Giáo Trình Vẽ Điện Nghề Kỹ Thuật Máy Lạnh và Điều Hòa Không Khí

Giáo trình vẽ điện nghề kỹ thuật máy lạnh và điều hòa không khí cao đẳng cung cấp kiến thức chuyên sâu và kỹ năng thực hành cho sinh viên.

• Tác giả: Nguyễn Thị Yến
• Trường học: Trường Cao Đẳng Nghề Việt Nam - Hàn Quốc
• Chuyên ngành: Kỹ Thuật Máy Lạnh
• Đề tài: Giáo Trình Vẽ Điện Kỹ Thuật Máy Lạnh
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. CHƯƠNG 1: Khái quát về bản vẽ điện và các quy ước dùng trong bản vẽ điện
• 1.1. Khái quát chung về bản vẽ điện
• 1.2. Qui ước trình bày bản vẽ
• 1.2.1. Vật liệu dụng cụ vẽ
• 1.3. Các tiêu chuẩn bản vẽ điện
• 1.3.1. Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN)
• 1.3.2. Tiêu chuẩn Quốc tế (IEC)
• 1.4. Các ký hiệu quy ước dùng trong bản vẽ điện
• 1.4.1. Ký hiệu phòng ốc và mặt bằng xây dựng
• 1.4.2. Ký hiệu điện trong sơ đồ điện chiếu sáng
• 1.4.3. Ký hiệu điện trong sơ đồ điện công nghiệp
• 1.4.5. Các loại thiết bị đóng cắt, điều khiển
• 1.4.6. Ký hiệu điện trong sơ đồ cung cấp điện
• 1.4.7. Ký hiệu điện trên sơ đồ điện tử
• 2. CHƯƠNG 2: Vẽ sơ đồ điện
• 2.1. Vẽ sơ đồ mặt bằng, sơ đồ vị trí
• 2.2. Vẽ sơ đồ mạch điện tử
• 2.3. Nguyên tắc thực hiện
• 2.4. Nguyên tắc chuyển đổi các dạng sơ đồ
• 2.5. Dự trù vật tư
• 2.6. Vạch phương án thi công
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Vẽ Điện Kỹ Thuật Máy Lạnh Cao Đẳng

Giáo trình Vẽ Điện Kỹ Thuật Máy Lạnh Cao Đẳng là tài liệu quan trọng trong chương trình đào tạo nghề điện công nghiệp. Nó cung cấp kiến thức cơ bản về vẽ điện, giúp sinh viên nắm vững các nguyên tắc và tiêu chuẩn trong ngành. Nội dung giáo trình được thiết kế khoa học, dễ hiểu, phù hợp với nhu cầu học tập và thực hành của sinh viên. Mô đun này không chỉ giúp sinh viên hiểu rõ về bản vẽ điện mà còn trang bị cho họ kỹ năng cần thiết để thực hiện các bản vẽ trong thực tế.

1.1. Khái niệm về Vẽ Điện và Tầm Quan Trọng

Vẽ điện là một phần không thể thiếu trong ngành điện, giúp truyền đạt thông tin kỹ thuật một cách chính xác. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện và chỉ đạo sản xuất, đảm bảo an toàn và hiệu quả trong công việc.

1.2. Cấu trúc của Giáo Trình Vẽ Điện

Giáo trình được chia thành nhiều chương, mỗi chương tập trung vào một khía cạnh cụ thể của vẽ điện. Các chương bao gồm khái niệm chung, quy ước trình bày, ký hiệu quy ước và các loại bản vẽ điện.

II. Những Thách Thức Trong Việc Học Vẽ Điện Kỹ Thuật

Việc học vẽ điện không chỉ đơn thuần là việc ghi nhớ các ký hiệu mà còn yêu cầu sinh viên phải hiểu rõ các nguyên tắc và quy tắc trong ngành. Một trong những thách thức lớn nhất là việc áp dụng lý thuyết vào thực hành. Sinh viên thường gặp khó khăn trong việc đọc và phân tích các bản vẽ điện phức tạp.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Đọc Bản Vẽ

Nhiều sinh viên gặp khó khăn trong việc hiểu các ký hiệu và quy ước trong bản vẽ điện. Điều này có thể dẫn đến sai sót trong quá trình thực hiện và thi công.

2.2. Thiếu Kinh Nghiệm Thực Hành

Sinh viên thường thiếu cơ hội thực hành với các thiết bị thực tế, điều này làm giảm khả năng áp dụng kiến thức vào thực tế. Việc thiếu kinh nghiệm thực hành có thể ảnh hưởng đến sự tự tin và kỹ năng của họ.

III. Phương Pháp Học Vẽ Điện Hiệu Quả

Để vượt qua những thách thức trong việc học vẽ điện, sinh viên cần áp dụng các phương pháp học tập hiệu quả. Việc kết hợp lý thuyết với thực hành là rất quan trọng. Học viên nên tham gia vào các buổi thực hành, thí nghiệm để củng cố kiến thức.

3.1. Kết Hợp Lý Thuyết và Thực Hành

Việc học lý thuyết cần được kết hợp với thực hành để sinh viên có thể áp dụng kiến thức vào thực tế. Các buổi thực hành giúp sinh viên nắm vững các kỹ năng cần thiết.

3.2. Sử Dụng Tài Liệu Học Tập Đa Dạng

Sinh viên nên sử dụng nhiều loại tài liệu học tập khác nhau như sách, video hướng dẫn và các khóa học trực tuyến để mở rộng kiến thức và kỹ năng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Vẽ Điện Trong Ngành Máy Lạnh

Vẽ điện có vai trò quan trọng trong việc thiết kế và lắp đặt hệ thống máy lạnh. Các bản vẽ điện giúp kỹ sư và thợ điện hiểu rõ cách thức hoạt động của hệ thống, từ đó thực hiện lắp đặt và bảo trì một cách hiệu quả.

4.1. Thiết Kế Hệ Thống Điện Cho Máy Lạnh

Việc thiết kế hệ thống điện cho máy lạnh yêu cầu sự chính xác và tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật. Các bản vẽ điện giúp đảm bảo rằng hệ thống hoạt động an toàn và hiệu quả.

4.2. Bảo Trì và Sửa Chữa Hệ Thống

Các bản vẽ điện cũng rất hữu ích trong việc bảo trì và sửa chữa hệ thống máy lạnh. Chúng giúp kỹ thuật viên xác định vị trí các thiết bị và kết nối điện, từ đó thực hiện công việc một cách nhanh chóng và chính xác.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Giáo Trình Vẽ Điện

Giáo trình Vẽ Điện Kỹ Thuật Máy Lạnh Cao Đẳng không chỉ cung cấp kiến thức cơ bản mà còn trang bị cho sinh viên những kỹ năng cần thiết để thành công trong ngành điện. Tương lai của giáo trình này sẽ tiếp tục được cải tiến để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường lao động.

5.1. Đánh Giá Hiệu Quả Của Giáo Trình

Giáo trình đã nhận được nhiều phản hồi tích cực từ sinh viên và giảng viên. Nó giúp sinh viên nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết để làm việc trong ngành điện.

5.2. Hướng Phát Triển Trong Tương Lai

Trong tương lai, giáo trình sẽ được cập nhật thường xuyên để phù hợp với sự phát triển của công nghệ và nhu cầu của thị trường lao động. Việc tích hợp công nghệ mới vào giáo trình sẽ giúp sinh viên có thêm nhiều cơ hội việc làm.

Nội dung chính

TỔNG QUAN TÀI LIỆU HỌC THUẬT: GIÁO TRÌNH VẼ ĐIỆN (MÃ MÔN HỌC: MH 09)

Thông tin xuất bản và tư liệu giáo trình:

• Tên giáo trình: Giáo trình Vẽ điện
• Mã môn học: MH 09
• Cơ quan chủ quản & Đơn vị đào tạo: Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội – Trường Cao đẳng nghề Việt Nam - Hàn Quốc thành phố Hà Nội
• Chủ biên: Nguyễn Thị Yến
• Ban biên soạn: Nguyễn Đức Nam, Nguyễn Văn Sáu
• Chuyên ngành đào tạo: Kỹ thuật máy lạnh và điều hòa không khí / Nghề Điện công nghiệp
• Trình độ đào tạo: Cao đẳng nghề (Tài liệu lưu hành nội bộ)
• Năm ban hành: 2021
• Thời lượng thực hiện: 30 giờ (Lý thuyết: 20 giờ; Thực hành, thí nghiệm, thảo luận, bài tập: 8 giờ; Kiểm tra: 2 giờ)

---

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Vẽ điện (mã môn học MH 09) là tài liệu thuộc khối kiến thức cơ sở chuyên nghiệp trong chương trình đào tạo trình độ Cao đẳng nghề của Trường Cao đẳng nghề Việt Nam - Hàn Quốc thành phố Hà Nội. Môn học được bố trí giảng dạy sau khi sinh viên đã hoàn thành môn học An toàn lao động, đồng thời được tổ chức học song song với các học phần cơ sở kỹ thuật gồm Vật liệu điện lạnh và Điện kỹ thuật. Vị trí của môn học đóng vai trò trang bị hệ thống quy chuẩn và kỹ năng đồ họa kỹ thuật trước khi người học tiếp cận các môn học, mô đun chuyên môn nghề như: Máy điện, Cung cấp điện, Kỹ thuật lắp đặt điện, và Trang bị điện.

+-------------------------------------------------------------------+
|                        An toàn lao động                           |
+---------------------------------+---------------------------------+
                                  |
                                  v
+---------------------------------+---------------------------------+
|   Vật liệu điện lạnh   |    VẼ ĐIỆN (MH 09)    |  Điện kỹ thuật   |
|     (Học song song)     |   (Môn cơ sở cốt lõi) |  (Học song song) |
+---------------------------------+---------------------------------+
                                  |
                                  v
+---------------------------------+---------------------------------+
| Môn học chuyên môn: Máy điện | Cung cấp điện | Trang bị điện ...  |
+-------------------------------------------------------------------+

Mục tiêu đào tạo của giáo trình được xác lập trên ba phương diện chuẩn đầu ra:

• Về mặt kiến thức: Cung cấp các quy tắc biểu diễn bản vẽ kỹ thuật điện, hệ thống tiêu chuẩn quốc gia (TCVN), tiêu chuẩn quốc tế (IEC); giúp người học nhận dạng chính xác ký hiệu mặt bằng xây dựng, ký hiệu quy ước thiết bị trong mạng điện chiếu sáng, điện công nghiệp, hệ thống cung cấp điện và sơ đồ mạch điện tử.
• Về mặt kỹ năng: Hình thành năng lực đọc, phân tích và thực hiện các dạng sơ đồ điện cơ bản theo yêu cầu kỹ thuật cho trước, bao gồm sơ đồ nguyên lý, sơ đồ vị trí, sơ đồ mặt bằng, sơ đồ nối dây và sơ đồ đơn tuyến.
• Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Rèn luyện năng lực bóc tách khối lượng, tính toán dự trù vật tư thiết bị điện phục vụ thi công, đồng thời rèn luyện tính cẩn thận, chuẩn xác và tác phong làm việc khoa học trong hoạt động kỹ thuật.

Cấu trúc giáo trình bao gồm 2 chương lớn với tổng thời lượng 30 giờ, kết hợp giữa lý thuyết nền tảng và bài tập thực hành ứng dụng, đóng vai trò ngôn ngữ kỹ thuật liên kết giữa thiết kế và quy trình thi công thực tế.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Nội dung giáo trình được phân bổ thành 2 chương chuyên biệt theo tiến trình từ nhận thức quy chuẩn đến ứng dụng thực hành:

+---------------------------------------------------------------+
|               CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VÀ KÝ HIỆU QUY ƯỚC          |
|                  (Thời lượng: 11 giờ | 9 LT + 2 TH)            |
+-------------------------------+-------------------------------+
                                |
                                v
+---------------------------------------------------------------+
|               CHƯƠNG 2: VẼ SƠ ĐỒ ĐIỆN VÀ THI CÔNG             |
|             (Thời lượng: 19 giờ | 11 LT + 6 TH + 2 KT)         |
+---------------------------------------------------------------+

Chương 1: Khái quát về bản vẽ điện và các quy ước dùng trong bản vẽ điện (11 giờ: 9 lý thuyết, 2 thực hành)

• Quy ước trình bày bản vẽ kỹ thuật: Hướng dẫn sử dụng vật liệu, dụng cụ vẽ (giấy vẽ tinh, giấy bóng mờ, giấy kẻ ô li; các cấp độ bút chì H, HB, B; thước dẹp, thước chữ T, thước rập tròn, êke, compa); quy định khổ giấy theo chuẩn TCVN 2-74 từ A0 đến A4 ($1189 \times 841\text{ mm}$ đến $297 \times 210\text{ mm}$); quy tắc bố trí khung tên tại góc phải phía dưới bản vẽ; quy chuẩn chữ viết đứng hoặc nghiêng $75^\circ$; quy định 6 dạng đường nét cơ bản (nét liền đậm bề rộng $b$, nét liền mảnh $b_1 = b/3$, nét đứt $b_1 = b/2$, nét chấm gạch mảnh $b_1 = b/3$, nét chấm gạch đậm $b_1 = b$, nét lượn sóng $b_1 = b/3$); quy cách ghi kích thước đường gióng, đường ghi và con số kích thước theo đơn vị milimét (mm) và độ ($^\circ$).
• Hệ thống tiêu chuẩn áp dụng: Đối chiếu hệ thống Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) và Tiêu chuẩn Ủy ban Kỹ thuật Điện Quốc tế (IEC), phân tích hệ thống ký tự nhận diện thiết bị (ví dụ: Cầu dao – TCVN: CD / IEC: SW; Cầu chì – TCVN: CC / IEC: F; Công tắc – TCVN: K / IEC: S; Đèn – TCVN: Đ / IEC: L).
• Ký hiệu mặt bằng xây dựng và phòng ốc: Hệ thống quy ước về tường nhà, cửa ra vào (1 cánh, 2 cánh, cửa gấp, cửa lùa), cửa sổ (đơn, kép, mở ngoài, mở trong, quay), kết cấu cầu thang (1 cánh, 2 cánh, 3 cánh kèm hướng đi), và thiết bị vệ sinh, tiện ích (bếp đun, bồn tắm, sàn nước, chậu rửa, hố xí).
• Ký hiệu điện trong sơ đồ chiếu sáng (TCVN 1613-75, 1615-75, 1623-75): Nguồn điện một chiều (DC), xoay chiều (AC), mạng 3 pha 4 dây, các kiểu đấu nối (sao, tam giác, sao kép, tam giác hở); các dạng đèn (đèn sợi đốt, huỳnh quang, đèn nung sáng tráng men, đèn thủy ngân cao áp, đèn chống nổ, chống hóa chất); khí cụ đóng cắt và bảo vệ (cầu dao 1 pha/3 pha, aptomat 1 pha/3 pha, cầu chì, ổ cắm có nối đất); dụng cụ đo lường (Ampe kế A, Vôn kế V, Oát kế W, VAr kế VAr, Công tơ điện kWh, Tần số kế Hz, $\cos\varphi$ kế).
• Ký hiệu điện trong sơ đồ công nghiệp (TCVN 1614-75, 1615-75, 1619-75, 1623-75): Các dòng máy điện quay và máy biến áp (biến áp cách ly, biến áp tự ngẫu, động cơ không đồng bộ rotor lồng sóc, rotor dây quấn, máy điện đồng bộ, động cơ 1 pha); các loại khí cụ điều khiển (cuộn dây rơ le, contactor, rơ le nhiệt, rơ le thời gian đóng/cắt muộn, công tắc hành trình, bộ khống chế tay gạt cơ khí).
• Ký hiệu trong sơ đồ cung cấp điện (TCVN 1618-75, 1615-75, 1623-75): Khí cụ cao thế và trạm biến áp (dao cách ly, dao ngắn mạch, máy cắt cao áp, cầu chì tự rơi FCO, chống sét van, tụ bù); quy cách thể hiện đường dây dẫn trên không, cáp ngầm, thanh cái, phân nhánh và phụ kiện đường dây (crắc sứ, trụ bê tông ly tâm).
• Ký hiệu trên sơ đồ mạch điện tử (TCVN 1614-75, 1616-75, 1626-75, 1633-75): Linh kiện thụ động (điện trở công suất, biến trở, chiết áp, tụ điện vi sai, cuộn cảm lõi ferit); linh kiện bán dẫn (Diode, Diode Zener, SCR, Triac, Diac, Transistor BJT, FET, MOSFET, UJT, Op-amp); các cổng logic cơ bản (OR, AND, NOT, NOR, XOR, XNOR), mạch Flip-Flop (RS-FF, JK-FF), bộ tạo xung dao động và quy tắc xác định chân vi mạch tích hợp (IC).

Chương 2: Vẽ sơ đồ điện (19 giờ: 11 lý thuyết, 6 thực hành, 2 kiểm tra)

• Phương pháp vẽ các dạng sơ đồ chuyên ngành: Quy trình xây dựng sơ đồ nguyên lý mạch điện, sơ đồ vị trí lắp đặt thiết bị, sơ đồ mặt bằng và sơ đồ mạch điện tử.
• Nguyên tắc thực hiện và chuyển đổi sơ đồ: Mối liên hệ logic giữa sơ đồ nguyên lý (thể hiện cơ chế hoạt động, không phụ thuộc vị trí thực tế) và sơ đồ vị trí/sơ đồ lắp đặt (thể hiện không gian bố trí thực tế phục vụ thi công).
• Quy trình chuẩn bị thi công: Phương pháp bóc tách sơ đồ, lập bảng dự trù khối lượng vật tư thiết bị điện và xây dựng phương án tổ chức thi công mạch điện hoàn chỉnh.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập cơ sở lý thuyết chuẩn hóa trên hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật:

• Hệ thống Tiêu chuẩn Nhà nước (TCVN): TCVN 2-74 (khổ giấy và đường nét), TCVN 1613-75 (nguồn điện, đèn điện và chiếu sáng), TCVN 1614-75 và TCVN 1619-75 (máy biến áp, máy điện quay, cuộn cảm), TCVN 1615-75 và TCVN 1623-75 (thiết bị đóng cắt, điều khiển, bảo vệ cao áp và hạ áp), TCVN 1616-75 (linh kiện thụ động), TCVN 1618-75 (đường dây và phụ kiện lưới điện), TCVN 1626-75 (linh kiện bán dẫn), TCVN 1633-75 (phần tử logic kỹ thuật số).
• Quy tắc ký hiệu chữ viết tắt quy ước: Hệ thống mã hóa bằng ký tự in hoa xác định chủng loại thiết bị và chức năng vận hành (ví dụ: CB/Ap - Aptomat; RN - Rơle nhiệt; RTh - Rơle thời gian; DCL - Dao cách ly; FCO - Cầu chì tự rơi; BJT, FET - Transistor; A, K, G - Các cực của linh kiện bán dẫn).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật đồ họa: Sử dụng thành thạo các dụng cụ vẽ kỹ thuật truyền thống; kiểm soát độ đậm nhạt và tỷ lệ đường nét theo quy chuẩn ($b$ và $b_1$); phân bổ bố cục khung bản vẽ, khung tên và ghi kích thước chuẩn xác.
• Kỹ năng phân tích và đọc bản vẽ: Khả năng nhận diện, phân tích mối liên kết điện năng và nguyên lý hoạt động của các mạch điện công nghiệp, hệ thống phân phối hạ áp, chiếu sáng dân dụng và mạch điều khiển điện tử thông qua sơ đồ.
• Kỹ năng ứng dụng thi công: Chuyển đổi chính xác từ bản vẽ nguyên lý sang sơ đồ mặt bằng vị trí lắp đặt; tính toán bóc tách danh mục vật tư thiết bị và đề xuất phương án thi công kỹ thuật phù hợp với thực tế công trình.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế theo phương pháp giảng dạy tích hợp mô đun nghề nghiệp, kết hợp giữa truyền đạt lý thuyết tiêu chuẩn và rèn luyện kỹ năng thực hành:

Nội dung đào tạo	Thời lượng Lý thuyết (Giờ)	Thời lượng Thực hành / Bài tập (Giờ)	Kiểm tra (Giờ)	Tổng thời lượng (Giờ)
Chương 1: Khái quát về bản vẽ điện và ký hiệu quy ước	9	2	0	11
Chương 2: Vẽ sơ đồ điện	11	6	2	19
Tổng cộng toàn môn học	20	8	2	30

Tổng thời lượng: 30 giờ
[==================== Lý thuyết: 20h ====================][==== TH: 8h ====][= KT: 2h =]

Phương pháp tổ chức dạy học và bài tập

• Bài tập nhận dạng và vẽ ký hiệu: Sau mỗi nội dung lý thuyết, người học thực hiện các bài tập vẽ lại chính xác các ký hiệu quy ước theo bảng biểu phân loại (ký hiệu mặt bằng kiến trúc, ký hiệu nguồn, đèn điện, khí cụ đóng cắt, linh kiện điện tử) và giải thích ý nghĩa kỹ thuật của từng phần tử.
• Bài tập thực hành chuyển đổi sơ đồ: Sinh viên thực hành chuyển đổi qua lại giữa sơ đồ nguyên lý mạch điện và sơ đồ vị trí mặt bằng thực tế; tiến hành nối dây trên bản vẽ theo yêu cầu logic mạch.
• Phương pháp đánh giá kết quả: Đánh giá định kỳ thông qua bài tập thực hành vẽ chi tiết (độ chính xác nét vẽ, sự tuân thủ tiêu chuẩn TCVN/IEC, cách trình bày khung tên) và bài kiểm tra tổng hợp thời lượng 2 giờ đánh giá năng lực đọc hiểu, lập bản vẽ và bóc tách vật tư thi công.

Hướng dẫn tự học cho người học

1. Chuẩn bị và phân loại dụng cụ: Sử dụng đúng công năng của từng loại bút chì (bút chì cứng nhóm H từ 1H đến 3H để vẽ nét mảnh có độ sắc nét; bút HB vẽ nét cơ bản; bút mềm nhóm B từ 1B đến 3B vẽ nét đậm; lưu ý tránh làm bẩn bản vẽ).
2. Khai thác hệ thống bảng tra cứu: Ghi nhớ ký hiệu chữ viết tắt và đối chiếu bảng biểu giữa tiêu chuẩn TCVN và IEC để tránh nhầm lẫn khi tiếp cận các sơ đồ thiết bị nhập khẩu.
3. Thực hành vẽ mẫu lặp lại: Thường xuyên luyện tập vẽ các ký hiệu linh kiện bán dẫn, khí cụ đóng cắt và cổng logic theo đúng tỷ lệ hình học và góc nghiêng quy ước ($75^\circ$).

---

Điểm nổi bật và tính ứng dụng thực tiễn

• Hệ thống hóa toàn diện các phân hệ bản vẽ kỹ thuật: Giáo trình bao quát trọn vẹn từ bản vẽ kiến trúc mặt bằng, hệ thống chiếu sáng dân dụng, mạch điều khiển động lực công nghiệp, mạng lưới cung cấp điện cao/hạ thế cho đến các mạch điện tử logic và vi mạch tích hợp.
• Tính chuẩn hóa theo quy chuẩn quốc gia và quốc tế: Mọi nội dung ký hiệu đều được biên soạn dựa trên các bộ Tiêu chuẩn Việt Nam chuyên ngành điện (TCVN 1613-75 đến 1633-75) và chuẩn hóa đối chiếu với tiêu chuẩn IEC, tạo nền tảng vững chắc cho sinh viên khi tiếp cận tài liệu kỹ thuật thực tế.
• Gắn kết trực tiếp với quy trình sản xuất và thi công: Giáo trình không dừng lại ở lý thuyết đồ họa tĩnh mà liên kết trực tiếp việc đọc bản vẽ với hai khâu cốt lõi trong hoạt động nghề nghiệp là Dự trù vật tư và Vạch phương án thi công. Điều này giúp người học hình thành tư duy kỹ thuật gắn liền với thực tế công trường và nhà xưởng.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               HỆ THỐNG KÝ HIỆU TIÊU CHUẨN (TCVN 2-74 ĐẾN 1633-75 & IEC)           |
+-----------------------------------------+-----------------------------------------+
                                          |
                                          v
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               KỸ THUẬT BIỂU DIỄN VÀ CHUYỂN ĐỔI SƠ ĐỒ ĐIỆN                         |
|         (Sơ đồ nguyên lý <---> Sơ đồ vị trí <---> Sơ đồ lắp đặt đơn tuyến)       |
+-----------------------------------------+-----------------------------------------+
                                          |
                                          v
+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               ỨNG DỤNG THỰC TẾ TRONG SẢN XUẤT VÀ XÂY LẮP                         |
|             (Bóc tách khối lượng -> Dự trù vật tư -> Phương án thi công)          |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên hệ Cao đẳng nghề: Phục vụ trực tiếp cho sinh viên thuộc nhóm nghề Kỹ thuật máy lạnh và điều hòa không khí, Điện công nghiệp, Kỹ thuật điện - điện tử dân dụng và công nghiệp.
• Điều kiện tiên quyết đối với người học: Sinh viên cần hoàn thành học phần An toàn lao động trước khi tham gia môn học; việc học đồng thời với Điện kỹ thuật sẽ hỗ trợ tối ưu việc nắm bắt bản chất vật lý của các phần tử mạch điện.
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng giáo trình làm tài liệu chuẩn để thiết kế đề cương bài giảng, phân bổ giờ giảng dạy lý thuyết (20 giờ), tổ chức hướng dẫn bài tập thực hành (8 giờ) và xây dựng ngân hàng đề kiểm tra đánh giá (2 giờ) cho mô đun MH 09.
• Kỹ thuật viên và cán bộ kỹ thuật: Dùng làm tài liệu tra cứu các quy tắc biểu diễn bản vẽ, bảng ký hiệu quy ước và hệ thống ký tự tiêu chuẩn trong công tác bảo trì, lắp đặt và thi công mạng điện công nghiệp.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng người học nào?

Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho sinh viên trình độ Cao đẳng nghề ngành Kỹ thuật máy lạnh và điều hòa không khí và nghề Điện công nghiệp, đồng thời phù hợp làm tài liệu cơ sở cho các ngành thuộc khối Điện – Điện tử dân dụng và công nghiệp.

2. Cần chuẩn bị những kiến thức nền tảng nào trước khi học môn này?

Người học cần hoàn thành môn học An toàn lao động và được bố trí học song song với các môn học/mô đun Vật liệu điện lạnh và Điện kỹ thuật để hiểu rõ nguyên lý hoạt động của các thiết bị trước khi thực hiện biểu diễn bản vẽ.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu vẽ kỹ thuật thông thường là gì?

Giáo trình tập trung chuyên sâu vào lĩnh vực Điện - Điện tử với việc hệ thống hóa chi tiết các bảng ký hiệu theo hệ thống TCVN (từ TCVN 1613-75 đến 1633-75) và chuẩn IEC. Ngoài ra, giáo trình tích hợp cụ thể kỹ năng bóc tách dự trù vật tư và lập phương án thi công từ bản vẽ.

4. Phương pháp tự học giáo trình này như thế nào để đạt hiệu quả cao?

Người học cần kết hợp việc học thuộc bảng ký tự quy ước, sử dụng đúng các loại bút chì (nhóm H, HB, B) và thước vẽ chuyên dụng để thực hành vẽ lại các ký hiệu; rèn luyện kỹ năng phân tích sơ đồ nguyên lý và chuyển đổi sang sơ đồ vị trí lắp đặt thông qua hệ thống bài tập ở cuối mỗi chương.

5. Có những tài liệu bổ trợ hoặc tiêu chuẩn nào đi kèm giáo trình?

Giáo trình đi kèm hệ thống bài tập thực hành vẽ kỹ thuật, danh mục các bảng tiêu chuẩn kỹ thuật Việt Nam (TCVN 2-74, TCVN 1613-75 đến 1633-75), các bảng đối chiếu ký tự TCVN - IEC, cùng hệ thống tài liệu tham khảo chuyên ngành được liệt kê tại trang 61 của tài liệu.

---

Kết luận

Giáo trình Vẽ điện (MH 09) của Trường Cao đẳng nghề Việt Nam - Hàn Quốc thành phố Hà Nội cung cấp hệ thống kiến thức nền tảng, chuẩn mực về ngôn ngữ đồ họa kỹ thuật điện. Giáo trình đóng vai trò là học phần cơ sở mang tính liên kết bắt buộc trong chương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp và Điện lạnh.

Lộ trình học tập đề xuất:

1. Hoàn thành học phần tiên quyết An toàn lao động.
2. Học tập mô đun Vẽ điện (MH 09) song song với Điện kỹ thuật và Vật liệu điện lạnh.
3. Vận dụng kiến thức bản vẽ đã tích lũy để tiếp tục học tập các mô đun chuyên môn nâng cao gồm Máy điện, Cung cấp điện, Trang bị điện và Kỹ thuật lắp đặt điện.

Nguồn tài nguyên bổ trợ: Khai thác hệ thống bảng tra cứu ký hiệu TCVN/IEC, danh mục tài liệu tham khảo chuyên ngành tại trang 61 giáo trình và các bài tập thực hành đồ họa kỹ thuật điện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 Khái quát về bản vẽ điện và các quy ước dùng trong bản vẽ điện Vẽ điện là một trong những phần không thể thiếu trong hoạt động nghề nghiệp của ngành điện nói chung và của người thợ điện công nghiệp nói riêng. Để thực hiện được một bản vẽ thì không thể bỏ qua các công cụ cũng như những qui ước mang tính qui phạm của ngành nghề. Đây là tiền đề tối cần thiết cho việc tiếp thu, thực hiện các bản vẽ theo những tiêu chuẩn hiện hành.1 Khái quát chung về bản vẽ điện Bản vẽ điện là một trong những phần không thể thiếu trong hoạt động nghề nghiệp nói chung và của người thợ điện công nghiệp nói riêng. Bản vẽ điện là một phương tiện thông tin kỹ thuật, là tài liệu kỹ thuật cơ bản dùng để thực thi và chỉ đạo sản xuất, được thực hiện bằng các phương pháp khoa học, chính xác theo qui tắc thống nhất của tiếu chuẩn Nhà nước, Quốc tế.2 Qui ước trình bày bản vẽ 1.1 Vật liệu dụng cụ vẽ a.

Giấy vẽ Trong vẽ điện thường sử dụng các loại giấy vẽ sau đây: - Giấy vẽ tinh. - Giấy bóng mờ. - Giấy kẻ ô li. Bút chì H: loại chì cứng: Từ 1H, 2H, 3H.

Loại này thường dùng để vẽ những đường có yêu cầu độ sắc nét cao. HB: loại có độ cứng trung bình, loại này thường sử dụng do độ cứng vừa phải và tạo được độ đậm cần thiết cho nét vẽ. B: loại mềm: từ 1B, 2B, 3B. Loại này thường dùng để vẽ những đường có yêu cầu độ đậm cao.

Khi sử dụng lưu ý để tránh bụi chì làm bẩn bản vẽ.Thước vẽ - Trong vẽ điện, thường sử dụng các loại thước sau đây: - Thước dẹp: Dài (3050) cm, dùng để kẻ những đoạn thẳng - Thước chữ T: Dùng để xác định các điểm thẳng hàng, hay khoảng cách nhất định nào đó theo đường chuẩn có trước 6 - Thước rập tròn: Dùng vẽ nhanh các đường tròn, cung tròn khi không quan tâm lắm về kích thước của đường tròn, cung tròn đó - Eke: Dùng để xác định các điểm vuông góc, song song Các dụng cụ khác: Compa, tẩy, khăn lau, băng dính… d. Khổ giấy - Khổ giấy được xác định bằng kích thước mép ngoài của bản vẽ. Theo TCVN 2-74 có các khổ giấy sau: Bảng 1. Kích thước các loại khổ giấy Kí hiệu khổ giấy 44 24 22 12 11 Kích thước các 1189 x 841 594 x 841 594 x 420 297 x 420 297 x 210 cạnh khổ giấy mm Kí hiệu theo A0 A1 A2 A3 A4 TCVN 2-74 - Quan hệ các loại khổ giấy + Từ khổ giấy A0 chia đôi ta được hai khổ giấy A1 + Từ khổ giấy A1 chia đôi ta được hai khổ giấy A2 + Từ khổ giấy A2 chia đôi ta được hai khổ giấy A3 + Từ khổ giấy A3 chia đôi ta được hai khổ giấy A4 e.

Khung tên Vị trí khung tên trong bản vẽ. Khung tên trong bản vẽ được đặt ở góc phải, phía dưới của bản vẽ như (Hình 1. Khung bản vẽ và khung tên 7 f. Chữ viết trong bản vẽ điện Có thể viết đứng hay viết nghiêng 750.

Đường nét Trong vẽ điện thường sử dụng các dạng đường nét sau (bảng 1. Các dạng đường nét dùng trong vẽ điện TT Loại đường nét Mô tả Tiêu chuẩn 1 Nét cơ bản (nét liền b = (0,2 – 0,5) b đậm) mm 2 Nét liền mảnh b b1 b1 = 3 Nét đứt b1 3 b1 = b 2 4 Nét chấm gạch b b1 b1 = 3 mảnh 5 Nét chấm gạch đậm b1 = b b1 Nét lượn sóng b1 6 b1 = b 3 h. Cách ghi kích thước - Đường gióng kích thước: Vẽ bằng nét liền mảnh và vuông góc với đường bao. - Đường ghi kích thước: Vẽ bằng nét liền mảnh ,song song với đường bao, cách đường bao từ 710mm.

- Mũi tên: Nằm trên đường ghi kích thước, đầu mũi tên chạm sát vào đường gióng, mũi tên phải nhọn và thon - Trên bản vẽ, kích thước chỉ được ghi một lần. - Đối với hình vẽ thiếu chỗ để ghi kích thước cho phép kéo dài đường ghi kích thước, con số kích thước ghi ở bên phải, mũi tên có thể vẽ bên ngoài. `- Con số kích thước: Ghi dọc theo đường kính thước và ở khoảng giữa, con số nằm trên đường kính thước và cách một đoạn khoảng 1. 8 - Đối với các góc có thể nằm ngang.

- Để ghi kích thước một góc hay một cung, Đường ghi kích thước là một cung tròn. - Đường tròn: Trước con số kích thước ghi thêm dấu . - Cung tròn: Trước con số kích thước ghi chữ R. Lưu ý chung: Số ghi độ lớn không phụ thuộc vào độ lớn của hình vẽ.

Đơn vị chiều dài: Tính bằng (mm), không cần ghi thêm đơn vị trên hình vẽ (trừ trường hợp sử dụng đơn vị khác qui ước thì phải ghi thêm). Đơn vị chiều góc: tính bằng độ (0).3 Các tiêu chuẩn bản vẽ điện Bản vẽ điện là tiếng nói của kỹ thuật, giúp cho công nhân điện cũng như các nhà quản lý chỉ đạo, căn cứ vào bản vẽ để thực hiện việc thi công, lắp ráp, sửa chữa về điện. Khi vẽ một bản vẽ điện đều căn cứ vào tiêu chuẩn trong và ngoài nước để thực hiện 1.1 Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) Hình 1. Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) Chú thích: CD: Cầu dao; CC: Cầu chì; K: Công tắc; Đ: Đèn; OC: ổ cắm điện; 9 1.2 Tiêu chuẩn Quốc tế (IEC) Chú thích: SW (source switch): Cầu dao; F (fuse): Cầu chì; S (Switch): Công tắc; L (Lamp; Load): Đèn Hình 1.

Hình vẽ theo IEC 1.4 Các ký hiệu quy ước dùng trong bản vẽ điện Trong bản vẽ điện, tất cả các thiết bị, khí cụ điện đều được thể hiện dưới dạng những ký hiệu qui ước (theo một tiêu chuẩn nào đó). Việc nắm bắt, vận dụng và khai thác chính xác các ký hiệu để hoàn thành một bản vẽ là yêu cầu cơ bản, tối thiểu mang tính tiên quyết đối với người thợ cũng như cán bộ kỹ thuật công tác trong ngành điện - điện tử. Để làm được điều đó thì việc nhận dạng, tìm hiểu, vẽ chính xác các ký hiệu qui ước là một yêu cầu trọng tâm. Nó là tiền đề cho việc phân tích, tiếp thu và thực hiện các sơ đồ mạch điện, điện tử dân dụng và công nghiệp.1 Ký hiệu phòng ốc và mặt bằng xây dựng Các chi tiết của một căn phòng, một mặt bằng xây dựng thường dùng trong vẽ điện được thể hiện trong (bảng 1.

Ký hiệu phòng ốc và mặt bằng xây dựng STT Tên gọi Ký hiệu 1 Tường nhà 5 2 Cửa ra vào 1 cánh 10 3 Cửa ra vào 2 cánh 4 Cửa gấp, cửa kéo 5 Cửa lùa 1 cánh, 2 cánh 6 Cửa sổ đơn không mở 7 Cửa sổ kép không mở 8 Cửa sổ đơn bản lề bên trái mở ra ngoài 9 Cửa sổ đơn bản lề bên phải mở vào trong 10 Cửa sổ đơn quay 11 Cầu thang: 1 cánh -Được thể hiện bởi hình chiếu bằng. Bao gồm: Cánh, bậc thang và chỗ nghỉ. -Hướng đi lên thể hiện bằng đường gãy khúc, chấm tròn ở bậc đầu tiên, mũi tên ở bậc cuối cùng. 11 2 cánh 3 cánh 12 Bếp đun than củi: - Không ống khói - Có ống khói 13 Bếp hơi: - Hai ngọn - Bốn ngọn 14 Phòng tắm riêng từng người: - Sát tường - Không sát tường 15 Bồn tắm 16 Phòng tắm hoa sen 12 17 Hồ nước 18 Sàn nước 19* Chậu rửa mặt 20 Hố xí 1.2 Ký hiệu điện trong sơ đồ điện chiếu sáng a.

Nguồn điện Các dạng nguồn điện và các ký hiệu liên quan được qui định trong TCVN 1613-75; thường dùng các ký hiệu phổ biến sau (bảng 1. Các dạng nguồn điện và các ký hiệu liên quan STT Tên gọi Ký hiệu Ghi chú 1 Dòng điện 1 chiều DC; 2 Dòng điện 1 chiều 2 đường 2 U dây có điện áp U 3 Dòng điện AC sine AC; 4 Dây trung tính N, O 5 Mạng điện 3 pha 4 dây 3 + N 6 Dòng điện xoay chiều có số m, f, U pha m, tần số f và điện áp U 7 Các dây pha của mạng điện A/L1; B/L2; C/L3 Thường dùng 3 pha màu: A – vàng; B – xanh; C – đỏ 13 8 Hai dây dẫn không nối nhau về điện 9 Hai dây dẫn nối nhau về điện 10 Nối đất 11 Nối vỏ máy, nối mass 12 Dây nối hình sao 13 Dây nối hình sao có dây trung tính 14 Dây quấn 3 pha nối hình sao kép - Không có trung tính đưa ra ngoài - Có dây trung tính đưa ra ngoài 15 Dây quấn 3 pha nối hình tam giác 16 Dây quấn 3 pha nối hình tam giác kép 17 Dây quấn 3 pha nối hình tam giác hở 18 Dây quấn 6 pha nối thành 2 hình sao ngược - Không có dây trung tính đưa ra ngoài - Có dây trung tính đưa ra ngoài 19 Dây quấn 2 pha 4 dây - Không có dây trung tính - Có dây trung tính 14 b. Đèn điện và thiết bị dùng điện Các dạng đèn điện và các thiết bị liên quan dùng trong chiếu sáng được qui định trong TCVN 1613-75; thường dùng các ký hiệu phổ biến sau (bảng 1. Các dạng đèn điện và các thiết bị dùng điện STT Tên gọi Ký hiệu Trên sơ đồ nguyên lý Trên sơ đồ vị trí 1 Lò điện trở 2 Lò hồ quang 3 Lò cảm ứng 4 Lò điện phân 5 Máy điện phân bằng từ 6 Chuông điện 7 Quạt trần, quạt treo tường 8 Đèn sợi đốt (6 - 8) 9 Đèn huỳnh quang (8 - 10) (3 - 4) 10 Đèn nung sáng có chụp 11 Đèn chiếu sâu có chụp tráng men 15 12 Đèn có bóng tráng gương 13 Đèn thủy ngân có áp lực cao 14 Đèn chống nước và bụi 15 Đèn chống nổ không chụp 16 Đèn chống nổ có chụp 17 Đèn chống hóa chất ăn mòn 18 Đèn chiếu nghiêng 19 Đèn đặt sát tường hoặc sát trần 20 Đèn chiếu sáng cục bộ 21 Đèn chiếu sáng cục bộ và cómáy giảm áp.

22 Đèn chùm huỳnh quang 23 Đèn tín hiệu c.Thiết bị đóng cắt, bảo vệ Các thiết bị đóng cắt, bảo vệ trong mạng gia dụng và các thiết bị liên quan dùng trong chiếu sáng được qui định trong TCVN 1615-75, TCVN 1623-75; thường dùng các ký hiệu phổ biến sau (bảng 1.