BÀI 5: TIỆN TRỤ TRƠN Mã bài: MĐ21. 5 Giới thiệu: Tiện trụ trơn ngắn là một bước công nghệ đầu tiên của gia công tiện. Vì vậy nắm được kiến thức và kỹ năng về tiện trụ trơn sẽ giúp cho chúng ta tự tin hơn trong quá trình sử dụng và gia công trên máy tiện Mục tiêu + Trình bày được các yêu cầu kỹ thuật khi gia công mặt trụ; + Vận hành thành thạo máy tiện để tiện trụ trơn ngắn gá trên mâm cặp 3 vấu tự định tâm đúng qui trình qui phạm, đạt cấp chính xác 9-11, độ nhám cấp 4-5, đạt yêu cầu kỹ thuật, đúng thời gian qui định, đảm bảo an toàn cho người và máy; + Giải thích được các dạng sai hỏng, nguyên nhân và cách khắc phục; + Rèn luyện tính kỷ luật, kiên trì, cẩn thận, chủ động và tích cực trong học tập. Nội dung bài: 1.
Yêu cầu kỹ thuật của mặt trụ. Mục tiêu: - Nắm được các yêu cầu kỹ thuật khi gia công mặt trụ ngoài; - Thực hiện đúng các yêu cầu kỹ thuật khi tiện mặt trụ ngoài. * Mặt trụ là mặt được tạo bởi một đường thẳng quanh một đường tâm cố định và song song với nó. Do vậy khi gia công mặt trụ có một số yêu cầu kỹ thuật sau.
+ Khi gia công mặt trụ phải đảm bảo độ thẳng của đường sinh. + Đảm bảo độ hình trụ: Mọi tiết diện cắt vuông góc với đường tâm phải bằng nhau( Không có hình côn, hình tang trống và yên ngựa) + Đảm bảo độ tròn: Mọi tiết diện cắt vuông góc với đường tâm phải có độ tròn xoay (Không bị ô van, không bị góc cạnh) + Đảm bảo kích thước đường kính và chiều dài. + Đảm bảo độ nhám của bề mặt theo yêu cầu 2. Phƣơng pháp tiện trụ trơn: Mục tiêu: - Thực hiện đúng các bước khi gia công mặt trụ ngoài; 73 - Tiện được mặt trụ ngoài đạt yêu cầu kỹ thuật và thời gian đề ra.
Tiện trụ trơn ngắn 2. Gá lắp điều chỉnh phôi: Hình 5. Gá phôi tiện trụ ngoài Trước khi gia công bất k một chi tiết nào. Chúng ta cũng phải nghiên cứu cách gá lắp sao cho phù hợp với từng chi tiết đó.
Vì gá lắp phôi có ảnh hưởng rất lớn đế quá trình cắt gọt như chiều dài phôi, độ không tròn của phôi). Vậy đối với những chi tiết là trụ trơn ngắn khi gia công trên mâm cặp 3 chấu tự định tâm ta làm như sau. - Dùng chìa khoá mâm cặp tra vào một trong 3 lỗ của bánh răng côn được lắp trên mâm cặp. Điều chỉnh khoảng mở của các chấu cặp có độ hở lớn hơn đường kính của phôi, sau đó đưa phôi vào trong mâm cặp và kẹp chặt.
Để tăng thêm độ cứng vững cho phôi trong quá trình gia công, thì khi định vị và kẹp chặt phôi, ta để lượng phôi nhô ra khỏi mặt đầu của chấu cặp là ngắn nhất nhưng vẫn phải đảm bảo chiều dài cho các bước công nghệ tiếp theo) với chiều dài là: Lp = Lct + ( 1015)mm Trong đó: Lp là chiều dài của phôi nhô ra khỏi mặt đầu chấu cặp. Lct là chiều dài của chi tiết cần gia công. Nếu gá phôi dài thì trong quá trình cắt gọt sẽ gây ra dung động hoặc phôi bị uốn, khó gia công, làm ảnh hưởng đến hình dáng, hình học và độ chính xác của chi tiết gia công. Đồng thời năng xuất giảm.
Ngoài ra khi gá phôi, lực kẹp phải đủ lớn để định vị phôi không bị xê dịch trong suốt quá trình gia công. Đồng thời bề mặt của phôi tiếp xúc với chiều dài chấu cặp không được qúa ngắn, mà phải phù hợp với đường kính và chiều dài của chi tiết. - Trong quá trình gá lắp và điều chỉnh phôi trên mâm cặp 3 chấu tự định tâm có thể phôi chưa được tròn ngay. Do nhiều nguyên nhân: Như các chấu cặp không tròn đều hoặc phôi cũng không tròn đều bị lồi, lõm hoặc bị méo.
Lúc này chúng ta phải dùng bàn rà cùng búa nhựa để rà tròn lại phôi hoặc phải nới lỏng phôi để xoay phôi 74 đi một góc độ nào đó để tránh chỗ phôi méo hoặc lồi, lõm tiếp xúc với bề mặt chấu cặp hoặc dùng miếng căn mỏng kê lót vào chỗ lõm của phôi hoặc chỗ chấu cặp bị mòn. Quá trình định vị và kẹp chặt kiểu này thường phải làm đi, làm lại nhiều lần thì mới rà tròn được phôi theo yêu cầu. Gá lắp điều chỉnh dao. Gá dao tiện ngoài - Trong quá trình cắt gọt, gá lắp dao là một yếu tố rất quan trọng.
Nó có ảnh hưởng rất lớn đến quá trình tiện và độ nhám bề mặt của chi tiết gia công. Nếu gá dao không đúng yêu cầu làm thay đổi các góc của dao khi đã mài chính xác. Ngoài ra còn ảnh hưởng tới quá trình chạy dao hoặc làm giảm tuổi thọ của dao. Vậy khi gá dao phải đảm bảo các yêu cầu sau.
+ Đầu mũi của dao (phần cắt gọt) phải được gá đúng ngang tâm máy. Nếu cao hơn tâm làm thay đổi góc và góc . Mặt khác làm cho diện tích tiếp xúc giữa mặt sau của dao với chi tiết gia công sẽ tăng lên, ma sát và lực cắt tăng làm cho dao nhanh mòn, chi tiết bị dung động làm giảm độ chính xác và độ bóng bề mặt. Nếu mũi dao thấp hơn tâm cũng làm thay đổi góc và góc .
Đồng thời làm mặt trước của dao bị va đập dẫn đến tuổi thọ của dao giảm. Mặt khác, do góc trước bị giảm đi quá trình thoát phoi khó khăn hơn làm giảm độ chính xác và độ bóng của chi tiết. + Trục của thân dao phải vuông góc với đường tâm của chi tiết. Nếu không sẽ làm thay đổi góc và góc 1, điều đó sẽ ảnh hưởng đến độ bền của dao.
+ Khi gá dao nên cố gắng cho chiều dài dao nhô ra khỏi mặt đầu của ổ dao là ngắn nhất khoảng bằng 1,5 so với chiều cao của thân dao. Nếu gá càng dài thì độ uốn của dao càng lớn. + Đối với ổ gá dao vuông có thể gá được 4 con dao một lúc, mỗi con được kẹp ít nhất từ 2 vít trở lên, mới đảm bảo độ cứng vững trong suốt quá trình gia công. 75 + Để kiểm tra vị trí của mũi dao so với tâm máy, cần đưa mũi dao so với mũi tâm ụ động hoặc tâm ụ đứng.
Ngoài ra còn so với vạch ngang trên lòng ụ động ngang với tâm máy hoặc dùng căn, cữ hoặc dưỡng gá dao vạn năng Để điều chỉnh cho mũi dao cao ngang tâm máy, ta thường dùng tấm đệm(Miếng căn có độ dầy mỏng khác nhau, đặt ở phía dưới thân dao, miếng căn có chiều dài khoảng từ 150200mm, có chiều rộng bằng chiều rộng rãnh ổ dao và dùng không qua 3 miếng. Khi gá đặt căn, đầu miếng căn phải bằng mặt đầu ổ dao, không thò ra hoặc thụt vào, không so le nhau. * Chú ý: Quá trình gá lắp điều chỉnh dao phải được làm đi làm lại một vài lần mới được. + Đối với ổ dao thay nhanh, dao được kẹp trong ổ kẹp dao và ổ kẹp dao được lắp vào đầu đỡ ổ kẹp dao.
Khi điều chỉnh mũi dao cao hoặc thấp hơn tâm bằng vít điều chỉnh. Còn so mũi dao tương tự như ổ dao vuông. - Sau khi đã gá lắp phôi và dao đạt yêu cầu. Để thực hiện được tiện trụ trơn ngắn theo yêu cầu thì ta phải điều chỉnh máy, sao cho phù hợp với từng bước công nghệ của chi tiết, nhất là tốc độ quay của trục chính và tốc độ của bàn dao tốc độ của bàn dao.Điều chỉnh tốc độ trục chính Chuyển động của trục chính là chuyển động do động cơ của máy tiện tạo nên thông qua hộp tốc độ để có vòng quay trên trục chính.
Vậy để điều chỉnh tốc độ của trục chính phù hợp với từng bước của chi tiết gia công, chúng ta phải căn cứ vào vật liệu gia công và vật liệu làm dao để chọn tốc độ cắt cho thích hợp, tốc độ cắt được tính theo công thức sau: V = Dn/1000(m/phút.) n =1000 v/D(Vòng/phút) Đồng thời dựa vào bảng chỉ dẫn trên máy để điều chỉnh các tay gạt điều chỉnh tốc độ của trục chính về đúng vị trí cần gạt.Điều chỉnh tốc độ bàn xe dao. * Điều chỉnh dao chạy dọc: Chuyển động chạy dao dọc là chuyển động tịnh tiến có phương song song với đường tâm của máy do bàn xe dao thực hiện. - Khi trục chính quay, qua xích truyền động hộp bước tiến nhận được chuyển động từ trục chính. Lúc này người thợ căn cứ vào yêu cầu, tính chất và đặc điểm gia công của chi tiết, Đồng thời dựa vào bảng chỉ dẫn trên hộp bước tiến hoặc ở trên máy, điều chỉnh hệ thông các tay gạt của hộp bước tiến về đúng vị trí theo yêu cầu.
- Để điều chỉnh bàn dao chạy từ ngoài vào trong hay từ trong ra ngoài hoặc chạy nhanh hay chạy chậm. 76 Sau khi đã chọn được bước tiến phù hợp, người thợ điều chỉnh dao và đóng vị trí tay gạt tự động chạy dao dọc, trên bàn xe dao, để máy chạy chế độ tự động. Ngoài ra trên máy tiện còn có bàn trượt dọc phụ dùng tay để điều chỉnh lượng chạy dao dọc trong một số trường hợp cần thiết. Điều chỉnh dao chạy ngang: Chuyển động dao chạy ngang lầ chuyển động có phương vuông góc với đường tâm máy và do bàn dao thực hiện.
- Để tạo nên các bề mặt gia công thì dao phải tiến vào chi tiết gia công để cắt đi một lớp lượng dư cần cắt gọt đây gọi là chuyển động chạy dao ngang. Mặt khác khi cần gia công các mặt đầu, khỏa tâm, cắt rãnh, cắt đứt.người ta cũng phải sử dụng chạy dao ngang - Trên máy tiên cũng có bảng bước tiến chạy dao ngang, tương ứng với các vị trí tay gạt. Người thợ chỉ việc dựa vào bảng đó gạt các tay gạt. Sau khi đã chọn được bước tiến, rồi điều chỉnh dao và đóng tay gạt tự động chạy dao ngang trên bàn xe dao, để dao chạy chế độ tự động 2.
Cắt thử và đo. Để nhận được đường kính cần thiết của chi tiết, chúng ta phải dùng phương pháp cắt thử và đo. Nghĩa là mở máy cho phôi quay tròn điều chỉnh bàn dao ngang cho mũi dao tiếp xúc với bề mặt gia công. Để mũi dao vạch lên trên bề mặt chi tiết gia công một đường tròn mờ, sau đó điều chỉnh dao về bên phải mặt đầu chi tiết.
Đặt vòng du xích của xe dao ngang về vị trí số 0, rồi quay vô lăng dao ngang tiến lên một lượng nhỏ hơn lượng du cần gia công.