CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ SẢN XUẤT KINH DOANH 1. Tổng quan về hiệu quả kinh doanh 1. Khái niệm về hiệu quả kinh doanh Có nhiều quan niệm khác nhau về khái niệm hiệu quả kinh doanh, có quan niệm cho rằng: Hiệu quả kinh doanh là phạm trù phản ánh khả năng lợi dụng những nguồn lực nhằm đạt được các mục tiêu kinh doanh. Các doanh nghiệp kinh doanh cần đánh giá hiệu quả kinh doanh vì họ nhằm mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận.
Nguyễn Ngọc Huyền, 2015) Tuy nhiên trong những hình thái xã hội khác nhau thì bản chất của phạm trù hiệu quả vận động theo những khuynh hướng khác nhau. Trong xã hội tư bản, nhà tư bản nắm quyền sở hữu về tư liệu sản xuất vì vậy họ có quyền lợi về kinh tế, chính trị. Chính vì thế việc nâng cao hiệu quả kinh doanh chính là đem lại lợi nhuận nhiều hơn nữa cho nhà tư bản, trong khi đó người lao động có thu nhập có thể thấp hơn nữa. Trong xã hội xã hội chủ nghĩa, các tài sản đều thuộc quyền sở hữu của Nhà nước, toàn dân và tập thể.
Mục đích của nền sản xuất xã hội chủ nghĩa là đáp ứng đủ nhu cầu ngày càng tăng của mọi thành viên trong xã hội nên bản chất của phạm trù hiệu quả cũng khác với tư bản chủ nghĩa. Xét dưới góc độ tài chính, mục tiêu của doanh nghiệp là tối đa hóa giá trị doanh nghiệp trên cơ sở tôn trọng pháp luật và thực hiện tốt trách nhiệm xã hội. Một doanh nghiệp có hiệu quả kinh doanh cao có thể tạo ra sự gia tăng giá trị doanh nghiệp trong dài hạn trong đó sử dụng có hiệu quả các nguồn lực của doanh nghiệp. Do vậy, hiệu quả kinh doanh còn thể hiện ở tỷ suất lợi nhuận trên vốn kinh doanh trong tương quan với chi phí sử dụng vốn: Điều này có nghĩa là trên một đồng vốn bỏ ra, doanh nghiệp cố gắng thu được lợi nhuận cao nhất trên cơ sở đã tính đến các rủi ro có thể chấp nhận.
Chính vì vậy, một doanh nghiệp có hiệu quả kinh doanh tốt là doanh nghiệp tạo ra tỷ suất lợi nhuận trên vốn lớn hơn chi phí sử dụng vốn Phân loại hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp Hiệu quả kinh doanh là chỉ tiêu quan trọng sử dụng để phân tích, đánh giá, rút kinh nghiệp đặc biệt trong việc phục vụ đưa ra các quyết định, lựa chọn phương án kinh doanh. Do hiệu quả kinh doanh là phạm trù tổng hợp, do vậy cần nhìn nhận hiệu quả kinh doanh theo nhiều tiêu chí, khía cạnh, phạm vi khác nhau để có cái nhìn sâu sắc hơn về hiệu quả kinh doanh. Theo phạm vi tính toán: Theo cách phân loại này hiệu quả kinh doanh chia thành hiệu quả kinh doanh tổng quát và hiệu quả kinh doanh thành phần.Hiệu quả kinh doanh tổng quát: Phản ánh trình độ sử dụng mọi nguồn lực để thực hiện các mục tiêu kinh tế xã hội của toàn doanh nghiệp.Hiệu quả thành phần: phản ánh trình độ sử dụng từng loại chi phí, nguồn lực riêng biệt như hiệu quả sử dụng cg các loại chi phí, các nguồn 22 lực như vật tư, lao động, tiền vốn, từng bộ phận kinh doanh của doanh nghiệp. để thực hiện một mục tiêu cụ thể.
Theo tính chất tác động: Theo cách phân loại này hiệu quả kinh doanh được chia thành hiệu quả kinh doanh trực tiếp và hiệu quả kinh doanh gián tiếp. Hiệu quả kinh doanh trực tiếplà hiệu quả do chủ thể thực hiện có tác động trực tiếp ngay đến kết quả khi thực hiện mục tiêu hoạt động của chủ thể.Hiệu quả kinh doanh gián tiếplà hiệu quả mà một đối tượng nào đó tạo ra cho một đối tượng khác. Theo quá trình hình thành: Theo cách phân loại này hiệu quả kinh doanh bao gồm hiệu quả trung gian và hiệu quả kinh doanh cuối cùng. Hiệu quả trung gian là khâu trung gian trong quá trình đánh giá hiệu quả kinh doanh cuối cùng của doanh nghiệp.
Biểu hiện của hiệu quả kinh doanh trung gian là hiệu suất sử dụng các nguồn lực của doanh nghiệp, là bước trung gian, tiền đề đánh giá hiệu quả kinh doanh cuối cùng của doanh nghiệp.Hiệu quả kinh doanh cuối cùng là khả năng sinh lời của doanh nghiệp, một mục tiêu chủ đạo trong hoạt động của doanh nghiệp. Phân loại theo cách thức xác định hiệu quả kinh doanh: Theo cách phân loại này, hiệu quả kinh doanh được chia thành hiệu quả tương đối và hiệu quả tuyệt đối. Hiệu quả tương đối là hiệu quả được xác định bằng tỷ số giữa kết quả và chi phí. Hiệu quả tuyệt đối là hiệu quả được đo bằng hiệu số giữa kết quả và chi phí 1.
Phương pháp đánh giá hiệu quả kinh doanh Để phân tích xu hướng và mức ảnh hưởng của từng nhân tố đến từng chỉ tiêu hiệu quả cần phân tích. Trong cuốn luận văn này em sử dụng phương pháp so sánh và loại trừ. Phương pháp so sánh Phương pháp so sánh chủ yếu dùng trong phân tích hoạt động kinh doanh để xác định độ biến động, xu hướng các chỉ tiêu phân tích. Để sử dụng phương pháp này cần xác định: - Số gốc để so sánh là chỉ tiêu giai đoạn trước để nghiên cứu nhịp độ biến động của tốc độ tăng trưởng các chỉ tiêu phân tích.
- So sánh giai đoạn cũng kỳ cuối mỗi năm để có nhịp điệu đồng nhất thự hiện nhiệm vụ kinh doanh. - So sánh thực tế với mức hợp đồng để nghiên cữu mức độ đáp ứng nhu cầu thị trường. Điều kiện để so sánh các chỉ tiêu kinh tế: - Đảm bảo thống nhất về nội dung kinh tế của chỉ tiêu; - Thống nhất về phương pháp tính toán các chỉ tiêu; - Đảm bảo tính thống nhất đơn vị, thời gian, giá trị các chỉ tiêu. Mục tiêu so sánh trong phân tích kinh doanh: - Xác định mức độ tuyệt đối: Xác định trên cơ sở so sánh trị số của hai chỉ tiêu giữa kì phân tích và kỳ gốc.
- Mức độ biến động tương đối: so sánh giữa số thực tế với số gốc đã được điều chỉnh theo hệ số của một chỉ tiêu có liên quan theo hướng quy mô của chỉ tiêu phân tích. Phương pháp loại trừ Phương pháp loại trừ là phương pháp nhằm xác định mức độ ảnh hưởng lần lượt từng nhân tố đến chỉ tiêu phân tích và thực hiện bằng cách xác định sự ảnh hưởng của nhân tố này thì phải loại trừ sự ảnh hưởng của nhân tố khác. Để nghiên cứu ảnh hưởng của một nhân tố có thể tăng hoặc giảm phải loại trừ ảnh hưởng của nhân tố khác. Muốn vậy có thể dựa trực tiếp vào mức biến động của từng nhân tố hoặc dựa vào phép thay thế lần lượt từng nhân tố.
Cách thứ nhất là "số chênh lệch" cách thứ hai là thay thế liên hoàn 1. Phương pháp số chênh lệch Phương pháp số chênh lệch là trường hợp đặc biệt của phương pháp thay thế liên hoàn. Phương pháp này cũng thực hiện đầy đủ các bước của phương pháp thay thế liên hoàn nhưng có thêm điểm khác: Khi xác định nhân tố ảnh hưởng đến chỉ tiêu phân tích, ta sẽ dùng chênh lệch của từng nhân tố để tính ảnh hưởng của nó. Phương pháp thay thế liên hoàn Phương pháp thay thế liên hoàn để xác định ảnh hưởng của các nhân tố qua thay thế lần lượt và liên tiếp các nhân tố để xác định chỉ số của các chỉ tiêu khi nhân tố đó thay đổi.
Đặc điểm và điều kiện của phương pháp thay thế liên hoàn: - Sắp xếp các nhân tố ảnh hưởng và xác định ảnh hưởng của chúng đến chỉ tiêu phân tích phải theo thứ tự từ nhân tố số lượng đến nhân tố chất lượng. - Thay thế giá trị của từng nhân tố ảnh hưởng.Có bao nhiêu nhân tố thì thay thế bấy nhiêu lần. Giá trị của nhân tố đã thay thế giữ nguyên giá trị thời kì phân tích cho đến lần thay thế cuối cùng. - Tổng hợp ảnh hưởng của các nhân tố và so sánh với biến động tuyệt đối của chỉ tiêu (kì nghiên cứu so với kì gốc).
Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh Các doanh nghiệp tiến hành sản xuất kinh doanh có hiệu quả khi xác định được các phương hướng, mục tiêu, nhiệm vụ trong đầu tư để có được các giải pháp quản lý và sử dụng các nguồn lực của mình. Muốn vậy, Doanh nghiệp cần phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh cùa doanh nghiệp mình. Môi trường kinh doanh của doanh nghiệp bao gồm môi trường vĩ mô và môi trường vi mô. Những yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh thuộc môi trường vĩ mô Yếu tố chính trị, pháp luật: Thể chế chính trị, hệ thống pháp luật công bằng, ổn định sẽ đảm bảo thuận lợi và bình đẳng cho các doanh nghiệp trong nước phát triển và thu hút nhà đầu tư nước ngoài.
Hiện nay, nên kinh tế cơ chế thị trường có sự quản lý cả nhà nước thông qua các công cụ vĩ mô: Pháp luật, chính sách thuế, tài chính… có vai trò quyết định trong việc thúc đẩy sự phát triển của nên kinh tế nói chung và ngành bán lẻ nói riêng. Yếu tố kinh tế: Khi nền kinh tế tăng trưởng, thu nhập bình quân đầu người tăng sẽ dẫn đến chi tiêu của người dân cũng tăng. Do đó sức ép cạnh tranh đối với doanh nghiệp trong nước ngày càng giảm dần, các doanh nghiệp có cơ hội để phát triển các hoạt động tiêu thụ hàng hóa và thu được lợi nhuận tốt hơn. Các yếu tố kinh tế bao gồm: tốc độ tăng trưởng của nên kinh tế, lãi suất ngân hàng, các chính sách phát triển kinh tế…Chúng ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh của donah nghiệp.
Trong thời đại kinh tế mở cửa, doanh nghiệp cần chống lại cả những tiêu cực từ môi trường, chọn lọc các tác động cụ thể ảnh hưởng trực tiếp đến doanh nghiệp từ đó có những giải pháp hạn chế những tác dộng xấu. Yếu tố văn hóa, xã hội: Phân tích yếu tố xã hội để có thể nắm lấy cơ hội và phòng tránh những nguy cơ xấu có thể xảy ra bằng việc xây dựng chiến lược kinh doanh phù hợp với đặc điểm văn hóa, xã hội của từng khu vực: dân số, văn hóa, thu nhập… Yếu tố công nghệ: Trong thời đại công nghệ 4.0, khoa học công nghệ trở thành yếu tố trọng yếu đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Việc áp dụng các thành tựu khoa học công nghệ đêm lại lợi ích to lớn đến việc nâng cao chất lượng, hiệu quả kinh doanh đồng thời góp phần bảo vệ môi trường.