ĐẶT VẤN ĐỀ Hiện nay, năng lượng tái tạo đóng một vai trò quan trọng trong việc bổ sung và đáp ứng một phần đáng kể nhu cầu năng lượng ngày càng tăng của con người. Đây là một nguồn tài nguyên dồi dào, có sẵn trong tự nhiên và tồn tại dưới nhiều dạng phổ biến. Trong đó năng lượng mặt trời, là một nguồn năng lượng gần như vô hạn có thể được khai thác tại phần lớn khu vực trên thế giới, đang nổi lên như một sự lựa chọn bổ sung lý tưởng cho các nguồn năng lượng truyền thống khác. Ở Việt Nam năng lượng mặt trời luôn có sẵn quanh năm, ổn định, thân thiện với môi trường, hoàn toàn miễn phí và phân bố rộng rãi trên các vùng miền khác nhau của đất nước.
Gần đây, hệ thống pin quang điện đã được công nhận và sử dụng rộng rãi, đi đầu trong các ứng dụng về điện năng. Pin năng lượng mặt trời tạo ra dòng điện trực tiếp không ảnh hưởng đến môi trường và ô nhiễm khi tiếp xúc với bức xạ mặt trời. Bên cạnh đó, pin quang điện là một thiết bị bán dẫn, không có bộ phận chuyển động, điều đó giúp hệ thống ít chi phí hoạt động và bảo trì. Các đặc tính đầu ra của mô đun PV phụ thuộc vào bức xạ mặt trời, nhiệt độ và điện áp ra của tế bào quang điện.
Các mô hình toán học PV được sử dụng trong mô phỏng máy tính đã được xây dựng và nghiên cứu rất nhiều trong và ngoài nước. Hầu như tất cả các mô hình PV phát triển đều mô tả các đặc tính đầu ra chủ yếu bị ảnh hưởng bởi bức xạ mặt trời, nhiệt độ hoạt động của PV và điện áp tải. Khi tích hợp các tấm pin vào hệ thống cần phải quan tâm đến sự ảnh hưởng của các thông số trên. Đặc biệt là HVTH: Lâm Quang Thái Trang 2 Luận văn GVHD: TS.
Quách Thanh Hải các hệ thống theo dõi điểm công suất tối đa (MPPT) có vai trò cực kỳ quan trọng trong tấm pin mặt trời và cần phải thử nghiệm các thuật toán MPPT để đạt được hiệu suất cao hơn. Vì vậy, việc kiểm tra các hệ thống pin mặt trời là rất quan trọng để nghiên cứu những vấn đề này. Việc điều khiển hệ thống pin mặt trời đang nhận được sự quan tâm của nhiều nhóm nghiên cứu. Mô phỏng trên môi trường máy tính có thể là bước làm đầu tiên phục vụ cho quá trình thiết kế và đánh giá hệ thống hoàn chỉnh nhưng để mô phỏng chính xác nhất thì cần phải làm thí nghiệm trên hệ thống thực.
Tuy nhiên, việc kiểm nghiệm một hệ thống pin mặt trời hiện đại, có công suất lớn trong phòng thí nghiệm gặp nhiều khó khăn vì cần không gian rộng, chi phí giá thành cao, cũng như khả năng tạo ra được điều kiện thời tiết như bóng che, không có ánh nắng, cường độ bức xạ, nhiệt độ, … đa dạng sát với thực tế là rất hạn chế. Mặt khác, khi các điều kiện thí nghiệm được đảm bảo thì việc sử dụng tấm pin để thực hiện thí nghiệm sẽ phát sinh các vấn đề như làm giảm thời gian sử dụng của tấm pin, các hư hỏng trong quá trình làm thí nghiệm góp phần làm chi phí tăng cao. Do đó, giải pháp hiệu quả, cần thiết và tiết kiệm chi phí nhất là thiết kế hệ thống mô phỏng tấm pin quang điện.3 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Nhận thấy được sự cần thiết của việc kiểm tra hoạt động của hệ thống pin quang điện gặp nhiều khó khăn do đặc tính tấm pin phụ thuộc trực tiếp vào các yếu tố khách quan (cường độ bức xạ, nhiệt độ của mặt trời, hiện tượng bóng che…) khó có thể tạo ra môi trường thời tiết thực tế đa dạng như vậy. Vì vậy, nếu tạo ra được một hệ thống mô phỏng các đặc tính I-V, P-V của pin quang điện thì việc kiểm nghiệm các giải thuật liên quan đến pin mặt trời có thể được tiến hành một cách độc lập trong phòng thí nghiệm.
Điều này sẽ giúp tiết kiệm đáng kể chi phí khi nghiên cứu các vấn đề liên quan đến hệ thống pin quang điện. Vì vậy tôi đã nghiên cứu, tìm hiểu cùng với sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của Thầy TS. Quách Thanh Hải đã tiến hành thực hiện luận văn: “Nghiên cứu và xây dựng hệ thống mô phỏng pin quang điện” HVTH: Lâm Quang Thái Trang 3 Luận văn GVHD: TS. Quách Thanh Hải 1.4 MỤC TIÊU Sau khi đọc và nghiên cứu các tài liệu tổng quan, luận văn đề ra các mục tiêu sau: - Thiết kế hệ thống mô phỏng các đặc tính I-V, P-V cho tấm pin quang điện.
- Thiết kế giao diện phần mềm cho hệ thống. - Xây dựng bộ điều khiển và lập trình cho mạch điều khiển. - Tiến hành thực nghiệm và đánh giá dựa trên dữ liệu từ tấm pin thực tế.5 PHẠM VI NGHIÊN CỨU Phạm vi nghiên cứu tập trung chủ yếu giải quyết các vấn đề sau: - Mô hình toán học cho pin quang điện. - Thiết kế phần cứng và phần mềm cho hệ thống mô phỏng.
- Xây dựng lưu đồ giải thuật, thiết kế và mô phỏng trên Matlab và PSIM. - Lập trình điều khiển trên vi điều khiển.6 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU - Tham khảo các tài liệu liên quan. - Phân tích, xây dựng phương trình toán học tấm pin PV. - Phân tích, tính toán để thiết lập sơ đồ nguyên lý và phương án điều khiển hệ thống - Thi công và thực nghiệm mạch trong thực tế.7 Ý NGHĨA VÀ NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN VĂN Nghiên cứu, xây dựng hệ thống mô phỏng pin quang điện đóng vai trò quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống kiểm tra, đánh giá, kiểm nghiệm đặc tính kỹ thuật của thuật toán MPPT một cách độc lập trong phòng thí nghiệm mà không cần phải sử dụng tấm pin quang điện trong môi trường thực tế.
Việc hoàn thiện các hệ thống kiểm tra đánh giá kỹ thuật MPPT góp phần không nhỏ trong việc cải thiện hiệu suất biến đổi năng lượng mặt trời thành điện năng – một trong những xu hướng HVTH: Lâm Quang Thái Trang 4 Luận văn GVHD: TS. Quách Thanh Hải phát triển, đặc biệt là ở Việt nam trong việc sử dụng nguồn năng lượng tái tạo thay thế cho năng lượng hóa thạch ngày càng cạn kiệt và gây ô nhiễm môi trường. Sản phẩm của luận văn là một hệ thống mô hình vật lý mô phỏng pin quang điện với các đặc tính I-V, P-V nên có thể dùng để nghiên cứu quá trình hoạt động của pin mặt trời trong các loại điều kiện thời tiết thay đổi khác nhau. Độ tin cậy của hệ thống được đánh giá qua các thực nghiệm.8 KẾ HOẠCH THỰC HIỆN - Từ tháng 05/2020 đến 09/2020: • Tham khảo, nghiên cứu tài liệu tổng quan trong nước và thế giới để xác định vấn đề cấp thiết cần giải quyết từ đó xác định đối tượng cần nghiên cứu cũng như đề tài thực hiện.
• Tham khảo, nghiên cứu tài liệu tổng quan trong và ngoài nước liên quan đến đề tài. • Nghiên cứu, phân tích và lựa chọn mô hình của đề tài, các phương án điều khiển từ đó lựa chọn phương án điều khiển thích hợp cho bộ điều khiển của đề tài. • Đối với mạch phần cứng: tìm hiểu tổng quan các mô hình mạch liên quan đến đề tài, lựa chọn mô hình mạch hợp lý, phù hợp cho đề tài sau đó tiến hành thực hiện mô phỏng mạch trên phần mềm PSIM để kiểm tra hoạt động của mạch. • Đối với phần mềm: nghiên cứu các phương án truyền thông giữa vi điều khiển và máy tính; các tài liệu, tập lệnh của vi điều khiển; phương án thiết kế giao diện người dùng.
- Từ tháng 09/2020 đến 02/2021: • Thi công mạch động lực và điều khiển để thực nghiệm. • Thiết kế giao diện phần mềm. • Xây dựng lưu đồ thuật toán, viết chương trình điều khiển cho vi điều khiển và phần mềm trên máy tính. HVTH: Lâm Quang Thái Trang 5 Luận văn GVHD: TS.
Quách Thanh Hải • Thực hiện nạp chương trình cho vi điều khiển, kết nối giữa phần cứng và máy tính, chạy hệ thống để tiến hành thực nghiệm, đánh giá. HVTH: Lâm Quang Thái Trang 6 Luận văn GVHD: TS. Quách Thanh Hải Chương 2.1 TỔNG QUAN VỀ NGUỒN NĂNG LƯỢNG TÁI TẠO 2.1 Tầm quan trọng của việc sử dụng năng lượng tái tạo Năng lượng tái tạo là năng lượng từ những nguồn liên tục mà theo chuẩn mực con người là vô hạn như năng lượng mặt trời, gió, thủy triều, sóng biển, địa nhiệt.Các nguồn năng lượng tái tạo tồn tại ở khắp nơi trên nhiều vùng địa lý. Việc khai thác năng lượng tái tạo không gây ô nhiễm môi trường, góp phần hạn chế phát thải từ các nguồn năng lượng truyền thống.
Ngoài ra, sử dụng năng lượng tái tạo giúp giảm sự phụ thuộc vào nguồn năng lượng hóa thạch vốn đang dần cạn kiệt.1 Một số nguồn năng lượng tái tạo phổ biến hiện nay Như vậy, sử dụng năng lượng tái tạo là lời giải cho bài toán bảo vệ môi trường, chống biến đổi khí hậu và gìn giữ nguồn nguyên liệu hóa thạch. Đây là hướng đi cho ngành năng lượng thế giới trong tương lai.1 thể hiện một số nguồn năng lượng tái tạo đang được sử dụng phổ biến hiện nay.2 Phương pháp thu nhận năng lượng mặt trời Năng lượng mặt trời làm một trong những nguồn năng lượng tái tạo phổ biến nhất. Từ xa xưa, con người đã biết tận dụng năng lượng mặt trời để sưởi ấm, làm khô lương thực thực phẩm. Ngày nay, nguồn năng lượng mặt trời được khai thác đa dạng và nổi bật nhất là hệ thống sản xuất điện từ năng lượng mặt trời.
Để sản xuất điện từ nguồn năng lượng mặt trời, người ta có thể chuyển năng lượng mặt trời thành nhiệt năng bằng cách tập trung ánh sáng bằng hệ thống gương để đun sôi nước làm quay tuabin phát ra điện như hình 2. HVTH: Lâm Quang Thái Trang 7 Luận văn GVHD: TS. Quách Thanh Hải Hình 2.2 Nhà máy điện mặt trời Phương pháp thứ hai là khai thác trực tiếp thông qua các tấm pin quang điện biến đổi trực tiếp năng lượng ánh sáng mặt trời thành điện năng như hình 2. Giải pháp này dễ dàng triển khai mà ít gây ảnh hưởng đến cảnh quan môi trường.3 Các tấm pin quang điện Ngày nay, nhờ sự phát triển của công nghiệp vật liệu, các tấm pin quang điện được sản xuất ngày càng cho hiệu suất cao, giá thành giảm và cho thấy nhiều ưu điểm hứa hẹn.3 Tiềm năng phát triển hệ thống thu năng lượng mặt trời trên thế giới và tại Việt Nam Hiện nay trên thế giới, hệ thống thu năng lượng mặt trời bằng hệ thống pin quang điện có những bước phát triển lớn.
Những nhà máy sản xuất pin ngày càng nhiều.