UỶ BAN NHÂN DÂN TỈNH ĐỒNG THÁP TRƢỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ ĐỒNG THÁP GIÁO TRÌNH MÔN HỌC: VĂN HÓA DOANH NGHIỆP & ĐẠO ĐỨC KINH DOANH NGÀNH, NGHỀ: NGHIỆP VỤ BÁN HÀNG TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP (Ban hành kèm theo Quyết định Số: /QĐ-CĐCĐ-ĐT ngày…… tháng…… năm……… của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Đồng Tháp) Đồng Tháp, năm 2018 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. LỜI GIỚI THIỆU Ngày nay không chỉ các nhà kinh tế mà các nhà văn hóa cũng đều thống nhất cho rằng, văn hoá vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển kinh tế, kinh doanh. Nền văn hoá là nền tảng tinh thần đảm bảo sự phát triển bền vững của xã hội, thì văn hoá kinh doanh chính là nền tảng tinh thần, là linh hồn cho hoạt động kinh doanh của một quốc gia. Trong thời đại toàn cầu hoá sôi động hiện nay, xây dựng một nền văn hoá kinh doanh với bản sắc riêng của mình sẽ góp phần đưa nền kinh tế các nước hội nhập vào đời sống kinh tế, chính trị toàn cầu. Văn hóa kinh doanh hiện nay đã trờ thành một yếu tố quan trọng và ngày càng trở nên quan trọng đối với không chỉ năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp mà còn cả đối với quyết định cùa người tiêu dùng. Giáo trình môn học Văn hoá doanh nghiệp & Đạo đức kinh doanh nhằm trang bị cho người học những kiến thức chung về văn hoá doanh nghiệp và những kỹ năng cần thiết để tổ chức, ứng dụng và phát triển các kiến thức về văn hoá kinh doanh trong hoạt động kinh tế, kinh doanh. Với mục tiêu trên, Giáo trình Văn hoá doanh nghiệp & Đạo đức kinh doanh được biên soạn thành 5 chương với nội dung chính như sau: Chương 1: Giới thiệu tổng quan về văn hóa doanh nghiệp: Trình bày kiến thức tổng quan về văn hoá doanh nghiệp như: khái niệm, đặc điểm, vai trò,… làm nền tảng kiến thức cho các chương sau. Chương 2: Các yếu tố tác động đến văn hóa doanh nghiệp: trình bày các yếu tố tác động đến văn hóa doanh nghiệp bao gồm văn hóa quốc gia, văn hóa của người lãnh đạo, ảnh hưởng của các văn hóa bên ngoài đến văn hóa doanh nghiệp Chương 3: Xây dựng và duy trì văn hóa doanh nghiệp: trình bày các giai đoạn hình thành và quá trình duy trì, phát huy cũng như thay đổi văn hóa doanh nghiệp. Chương 4: Văn hóa trong các hoạt động kinh doanh: trình bày nội dung văn hóa trong các hoạt động kinh doanh như: ứng xử nội bộ, marketing, đàm phán, thương lượng cũng như định hướng văn hóa với khách hàng. Chương 5: Đạo đức trong kinh doanh: trình bày những nét cơ bản về đạo đức, đạo đức kinh doanh, trách nhiệm xã hội và các khía cạnh thể hiện đạo đức kinh doanh với các mối quan hệ hữu quan. 1 Giáo trình Văn hoá doanh nghiệp & Đạo đức kinh doanh được xây dựng từ các nguồn: giáo trình về đạo đức kinh doanh, văn hoá doanh nghiệp, tinh thần kinh doanh của các tác giả có uy tín thuộc các trường đại học lớn trong nước. Xây dựng Giáo trình Văn hoá doanh nghiệp & Đạo đức kinh doanh là một công việc mới mẻ, đòi hỏi sự nỗ lực rất cao. Tuy nhiên, do sự hạn chế về thời gian và trình độ của những người biên soạn, nên không thể tránh khỏi những thiếu sót. Tác giả rât mong sự chỉ giáo, đóng góp, xây dựng của người đọc để tác giả tiếp tục bổ sung, hoàn thiện giáo trình với nội dung ngày càng tốt hơn. Xin trân trọng cảm ơn! Đồng Tháp, ngày tháng năm 2018 Tham gia biên soạn Chủ biên: CH. Nguyễn Nhật Tân 2 MỤC LỤC Trang Lời giới thiệu 1 Mục lục 2 CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ VĂN HÓA DOANH NGHIỆP 8 1. Khái niệm về văn hóa, văn hóa doanh nghiệp 9 1. Khái niệm về văn hóa 9 1. Các yếu tố cấu thành văn hóa 12 1. Chức năng và vai trò của văn hóa 22 1. Khái niệm văn hóa doanh nghiệp 26 2. Các cấp độ của văn hóa doanh nghiệp 28 2. Các giá trị hữu hình của doanh nghiệp 30 2. Các niềm tin và giá trị 31 2. Những quan niệm chung 32 3. Vai trò của văn hóa doanh nghiệp trong việc hình thành và phát triển của doanh 32 nghiệp 3. Công cụ triển khai chiến lược 32 3. Tạo động lực cho người lao động và sức mạnh đoàn kết cho tổ chức 33 3. Là nguồn lực phát triển kinh doanh 34 Chƣơng 2: CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN VĂN HÓA DOANH NGHIỆP 36 1. Văn hóa doanh nghiệp của Việt Nam 36 1. Văn hóa doanh nghiệp của các nước phát triển 52 2. Ảnh hưởng của nhà lãnh đạo đến văn hóa doanh nghiệp 56 2. Ảnh hưởng tích cực 56 2. Ảnh hưởng tiêu cực 59 3. Ảnh hưởng từ văn hóa bên ngoài 60 3. Những kinh nghiệm tập thể của doanh nghiệp 60 3. Những giá trị học hỏi từ các doanh nghiệp khác 61 3. Những giá trị do 1 hay nhiều thành viên mới mang lại 62 3. Những xu hướng hoặc trào lưu xã hội 62 CHƢƠNG 3: XÂY DỰNG VÀ DUY TRÌ VĂN HÓA DOANH NGHIỆP 64 1. Các giai đoạn hình thành văn hóa doanh nghiệp 64 3 1. Giai đoạn non trẻ 64 1. Giai đoạn giữa 65 1. Giai đoạn chín muồi và suy thoái 66 2. Duy trì, phát huy văn hóa doanh nghiệp 67 2. Tại sao phải duy trì và phát huy văn hóa doanh nghiệp 67 2. Làm thế nào để duy trì và phát huy văn hóa doanh nghiệp 68 3. Thay đổi văn hóa doanh nghiệp 70 3. Khi nào nên thay đổi văn hóa doanh nghiệp 70 3. Làm thế nào để thay đổi văn hóa doanh nghiệp 72 CHƢƠNG 4: VĂN HÓA TRONG CÁC HOẠT ĐỘNG KINH DOANH 75 1. Văn hóa ứng xử trong nội bộ doanh nghiệp 75 1. Vai trò của văn hóa ứng xử trong nội bộ doanh nghiệp 75 1. Biểu hiện văn hóa ứng xử trong nội bộ doanh nghiệp 76 1. Giữa cấp trên và cấp dưới 76 1. Giữa cấp dưới và cấp trên 77 1. Giữa đồng nghiệp với nhau 78 1. Giữa con người với công việc 79 1. Tác động của của văn hóa ứng xử trong nội bộ doanh nghiệp 80 2. Văn hóa trong xây dựng và phát triển thương hiệu 81 2. Văn hóa – chiều sâu của thương hiệu 81 2. Văn hóa doanh nghiệp và thương hiệu 82 2. Một số khía cạnh văn hóa cần lưu ý trong xây dựng các thành tố thương hiệu 83 2. Đặt tên thương hiệu 83 2. Xây dựng logo của thương hiệu 84 2. Xây dựng tính cách của thương hiệu 84 2. Xây dựng câu khẩu hiệu (slogan) 85 3. Văn hóa trong hoạt động marketing 86 3. Văn hoá trong quảng bá thương hiệu 86 3. Văn hoá trong định giá sản phẩm 88 3. Văn hoá trong chính sách phân phối 88 3. Văn hoá trong chính sách xúc tiến bán hàng (chiêu thị) 89 4. Văn hóa trong đàm phán và thương lượng 90 4. Quan niệm về đàm phán và thương lượng trong hoạt động kinh doanh 91 4 4. Biểu hiện của văn hóa trong đàm phán và thương lượng 91 4. Tác động của văn hóa đến đàm phán và thương lượng 93 4. Những điều cần tránh trong đàm phán và thương lượng 93 5. Văn hóa trong định hướng với khách hàng 95 5. Khách hàng và mối quan hệ giữa doanh nghiệp với khách hàng 95 5. Cơ chế hình thành văn hoá doanh nghiệp định hướng khách hàng 98 5. Xây dựng văn hoá doanh nghiệp định hướng khách hàng 99 Chƣơng 5: Đạo đức trong kinh doanh 103 1. Khái niệm đạo đức 103 1. Khái niệm đạo đức kinh doanh 104 1. Lịch sử hình thành đạo đức kinh doanh 105 1. Đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội 107 2. Vai trò của đạo đức kinh doanh trong quản trị doanh nghiệp 112 2. Góp phần điều chỉnh hành vi của các chủ thể kinh doanh 112 2. Góp phần vào chất lượng của doanh nghiệp 113 2. Góp phần vào sự cam kết và tận tâm của nhân viên 115 2. Góp phần làm hài lòng khách hàng 116 2. Góp phần tạo ra lợi nhuận cho doanh nghiệp 117 2. Góp phần vào sự vững mạnh của nền kinh tế quốc gia 118 3. Các khía cạnh thể hiện đạo đức trong kinh doanh 119 3. Xem xét trong các chức năng của doanh nghiệp 119 3. Xem xét trong các bên hữu quan 128 4. Xây dựng đạo đức trong kinh doanh 138 4. Một chương trình tuân thủ đạo đức hiệu quả 138 4. Xây dựng và truyền đạt/ phổ biến hiệu quả các tiêu chuẩn đạo đức 139 4. Thiết lập hệ thống điều hành thực hiện, kiểm tra, tăng cường tiêu chuẩn và 140 việc tuân thủ đạo đức 4. Cải thiện liên tục chương trình tuân thủ đạo đức 140 5 GIÁO TRÌNH MÔN HỌC Tên môn học: Văn hóa doanh nghiệp & Đạo đức kinh doanh Mã môn học: Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học/mô đun: - Vị trí: Học trong học kỳ 4, sau khi đã học xong các môn học đại cương như: Quản trị học, Marketing căn bản. - Tính chất: là môn học chuyên ngành tự chọn - Ý nghĩa và vai trò của môn học: Trong tiến trình phát triển và hội nhập kinh tế, văn hóa doanh nghiệp và đạo đức kinh doanh đang trở thành nhân tố tác động mọi hoạt động của doanh nghiệp. Văn hóa doanh nghiệp và đạo đức kinh doanh trong bối cảnh nền kinh tế thị trường chính là yếu tố then chốt, quyết định sự thành bại cũng như khẳng định thương hiệu bền vững của mỗi doanh nghiệp. Nhiều bài học thực tế trong quá trình xây dựng và phát triển thương hiệu của các doanh nghiệp đã khẳng định, nếu thiếu sự quan tâm cần thiết đối với việc xây dựng nền tảng văn hoá, đạo đức kinh doanh thì thiệt thòi là chính các doanh nghiệp. Thực tế đã chứng minh, không ít doanh nghiệp vì lợi nhuận mà bất chấp, vì đồng tiền mà đánh cược cả niềm tin đang dần cạn kiệt từ phía khách hàng; nhiều doanh nghiệp từng là thương hiệu đình đám trên thị trường bỗng chốc bị đổ bể. Môn học giúp cho sinh viên nhận thấy tầm quan trọng của việc thực hiện đạo đức trong kinh doanh cũng như trong cuộc sống. Bên cạnh đó, là sự cần thiết trong việc xây dựng bản sắc riêng của doanh nghiệp thông qua các biểu trưng của văn hóa doanh nghiệp.
