates and beginning graduate students. There were 11 three-hour lectures. Each lecture was accompanied by exercises that were an integral part of the exposition and encapsulated longer but straightforward calculations or illustrative numerical results. Detailed solutions were given for all the exercises.

Exercises marked by an asterisk ∗  are more difficult or cumbersome. The book covers limited but essential material: quantization of free scalar fields; driven and time-dependent harmonic oscillators; mode expansions and Bogolyubov transformations; particle creation by classical backgrounds; quantum scalar fields in de Sitter spacetime and the growth of fluctuations; the Unruh effect; Hawking radiation; the Casimir effect; quantization by path integrals; the energy- momentum tensor for fields; effective action and backreaction; regularization of functional determinants using zeta functions and heat kernels. Topics such as quantization of higher-spin fields or interacting fields in curved spacetime, direct renormalization of the energy-momentum tensor, and the theory of cosmological perturbations are left out. The emphasis of this course is primarily on concepts rather than on compu- tational results.

Most of the required calculations have been simplified to the barest possible minimum that still contains all relevant physics. For instance, only free scalar fields are considered for quantization; background spacetimes are always chosen to be conformally flat; the Casimir effect, the Unruh effect, and the Hawking radiation are computed for massless scalar fields in suitable ix www.com x Preface 1 + 1-dimensional spacetimes. Thus a fairly modest computational effort suffices to explain important conceptual issues such as the nature of vacuum and parti- cles in curved spacetimes, thermal effects of gravitation, and backreaction. This should prepare students for more advanced and technically demanding treatments suggested below.

The authors are grateful to Josef Gaßner and Matthew Parry for discussions and valuable comments on the manuscript. Special thanks are due to Alex Vikman who worked through the text and prompted important revisions, and to Andrei Barvinsky for his assistance in improving the presentation in the last chapter. The entire book was typeset with the excellent LyX and TEX document prepa- ration system on computers running Debian GNU/Linux. We wish to express our gratitude to the creators and maintainers of this outstanding free software.

Suggested literature The following books offer a more extensive coverage of the subject and can be studied as a continuation of this introductory course. Davies, Quantum Fields in Curved Space (Cambridge University Press, 1982). Fulling, Aspects of Quantum Field Theory in Curved Space-Time (Cambridge University Press, 1989). Mostepanenko, Vacuum Quantum Effects in Strong Fields (Friedmann Laboratory Publishing, St.com Part I Canonical quantization and particle production www.com 1 Overview: a taste of quantum fields Summary Quantum fields as a set of harmonic oscillators.

Particle interpretation of field theory. Examples of particle production by external fields. We begin with a few elementary observations concerning the vacuum in quantum field theory.1 Classical field A classical field is described by a function  x t, where x is a three-dimensional coordinate in space and t is the time. At every point the function  x t takes values in some finite-dimensional “configuration space” and can be a scalar, vector, or tensor.

The simplest example is a real scalar field  x t whose strength is charac- terized by real numbers. A free massive scalar field satisfies the Klein–Gordon equation 2  3 2  ¨ −  + m2  = 0 − + m2  ≡  (1.1) t2 j=1 xj2 which has a unique solution  x t for t > t0 provided that the initial conditions ˙ x t0  are specified.  x t0  and  Formally one can describe a free scalar field as a set of decoupled “harmonic oscillators.” To explain why this is so it is convenient to begin by considering a field  x t not in infinite space but in a box of finite volume V , with some boundary conditions imposed on the field . The volume V should be large enough to avoid artifacts induced by the finite size of the box or by physically irrelevant boundary conditions.

For example, one might choose the box as a cube 3 www.com 4 Overview: a taste of quantum fields with sides of length L and volume V = L3 , and impose the periodic boundary conditions,  x = 0 y z t =  x = L y z t and similarly for y and z. The Fourier decomposition is then 1   x t = √ k teik·x  (1.2) V k where the sum goes over three-dimensional wavenumbers k with components 2nx kx =  nx = 0 ±1 ±2 L √ and similarly for ky and kz. The normalization factor V in equation (1.2) is chosen to simplify formulae (in principle, one could rescale the modes k by any constant).1), we find that this equation is replaced by an infinite set of decoupled ordinary differential equations:   ¨ k + k2 + m2 k = 0  with one equation for each k In other words, each complex function k t satisfies the harmonic oscillator equation with the frequency  k ≡ k +m  2 2 where k ≡ k.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ