Hành Vi Bầy Đàn Trong Thị Trường Chứng Khoán Việt Nam

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp tài chính ngân hàng herd behavior in the vietnamese stock market exchange, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải pháp cụ thể cho

• Tác giả: Nguyen Thi Nguyet Anh
• Người hướng dẫn: PhD. To Lan Phuong
• Trường học: Vietnam National University - University of Economics and Business
• Chuyên ngành: Finance and Banking
• Đề tài: Herd Behavior In The Vietnamese Stock Market
• Loại tài liệu: thesis
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• GUARANTEE
• ACKNOWLEDGEMENTS
• LIST OF ABBREVIATIONS
• LIST OF TABLES
• LIST OF FIGURES
• 1. CHAPTER 1: INTRODUCTION
• 1.1. The urgency of the topic
• 1.2. Research objectives and tasks
• 1.3. Research question
• 1.4. Research objectives and scope
• 1.5. Research methods
• 1.6. Contribution of research
• 1.7. Structure of the study
• 2. CHAPTER II: LITERATURE REVIEW
• 2.1. A theoretical overview of behavioral finance
• 2.2. The birth and theory of behavioral finance
• 2.3. Theories of behavioral finance
• 2.4. Factors affecting profitability
• 2.5. Overview of foreign research
• 2.6. Overview of domestic research
• 3. CHAPTER III: RESEARCH METHODS
• 3.1. Determining the research design
• 3.2. Research context. Reasons for choosing the research method
• 3.3. Research results
• 3.4. The research model and the research variables within the model
• 3.4.1. Building sentiment indicators
• 3.4.2. Building economic indicators
• 3.4.3. The model evaluates the influence of market sentiment index and market economic index on stock valuation
• 3.4.4. Herd behavior testing model
• 3.5. Presentation of research results and discussion
• 4. CHAPTER IV: RESEARCH RESULTS
• 4.1. Current situation of Vietnam's stock market in the period of 2020-2022
• 4.2. Results of building market sentiment indicators in Vietnam stock market
• 4.2.1. Summary statistics of the market sentiment indicators building model
• 4.2.2. Results PCA of the market sentiment indicators building model
• 4.2.3. Matrix of correlation of the market sentiment indicators building model
• 4.2.4. The results of main component analysis 4 factors of the market sentiment indicators building model
• 4.2.5. The results of main component analysis 3 factors of the market sentiment indicators building model
• 4.2.6. Results of the building of the market sentiment indicators
• 4.3. Results of building economic indicators on Vietnam stock market
• 4.3.1. Summary statistics of the market economy indicators building model
• 4.3.2. Results PCA of the market economy indicators building model
• 4.3.3. Matrix of correlation of the market economy indicators building model
• 4.3.4. The results of main component analysis 3 factors of the market economy indicators building model
• 4.3.5. Results of the building of the economic indicators
• 4.4. Result of the model evaluates the influence of market sentiment indicators and market economic indicators on stock valuation
• 4.4.1. Summary statistics of the model evaluates the influence of market sentiment indicators and market economic indicators on stock valuation
• 4.4.2. Matrix of correlation of the model evaluates the influence of market sentiment indicators and market economic indicators on stock valuation
• 4.4.3. Results of regression analysis method POLS in the model evaluates the influence of market sentiment indicators and market economic indicators on stock valuation
• 4.4.4. Multicollinearity test of the model by POLS
• 4.4.5. Results of regression analysis method FEM, REM in the model evaluates the influence of market sentiment indicators and market economic indicators on stock valuation
• 4.4.6. FEM and REM model specification
• 4.4.7. Inspection of the suitability of the model by EEM
• 4.4.8. Conclusion on the result of the model evaluates the influence of market sentiment indicators and market economic index on stock valuation
• 4.5. The results of testing the existence of herd behavior
• 4.5.1. Summary statistics of the model of testing the existence of herd behavior
• 4.5.2. Matrix of correlation of the model of testing the existence of herd behavior
• 4.5.3. Results of regression analysis method POLS of the model of testing the existence of herd behavior
• 4.5.4. Multicollinearity test of the model of testing the existence of herd behavior
• 4.5.5. Heteroskedasticity test of the model of testing the existence of herd behavior
• 4.5.6. Autocorrelation test of the model of testing the existence of herd behavior
• 5. CHAPTER V: CONCLUSION AND RECOMMENDATIONS
• 5.1. Discuss research results
• 5.2. Comment on the results of building the market sentiment indicators
• 5.3. Comments on the results of the construction of economic indicators
• 5.4. Comments about the impact of SENT and ECO on stock market returns
• 5.5. Comments about the existence of herd sentiment in Vietnam's stock market
• 5.6. Recommendations for individual investors
• 5.7. Recommendations for Stock Exchanges, securities companies
• 5.8. Research limitations and directions for future studies
• 5.9. Directions for future studies
• REFERENCES
• APPENDIX
• LIST OF ABBREVIATIONS

Tóm tắt

I. Tổng quan về hành vi bầy đàn trong thị trường chứng khoán Việt Nam

Hành vi bầy đàn trong thị trường chứng khoán Việt Nam đã trở thành một chủ đề nóng hổi trong những năm gần đây. Với sự phát triển mạnh mẽ của thị trường, nhiều nhà đầu tư đã tham gia vào các hoạt động đầu tư mà không có sự phân tích kỹ lưỡng. Điều này dẫn đến những biến động lớn trong giá cổ phiếu và tạo ra những rủi ro không lường trước được. Nghiên cứu này sẽ giúp làm rõ hơn về hành vi bầy đàn và tác động của nó đến thị trường chứng khoán Việt Nam.

1.1. Định nghĩa hành vi bầy đàn và tầm quan trọng của nó

Hành vi bầy đàn được định nghĩa là xu hướng của các nhà đầu tư theo đuổi hành động của số đông mà không xem xét đến các yếu tố cơ bản. Tầm quan trọng của hành vi này nằm ở việc nó có thể dẫn đến sự biến động lớn trong giá cổ phiếu, ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của nhiều người.

1.2. Tình hình thị trường chứng khoán Việt Nam hiện nay

Thị trường chứng khoán Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, với sự gia tăng nhanh chóng về số lượng nhà đầu tư. Tuy nhiên, sự thiếu hiểu biết và kinh nghiệm của nhiều nhà đầu tư đã dẫn đến việc dễ dàng bị ảnh hưởng bởi hành vi bầy đàn.

II. Vấn đề và thách thức liên quan đến hành vi bầy đàn

Hành vi bầy đàn trong thị trường chứng khoán Việt Nam không chỉ gây ra những biến động lớn mà còn tạo ra nhiều thách thức cho các nhà đầu tư. Những thách thức này bao gồm việc xác định thời điểm đầu tư hợp lý và quản lý rủi ro hiệu quả. Nghiên cứu này sẽ phân tích các vấn đề chính mà nhà đầu tư phải đối mặt khi tham gia vào thị trường.

2.1. Tác động của tâm lý thị trường đến hành vi đầu tư

Tâm lý thị trường có thể ảnh hưởng mạnh mẽ đến quyết định đầu tư của nhà đầu tư. Khi thị trường tăng trưởng, nhiều người có xu hướng tham gia vào đầu tư mà không xem xét đến các yếu tố cơ bản, dẫn đến hành vi bầy đàn.

2.2. Rủi ro từ hành vi bầy đàn trong đầu tư

Hành vi bầy đàn có thể dẫn đến những quyết định đầu tư sai lầm, gây ra thiệt hại lớn cho nhà đầu tư. Việc không phân tích kỹ lưỡng có thể dẫn đến việc mua vào những cổ phiếu không có giá trị thực sự.

III. Phương pháp nghiên cứu hành vi bầy đàn trong thị trường chứng khoán

Để nghiên cứu hành vi bầy đàn, các phương pháp định tính và định lượng sẽ được áp dụng. Nghiên cứu sẽ sử dụng dữ liệu từ các chỉ số thị trường và các khảo sát từ nhà đầu tư để phân tích hành vi của họ. Phương pháp này sẽ giúp làm rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi bầy đàn.

3.1. Phương pháp định tính trong nghiên cứu

Phương pháp định tính sẽ bao gồm việc phỏng vấn các nhà đầu tư và phân tích các tài liệu liên quan đến hành vi bầy đàn. Điều này giúp hiểu rõ hơn về tâm lý và động cơ của nhà đầu tư.

3.2. Phương pháp định lượng và phân tích dữ liệu

Phương pháp định lượng sẽ sử dụng các mô hình thống kê để phân tích dữ liệu từ thị trường chứng khoán. Điều này giúp xác định mối quan hệ giữa hành vi bầy đàn và các yếu tố kinh tế khác.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu hành vi bầy đàn

Nghiên cứu về hành vi bầy đàn có thể cung cấp những thông tin quý giá cho các nhà đầu tư và các tổ chức tài chính. Việc hiểu rõ hành vi này sẽ giúp nhà đầu tư đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn và giảm thiểu rủi ro. Đồng thời, các tổ chức cũng có thể cải thiện các chính sách và quy định để tăng cường tính minh bạch của thị trường.

4.1. Khuyến nghị cho nhà đầu tư cá nhân

Nhà đầu tư nên nâng cao kiến thức và kỹ năng phân tích thị trường để tránh bị ảnh hưởng bởi hành vi bầy đàn. Việc tự nghiên cứu và tìm hiểu thông tin sẽ giúp đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn.

4.2. Đề xuất cho các tổ chức tài chính

Các tổ chức tài chính cần xây dựng các chương trình giáo dục và đào tạo cho nhà đầu tư, giúp họ hiểu rõ hơn về hành vi bầy đàn và cách quản lý rủi ro trong đầu tư.

V. Kết luận và tương lai của hành vi bầy đàn trong thị trường chứng khoán

Hành vi bầy đàn sẽ tiếp tục là một yếu tố quan trọng trong thị trường chứng khoán Việt Nam. Việc nghiên cứu và hiểu rõ về hành vi này sẽ giúp các nhà đầu tư và các tổ chức tài chính có những chiến lược phù hợp để đối phó với những biến động của thị trường. Tương lai của thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ phụ thuộc vào khả năng quản lý hành vi bầy đàn của các nhà đầu tư.

5.1. Tương lai của thị trường chứng khoán Việt Nam

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang trên đà phát triển mạnh mẽ. Tuy nhiên, việc quản lý hành vi bầy đàn sẽ là một thách thức lớn trong tương lai.

5.2. Vai trò của giáo dục tài chính trong việc giảm thiểu hành vi bầy đàn

Giáo dục tài chính sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức của nhà đầu tư về hành vi bầy đàn, từ đó giúp họ đưa ra quyết định đầu tư thông minh hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn 2020-2022 đã chứng kiến những biến động lịch sử chưa từng có về cả quy mô thanh khoản lẫn biên độ giá. Theo số liệu từ Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam, số lượng tài khoản mở mới trong 3 năm này đạt hơn 3,64 triệu tài khoản, vượt qua tổng số tài khoản tích lũy của cả 20 năm trước đó cộng lại. Trong 27 tháng bùng nổ giao dịch, giá trị khớp lệnh bình quân toàn thị trường tăng vọt lên mức 286.229 tỷ đồng mỗi tháng, gấp gần 4 lần so với giai đoạn trước. Chỉ số VN-Index đã tăng hơn 60% từ đầu năm 2020 để đạt đỉnh lịch sử 1.528,57 điểm vào ngày 06/01/2022, trước khi lao dốc hơn 40,3% xuống mức đáy 911,90 điểm vào ngày 15/11/2022.

Sự trồi sụt dữ dội này đặt ra vấn đề nghiên cứu cấp thiết về tính hiệu quả của thị trường và mức độ chi phối của tâm lý hành vi. Mục tiêu cụ thể của luận văn là lượng hóa các chỉ số tâm lý thị trường, đánh giá tác động của yếu tố tâm lý và kinh tế vĩ mô đến tỷ suất sinh lời, đồng thời kiểm định sự tồn tại của hành vi bầy đàn trong rổ cổ phiếu VN30 trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE).

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi thị trường chứng khoán đóng góp trung bình 19,5% tổng vốn đầu tư toàn xã hội giai đoạn 2011-2020 với quy mô huy động đạt gần 2,9 triệu tỷ đồng. Kết quả lượng hóa giúp nhận diện mức độ lệch pha giữa giá thị trường và giá trị nội tại, hỗ trợ hơn 80% nhà đầu tư cá nhân kiểm soát rủi ro tâm lý và nâng cao hiệu quả phân bổ vốn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng nền tảng lý thuyết tài chính hành vi để giải thích các hiện tượng bất thường mà giả thuyết thị trường hiệu quả (EMH) của Fama (1970) không thể làm sáng tỏ khi giả định nhà đầu tư luôn duy trì tính duy lý hoàn hảo. Khung lý thuyết tích hợp ba trụ cột chính: lý thuyết triển vọng (Prospect Theory) của Kahneman và Tversky (2013), mô hình định giá tài sản vốn (CAPM) mở rộng, và lý thuyết bầy đàn trong thị trường tài chính của Bikhchandani cùng cộng sự (1992).

Khái niệm tâm lý hành vi được phân rã thành các thiên kiến nhận thức điển hình:

• Hiệu ứng neo tâm lý (Anchoring): Nhà đầu tư bám víu vào các mốc giá quá khứ hoặc một luồng tin tức nổi bật mà phản ứng chậm với thông tin mới.
• Sự tự tin thái quá (Overconfidence): Thúc đẩy tần suất giao dịch gia tăng đột biến nhưng làm suy giảm tỷ suất sinh lời thực tế.
• Hạch toán tâm lý (Mental Accounting): Tách rời các quyết định lời lỗ thành các tài khoản ảo độc lập, dẫn đến tâm lý bán sớm cổ phiếu thắng và giữ quá lâu cổ phiếu thua lỗ.
• Hành vi bầy đàn (Herd Behavior): Xu hướng nhà đầu tư phớt lờ nhận định cá nhân để hành động theo đám đông, gia tăng bất cân xứng thông tin và tạo ra bong bóng tài sản.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng mẫu dữ liệu gồm 34 doanh nghiệp niêm yết thuộc rổ chỉ số VN30 trên sàn HOSE trong khung thời gian 36 tháng, từ ngày 01/01/2020 đến ngày 31/12/2022. Phương pháp chọn mẫu tập trung vào nhóm VN30 vì đây là các mã có thanh khoản cao nhất, chiếm trên 60% vốn hóa toàn thị trường, hạn chế tối đa sai số do hiện tượng cổ phiếu kém thanh khoản.

Quy trình phân tích định lượng được thực hiện qua ba giai đoạn:

1. Xây dựng chỉ số tâm lý thị trường (SENT) và chỉ số kinh tế vĩ mô (ECO) bằng phương pháp phân tích thành phần chính (PCA). Chỉ số SENT được tổng hợp từ 4 biến: số lượng cổ phiếu phát hành IPO (NIPO), tỷ suất sinh lời ngày đầu IPO (RIPO), tỷ lệ quay vòng cổ phiếu (TURN), và tỷ lệ cổ phiếu phát hành thêm (S). Chỉ số ECO được tổng hợp từ 3 biến: chỉ số giá tiêu dùng (CPI), tỷ giá USD/VND (ER), và giá dầu thô thế giới (OP).
2. Đánh giá tác động của SENT và ECO lên tỷ suất sinh lời cổ phiếu thông qua các mô hình hồi quy dữ liệu bảng: Pooled OLS, mô hình tác động cố định (FEM), mô hình tác động ngẫu nhiên (REM), kết hợp kiểm định Hausman, kiểm định đa cộng tuyến (VIF), phương sai thay đổi và tự tương quan để chọn mô hình Robust FEM tối ưu.
3. Kiểm định hành vi bầy đàn bằng mô hình độ lệch tuyệt đối chéo (CSAD) phi tuyến tính của Chang, Cheng và Khorana (2000): $CSAD_t = \delta_0 + \delta_1 |R_{m,t}| + \delta_2 (R_{m,t})^2$. Nếu hệ số hồi quy bậc hai $\delta_2$ mang giá trị âm và có ý nghĩa thống kê ($\delta_2 < 0, p < 0,05$), hành vi bầy đàn được xác nhận tồn tại.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng đã mang lại các phát hiện cốt lõi với những minh chứng số liệu chuẩn xác:

• Xây dựng thành công chỉ số đo lường tâm lý: Kết quả phân tích PCA cho thấy hai thành phần chính đầu tiên có giá trị riêng (Eigenvalue) lớn hơn 1,039, giải thích tích lũy được 61,0% tổng phương sai của tập dữ liệu tâm lý thị trường. Thành phần chính thứ nhất (PC1) đại diện tối ưu cho chỉ số SENT.
• Tác động tích cực của tâm lý lên lợi suất cổ phiếu: Kết quả hồi quy Robust FEM khẳng định chỉ số SENT có tác động cùng chiều và có ý nghĩa thống kê ở mức 1% đến tỷ suất sinh lời của cổ phiếu VN30. Khi tâm lý thị trường hưng phấn, lợi suất kỳ vọng tăng mạnh, đặc biệt vào các phiên có thanh khoản vượt 33.763 tỷ đồng trên HOSE như phiên ngày 24/11/2021.
• Tồn tại rõ rệt hành vi bầy đàn: Mô hình CSAD cho kết quả hệ số $\delta_2$ mang dấu âm và đạt ý nghĩa thống kê ở mức p < 0,05. Điều này chứng minh rằng khi mức sinh lời thị trường chung biến động mạnh, mức độ phân tán lợi suất giữa các cổ phiếu cá lẻ có xu hướng thu hẹp lại do nhà đầu tư đồng loạt mua theo hoặc bán tháo theo xu hướng chung.
• Tính bất đối xứng theo chu kỳ thị trường: Hiệu ứng bầy đàn biểu hiện mạnh mẽ hơn trong các giai đoạn thị trường suy thoái năm 2022 khi giá trị giao dịch bình quân giảm 24,1% xuống 20.168 tỷ đồng mỗi phiên, so với giai đoạn thị trường tăng trưởng mạnh mẽ trong năm 2020 và 2021.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh chân thực bản chất tâm lý của nhà đầu tư Việt Nam trong giai đoạn dịch bệnh và hậu dịch bệnh. Trong các pha thị trường tăng trưởng, sự gia nhập ồ ạt của hơn 3,64 triệu tài khoản nhà đầu tư cá nhân mới (nhà đầu tư F0) với tâm lý tự tin thái quá đã đẩy thanh khoản vượt mốc 1 tỷ USD mỗi phiên. Tuy nhiên, khi thị trường đảo chiều từ vùng đỉnh 1.528,57 điểm, nỗi sợ thua lỗ theo lý thuyết triển vọng đã kích hoạt tâm lý bán tháo hoảng loạn.

Mối quan hệ phi tuyến này có thể được hình dung trực quan thông qua đồ thị tán xạ phân tán lợi suất (CSAD) theo tỷ suất sinh lời thị trường ($R_m$). Thay vì mở rộng tuyến tính như dự báo của mô hình CAPM truyền thống, đường cong thực nghiệm có xu hướng uốn cong xuống ở hai biên biến động lớn, thể hiện rõ mức độ bầy đàn cao.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu thực nghiệm tại các thị trường mới nổi như Đài Loan và Hàn Quốc của Chang và cộng sự (2000), cũng như các công trình nghiên cứu trên thị trường chứng khoán Việt Nam của Đoàn Tuấn Anh (2017) và Trần Thị Hải Lý (2018). Điểm khác biệt nổi bật của luận văn là đã kết hợp đồng thời cả biến tâm lý thị trường (SENT) và biến kinh tế vĩ mô (ECO), chứng minh rằng tâm lý đám đông có sức chi phối ngắn hạn mạnh hơn cả các yếu tố cơ bản của doanh nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực của tâm lý bầy đàn và ổn định thị trường tài chính, luận văn đề xuất hệ thống giải pháp hành động cụ thể cho từng chủ thể:

• Đối với nhà đầu tư cá nhân:

  • Thiết lập kỷ luật quản trị vốn nghiêm ngặt, áp dụng nguyên tắc cắt lỗ tự động khi giá giảm từ 7% đến 10% nhằm loại trừ thiên kiến sợ thua lỗ.
  • Đa dạng hóa danh mục đầu tư từ 5 đến 8 nhóm ngành độc lập, phân bổ tỷ trọng dựa trên định giá P/E và dòng tiền thay vì mua theo tin đồn trên các hội nhóm mạng xã hội, hướng tới mục tiêu giảm thiểu tỷ lệ thua lỗ trên 30% trong các chu kỳ suy thoái.

• Đối với các công ty chứng khoán:

  • Nâng cấp hệ thống khuyến nghị dựa trên dữ liệu định lượng, xây dựng chỉ số cảnh báo rủi ro bầy đàn theo thời gian thực (Real-time Sentiment Index) trên nền tảng giao dịch trong giai đoạn 2024-2025.
  • Triển khai các khóa đào tạo kiến thức phân tích kỹ thuật và định giá cơ bản bắt buộc cho tối thiểu 80% khách hàng mới mở tài khoản trong 6 tháng đầu tiên.

• Đối với cơ quan quản lý nhà nước (Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và các Sở Giao dịch):

  • Tăng cường chế tài xử phạt và thanh tra các hành vi thao túng giá, tung tin đồn thất thiệt theo quy định tại Luật Chứng khoán năm 2019 và Nghị định 156/2020/NĐ-CP.
  • Đẩy nhanh tiến độ vận hành hệ thống công nghệ thông tin mới (KRX), rút ngắn thời gian thanh toán giao dịch xuống T+1 hoặc T+0 nhằm tăng tính thanh khoản an toàn, duy trì giá trị giao dịch ổn định từ 25.000 đến 35.000 tỷ đồng mỗi phiên vào năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu và giá trị ứng dụng thiết thực cho bốn nhóm đối tượng chính:

• Nhà đầu tư cá nhân và nhà đầu tư mới tham gia thị trường: Cung cấp góc nhìn khoa học để tự nhận diện các bẫy tâm lý phổ biến như tâm lý neo giá, tự tin thái quá và hội chứng sợ bỏ lỡ (FOMO), từ đó thiết lập chiến lược đầu tư giá trị bền vững.
• Chuyên viên phân tích tài chính và nhà quản lý quỹ đầu tư: Ứng dụng quy trình phân tích thành phần chính (PCA) để tích hợp các chỉ số tâm lý SENT và chỉ số vĩ mô ECO vào mô hình dự báo lợi suất, tối ưu hóa tỷ trọng phân bổ tài sản trong các giai đoạn biến động mạnh.
• Cơ quan hoạch định chính sách và quản lý thị trường chứng khoán: Sử dụng kết quả kiểm định mô hình CSAD làm căn cứ khoa học để thiết kế các bộ công cụ giám sát rủi ro hệ thống, ngăn chặn nguy cơ bong bóng đầu cơ và đổ vỡ dây chuyền.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Kinh tế, Tài chính - Ngân hàng: Nguồn tài liệu học thuật giá trị cao về tài chính hành vi, phương pháp xử lý dữ liệu bảng (Panel Data) và kỹ thuật ước lượng mô hình phi tuyến tính trên phần mềm thống kê Stata.

Câu hỏi thường gặp

Hành vi bầy đàn trên thị trường chứng khoán Việt Nam được hiểu như thế nào? Hành vi bầy đàn là hiện tượng các nhà đầu tư bắt chước hành động mua hoặc bán của số đông trên thị trường và bỏ qua các phân tích hay thông tin riêng lẻ của bản thân. Điển hình trong giai đoạn 2020-2022, hàng triệu nhà đầu tư mới đã đồng loạt đổ tiền vào các mã cổ phiếu tăng nóng theo trào lưu mạng xã hội, đẩy định giá thị trường vượt xa giá trị thực.

Tại sao mô hình CSAD lại vượt trội hơn mô hình CSSD của Christie và Huang (1995)? Mô hình CSSD chỉ đo lường hành vi bầy đàn trong điều kiện thị trường có biến động bất thường ở mức cực đoan (1% hoặc 5% đuôi phân phối). Trong khi đó, mô hình CSAD của Chang và cộng sự (2000) sử dụng phương trình bậc hai phi tuyến tính, cho phép kiểm định sự hiện diện của tâm lý đám đông trong toàn bộ các trạng thái thị trường, bao gồm cả điều kiện bình thường và biến động mạnh.

Chỉ số tâm lý thị trường (SENT) trong luận văn được hình thành từ những biến số nào? Chỉ số SENT được tổng hợp qua phương pháp PCA từ 4 biến đại diện: số lượng cổ phiếu IPO (NIPO), tỷ suất sinh lời ngày đầu giao dịch của cổ phiếu IPO (RIPO), tỷ lệ vòng quay cổ phiếu (TURN) và tỷ lệ cổ phiếu phát hành thêm (S). Các thành phần này giải thích được 61% độ biến thiên của tâm lý thị trường trong giai đoạn nghiên cứu.

Hiệu ứng bầy đàn biểu hiện mạnh nhất vào giai đoạn nào trong chu kỳ 2020-2022? Hiệu ứng bầy đàn xuất hiện rõ rệt và khốc liệt nhất vào chu kỳ giảm giá của năm 2022, khi chỉ số VN-Index sụt giảm 40,3% từ mức đỉnh 1.528,57 điểm về 911,90 điểm. Nỗi sợ hãi thua lỗ khiến tâm lý bán tháo lan rộng trên toàn bộ rổ cổ phiếu VN30, bất kể kết quả kinh doanh của doanh nghiệp tốt hay xấu.

Nhà đầu tư cá nhân có thể dùng công cụ gì để phòng tránh rủi ro từ tâm lý bầy đàn? Nhà đầu tư nên áp dụng nguyên tắc phân tích cơ bản kết hợp định giá chiết khấu dòng tiền, duy trì tỷ lệ tiền mặt an toàn từ 20% đến 30% danh mục khi thị trường tăng nóng, đồng thời tuân thủ kỷ luật cắt lỗ tự động ở mức 7% đến 10% nhằm triệt tiêu cảm xúc bầy đàn khi thị trường rơi vào pha điều chỉnh.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý thuyết về tài chính hành vi và đo lường thành công chỉ số tâm lý thị trường (SENT) cùng chỉ số kinh tế (ECO) bằng phương pháp PCA với độ giải thích 61% phương sai.
• Bằng chứng thực nghiệm từ mô hình CSAD khẳng định sự tồn tại vững chắc của hành vi bầy đàn trên nhóm cổ phiếu VN30 trong suốt giai đoạn biến động mạnh 2020-2022.
• Nghiên cứu chứng minh tâm lý bầy đàn có tính bất đối xứng sâu sắc, tác động tiêu cực và lan rộng hơn nhiều trong giai đoạn thị trường lao dốc so với giai đoạn thị trường hưng phấn.
• Đóng góp quan trọng của công trình là cung cấp khung lượng hóa thực nghiệm giúp các nhà đầu tư và cơ quan điều hành nhận diện sớm rủi ro lệch lạc định giá tài sản.
• Trong lộ trình nâng hạng thị trường giai đoạn 2024-2026, các chủ thể tham gia cần nhanh chóng chuẩn hóa quy trình phân tích định lượng, minh bạch hóa thông tin doanh nghiệp và kiểm soát chặt chẽ kỷ luật đầu tư để xây dựng một thị trường vốn Việt Nam an toàn, hiệu quả và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY UNIVERSITY OF ECONOMICS AND BUSINESS FACULTY OF FINANCE AND BANKING 2 ss4 Qe HERD BEHAVIOR IN THE VIETNAMESE STOCK MARKET EXCHANGE TEACHER INSTRUCTION: PhD. To Lan Phuong STUDENT: Nguyen Thi Nguyet Anh STUDENT CODE: 19050620 CLASS: QH-2019-E TCNH CLC 3 Ha Noi, May 2023 wlles GUARANTEE I hereby declare that this is my own research work. The data used in the thesis is completely honest, with clear origin. The results of this study have not been published in other topics.

If I find any fraud, I will take full responsibility before the Council, as well as the results of this thesis. Hanoi, May 14th 2023 Thesis author Nguyen Thi Nguyet Anh ACKNOWLEDGEMENTS This thesis is the result of serious research by the author with my own efforts. However, to complete the thesis, I have received much encouragement and help from many people. First of all, I would like to thank the teachers who are lecturers in the VNU - University of Economics and Business, who have dedicatedly imparted meaningful knowledge and experiences on economic, financial and banking when I attended class QH-2019-E TCNH CLC 3, Faculty of Finance and Banking, VNU - University of Economics and Business to confidently complete this graduation thesis.

For this result, I would like to express my deep gratitude to the lecturer who guided my graduation thesis during the last 3 months as a PhD. To Lan Phuong - lecturer at the Faculty of Finance and Banking, VNU - University of Economics and Business, she has guided wholeheartedly and thoughtfully in her professional knowledge so that I can complete my graduation thesis well. In the process of doing the test, I tried my best to fulfil all the requirements and goals set out, however, my knowledge and experience is limited, so mistakes are inevitable. I look forward to receiving suggestions from teachers to improve my graduation thesis.

Finally, I would like to wish all teachers good health and success in their teaching career! Hanoi, May 14th 2023 Thesis author Nguyen Thi Nguyet Anh LIST OF ABBREVHA TIONNS. ii 000000600606 00 vi LIST OF TABLES. ccsssssscscsccsscessscsencssssecsesessccsessssessessscessessssessssessessesessecsssescesssseesesees Vii LIST OF EIGUÏES.0 ix CHAPTER 1: INTRODUCTION 1. The urgency of the £OpÏC.2 Research objectives and tasks 1.3 Research QU€SfÏOIT.4 Research objectives and SCOJD€.5 Research Im€fÏ1OẢS.6 Contribution Of r€S€aaTCH.7 Structure of the SẤUICỈY.0000005 3 CHAPTER IT: LITERATURE REV HE N.1 A theoretical overview of behavioral fimancee .1 The birth and theory of behavioral finance .2 Theories of behavioral fimance .3 Factors affecting profitability .1 Overview of foreign F€S€ATFCÌH.2 Overview Of domestic F€S€AATFCH.

HH HH g0 0000090089000 22 CHAPTER IIT: RESEARCH MIEETHODS.1: Determining the research DFO]DÏ€IT1.2 Research COIIỀ€TIÍ. Reasons for choosing the research method 3. Research {€SÏØTn. óc sọ cọ cọ HH.4 The research model and the research variables within the model.1 Building sentiment Indicators .2 Building economic indicators.

The model evaluates the influence of market sentiment index and market Economic index ON StOCK ValUAtiON .4 Herd behavior testing model .4 Presentation of research results and (ÌÏSCUSSỈOH.- 55-5 5< 5< << 9s SSSsSSeSsse, 36 CHAPTER IV: RESEARCH IRESYULT. Current situation of Vietnam's stock market in the period of 2020-2022.2 Results of building market sentiment indicators in Vietnam stock market.1 Summary statistics of the market sentiment indicators building model .2 Results PCA of the market sentiment indicators building model .1 Matrix of correlation of the market sentiment indicators building model .2 The results of main component analysis 4 factors of the market sentiment Indicators building MOdel .3 The results of main component analysis 3 factors of the market sentiment Indicators building Model .3 Results of the building of the market sentiment indicators .3 Results of building economic indicators on Vietnam stock markef.1 Summary statistics of the market economy indicators building model.2 Results PCA of the market economy indicators building model.1 Matrix of correlation of the market economy indicators building model.2 The results of main component analysis 3 factors of the market economy Indicators building Model .3 Results of the building of the economic indicators. Result of the model evaluates the influence of market sentiment indicators and market economic indicators on Stock Valuation .1 Summary statistics of the model evaluates the influence of market sentiment indicators and market economic indicators on stock valuation. Matrix of correlation of the model evaluates the influence of market sentiment indicators and market economic indicators on stock valuation .3 Results of regression analysis method POLS in the model evaluates the influence of market sentiment indicators and market economic indicators on stock valuation.

Multicollinearity test of the model by PO US. Results of regression analysis method FEM, REM in the model evaluates the influence of market sentiment indicators and market economic indicators on stock VÏUAẨÏOTN. FEM and REM model S€Ï€CfÏOTA.7 Inspection of the suitability of the model by EEM. Conclusion on the result of the model evaluates the influence of market sentiment indicators and market economic index on stock valuation.

The results of testing the existence of herd behavior. Summary statistics of the model of testing the existence of herd behavior. Matrix of correlation of the model of testing the existence of herd behavior. Results of regression analysis method POLS of the model of testing the existence Of herd DehAVIOL .4 Multicollinearity test of the model of testing the existence of herd behavior.

Heteroskedasticity test of the model of testing the existence of herd behavior. Autocorrelation test of the model of testing the existence of herd behavior. 55 CHAPTER IV: CONCLUSION AND RECOMMENDA TIONS. Discuss research results.

Comment on the results of building the market sentiment indicators. Comments on the results of the construction of economic indicafors. Comments about the impact of SENT and ECO on stock market returns. Comments about the existence of herd sentiment in Vietnam's stock market.

Recommendations for individual investors 5. Recommendations for Stock Exchanges, securities companies 5.3 Research limitations and directions for future Studies. Directions for fufur€ Studies. 1 00009688650 60 REFERENCES APPENDIX LIST OF ABBREVIATIONS ABBREVIATIONS ORIGINAL CAPM Capital Asset Pricing Model CPI Consumer prices index CSAD Cross-sectional Absolute Standard Deviation ECO Market economy indicators ER Exchange rate HNX Hanoi Stock Exchange HSX Hochiminh Stock Exchange IPO Initial Public Offering NIPO Number of IPO OLS Ordinary least squares OP Offer Price OP Oil Price PCA Principle Component Analysis PDND Dividend Premium POLS Pooled Ordinary Least Square PV Par Value REM Random Effect Model RIPO first-day return on IPO S Shares SENT Market sentiment indicators TURN Number of shares traded TV Trade Volume VN30 Vietnam 30 VN-Index Vietnam Ho Chi Minh Stock Index vi LIST OE TABLES Table 2.1: Literature review summary tabÌ€.----- 202222 SH e tent eee TK nh ng ch nh vết 27 Table 4.1: Descriptive statistics of variables representing market sentiment indicators.2: Correlation between the variables representing market sentiment indicators.3: Results eigenvalues 4 factors of market sentiment Indicators.4: Results eigenvector 4 factors of market sentiment IndicafOrs.5: KMO results 4 factors of market sentiment IndiCafOTs.6: Results eigenvalues 3 factors of market sentiment IndIcatOrS.7: Results eigenvector 3 factors of market sentiment 1ndicatOrs.8: KMO results 3 factors of market sentiment IndicafOrs.9: Descriptive statistics of variables representing market economy indicators.10: Correlation between the variables representing market economy indicatorss.11: Results eigenvalues 3 factors of market economy 1ndicafOrs.12: Results eigenvector 3 factors of market economy 1ndicafOrS.13: KMO results 3 factors of market economy 1ndicafOTs.14: Descriptive statistics of variables in the CAMP model.15: Matrix of correlation coefficients between variables in the CAMP model.16: Results of regression analysis method POLS in the model evaluates the influence of market sentiment indicators and market economic indicators on stock valuation.17: The results of the multicollinearity test of the model by POLS.18: Results of regression analysis method FEM, REM in the model evaluates the influence of market sentiment indicators and market economic indicators on stock Mi 1U.

ee sent eee bene et ebene ea ene neta enes 50 Table 4.20: Result of heteroskedasticity test of the model by FEM.21: Results of regression analysis method ROBUST FEM.22: Results of autocorrelation test of the model by FEM.23: Descriptive statistics of variables of the model of testing the existence of herd 905220025255.24: Matrix of correlation coefficients between variables of the model of testing the existence of herd behavIOT.-- cọ SH SH HH ee KH HH KT nh nà nà tk nà 53 Table 4.25: Results of regression analysis method POLS of the model of testing the existence Of herd behavior. cece cece eee ence eee bene SH BS TT KT nh nh n nh nh tk ng 54 vii Table 4.26: Results of multicollinearity test of the model of testing the existence of herd 1) AA C0) Q2 ST TT TT TT TK TK TK TK TT KT TT nh nh nh biết 55 Table 4.27: Result of heteroskedasticity test in the model of testing the existence of herd 1) oT n0 C0) 55 Table 4.28: Result of autocorrelation test in the model of testing the existence of herd | oe) OE: 1A (0) a 56 viii LIST OF FIGURES Figure 3. Secondary data collection process ix CHAPTER 1: INTRODUCTION 1. The urgency of the topic The stock market is one of the symbols of the economy that affects most industries and is one of the channels to mobilize capital for socio-economic development, industrialization and modernization of the country.

The stock market is one of the symbols of the economy that affects most industries and is one of the channels to mobilize capital for socio-economic development, industrialization and modernization of the country. As the economy grows, the problem of capital becomes more and more urgent, while commercial banking systems cannot meet the demand for capital, requiring early construction of capital markets to attract medium- and long-term, domestic and foreign capital sources for national renovation. Over 21 years of operation, Vietnam's stock market has become an indispensable capital mobilization channel of the Government and businesses and is almost on par with traditional capital mobilization channels. In addition, the stock market also creates an attractive investment channel for the public, especially risk-taking investors.

According to the State Securities Commission, the scale of capital mobilization through the stock market in the period of 2011-2020 reached nearly VND 2.9 million billion, contributing an average of 19.5% of the total investment capital of the whole society. 2021 was also a year of tremendous growth as the number of stock investment accounts increased by a record. According to the Vietnam Securities Depository, in 2020-2022, the size of new account openings has increased tremendously: More than 3.64 million new accounts were opened within the past 3 years while by the end of 2019, the total number of new accounts was 2. In other words, in just the last 3 years of market boom, the number of new accounts entering is greater than the previous 20 years combined.

During the 27 months of market boom (from the beginning of 2020 to the end of March 2022), the average order execution value skyrocketed to 286,229 billion VND/month, which is nearly 4 times higher. According to statistics, the VN-Index has increased by more than 60% from the beginning of 2020 to the middle of 2022. This is a historic record, the wave of new investors entering the market is suddenly high, securities with high liquidity advantages quickly attract cash flow and become the most effective investment channel for idle cash flow. However, in addition to the impressive achievements, Vietnam's stock market is still young compared to developed stock markets in the world and there are limitations such as uncertain market structure, low investor level, regulations on market transparency are being perfected but there are still many shortcomings.

In particular, Vietnam's stock market is also one of the most volatile markets in the world. In the period of 2020-2022, Vietnam's stock 1 market witnessed a cycle of harsh fluctuations. The representative index of Vietnam's stock market, VN-Index, has been among the top gainers and biggest decliners in the world. VN- Index closed at a historical high of 1,528.57 points on January 6, 2022.