Tổng quan nghiên cứu

Thị trường bán lẻ Việt Nam giai đoạn 2016 - 2019 chứng kiến sự phát triển sôi động với tốc độ tăng trưởng tổng mức bán lẻ bình quân đạt trên 10%/năm. Sự gia nhập của các tập đoàn bán lẻ quốc tế cùng các đại siêu thị như AEON Mall, Big C Long Biên đã tạo sức ép cạnh tranh khốc liệt lên các doanh nghiệp nội địa. Vấn đề nghiên cứu then chốt là đánh giá toàn diện thực trạng hiệu quả sản xuất kinh doanh và tìm kiếm giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp bán lẻ truyền thống trong bối cảnh tái cơ cấu.

Nghiên cứu tập trung vào Công ty Cổ phần Thương mại Đầu tư Long Biên, đơn vị trực thuộc Tổng công ty Thương mại Hà Nội với 30,94% vốn góp, hiện vận hành hệ thống 4 siêu thị Hapromart. Mục tiêu nghiên cứu là bóc tách các nhân tố tác động đến khả năng sinh lời, đánh giá hiệu quả sử dụng vốn và tài sản trong 4 năm liên tục từ 2016 đến 2019. Phạm vi nghiên cứu được thực hiện tại các cơ sở kinh doanh trên địa bàn quận Long Biên, huyện Gia Lâm và Đông Anh thuộc thành phố Hà Nội.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc chỉ ra nguyên nhân khiến hơn 8,5 tỷ đồng vốn nhàn rỗi chưa được khai thác tối ưu và lượng hàng tồn kho vượt mức 24 tỷ đồng. Kết quả nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học giúp ban điều hành tối ưu hóa chi phí, phấn đấu đưa tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu từ mức 12,62% năm 2019 chạm mốc 15,50% trong giai đoạn phát triển tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Hiệu quả kinh doanh phản ánh trình độ khai thác các nguồn lực đầu vào gồm vốn, lao động, tài sản để tạo ra kết quả kinh tế tối ưu. Dưới góc độ tài chính theo quan điểm của Nguyễn Ngọc Huyền năm 2015 và Viện CFA năm 2019, hiệu quả kinh doanh thể hiện ở năng lực tạo giá trị gia tăng dài hạn, trong đó tỷ suất sinh lời trên vốn kinh doanh phải vượt trội so với chi phí sử dụng vốn.

Khung lý thuyết của đề tài tích hợp ba nền tảng cốt lõi:

Thứ nhất, hệ thống chỉ tiêu tài chính căn bản gồm tỷ suất sinh lời trên doanh thu (ROS), tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản (ROA) và tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE). Theo chuẩn CANSLIM của William O'Neil, chỉ số ROE cần duy trì tối thiểu 15% liên tục từ 3 đến 5 năm để khẳng định chất lượng tăng trưởng bền vững.

Thứ hai, mô hình phân tích DuPont 3 nhân tố giúp bóc tách ROE thành tích số của biên lợi nhuận ròng, vòng quay tổng tài sản và hệ số đòn bẩy tài chính, qua đó nhận diện chính xác nguyên nhân biến động sức sinh lời của vốn chủ sở hữu.

Thứ ba, hệ thống chỉ số hiệu suất hoạt động và thanh khoản, bao gồm vòng quay hàng tồn kho, kỳ thu tiền khách hàng, hệ số thanh toán hiện hành và thanh toán nhanh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu khai thác nguồn dữ liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính đã kiểm toán giai đoạn 2016 - 2019 của Công ty Cổ phần Thương mại Đầu tư Long Biên. Cỡ mẫu nghiên cứu bao trùm 100% các đơn vị trực thuộc gồm 3 phòng ban chức năng, 4 siêu thị Hapromart với tổng số 191 cán bộ nhân viên và quy mô tài sản bình quân trên 46 tỷ đồng. Phương pháp chọn mẫu mục đích toàn diện theo chuỗi thời gian 4 năm được áp dụng nhằm đảm bảo tính đồng nhất về chuẩn mực kế toán và phản ánh khách quan chu kỳ kinh doanh.

Phương pháp phân tích chủ đạo gồm phương pháp so sánh và phương pháp loại trừ (số chênh lệch, thay thế liên hoàn). Tác giả lựa chọn phương pháp thay thế liên hoàn kết hợp mô hình DuPont nhằm tách biệt độc lập mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố quy mô doanh thu, giá vốn, chi phí quản lý và cấu trúc vốn đến chỉ tiêu ROE. Trình tự phân tích sắp xếp chặt chẽ từ nhân tố số lượng đến chất lượng, loại bỏ các tác động đan xen để đưa ra kết luận chính xác.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích dữ liệu tài chính của Công ty Cổ phần Thương mại Đầu tư Long Biên giai đoạn 2016 - 2019 làm sáng tỏ bốn phát hiện trọng yếu:

Thứ nhất, doanh thu thuần sụt giảm liên tục từ 179,40 tỷ đồng năm 2016 xuống 167,67 tỷ đồng năm 2017 (giảm 6,54%) và đạt 164,95 tỷ đồng năm 2018 (giảm 1,62%), trước khi phục hồi nhẹ lên 166,49 tỷ đồng năm 2019 nhờ sắp xếp lại danh mục sản phẩm.

Thứ hai, khả năng sinh lời bứt phá mạnh trong năm 2019. Lợi nhuận sau thuế tăng 40,14%, từ 2,77 tỷ đồng năm 2018 lên 3,89 tỷ đồng năm 2019. Chỉ số ROS đạt đỉnh 2,33% so với 1,67% năm 2016, trong khi chỉ số ROA tăng từ 6,19% lên 8,03%.

Thứ ba, chuyển biến tích cực trong cấu trúc nguồn vốn sau khi phát hành 410.000 cổ phiếu năm 2018, nâng vốn chủ sở hữu lên 31,99 tỷ đồng năm 2019. Tỷ trọng nợ phải trả trên tổng nguồn vốn giảm từ 55,3% năm 2016 xuống 37,2% năm 2019, giúp hệ số thanh toán hiện hành tăng từ 1,18 lần lên 2,14 lần.

Thứ tư, hiệu suất khai thác tài sản có dấu hiệu chậm lại khi vòng quay tổng tài sản giảm từ 4,12 vòng năm 2016 xuống 3,44 vòng năm 2019, chủ yếu do duy trì 8,5 tỷ đồng tiền gửi có kỳ hạn hưởng lãi suất 7,7% đến 8,05%/năm mà chưa đưa vào kinh doanh trực tiếp.

Thảo luận kết quả

Qua sơ đồ phân tích DuPont, mức tăng ROE từ 10,98% năm 2018 lên 12,62% năm 2019 không phụ thuộc vào đòn bẩy tài chính (hệ số nhân vốn chủ sở hữu duy trì ở mức 1,57 lần) mà xuất phát từ việc cải thiện biên lợi nhuận ròng (tăng 0,65 điểm phần trăm) và chỉ số ROA (tăng 1,84 điểm phần trăm). Điều này phản ánh hiệu quả từ chính sách trả trước để giảm giá vốn và hạ chi phí tài chính xuống chỉ còn 5 triệu đồng năm 2019.

Dữ liệu được thể hiện trực quan qua bảng cân đối dòng tiền và biểu đồ thể hiện mối quan hệ giữa vòng quay công nợ và vòng quay tồn kho. Doanh nghiệp thu hồi nợ rất nhanh khi rút ngắn thời gian thu tiền bình quân từ 3,65 ngày năm 2017 xuống 2,00 ngày năm 2019. Trái lại, số ngày tồn kho bình quân vẫn ở mức cao là 72,42 ngày. So với thực tế ngành bán lẻ, việc chủ động hạ đòn bẩy nợ giúp củng cố an toàn thanh khoản, nhưng lượng tiền nhàn rỗi 8,5 tỷ đồng và thời gian tồn kho kéo dài là rào cản hạn chế tốc độ luân chuyển tài sản.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, tác giả đề xuất bốn nhóm giải pháp chiến lược nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh của Công ty Cổ phần Thương mại Đầu tư Long Biên giai đoạn 2021 - 2025:

Thứ nhất, giải ngân và chuyển hóa 8,5 tỷ đồng tiền gửi ngắn hạn vào các dự án kinh doanh cốt lõi. Ban Giám đốc và Hội đồng quản trị cần đẩy nhanh tiến độ dự án Trung tâm thương mại tại Siêu thị Hapromart số 2 Ngô Xuân Quảng (diện tích 2.000m2) và cơ sở 323 Nguyễn Văn Cừ, hoàn thành trước quý 4 năm 2022 để nâng doanh thu dịch vụ cho thuê từ 7,6 tỷ đồng lên trên 12 tỷ đồng/năm.

Thứ hai, rút ngắn thời gian lưu kho bình quân từ 72,42 ngày xuống dưới 50 ngày trong vòng 18 tháng. Phòng Kế hoạch Kinh doanh phối hợp với 4 siêu thị phân loại hàng hóa theo mô hình ABC, xử lý hàng tồn đọng và áp dụng phương thức giao hàng đúng thời điểm (JIT) với các đối tác lớn như Unilever Việt Nam để tiết giảm 5% chi phí lưu kho.

Thứ ba, đẩy mạnh kênh bán lẻ trực tuyến và thương mại điện tử. Phòng Kế hoạch Kinh doanh cần xây dựng ứng dụng mua sắm trên thiết bị di động, liên kết sàn thương mại điện tử nhằm nâng tỷ trọng doanh thu trực tuyến từ dưới 3% lên mức 15% tổng doanh thu trong giai đoạn 2022 - 2024.

Thứ tư, tái cấu trúc đòn bẩy tài chính để nâng chỉ số ROE từ 12,62% năm 2019 đạt trên 15,50% vào năm 2023. Phòng Kế toán Tài chính cần khai thác các gói tín dụng ngắn hạn với lãi suất dưới 6,5%/năm vào dịp cao điểm mua sắm cuối năm, đồng thời duy trì hệ số thanh toán hiện hành ổn định trong khoảng 1,5 đến 1,8 lần.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho bốn nhóm đối tượng:

Thứ nhất, Ban điều hành và Giám đốc tài chính (CFO) các doanh nghiệp bán lẻ: Cung cấp bài học thực tiễn về tái cấu trúc nguồn vốn, chuyển từ vay nợ sang phát hành cổ phiếu tăng vốn lên 15 tỷ đồng, nâng hệ số thanh toán hiện hành từ 1,18 lần lên 2,14 lần.

Thứ hai, Chuyên viên phân tích tài chính và nhà đầu tư: Cung cấp khung phân tích DuPont 3 nhân tố để bóc tách chất lượng tăng trưởng lợi nhuận 3,89 tỷ đồng năm 2019, hỗ trợ định giá cổ phiếu ngành thương mại.

Thứ ba, Giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Quản trị kinh doanh, Tài chính: Là tài liệu tham khảo mẫu mực về kỹ thuật ứng dụng phương pháp thay thế liên hoàn và số chênh lệch trên số liệu tài chính liên tục 4 năm.

Thứ tư, Đơn vị tư vấn chuỗi cung ứng và chuyển đổi số: Cung cấp căn cứ định lượng về tác động của số ngày tồn kho 72,42 ngày đến vòng quay tài sản 3,44 vòng, hỗ trợ xây dựng giải pháp quản lý kho thông minh.

Câu hỏi thường gặp

Mô hình phân tích DuPont đóng vai trò gì trong việc đánh giá hiệu quả kinh doanh của Long Biên JSC? Mô hình DuPont phân rã chỉ số ROE thành biên lợi nhuận ròng, vòng quay tổng tài sản và hệ số nhân vốn chủ sở hữu. Nghiên cứu chứng minh mức tăng ROE từ 10,98% năm 2018 lên 12,62% năm 2019 bắt nguồn từ việc nâng biên lợi nhuận ròng từ 1,68% lên 2,33%, không phụ thuộc vào rủi ro nợ vay.

Vì sao doanh thu giai đoạn 2016 - 2018 giảm nhưng lợi nhuận năm 2019 lại tăng vọt 40,14%? Lợi nhuận năm 2019 đạt 3,89 tỷ đồng tăng 1,11 tỷ đồng so với năm 2018 nhờ doanh nghiệp trả trước tiền hàng để hạ giá vốn, tiết giảm chi phí tài chính xuống còn 5 triệu đồng và thu 716 triệu đồng lãi tiền gửi từ 8,5 tỷ đồng đầu tư ngắn hạn.

Nguyên nhân khiến vòng quay tổng tài sản của công ty giảm từ 4,12 vòng xuống 3,44 vòng là gì? Vòng quay tài sản giảm do tổng tài sản tăng nhanh hơn doanh thu, đặc biệt là việc tồn đọng 8,5 tỷ đồng tiền gửi ngân hàng và lượng hàng tồn kho bình quân trên 24 tỷ đồng chưa được đẩy nhanh tốc độ tiêu thụ tại 4 siêu thị.

Hệ số thanh toán hiện hành tăng từ 1,18 lần lên 2,14 lần phản ánh điều gì về sức khỏe tài chính? Chỉ số thanh toán vượt mốc 2,0 lần cho thấy rủi ro nợ ngắn hạn đã giảm thiểu rõ rệt sau đợt phát hành 410.000 cổ phiếu, giúp tài sản ngắn hạn 40,04 tỷ đồng bảo đảm tốt cho 18,72 tỷ đồng nợ ngắn hạn năm 2019.

Doanh nghiệp siêu thị quy mô vừa cần làm gì để cạnh tranh với các đại siêu thị như AEON Mall hay Big C? Doanh nghiệp cần mở rộng quầy thực phẩm chế biến sẵn tại siêu thị Sài Đồng và Trâu Quỳ, rút ngắn thời gian tồn kho xuống dưới 50 ngày và đẩy mạnh bán hàng trực tuyến để gia tăng tiện ích khách hàng.

Kết luận

Luận văn đã hoàn thành toàn diện các mục tiêu nghiên cứu với năm kết luận trọng tâm:

  • Hệ thống hóa cơ sở lý luận về hiệu quả kinh doanh và mô hình phân tích DuPont trong ngành bán lẻ.
  • Xác định sự phục hồi của doanh thu thuần đạt 166,49 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế bứt phá 3,89 tỷ đồng năm 2019.
  • Ghi nhận thành công trong việc tăng vốn điều lệ lên 15 tỷ đồng, nâng hệ số thanh toán hiện hành lên 2,14 lần.
  • Chỉ rõ điểm nghẽn khi vòng quay tổng tài sản giảm xuống 3,44 vòng và thời gian tồn kho kéo dài 72,42 ngày.
  • Đề xuất 4 giải pháp đưa chỉ số ROE vượt mốc 15,50% và giảm thời gian tồn kho dưới 50 ngày trước năm 2023.

Đóng góp chính của luận văn là cung cấp giải pháp thực chứng giúp doanh nghiệp khai thác hiệu quả 8,5 tỷ đồng vốn nhàn rỗi tại 4 siêu thị Hapromart. Các nhà quản trị và học viên có thể ứng dụng ngay mô hình này để nâng cao năng lực tài chính và định hình chiến lược phát triển bền vững.