Nhập môn ngôn ngữ học với Mai Ngọc Chừ và các chuyên gia hàng đầu

Ngôn ngữ học là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng, đóng vai trò thiết yếu trong… 588 trang · Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Sư phạm Hà Nội.

• Tác giả: Mai Ngọc Chừ
• Trường học: Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Sư phạm Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Giới thiệu về ngôn ngữ học
• Loại tài liệu: giáo trình
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• Phần I. TỔNG LUẬN
• Phần II. NGỮ ÂM HỌC
• Phần III. TỪ VỰNG HỌC
• Phần IV. NGỮ PHÁP HỌC
• Phần V. PHONG CÁCH HỌC
• Phần VI. NGỮ DỤNG HỌC
• 1. TỔNG LUẬN
• 1.1. Ngôn ngữ và ngôn ngữ học
• 1.2. Bản chất và chức năng của ngôn ngữ
• 1.3. Hệ thống, cấu trúc và tín hiệu ngôn ngữ
• 1.4. Nguồn gốc và sự phát triển của ngôn ngữ
• 1.5. Các ngôn ngữ thế giới và việc phân loại
• 2. MỞ ĐẦU NGÔN NGỮ VÀ NGÔN NGỮ HỌC
• 2.1. Ngôn ngữ và một số khái niệm liên quan
• 2.1.1. Ngôn ngữ là gì?
• 2.1.2. Ngôn ngữ - lời nói - hoạt động lời nói
• 2.2. Đối tượng và nhiệm vụ của ngôn ngữ học
• 2.2.1. Ngành ngôn ngữ học và các bộ môn
• 2.2.2. Các ngành học cơ bản của ngôn ngữ học
• 3. CHƯƠNG I: BẢN CHẤT VÀ CHỨC NĂNG CỦA NGÔN NGỮ
• 3.1. Bản chất của ngôn ngữ
• 3.1.1. Ngôn ngữ là hiện tượng xã hội
• 3.1.2. Ngôn ngữ có tồn tại và phát triển theo quy luật tự nhiên
• 3.1.3. Ngôn ngữ không phải là hiện tượng của cá nhân

Tóm tắt

I. Giới thiệu về ngôn ngữ học

Ngôn ngữ học là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng, đóng vai trò thiết yếu trong việc hiểu biết về ngôn ngữ và văn hóa. Mai Ngọc Chừ cùng với các chuyên gia ngôn ngữ đã chỉ ra rằng ngôn ngữ không chỉ là công cụ giao tiếp mà còn là phương tiện phản ánh văn hóa và tư duy của con người. Theo Nguyễn Như Ý, ngôn ngữ được định nghĩa là hệ thống các âm thanh, từ ngữ và quy tắc kết hợp, phục vụ cho việc giao tiếp. Điều này cho thấy ngôn ngữ là một hiện tượng xã hội, không thể tách rời khỏi bối cảnh văn hóa mà nó tồn tại. Việc nghiên cứu ngôn ngữ học không chỉ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về ngôn ngữ mà còn về cách mà con người tương tác và xây dựng xã hội.

1.1. Định nghĩa và vai trò của ngôn ngữ

Ngôn ngữ được xem là phương tiện giao tiếp quan trọng nhất của con người. Nó không chỉ là tập hợp các âm thanh mà còn là một hệ thống phức tạp, bao gồm từ vựng, ngữ pháp và ngữ nghĩa. Mai Ngọc Chừ nhấn mạnh rằng ngôn ngữ là sản phẩm của xã hội, phản ánh các giá trị văn hóa và tư tưởng của cộng đồng. Việc nghiên cứu ngôn ngữ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cách mà con người diễn đạt suy nghĩ, cảm xúc và ý kiến của mình. Ngôn ngữ cũng là cầu nối giữa các nền văn hóa khác nhau, giúp tăng cường sự hiểu biết và giao lưu giữa các dân tộc.

II. Các lĩnh vực nghiên cứu trong ngôn ngữ học

Ngôn ngữ học bao gồm nhiều lĩnh vực nghiên cứu khác nhau, từ ngữ âm học, từ vựng học, đến ngữ pháp học và phong cách học. Mỗi lĩnh vực đều có những đặc điểm và phương pháp nghiên cứu riêng. Mai Ngọc Chừ cùng các chuyên gia ngôn ngữ đã chỉ ra rằng việc phân chia này giúp cho việc nghiên cứu trở nên có hệ thống và dễ dàng hơn. Ngữ âm học tập trung vào âm thanh của ngôn ngữ, trong khi từ vựng học nghiên cứu về từ và nghĩa của chúng. Ngữ pháp học nghiên cứu cấu trúc câu và quy tắc kết hợp từ, còn phong cách học nghiên cứu cách sử dụng ngôn ngữ trong các ngữ cảnh khác nhau.

2.1. Ngữ âm học và ngữ nghĩa học

Ngữ âm học là lĩnh vực nghiên cứu âm thanh của ngôn ngữ, bao gồm cách phát âm và cách mà âm thanh tương tác với nhau. Mai Ngọc Chừ đã nhấn mạnh rằng việc hiểu rõ về ngữ âm học giúp cho việc dạy và học ngôn ngữ trở nên hiệu quả hơn. Ngữ nghĩa học, ngược lại, tập trung vào ý nghĩa của từ và câu. Việc nghiên cứu ngữ nghĩa học giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cách mà ngôn ngữ truyền tải thông tin và cảm xúc. Cả hai lĩnh vực này đều có vai trò quan trọng trong việc phát triển kỹ năng ngôn ngữ của người học.

III. Phương pháp giảng dạy ngôn ngữ

Phương pháp giảng dạy ngôn ngữ là một phần quan trọng trong việc truyền đạt kiến thức về ngôn ngữ học. Mai Ngọc Chừ cùng các chuyên gia ngôn ngữ đã đề xuất nhiều phương pháp giảng dạy khác nhau, từ phương pháp truyền thống đến các phương pháp hiện đại. Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy phù hợp không chỉ giúp sinh viên tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả mà còn khuyến khích họ tham gia vào quá trình học tập. Các phương pháp như học qua trò chơi, thảo luận nhóm và sử dụng công nghệ thông tin đã được chứng minh là rất hiệu quả trong việc nâng cao khả năng ngôn ngữ của sinh viên.

3.1. Phương pháp học tập tích cực

Phương pháp học tập tích cực khuyến khích sinh viên tham gia vào quá trình học tập thông qua các hoạt động thực hành và thảo luận. Mai Ngọc Chừ đã chỉ ra rằng việc tạo ra môi trường học tập tích cực giúp sinh viên cảm thấy thoải mái hơn khi sử dụng ngôn ngữ. Các hoạt động như thuyết trình, viết bài và tham gia vào các dự án nhóm không chỉ giúp sinh viên cải thiện kỹ năng ngôn ngữ mà còn phát triển kỹ năng mềm như làm việc nhóm và giao tiếp.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Nhập môn Ngôn ngữ học (Tái bản lần thứ ba) do GS. TS. Mai Ngọc Chừ làm chủ biên, cùng sự tham gia biên soạn của PGS. TS. Đỗ Việt Hùng, GS. TS. Bùi Minh Toán và TS. Nguyễn Thị Ngân Hoa, được Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam ấn hành. Đây là công trình được biên soạn bởi tập thể giảng viên công tác lâu năm tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) và Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.

Trong chương trình đào tạo bậc đại học, học phần này giữ vị trí khối kiến thức cơ sở bắt buộc thuộc các ngành Ngữ văn, Sư phạm, Báo chí, Đông phương học, Quốc tế học và Ngôn ngữ nước ngoài. Mục tiêu của giáo trình là trang bị cho người học hệ thống tri thức đại cương, bao quát các khái niệm lý thuyết cốt lõi về bản chất, chức năng, hệ thống - cấu trúc, nguồn gốc và quy luật phát triển của ngôn ngữ, làm nền tảng tiền đề để tiếp thu các môn học chuyên ngành tiếp theo.

Về cấu trúc, công trình được tổ chức thành 6 phần lớn tương ứng với các bộ môn then chốt của ngôn ngữ học: Phần I - Tổng luận (GS. TS. Mai Ngọc Chừ), Phần II - Ngữ âm học (GS. TS. Mai Ngọc Chừ), Phần III - Từ vựng học (PGS. TS. Đỗ Việt Hùng), Phần IV - Ngữ pháp học (GS. TS. Bùi Minh Toán), Phần V - Phong cách học (TS. Nguyễn Thị Ngân Hoa) và Phần VI - Ngữ dụng học (PGS. TS. Đỗ Việt Hùng).

Cách tiếp cận của giáo trình kết hợp giữa miêu tả đồng đại và xem xét lịch đại. Điểm đặc sắc là bên cạnh việc kế thừa các nguồn ngữ liệu phương Tây quen thuộc (tiếng Anh, Pháp, Nga, Đức, Latin), các tác giả đã đối sánh và bổ sung hệ thống dẫn chứng từ các ngôn ngữ phương Đông và Đông Nam Á (tiếng Việt, Malay, Khmer, Chăm, Thái, Hán, Nhật). Đồng thời, giáo trình tích hợp thêm hai phân môn mới là Phong cách học và Ngữ dụng học vào hệ thống lý thuyết đại cương.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc giáo trình đi theo logic tuyến tính từ lý thuyết tổng quát đến các phân ngành cấu trúc vi mô và bình diện sử dụng ngôn ngữ trong hoạt động giao tiếp:

• Phần I - Tổng luận: Trình bày bản chất xã hội của ngôn ngữ (hiện tượng xã hội đặc biệt, tính phi giai cấp, không thuộc kiến trúc thượng tầng); chức năng ngôn ngữ (công cụ giao tiếp quan trọng nhất và hiện thực trực tiếp của tư duy); bản chất hệ thống - cấu trúc và tính hiệu học (âm vị, hình vị, từ, câu; các quan hệ ngữ đoạn, liên tưởng, thứ bậc); nguồn gốc của ngôn ngữ gắn với học thuyết lao động của Friedrich Engels; quy luật phát triển của ngôn ngữ qua các giai đoạn lịch sử và các xu hướng phân li, tiếp xúc, hòa trộn cơ tầng.
• Phần II - Ngữ âm học: Khảo sát mặt tự nhiên (thuộc tính cấu âm và âm học) kết hợp với mặt xã hội của âm thanh ngôn ngữ; miêu tả hệ thống âm vị, các biến thể âm vị và mối quan hệ giữa vỏ âm thanh với chữ viết.
• Phần III - Từ vựng học: Nghiên cứu đơn vị từ và các đơn vị tương đương từ (cụm từ cố định, thành ngữ, quán ngữ); phân định các phân môn chuyên ngành như từ điển học, danh học, từ nguyên học và ngữ nghĩa học; phân tích cấu trúc nghĩa, từ đa nghĩa và từ đồng âm.
• Phần IV - Ngữ pháp học: Bao gồm hai phân môn chính là từ pháp học (cách thức cấu tạo từ, biến đổi hình thái từ) và cú pháp học (quy tắc kết hợp từ thành ngữ đoạn và các kiểu câu).
• Phần V - Phong cách học: Phân tích các phong cách chức năng của ngôn ngữ; hệ thống phương tiện biểu cảm và các thủ pháp lựa chọn phương tiện ngôn ngữ theo sắc thái tu từ trong tác phẩm văn học.
• Phần VI - Ngữ dụng học: Nghiên cứu quy luật sử dụng ngôn ngữ trong ngữ cảnh giao tiếp cụ thể nhằm đạt được các mục đích hành vi nhất định.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Hệ thống lý thuyết nền tảng (Fundamental theories): Lý thuyết phản ánh và bản chất tín hiệu học ngôn ngữ; quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về mối quan hệ giữa ngôn ngữ và tư duy; học thuyết F. Engels về vai trò của lao động trong việc hình thành tiền đề sinh học và tiền đề xã hội của ngôn ngữ; lý thuyết tiếp xúc ngôn ngữ và khái niệm cơ tầng (substratum) của A. Haudricourt và GS. Phạm Đức Dương.
• Nguyên lý cốt lõi (Core principles): Tính hình tuyến của chuỗi lời nói; tính võ đoán của tín hiệu ngôn ngữ; tính hai mặt của tín hiệu (mặt biểu hiện - âm thanh và mặt được biểu hiện - ý niệm); tính độc lập tương đối của ngôn ngữ đối với cơ sở hạ tầng kinh tế.
• Khung phân tích cấu trúc (Essential frameworks): Khung phân cấp 4 cấp độ đơn vị ngôn ngữ (âm vị - hình vị - từ - câu) vận hành dưới sự chi phối của 3 kiểu quan hệ cấu trúc phổ quát: quan hệ ngữ đoạn (trục ngang), quan hệ liên tưởng/đối vị (trục dọc) và quan hệ thứ bậc (quan hệ bao hàm).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Nhận diện, phân lập và miêu tả đặc tính âm học - cấu âm của âm vị; phân tích cấu tạo hình thái học của từ; xác lập mô hình kết cấu cú pháp của các kiểu câu.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phân biệt giữa ngôn ngữ (hệ thống trừu tượng) và lời nói (văn bản cụ thể); phân tích các hiện tượng ngữ nghĩa (từ đồng âm, đa nghĩa, trường nghĩa); truy nguyên cấu trúc cơ tầng và nhận diện dấu vết tiếp xúc giữa các ngữ hệ.
• Năng lực ứng dụng (Practical competencies): Vận dụng lý thuyết ngữ dụng và phong cách học để tiếp nhận, phân tích các văn bản hành chính, văn học, báo chí; đối chiếu sự khác biệt ngữ pháp và từ vựng giữa tiếng mẹ đẻ với các ngoại ngữ trong thực hành biên dịch.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

• Phương pháp tiếp cận sư phạm (Pedagogical approach): Giáo trình kết hợp phương pháp diễn dịch lý thuyết với quy nạp từ các hiện tượng ngôn ngữ thực tế; sử dụng triệt để phương pháp so sánh - đối chiếu liên ngôn ngữ giữa các loại hình ngôn ngữ đơn lập (tiếng Việt, tiếng Hán) và ngôn ngữ hòa kết, biến hình (tiếng Nga, tiếng Anh, tiếng Pháp).
• Bài tập và tình huống nghiên cứu (Case studies): Phân tích các trường hợp thực tế như hiện tượng trẻ hoang dã được động vật nuôi dưỡng (trường hợp hai bé gái ở Ấn Độ) để minh chứng bản chất xã hội của ngôn ngữ; khảo sát sự phân hóa tên gọi sinh vật theo vùng miền (tép, cào cào, muỗm) để làm rõ tính quy ước xã hội; phân tích các ngữ liệu ca dao dân gian để minh họa cho thao tác lựa chọn đơn vị trên trục liên tưởng.
• Thực hành phân tích ngữ liệu (Practical exercises): Cung cấp các chuỗi bài tập phân lập hình vị trong từ phức; xác định vị trí biến đổi từ trong các ngôn ngữ có biến tố; phân biệt chức năng biểu cảm của các từ ngữ đồng nghĩa và từ ngữ địa phương.
• Phương thức đánh giá (Assessment methods): Kiểm tra khả năng nắm bắt thuật ngữ qua các câu hỏi định nghĩa lý thuyết; đánh giá năng lực thực hành thông qua các bài tập phân tích văn bản, xác định cấu trúc ngữ đoạn và xử lý các hiện tượng ngữ nghĩa, ngữ dụng học cụ thể.
• Hướng dẫn tự học (Self-study guidelines): Người học cần xây dựng bảng hệ thống hóa các thuật ngữ đối ứng giữa các phân môn; đọc song song các chương lý thuyết với việc thu thập ngữ liệu thực tế từ giao tiếp đời sống và truyền thông; tự vẽ sơ đồ mạng lưới cấp độ đơn vị ngôn ngữ để củng cố tư duy hệ thống.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Cập nhật cấu trúc môn học: So với các tài liệu Dẫn luận ngôn ngữ học hoặc Cơ sở ngôn ngữ học trước đây chỉ tập trung vào bộ ba truyền thống (Ngữ âm, Từ vựng, Ngữ pháp), ấn bản này bổ sung toàn diện hai phân ngành: Phong cách học và Ngữ dụng học, đáp ứng trực tiếp yêu cầu đổi mới chương trình đào tạo ngôn ngữ ứng dụng.
• Mở rộng phạm vi ngữ liệu phương Đông: Khắc phục tính đơn nhất của các tài liệu dịch vốn chỉ dựa trên ngữ liệu phương Tây. Giáo trình dẫn xuất hệ thống ví dụ đối chiếu phong phú từ các ngôn ngữ Đông Nam Á (tiếng Malay, tiếng Khmer, tiếng Chăm, tiếng Tagalog) và tiếng Việt, tạo thuận lợi cho việc tiếp cận của sinh viên khu vực.
• Tích hợp xu hướng nghiên cứu liên ngành: Đưa vào các nội dung về Ngôn ngữ học xã hội, Ngôn ngữ học nhân chủng, Ngôn ngữ học ứng dụng (xử lý ngôn ngữ tự nhiên, dịch máy) và phân tích các phương thức giao tiếp trên không gian mạng hiện đại (email, tin nhắn trực tuyến, hội thoại từ xa).
• Gắn kết thực tiễn: Khung lý thuyết được xây dựng nhằm phục vụ trực tiếp cho các hoạt động chuyên môn trong xã hội như chuẩn hóa ngôn ngữ báo chí, biên soạn từ điển, giảng dạy tiếng Việt cho người nước ngoài và hỗ trợ các kỹ thuật điều trị khuyết tật ngôn ngữ trong y học.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên đại học: Giáo trình được thiết kế cho sinh viên năm thứ nhất và năm thứ hai theo học các ngành Sư phạm Ngữ văn, Ngôn ngữ học, Báo chí - Truyền thông, Đông phương học, Quốc tế học và các ngành Ngôn ngữ nước ngoài tại các trường đại học Sư phạm, Ngoại ngữ và Khoa học Xã hội & Nhân văn.
• Kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần có kiến thức tổng quát về phân môn Ngữ văn bậc trung học phổ thông, năng lực đọc hiểu văn bản học thuật bằng tiếng Việt và tri thức cơ bản về ngữ pháp của ít nhất một ngoại ngữ để thực hiện các thao tác đối chiếu.
• Giảng viên: Tài liệu đóng vai trò là khung chương trình chuẩn mực để xây dựng đề cương chi tiết môn học, biên soạn giáo án bài giảng và thiết kế hệ thống ngân hàng đề thi học phần.
• Học viên cao học và bạn đọc nghiên cứu: Phù hợp làm tài liệu tra cứu hệ thống thuật ngữ, ôn tập kiến thức nền tảng phục vụ các kỳ thi tuyển sinh sau đại học chuyên ngành Ngôn ngữ học và Ngôn ngữ học so sánh - đối chiếu.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?
Tài liệu được biên soạn phục vụ sinh viên khối ngành Sư phạm, Khoa học Xã hội & Nhân văn, Ngoại ngữ, Báo chí, cũng như người tự nghiên cứu muốn nắm vững cơ sở lý thuyết ngôn ngữ học đại cương.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi học?
Người học chỉ cần nắm vững kiến thức ngữ pháp tiếng Việt phổ thông và có vốn hiểu biết cơ bản về một ngoại ngữ để tiếp thu thuận lợi các phần so sánh loại hình học.

3. Điểm khác biệt cơ bản so với các sách Dẫn luận ngôn ngữ học trước đây là gì?
Giáo trình bổ sung thêm hai mảng tri thức nền tảng là Phong cách học và Ngữ dụng học, đồng thời mở rộng phạm vi ngữ liệu đối sánh sang nhóm ngôn ngữ Đông Nam Á và phương Đông thay vì chỉ dựa vào các ngôn ngữ châu Âu.

4. Làm thế nào để tự học giáo trình này đạt hiệu quả cao?
Người học nên tiếp cận tuần tự theo kết cấu sách: nắm vững nguyên lý bản chất - hệ thống tín hiệu ở Phần I, sau đó đi sâu vào các cấp độ miêu tả cụ thể (Ngữ âm, Từ vựng, Ngữ pháp) và thực hành phân tích trên ngữ liệu thực tế ở hai phần Phong cách học, Ngữ dụng học.

5. Giáo trình có đề cập đến các tài liệu bổ trợ nào?
Tài liệu trích dẫn và dẫn chiếu trực tiếp đến các công trình kinh điển và từ điển chuyên khảo như Từ điển giải thích thuật ngữ ngôn ngữ học (Nguyễn Như Ý chủ biên), các khảo luận của V. Kasevich, A. A. Reformatsky, và các công trình nghiên cứu Đông Nam Á của Viện Đông Nam Á.

---

Kết luận

Giáo trình Nhập môn Ngôn ngữ học do GS. TS. Mai Ngọc Chừ chủ biên là tài liệu học thuật có tính hệ thống, trình bày bao quát 6 phân môn cốt lõi của khoa học ngôn ngữ dựa trên quan điểm duy vật biện chứng và lý thuyết tín hiệu học. Với phương pháp tiếp cận đối sánh liên ngôn ngữ và hệ thống ngữ liệu phong phú, giáo trình cung cấp lộ trình học tập chặt chẽ: từ việc xác lập thế giới quan ngôn ngữ học ở phần Tổng luận, tiến tới nắm vững các bình diện cấu trúc Ngữ âm, Từ vựng, Ngữ pháp, và hoàn thiện ở khả năng phân tích Phong cách học, Ngữ dụng học. Để mở rộng tri thức, người học có thể kết hợp tra cứu các công trình chuyên sâu của F. de Saussure, A. A. Reformatsky và các chuyên luận ngôn ngữ học lịch sử của các tác giả trong nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

NHAP • MON NGON NGO HOC • MAI NGOC CHtffChti bien) NGUYEN THI NGAN HOA-D6 Vl£T HUNG - BUl MINHTOAN nhAp mOn o (Tai ban Ian tlu'fba) • t(5ng luan • nglt Am hoc • TtfVtfNGHOC • • • NGtr phAp hoc • PHONG cACH HOC NHA XUAT BAN GIAO DUC VIET NAM LOI NOI DAU Tri thCrc ngon ngu hoc luon can thiet cho ta't ca moi nguoi. Da, dang va sc con phai co nhidu cuon sach nua gicri thieu nhung kien thtre co so, co ban vd ngon ngu hoc cho cac doi tuong khac nhau. Doi voi giao trinh nay, doi tuong phuc vu dirge xac dinh rat rd rang, do la sinh vien cac trirung dai hoc Sir pham, Ngoai ngu’, Khoa hoc xa hoi va nhan van thuoc nhidu chuyen nganh : Ngir van, Bao chi, Dong phuong, Quoc te, Ngoai ngu,. Dae diem noi bat cua giao trinh nay la bam sat chuong trinh, noi dung giang day o cac truong dai hoc, cu the la gioi thieu nhirng van de tong quan cua ngon ngu hoc, ciing voi nhung bo mon “xuong song” cua no la ngii dm hoc, tic vifng hoc, ngi7 phdp hoc, phong each hoc va ngi7 dung hoc.

Cung can noi them ring, cac sach dich ve dan luan, ca so hay nhAp mon ngon ngu hoc truoc day thuong lay cac ngon ngu phuong Tay lam doi tuong khao sat. Trong giao trinh nay, ngoai nhung vf du lay tir cac ngon ngu quen thuoc nhu tieng Anh, tieng Phap. tieng Nga, tieng Due,. nhung nguoi bien soan, trong mot chimg muc nhat dinh, con cd gang dfln ra ca nhung ngu lieu lay tir cac ngon ngu phuong Dong, dac biet la nhung ngon ngu thuoc khu vuc Dong Nam A, trong do co tieng Viet.

So voi mot so sach dan luan hay co so ngon ngu hoc truoc day. giao trinh nay co (hem hai phdn moi la Phong each hoc va Ngt7 dung hoc. 'Hieo cac lac gia. truoc khi hoc chuyen luan Phong each hoc tieng \ iet va Ngi7 dung hoc.

viec gioi thieu cho sinh vien nhung tri thuc co so ve hai bd mon nay la edn thiet. 5 Trong giao trinh nay, ngoai viec tham khao nhirng cud'n sach co tfnh chat “kinh dien”, cac tac gia cung da cd gang cap nhat thdng tin qua cac tai lieu moi. Nhirng tri thiic duqc de cap den trong giao trinh nay, dr mdt sd chuorng muc, co the vita moi me, vita “ddy dp” horn so voi mot sd sach trucrc day. Tap the tac gia cua cuon sach la nhirng giao su, pho giao str, tidn si da co qua trinh giang day nhieu nam or Trudmg Dai hoc Khoa hoc xa hoi va nhan van (truoc day la Truong Dai hoc Tdng hop Ha Ndi) vaTruong Dai hoc Su pham Ha Ndi.

Viec bien soan duqc phan cong nhu sau : Phan I -TONG LU AN GS. TS Mai Ngoc Chit Phan II - NGU* AM HOC GS. TS Mai Ngoc Chit Phdn III - TU* VUNG HOC PGS. TS Dd Viet Hiing Phan IV - NGU* PHAP HOC GS.

TS Bui Minh Toan Phan V - PHONG CACH HOC TS. Nguydn Thi Ngan Hoa Phan VI - NGU* DUNG HOC PGS. TS Dd Viet Hung Dii da can trong trong qua trinh bien soan, bien tap va in ah song chdc chdn cuon sach khong tranh khoi thieu sot, so sua't. Nhom tac gia va Nha xuat ban rat mong nhan duqc su gop y chan thanh cua ban doc.

Thay mat cac tac gid Chu bien GS. TS MAI NGQC CHU* 6 Phan I TONG LUAN I Ngon ngS va ngon ng3 hoc Ban chat va ch3c nang cua ngon ngS He thong, cau true va tin hieu ngon ng3 Nguon goc va su phat trien cua ngon ng3 Cac ngon ngS the gidi va viec phan loai 7 MO DAU NGdN NGtJ VA NGdN NGtJ HOC I - NGON NGU- VA MOT SO KHAI NIEM LIEN QUAN 1. Ngon nguf la gi ? Tu lau, ban than tu ngon ngu da rat quen thupc doi vdi moi nguoi. Vdi each hieu don gian nhat, ngon ngu dupe xem la tieng noi cua con ngiroi.

Tuy nhien, neu dinh nghia mot each khoa hoc thi ngon ngu Id he thong cac dm thanh, tit ngu vd cac quy tac ket hup chung, lam phuefng tien giao tiep chung cho mot epng dong [Nguyen Nhu Y (Chu bien). Noi nhir Lenin “Ngon ngu la phiromg tien giao tiep quan trong nhat cua con ngubi. Cac ngon ngu tren the gidi deu cd nhung tu bieu thi khai niem ngon ngu. chang han, tieng Anh : language, tieng Phap : langue, tieng Nga : X3biK, tieng Due : Strache, tieng Trung : iSW, tieng Nhat: nihonggo, tieng Han : eoneo [anno], tieng Arap : loga, tieng Thai Lan : phaxd, tieng Malay (ngon ngu qud'c gia cua Malaysia, Bruney, Indonesia, Singapore): hahasa.

Trong tieng Viet, de chi khai niem ngon ngu, ngoai ban than thuat ngu ngon ngi7, con co tu tieng. Tuy nhien tir nay thubng duoc diing de chi mot ngon ngu cu the, vf du tieng Viet, tieng Anh, tieng Nhat. Ve noi dung, tieng hoan toan dong nghia vdi ngon ngi7, vi vay each noi “ngon ngu tieng Viet” la sai. Chi co the noi “tieng Viet” hoac “ngon ngu Viet” chir khong the dung to hop “ngon ngu.

8 tieng Viet” nhu Iren. Ngoai ra, khai nicm ngon ngu con duoc six dung b dang rut gon la /z^zZcung d6 chi mot ngon ngu cu the, vi du : Anh ngu, Phap ngu, Nga ngu, Viet ngu. De hieu sau hon ve khai niem ngon ngu, can phan biet ngon ngu - lbi noi - hoat dong lbi noi. Ngon ngu* - lbi noi - hoat dong lbi noi a) Trong mot cube noi chuyen giua hai hoac nhieu ngubi, sb di nhung ngubi tham gia noi chuyen hieu dune nhau la vi giua ho co mot “cai chung”, ngoai nhung yeu to rieng lam nen su khac biet giua tieng noi cua ngubi nay so vbi tieng n6i cua ngubi khac.

“Cai chung” ay chinh la ngon ngi7, bao gom cac am, cac tu, cac mb hinh cau tao tir, cum tir, cau, cac quy tec ket hop, bien doi cua tir,. Tat ca nhung cai do thubng duoc lap di lap lai trong cac l£n giao tiep khac nhau, b nhieu ngubi khac nhau von cimg sir dung mot ngon ngu. Nhung yeu to lam nen cai chung ay la mot he thong nhung don vi vat chat va nhung quy tec hoat dong cua chung, duoc phan anh trong y thiic cua cong dong mot each doc lap vbi nhung tu tubng, tinh cam va nguyen vong cu the cua con ngubi, nghia la triru tuong hoa khbi bat ki mot tu tubng, mot cam xue hay mot ubc muon cu the nao. b) La cong cu giao tiep cua xa hoi, ngon ngu duoc hien thuc hoa bang nhung leri noi cu the (dubi dang noi hoac dang viet).

Lbi noi, vi vay, la ket qua cua hoat dong noi nang. Lbi noi la mot chudi cac tin hieu. ngon ngu duoc tao nen theo nhung quy lac nhat dinh de bieu dat nhung noi dung (tu tubng, tinh cam, y chi, cam xue, nguyen vong,. Co the hieu lbi noi'nhu la mot ngon ban, ton tai b dang hoat dong, gdn lien vbi nhung noi dung cu the.

Khac vbi lbi noi, ngon ngu ton tai b dang trim tuong, b dang kha nang tiem tang. 9 Moi quan he giua ngon ngu va lbi noi la moi quan he giua cai chung vbi cai rieng, cai trbu tuqng va cai cu the. Cai chung, cai trim tuqng duqc the hien qua nhung cai rieng, cai cu the. Vi la cai rieng, cai cu the nen leri noi mang da'u ah ca nhan cua chu the.

Chinh dau an ca nhan ay da giup ta phat hien dune net rieng trong loti noi cua mOi ngubi, phan biet tieng noi cua ngubi nay voti tieng n6i cua nguoti khac. c) Muc dich cua giao tiep ngon ngu la su trao doi thong tin, noi mot each cu the, do la hoat dong truyen — nhan thong tin. Hoat dong nay bao gom : - Hanh vi san sinh ngon ban tir phia nguoti noi, tuc la hanh vi noi ra cua nguoti noi. - Hanh vi hieu hay tiep thu ngon ban tur phfa nguoti nghe, nguoti doi thoai, tire ngubi tiep nhan thong tin.

Tu each ngubi noi va ngubi nghe co the luan phien cho nhau : luc nay anh noi, toi nghe ; luc khac toi noi, anh nghe. Hanh vi noi cua ngubi noi va hanh vi hieu cua ngubi tiep nhan thong tin duqc goi la hanh vi left noi. He thong cac hanh vi lbi noi goi la hoat dong lai noi [V. Tom lai, ngon ngu la cai chung, duqc hien thuc hoa, duqc the hien ra bang nhfrng Ibi noi cu the.

Su doi lap giua ngon ngu va Ibi noi khong phai la su doi lap tuyet doi giua cai mang tmh chat xa hoi va cai mang tmh chat ca nhan, giua cai chu yeu va cai thd yeu. Lbi noi cung chmh la ngon ngu nhung la ngon ngu dang b dang hoat dong, nd vira mang tmh chat xa hoi vira the hien mau sac ca nhan cua ngubi noi. Tuy nhien can phai nhan manh rang su phan biet ngon ngu - lbi noi la su phan biet hai mat cua mot van de, khong nen tach bach mot each cue doan bang mot nhat cat rach rbi. 10 II - NGON NGLTHQC 1.

Doi tirong va nhiem vu cua ngdn nguf hoc Ngdn ngu hoc, noi mot each ngan gon, la khoa hoc vd ngon 'ngu. Nhu vay doi tirong nghien cun cua ngon ngu hoc la cac ngon ngu tren the gidi. Ngon ngu: hoc the gidi da va dang dat ra rat nhieu nhiem vu cu the de giai quyet. Mot each khai quat nhat, cd the neu ra ba nhiem vu chu yeu nhu sau : - Mieu ta cac ngon ngu the gidi a mot trang thai nao do, dac biet la mieu ta dong dai.

- Xem xet qua trinh phat trien lich su cua cac ngon ngu. - Tim ra nhung quy luat tac dong thubng xuyen va pho bien den su phat trien cua cac ngon ngu the gidi. De thuc hien duoc nhung nhiem vu chu yeu neu tren, nganh ngon ngu hoc cua mdi quoc gia da phai dua ra nhung ke hoach dai han, trung han va ngdn han nham giai quyet nhung cong viec cu the cua mdi thdi ki. Cac nganh, cac bo mon cua ngon nguf hoc Theo truyen thong, khi ndi den mot ngon ngu nao do, ngudi ta thubng quan tarn den ca ba bo phan cau thanh cua nd, do la ngu ^m, tit vung va ngu phap.

Tren co so cua ba bo phan nay, cac nha ngdn ngu hoc the gidi da xay dung nen ba nganh ngon ngu: hoc tuomg dng : ngu am hoc, tit vung hoc, ngu phap hoc. Ngoai ra con cd hai nganh khoa hoc khac quan tarn den ca ba bo phan neu tren, • do la phong each hoc va ngu dung hoc. Ngi7 dm hoc la nganh hoc nghien cuu mat am thanh cua ngon ngu.