Đặt vấn đề Trong thời kỳ hội nhập kinh tế quốc tế, ngay từ những ngày đầu mở cửa, Việt Nam đã thu hút và dành đƣợc rất nhiều sự quan tâm của các nhà đầu tƣ, các dòng vốn cũng đƣợc đổ ồ ạt vào thị trƣờng Việt Nam, góp phần thúc đẩy nền kinh tế trong nƣớc vƣơn lên mạnh mẽ. Cũng trong xu thế đó, ngân hàng - một ngành kinh tế mũi nhọn, nơi tập trung dòng vốn ra vào chính của các doanh nghiệp có một vị thế hết sức quan trọng trong nền kinh tế. Để nâng cao năng lực trƣớc sự cạnh tranh từ các ngân hàng thƣơng mại (NHTM) nhƣ hiện nay, đòi hỏi ngân hàng phải nâng cao hiệu quả hoạt động, tăng cƣờng chất lƣợng dịch vụ của hoạt động kinh doanh này. Hoạt động tài trợ thƣơng mại (TTTM) tuy là hoạt động kinh doanh mới so với những nghiệp vụ truyền thống trƣớc đây nhƣng hiện nay các ngân hàng rất quan tâm đến hoạt động kinh doanh này để gia tăng thu phí dịch vụ và phục vụ cho đối tƣợng khách hàng doanh nghiệp (KHDN).
Ngân hàng Thƣơng mại cổ phần Đầu tƣ và phát triển Việt Nam (BIDV) bắt đầu triển khai hoạt động TTTM từ tháng 3 năm 1993 bởi Phòng Kinh tế đối ngoại tại Trung ƣơng, hình thành Trung tâm tác nghiệp tài trợ thƣơng mại (TFC) tại Trụ sở chính từ năm 2004 thì đến nay, qua quá trình hoạt động và phát triển, hoạt động TTTM hiện đã đạt đƣợc những kết quả khả quan với các sản phẩm dịch vụ đa dạng và đáp ứng đƣợc nhu cầu chung của KHDN, cung cấp các tiện ích sản phẩm, trở thành “Ngân hàng nội địa cung cấp sản phẩm tài trợ xuất nhập khẩu (XNK) tốt nhất Việt Nam năm 2017” do Tạp chí Euromoney (Vƣơng quốc Anh) bình chọn, ba năm liên tiếp đƣợc vinh danh ở hạng mục “Ngân hàng đối tác hàng đầu tại Việt Nam - Leading Partner Bank in Vietnam” của Chƣơng trình Tài trợ thƣơng mại (TFP) do Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) công bố,…. Tuy có sự phát triển vƣợt bậc của toàn hệ thống, nhƣng hoạt động TTTM tại Chi nhánh Dĩ An-Bình Dƣơng từ khi triển khai đến nay vẫn còn nhiều hạn chế về hiệu quả hoạt động: Chƣa khai thác đƣợc hết tối đa lợi thế của dịch vụ cũng nhƣ nhu cầu của khách hàng hiện hữu; hạn 2 chế trong việc triển khai các sản phẩm mới cũng nhƣ việc tƣ vấn, bán chéo sản phẩm; mức phí thu từ hoạt động này chƣa cao, doanh số phát triển cũng chƣa tƣơng xứng với tiềm năng thực sự của Ngân hàng và còn chiếm thị phần khá nhỏ so với bốn chi nhánh còn lại trên địa bàn tỉnh Bình Dƣơng; sự quan tâm của Ban lãnh đạo Chi nhánh ngân hàng dành cho mảng hoạt động này cũng chƣa thật sự đúng mức, do đó dẫn đến hiệu quả hoạt động này còn hạn chế. Và trƣớc thực tế đó ngân hàng cần có cái nhìn đúng đắn hơn hơn về vai trò của hoạt động kinh doanh này, đặc biệt là xu hƣớng phát triển trong tƣơng lai là rất lớn. Tính cấp thiết của đề tài Luận văn nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn đối với BIDV – Chi nhánh Dĩ An- Bình Dƣơng cũng nhƣ bản thân tác giả, là cơ sở để tác giả đề xuất lên Ban lãnh đạo, góp phần giúp cho Ngân hàng có thêm cơ sở trong việc đề ra chiến lƣợc và chính sách phát triển sản phẩm dịch vụ ngân hàng nói chung và hoạt động TTTM nói riêng trong giai đoạn sắp tới.
Xuất phát từ nhu cầu thực tế trên, tác giả chọn “Nâng cao hiệu quả hoạt động tài trợ thương mại tại ngân hàng TMCP Đầu tư và phát triển Việt Nam – Chi nhánh Dĩ An-Bình Dương” làm đề tài nghiên cứu luận văn thạc sĩ. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài Mục tiêu tổng quát Phân tích, đánh giá thực trạng hiệu quả hoạt động TTTM tại BIDV – Chi nhánh Dĩ An-Bình Dƣơng, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động TTTM trong giai đoạn sắp tới. Mục tiêu cụ thể Hệ thống hóa có chọn lọc các vấn đề lý luận cơ bản về hoạt động TTTM và hiệu quả hoạt động TTTM, các tiêu chí đo lƣờng hiệu quả hoạt động TTTM tại Ngân hàng. Phân tích và đánh giá thực trạng hiệu quả hoạt động TTTM tại BIDV – Chi nhánh Dĩ An-Bình Dƣơng giai đoạn 2016 - 2018.
Trên cơ sở so sánh một vài chỉ tiêu hiệu quả hoạt động TTTM với các chi 3 Trên cơ sở so sánh một vài chỉ tiêu hiệu quả hoạt động TTTM với các chi nhánh BIDV trên địa bàn. Phân tích và đánh giá điểm mạnh, hạn chế và nguyên nhân tồn tại của hoạt động TTTM tại BIDV – Chi nhánh Dĩ An-Bình Dƣơng Đề xuất một số giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động TTTM tại BIDV – Chi nhánh Dĩ An-Bình Dƣơng trong thời gian tới. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: Hiệu quả hoạt động TTTM tại BIDV – Chi nhánh Dĩ An-Bình Dƣơng. Phạm vi nghiên cứu: Về không gian: Luận văn tập trung nghiên cứu hiệu quả hoạt động TTTM tại BIDV – Chi nhánh Dĩ An-Bình Dƣơng Về thời gian: Từ năm 2016 – 2018.
Phƣơng pháp nghiên cứu Bằng phƣơng pháp tổng hợp, thống kê, so sánh nguồn dữ liệu thứ cấp từ các công trình nghiên cứu có liên quan, và từ các quy định, văn bản, báo cáo của BIDV và các chi nhánh trên địa bàn. Dựa trên cơ sở lý thuyết và các đề tài nghiên cứu trƣớc dây để xây dựng bảng câu hỏi khảo sát và phỏng vấn các chuyên gia để điều chỉnh câu hỏi cho phù hợp với đối tƣợng nghiên cứu, là các khách hàng đang sử dụng sản phẩm tài trợ thƣơng mại tại Chi nhánh. Nội dung nghiên cứu Tổng hợp và hệ thống hoá các cơ sở lý luận về TTTM, hiệu quả hoạt động TTTM tại Ngân hàng. Các tiêu chí dùng để đo lƣờng hiệu quả hoạt động TTTM của Ngân hàng.
Phân tích, đánh giá hiệu quả hoạt động TTTM dựa trên những tiêu chí đo lƣờng tại BIDV Dĩ An-Bình Dƣơng thông qua số liệu thống kê. Đồng thời, so sánh với các chi nhánh trên địa bàn tỉnh nhằm đƣa ra đƣợc những mặt đạt đƣợc, những tồn tại cần khắc phục và nguyên nhân gây ra tồn tại đó. Xây dựng và đề xuất những giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động TTTM tại BIDV Chi nhánh Dĩ An-Bình Dƣơng trong thời gian tới. Các công trình nghiên cứu có liên quan Liên quan đến đề tài Hiệu quả hoạt động TTTM của NHTM đã có một số Luận án tiến sĩ hay những công trình nghiên cứu khoa học đƣợc công bố dƣới dạng đề tài khoa học cấp Bộ, ngành và một số nghiên cứu nƣớc ngoài, việc nghiên cứu này đƣợc tiếp cận ở những góc độ và phạm vi khác nhau.
Những kết quả nghiên cứu ở các công trình này cũng phần nào đƣợc các NHTM áp dụng trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động TTTM của NHTM trong tiến trình hội nhập. Luận văn thạc sĩ năm 2016 của tác giả Kevin Murage Kahuthu: “The effect of trade finance on the performance of Commercial Banks in Keynya”. Bằng việc sử dụng mô hình hồi quy tuyến tính, tác giả đã thu thập số liệu của 42 trong số 43 NHTM ở Kenya nhằm đo lƣờng mức độ đóng góp của hoạt động TTTM đƣợc cụ thể hóa bằng các chỉ tiêu đo lƣờng trong kết quả hoạt động kinh doanh của các NHTM tại Kenya. Kết quả nghiên cứu cho thấy hoạt động TTTM phải luôn luôn đƣợc tính đến để cải thiện thu nhập lãi thuần và góp phần hiệu quả chung của các ngân hàng.
Luận văn tiến sĩ năm 2008 của tác giả Lê Thị Phƣơng Liên: “Nâng cao hiệu quả hoạt động thanh toán quốc tế của các Ngân hàng thương mại Việt Nam”. Đề tài đã tổng kết hoạt động thực tiễn, đƣa ra những phân tích, nhận định tổng quát về những thành công, tiềm năng, xu thế phát triển hoạt động thanh toán quốc tế (TTQT) của NHTM Việt Nam, đồng thời làm rõ những tồn tại, hạn chế, bất cập và nguyên nhân ảnh hƣởng. Từ cơ sở này có thể tạo cơ hội thuận lợi cho việc vận dụng vào thực tiễn của các NHTM Việt Nam và góp phần bổ sung cơ sở lý luận trong hoạt động nghiên cứu hiện tại ở các NHTM Việt Nam. Luận văn thạc sĩ năm 2010 của tác giả Nguyễn Thị Lan Thanh: “Một số giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động tài trợ thương mại tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và phát triển Việt Nam”.
Luận văn đã làm khá rõ cơ sở lý luận về hiệu quả hoạt động tài trợ thƣơng mại, phân tích thực trạng hiệu quả hoạt động tài trợ thƣơng mại của BIDV giai đoạn 2005-2009 và đƣa ra đƣợc các giải pháp khá khả thi. Tuy nhiên, luận văn đang xem xét, đánh giá hiệu quả hoạt động tài trợ thƣơng mại từ 5 góc nhìn là bộ phận tác nghiệp tại Trung tâm tác nghiệp - Tài trợ thƣơng mại, nơi tiếp nhận và xử lý nhu cầu của Chi nhánh chứ không phải trên phƣơng diện là bộ phận trực tiếp làm việc với khách hàng. Luận văn thạc sĩ năm 2013 của tác giả Hà Bích Phƣơng: “Phát triển hoạt động tài trợ XNK tại NHTM cổ phần Sài Gòn ”. Đề tài đã phân tích đƣợc cơ sở lý thuyết về tài trợ XNK, phân tích thực trạng hoạt động tài trợ XNK tại ngân hàng TMCP Sài Gòn và đề ra các giải pháp phát triển lĩnh vực này.
Tuy nhiên, hiện nay hoạt động tài trợ XNK của các Ngân hàng rất đa dạng, bao gồm nhiều loại hình tài trợ đối với từng doanh nghiệp khác nhau, mà chính yếu vẫn là cho vay tài trợ XNK. Vì đối tƣợng nghiên cứu khá rộng, tác giả chƣa thực sự đi sâu vào các tồn tại của từng loại hình tài trợ, các giải pháp tác giả đƣa ra còn khá chung, mang tính chất lý thuyết chứ chƣa gắn liền với thực trạng ngân hàng. Luận văn thạc sĩ năm 2016 của tác giả Ngô Minh Thƣ: “Phát triển hoạt động tài trợ XNK tại BIDV- Chi nhánh Đồng Tháp”. Đề tài đã làm rõ cơ sở lý luận về phát triển hoạt động TTTM tại Ngân hàng cũng nhƣ đƣa ra sự so sánh tƣơng quan về thực trạng hoạt động tài trợ XNK của các chi nhánh trên địa bàn tỉnh, trên cơ sở đó, đƣa ra các giải pháp nhằm phát triển hoạt động.