Giáo trình Tiện Phay Bào Nâng Cao Phần 1 - Nguyễn Thị Quỳnh, Phạm Minh Đạo

Giáo trình tiện phay bào nâng cao cho trình độ cao đẳng nghề, phần 1 của Nguyễn Thị Quỳnh, Phạm Minh Đạo, Trần Sĩ Tuấn, cung cấp kiến thức chuyên sâu.

• Tác giả: Nguyễn Thị Quỳnh
• Trường học: Nhà Xuất Bản Lao Động
• Chuyên ngành: Cắt Gọt Kim Loại
• Đề tài: Tiện - Phay - Bào Nâng Cao
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. Phần thứ nhất: TIỆN NÂNG CAO
• 1.1. GIỚI THIỆU VỀ MÔ ĐUN
• 1.1.1. Mục tiêu thực hiện của mô đun
• 1.1.2. Nội dung chính của mô đun
• 1.1.3. Các hình thức học tập chính trong mô đun
• 1.1.4. Yêu cầu về đánh giá hoàn thành mô đun
• 1.2. Bài 1: TIỆN REN MÔ ĐUN
• 1.2.1. Mục tiêu thực hiện
• 1.2.2. Nội dung chính
• 1.2.3. Các thông số hình học và công dụng của ren mô đun
• 1.2.3.1. Công dụng
• 1.2.3.2. Các thông số hình học của ren mô đun
• 1.2.4. Các yêu cầu kỹ thuật của ren mô đun
• 1.2.5. Phương pháp tiện ren mô đun
• 1.2.5.1. Phương pháp tính toán về ren mô đun
• 1.2.5.2. Dao tiện ren mô đun
• 1.2.5.3. Điều chỉnh máy để tiện ren mô đun bằng dao
• 1.2.6. Các dạng sai hỏng, nguyên nhân và cách khắc phục
• 1.2.7. Các bước tiến hành tiện ren mô đun
• 1.2.7.1. Chuẩn bị máy, vật tư, dụng cụ, thiết bị
• 1.2.7.2. Gá phôi trên 2 mũi tâm
• 1.2.7.3. Gá dao tiện ren
• 1.2.7.4. Chọn chế độ cắt (v, s, t)
• 1.2.7.5. Tiện thô
• 1.2.7.6. Tiện tinh
• 1.2.7.7. Kiểm tra ren

Tóm tắt

I. Tổng quan giáo trình tiện phay bào nâng cao uy tín nhất

Giáo trình Tiện - Phay - Bào Nâng Cao là một tài liệu học thuật chuyên sâu, được biên soạn bởi nhóm tác giả uy tín gồm Nguyễn Thị Quỳnh, Phạm Minh Đạo, và Trần Sĩ Tuấn, dành riêng cho trình độ cao đẳng nghề. Được xuất bản bởi Nhà Xuất Bản Lao Động vào năm 2010, cuốn sách này ra đời nhằm giải quyết nhu cầu cấp thiết về tài liệu học tập và giảng dạy kỹ thuật cắt gọt kim loại tiên tiến tại Việt Nam. Mục tiêu chính của giáo trình là trang bị cho người học những kiến thức và kỹ năng toàn diện, từ lý thuyết đến thực hành, để thực hiện các công việc gia công phức tạp một cách chính xác. Nội dung được xây dựng dựa trên chương trình khung quốc gia, nhưng có bổ sung các phần tự chọn để phù hợp với đặc thù của từng cơ sở đào tạo. Theo lời giới thiệu của nhóm tác giả, việc biên soạn tài liệu này là "một điều cấp thiết" để "tạo tiếng nói chung trong quá trình đào tạo, phù hợp với tiêu chuẩn Quốc tế và đáp ứng yêu cầu sản xuất thực tế". Cuốn giáo trình tiện phay bào nâng cao này không chỉ là một cẩm nang cho sinh viên mà còn là tài liệu tham khảo giá trị cho các giảng viên trong ngành cơ khí chế tạo, góp phần vào sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.

1.1. Mục tiêu và đối tượng chính của giáo trình đào tạo nghề

Giáo trình được biên soạn với mục tiêu rõ ràng là rèn luyện cho học sinh, sinh viên trình độ cao đẳng nghề các kỹ năng chuyên môn ở mức độ cao. Mục tiêu của mô đun tiện nâng cao trong sách là giúp người học "thực hiện được các biện pháp an toàn khi sử dụng dụng cụ, đồ gá đặc biệt; Gá, rà được chính xác các chi tiết khó, không đối xứng, cồng kềnh". Bên cạnh đó, người học còn được trang bị khả năng tự tạo dao, định quy trình công nghệ hợp lý, và hiệu chỉnh thiết bị. Đối tượng chính mà cuốn sách hướng đến là sinh viên các trường nghề cao đẳng chuyên ngành Cắt gọt kim loại, những người đã hoàn thành chương trình cơ bản và cần nâng cao tay nghề để đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của ngành cơ khí chế tạo.

1.2. Đội ngũ tác giả Nguyễn Thị Quỳnh và vai trò biên soạn

Sự thành công của một tài liệu học thuật phụ thuộc rất lớn vào chuyên môn và kinh nghiệm của đội ngũ biên soạn. Cuốn giáo trình tiện phay bào nâng cao được chấp bút bởi nhóm tác giả có chuyên môn sâu trong lĩnh vực cơ khí là Nguyễn Thị Quỳnh, Phạm Minh Đạo, và Trần Sĩ Tuấn. Sự kết hợp này đảm bảo nội dung không chỉ chính xác về mặt lý thuyết mà còn có tính ứng dụng cao, bám sát thực tiễn sản xuất. Trong quá trình biên soạn, nhóm tác giả đã tham khảo nhiều tài liệu liên quan từ các trường Đại học khối kỹ thuật và các trường nghề, cho thấy một quá trình làm việc nghiêm túc và có sự đầu tư kỹ lưỡng để mang đến một bộ tài liệu hoàn chỉnh và chất lượng.

1.3. Cấu trúc nội dung phần 1 Tiện Nâng Cao chi tiết

Phần đầu tiên của giáo trình tập trung vào chuyên đề Tiện Nâng Cao, một mô đun tổng hợp kiến thức và kỹ năng đòi hỏi người học phải thành thạo các phương pháp gia công cơ bản. Nội dung chính của phần này bao gồm các kỹ thuật phức tạp như tiện ren mô đun, phương pháp rà bổ đôi, rà bổ tư cho các chi tiết không đối xứng, tiện chi tiết gá trên bàn xe dao, và đặc biệt là phương pháp gia công bằng nhiều dao cùng lúc để nâng cao năng suất lao động. Cấu trúc được thiết kế theo hình thức tích hợp lý thuyết và thực hành, giúp người học dễ dàng tiếp thu và vận dụng kiến thức vào thực tế xưởng sản xuất, từ đó thực hiện chính xác các công việc ở mức độ cao.

II. Thách thức đào tạo nghề cắt gọt kim loại trình độ cao

Trong bối cảnh đất nước đẩy mạnh công nghiệp hoá - hiện đại hoá, lĩnh vực cơ khí chế tạo tại Việt Nam đã có những bước tiến vượt bậc cả về số lượng và chất lượng. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đặt ra những thách thức không nhỏ cho công tác đào tạo nguồn nhân lực. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt các tài liệu giảng dạy chuyên sâu, được chuẩn hoá, đặc biệt là cho trình độ cao đẳng nghề. Các phương pháp gia công truyền thống không còn đủ để đáp ứng yêu cầu của các chi tiết máy hiện đại, vốn đòi hỏi độ chính xác cao và hình dạng phức tạp. Người thợ cần phải có "đủ những kỹ năng cơ bản về tính toán, xác định phương pháp gia công thích hợp, vận dụng tối đa những đặc tính kỹ thuật của máy". Cuốn giáo trình tiện phay bào nâng cao ra đời chính là để giải quyết bài toán này, cung cấp một hệ thống kiến thức bài bản, từ các kỹ thuật gá lắp phức tạp đến việc lập quy trình công nghệ tối ưu. Việc chuẩn hoá tài liệu giúp tạo ra một mặt bằng chung về chất lượng đào tạo trên cả nước, đảm bảo sinh viên sau khi tốt nghiệp có đủ năng lực để làm việc trong môi trường sản xuất chuyên nghiệp.

2.1. Yêu cầu kỹ năng phức tạp trong gia công cơ khí hiện đại

Gia công cơ khí hiện đại không chỉ dừng lại ở việc tạo ra sản phẩm đúng kích thước. Nó đòi hỏi người thợ phải làm chủ các kỹ thuật phức tạp để xử lý những chi tiết có hình dáng không cân xứng, cồng kềnh, hoặc các bề mặt không liên tục. Các kỹ năng như tiện ren mô đun, rà bổ đôi, rà bổ tư, hay tiện các chi tiết gá trên ke gá, bàn xe dao là bắt buộc. Thêm vào đó, áp lực về năng suất đòi hỏi người thợ phải biết cách tối ưu hóa quy trình, chẳng hạn như sử dụng phương pháp tiện bằng nhiều dao cùng lúc. Những kỹ năng này đòi hỏi sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa kiến thức lý thuyết về tính toán, chọn chế độ cắt và kinh nghiệm thực hành trên máy.

2.2. Sự cần thiết của tài liệu chuẩn cho hệ cao đẳng nghề

Sự thiếu vắng tài liệu chuẩn hóa là một rào cản lớn trong việc nâng cao chất lượng đào tạo nghề. Khi mỗi cơ sở đào tạo sử dụng một giáo trình riêng, khó có thể đảm bảo tính nhất quán và cập nhật của kiến thức. Một tài liệu chuẩn như giáo trình tiện phay bào nâng cao đóng vai trò là kim chỉ nam, giúp thống nhất nội dung giảng dạy trên toàn quốc. Theo nhóm tác giả, việc biên soạn "nhằm đáp ứng nhu cầu về tài liệu học tập và giảng dạy... tạo tiếng nói chung trong quá trình đào tạo". Điều này không chỉ giúp giáo viên có nguồn tham khảo tin cậy mà còn đảm bảo sinh viên được trang bị một nền tảng kiến thức vững chắc, được công nhận rộng rãi, dễ dàng thích ứng với môi trường làm việc thực tế sau khi ra trường.

III. Hướng dẫn tiện ren mô đun trong giáo trình tiện nâng cao

Một trong những kỹ năng quan trọng được trình bày chi tiết trong giáo trình tiện phay bào nâng cao là kỹ thuật tiện ren mô đun. Đây là loại ren chuyên dụng, có biên dạng hình thang cân, thường được dùng trong các cơ cấu truyền chuyển động như trục vít - bánh vít. Việc gia công chính xác loại ren này đòi hỏi người thợ phải nắm vững cả lý thuyết tính toán và kỹ năng vận hành máy. Giáo trình cung cấp một hướng dẫn toàn diện, bắt đầu từ việc xác định các thông số hình học của ren, công dụng, cho đến các yêu cầu kỹ thuật khắt khe. Các yêu cầu này bao gồm "Ren đúng kích thước đường kính và bước ren", "Đúng biên dạng ren, góc đỉnh ren", và "Lắp ghép truyền động êm". Điểm nhấn của chương này là phần hướng dẫn chi tiết về phương pháp tính toán các kích thước ren và tính toán bộ bánh răng thay thế cho những bước ren không có sẵn trong bảng chỉ dẫn của máy. Việc trình bày các ví dụ tính toán cụ thể giúp người học dễ dàng áp dụng vào thực tế, đảm bảo gia công ren mô đun đạt độ chính xác cao, đáp ứng yêu cầu kỹ thuật của các bộ phận máy móc phức tạp.

3.1. Các thông số hình học và yêu cầu kỹ thuật của ren mô đun

Ren mô đun có biên dạng là hình thang cân với góc ở đỉnh phổ biến là 40 độ. Các thông số hình học quan trọng cần tính toán bao gồm: bước ren (p = π.m), chiều cao ren (h), đường kính chân ren (d₁), bề rộng đỉnh ren (F) và bề rộng chân ren (F₂). Giáo trình cung cấp công thức cụ thể cho từng thông số, ví dụ như "Chiều cao ren h = 2,157.m" và "Bề rộng đỉnh ren F = 0,843.m". Việc nắm vững các thông số này là bước đầu tiên và quan trọng nhất để đảm bảo biên dạng ren sau khi gia công là chính xác.

3.2. Phương pháp tính toán và lắp bánh răng thay thế hiệu quả

Đối với các bước ren không có sẵn trên bảng điều khiển của máy tiện, việc tính toán và lắp đặt bộ bánh răng thay thế là kỹ năng bắt buộc. Giáo trình hướng dẫn chi tiết công thức tính tỉ số truyền動 i = Px / Pm, trong đó Px là bước xoắn của ren cần tiện và Pm là bước vít me của máy. Sách đưa ra các ví dụ minh họa rõ ràng, chẳng hạn như: "Cần tiện ren mô đun có m = 2,5mm trên máy có bước vít me Pm = 6mm, ren có 2 đầu mối. Tính bánh răng thay thế để lắp?". Qua các ví dụ này, người học sẽ biết cách chọn các cặp bánh răng phù hợp từ bộ bánh răng tiêu chuẩn của máy để tạo ra bước ren mong muốn một cách chính xác.

3.3. Các dạng sai hỏng thường gặp khi tiện ren và cách khắc phục

Quá trình gia công không thể tránh khỏi sai hỏng. Hiểu rõ nguyên nhân và cách khắc phục là yếu tố phân biệt một người thợ lành nghề. Giáo trình đã hệ thống hóa các dạng sai hỏng phổ biến khi tiện ren mô đun như: Bước ren sai, ren không đúng góc độ, chiều cao ren sai, ren bị nghiêng, và độ bóng không đạt. Với mỗi sai hỏng, sách chỉ rõ nguyên nhân, ví dụ "Bước ren sai" có thể do "Tính và lắp bộ bánh răng thay thế sai" hoặc "Trục vít me mòn nhiều". Tương ứng với đó là các giải pháp khắc phục trực tiếp, giúp người học nhanh chóng chẩn đoán và xử lý sự cố trong quá trình thực hành.

IV. Bí quyết gá lắp chi tiết phức tạp không đối xứng

Gia công các chi tiết có hình dạng phức tạp, không đối xứng hoặc cồng kềnh là một trong những thử thách lớn nhất trong ngành cắt gọt kim loại. Giáo trình tiện phay bào nâng cao dành nhiều chương để giới thiệu các phương pháp gá lắp chuyên dụng, giúp giải quyết triệt để vấn đề này. Các kỹ thuật được đề cập không chỉ dừng lại ở việc kẹp chặt phôi mà còn tập trung vào việc định tâm và định vị chính xác, đảm bảo độ chính xác về vị trí tương quan giữa các bề mặt. Sách hướng dẫn chi tiết cách sử dụng các đồ gá như mâm phẳng, ke gá, và cách gá phôi trực tiếp lên bàn xe dao. Đặc biệt, các phương pháp rà gá kinh điển như phương pháp rà bổ đôi và rà bổ tư được giải thích cặn kẽ. Đây là những kỹ năng cốt lõi cho phép người thợ gia công các chi tiết dạng hộp, gối đỡ... với yêu cầu độ đồng tâm và vuông góc cực cao. Việc nắm vững các bí quyết gá lắp này giúp mở rộng khả năng gia công của máy tiện vạn năng, xử lý được những sản phẩm mà các phương pháp thông thường không thể thực hiện được.

4.1. Kỹ thuật gá lắp phôi trên ke gá và mâm phẳng chuyên dùng

Khi phôi có hình dạng phức tạp, không thể kẹp bằng mâm cặp 3 chấu thông thường, giải pháp là sử dụng mâm phẳng kết hợp với ke gá. Mâm phẳng có các rãnh chữ T cho phép kẹp phôi bằng bu lông và tấm kẹp. Ke gá là đồ gá có các mặt làm việc vuông góc với nhau, dùng để định vị các chi tiết dạng hộp. Một yếu tố quan trọng khi sử dụng phương pháp này là phải cân bằng trọng lượng bằng quả đối trọng để đảm bảo hệ thống quay ổn định, tránh rung động. Giáo trình mô tả chi tiết cách lựa chọn và điều chỉnh vị trí đối trọng để đạt trạng thái cân bằng động.

4.2. Phương pháp rà bổ đôi và rà bổ tư để định tâm chính xác

Rà bổ đôi là phương pháp rà gá dựa trên một đường tâm, đảm bảo lỗ tiện được chia thành hai nửa đối xứng qua mặt phẳng chuẩn. Rà bổ tư là phương pháp nâng cao hơn, dựa trên hai đường tâm vuông góc, đảm bảo lỗ tiện được chia thành bốn phần bằng nhau. Giáo trình giải thích từng bước thực hiện bằng cách sử dụng bộ vạch dấu để rà theo các đường tâm đã vạch sẵn trên phôi. Ví dụ, để rà bổ đôi, cần điều chỉnh phôi "cho đến khi mũi vạch di chuyển đều trên đường thẳng AB", đảm bảo đường tâm song song với sống trượt của máy. Đây là kỹ thuật đòi hỏi sự kiên nhẫn và tỉ mỉ để đạt độ chính xác cao.

4.3. Gia công chi tiết cồng kềnh nặng trên bàn xe dao

Đối với những chi tiết cực lớn và nặng như vỏ hộp số, phương pháp gá phôi trên mâm cặp là bất khả thi. Giáo trình giới thiệu một giải pháp độc đáo: gá chi tiết cố định trên bàn xe dao và cho dao quay. Trong trường hợp này, chi tiết thực hiện chuyển động tịnh tiến (chạy dao) còn dao được lắp trên một trục dao đặc biệt, gá giữa hai mũi tâm và thực hiện chuyển động quay. Phương pháp này đảo ngược vai trò chuyển động của dao và phôi, cho phép gia công các lỗ đồng tâm trên những vật thể cồng kềnh mà không cần đến các loại máy chuyên dụng đắt tiền.

V. Cách tiện bằng nhiều dao để nâng cao năng suất lao động

Trong sản xuất hàng loạt và hàng khối, nâng cao năng suất lao động là mục tiêu hàng đầu. Giáo trình tiện phay bào nâng cao giới thiệu phương pháp tiện bằng nhiều dao như một giải pháp hiệu quả để tối ưu hóa thời gian gia công và tăng độ chính xác. Thực chất của phương pháp này là bố trí nhiều dao cắt làm việc đồng thời trên cùng một chi tiết, cho phép giảm đáng kể thời gian máy và thời gian phụ. Sách phân tích rõ hai lợi ích chính: "Giảm thời gian máy, tức là giảm thời gian trục chính cắt gọt" và "Giảm thời gian phụ, tức là giảm thời gian gá phôi và tháo chi tiết, giảm thời gian di chuyển và tháo lắp dao". Các sơ đồ gá dao được trình bày một cách trực quan, bao gồm việc phân chia lượng dư theo chiều dài hoặc chiều sâu, gia công các trục bậc phức tạp, và kết hợp sử dụng đài gá dao phía trước và phía sau. Việc áp dụng thành công các kỹ thuật này không chỉ rút ngắn chu kỳ sản xuất mà còn cải thiện độ đồng nhất về chất lượng sản phẩm, là một kỹ năng không thể thiếu đối với kỹ thuật viên cắt gọt kim loại chuyên nghiệp.

5.1. Phân chia lượng dư gia công theo chiều dài và chiều sâu

Giáo trình nêu bật hai phương pháp phân chia lượng dư chính. Phương pháp thứ nhất là phân chia theo chiều dài, trong đó mỗi dao chỉ gia công một phần bề mặt theo chiều dài của chi tiết. Phương pháp thứ hai là phân chia theo chiều sâu, các dao được gá so le nhau để mỗi dao cắt một phần chiều sâu của lượng dư trên toàn bộ chiều dài gia công. Mỗi phương pháp có ưu điểm riêng và được lựa chọn tùy thuộc vào hình dạng chi tiết và loại phôi (phôi đúc, rèn hay phôi thanh). Việc hiểu rõ nguyên tắc phân chia này giúp người thợ bố trí dao một cách hợp lý để tối ưu hóa lực cắt và thời gian gia công.

5.2. Sử dụng đài gá dao phía sau để tối ưu hóa quá trình gia công

Một số máy tiện hiện đại như 1K62 và 16K20 cho phép lắp thêm đài gá dao phía sau. Đây là một trang bị giúp tăng cường đáng kể khả năng gia công đồng thời. Giáo trình chỉ ra các ứng dụng của đài dao sau, bao gồm: "Cùng một lúc có thể tiến hành gia công mặt ngoài và mặt trong lỗ chi tiết", "Tiện ngoài bằng 2 dao đồng thời ở phía trước và phía sau", hoặc kết hợp tiện ngoài với cắt rãnh và vát cạnh. Việc sử dụng đồng bộ cả đài dao trước và sau cho phép thực hiện nhiều nguyên công trong một lần gá, giúp giảm thiểu thời gian phụ và tăng độ chính xác về vị trí tương quan giữa các bề mặt gia công.

Nội dung chính

TỔNG QUAN HỌC THUẬT VÀ NỘI DUNG GIÁO TRÌNH TIỆN - PHAY - BÀO NÂNG CAO (TRÌNH ĐỘ CAO ĐẲNG NGHỀ)

---

Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

Giáo trình Tiện - Phay - Bào nâng cao (Dùng cho trình độ cao đẳng nghề) do nhóm tác giả Nguyễn Thị Quỳnh, Phạm Minh Đạo và Trần Sĩ Tuấn biên soạn, được Nhà xuất bản Lao Động phát hành năm 2010 tại Hà Nội. Tài liệu được xây dựng dựa trên cơ sở chương trình khung quốc gia về đào tạo nghề Cắt gọt kim loại, ban hành kèm theo Quyết định số 30/2008/QĐ-BLĐTBXH ngày 04/04/2008 của Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

Về vị trí trong chương trình đào tạo, giáo trình thuộc khối kiến thức chuyên môn nâng cao, giảng dạy sau khi người học đã hoàn thành chương trình nghề cấp 2 và đã nắm vững các kỹ năng gia công cơ bản trên máy công cụ.

Mục tiêu đào tạo của giáo trình hướng đến việc trang bị hệ thống kiến thức tính toán công nghệ phức tạp, kỹ năng lập quy trình gia công cơ khí chính xác, phương pháp gá đặt các chi tiết có kết cấu đặc thù, kỹ năng vận hành tối đa tính năng kỹ thuật của máy tiện, phay, bào và khả năng điều chỉnh, tối ưu hóa năng suất cắt gọt.

Giáo trình được cấu trúc theo mô hình tích hợp giữa lý thuyết chuyên môn và quy trình thực hành chi tiết. Nội dung được triển khai tuần tự từ cơ sở lý thuyết, các công thức toán học - hình học của chi tiết gia công, đến quy trình thao tác từng bước, bảng phân tích dạng sai hỏng kèm nguyên nhân - biện pháp khắc phục, bài tập thực hành theo bản vẽ kỹ thuật và hệ thống câu hỏi kiểm tra đánh giá.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

Các chương/chủ đề chính

Phần mô-đun Tiện nâng cao trong giáo trình tập trung vào 4 bài học chuyên đề mang tính công nghệ chuyên sâu:

1. Bài 1: Tiện ren mô đun
   Cung cấp định nghĩa ren mô đun (ren vít vô tận ăn khớp với bánh vít), các thông số hình học cơ bản như góc đỉnh ren ($\alpha = 40^\circ$ hoặc $\alpha = 28^\circ$), bề rộng đỉnh ren ($F = 0,843 \cdot m$), bề rộng chân ren ($F_1 = 0,7 \cdot m$), chiều cao ren ($h = 2,157 \cdot m$), đường kính chân ren ($d_1 = d - h$). Trình bày phương pháp tính xích truyền động bánh răng thay thế ($i_{nt} = p_n / p_m$) bằng cách xấp xỉ số $\pi \approx 22/7$ hoặc $355/113$, phương pháp đổi đơn vị inch ($25,4 = 127/5$ hoặc $330/13$), công thức kiểm tra điều kiện ăn khớp bộ truyền bánh răng; kỹ thuật mài góc dao thoát phoi ($\gamma, \alpha, \alpha_p$) và phương pháp tiện bằng 1 dao, 2 dao hoặc 3 dao.

2. Bài 2: Tiện chi tiết gá lắp trên ke gá - mâm phẳng
   Trình bày phương pháp gia công các chi tiết có hình dạng phức tạp, không đối xứng, không tròn xoay như gối đỡ trục, giá đỡ, ống nối. Nội dung bao gồm kỹ thuật kẹp chặt phôi bằng bu lông luồn qua rãnh chữ T, tấm kẹp hình móc, tấm kẹp có chốt tỳ, thanh kẹp vắt; phương pháp cân bằng lực quán tính ly tâm bằng quả đối trọng trên mâm phẳng; nguyên lý định tâm và kỹ thuật rà gá chi tiết dạng hộp thông qua phương pháp "rà bổ đôi" và "rà bổ tư" bằng mũi vạch hoặc đồng hồ so.

3. Bài 3: Tiện chi tiết gá lắp trên bàn xe dao
   Xác lập quy trình công nghệ cho các chi tiết nặng, kích thước lớn dạng hình hộp không thể gá trên mâm cặp hoặc mâm phẳng. Điểm cốt lõi là nguyên lý đảo chiều chuyển động: phôi gá cố định trên bàn xe dao để thực hiện chuyển động tịnh tiến, trong khi dụng cụ cắt được gắn trên trục dao gá giữa hai mũi tâm để thực hiện chuyển động quay tròn cắt gọt.

4. Bài 4: Tiện bằng nhiều dao
   Phân tích giải pháp nâng cao năng suất cắt gọt thông qua việc giảm thời gian máy ($T_0$) và thời gian phụ ($T_p$) trong sản xuất hàng loạt, hàng khối. Hướng dẫn các phương pháp: phân chia lượng dư gia công theo chiều dài; phân chia lượng dư theo chiều sâu; tiện trục bậc từ phôi dập hoặc phôi cán; phương pháp bố trí nhiều dao trên một ổ dao và sử dụng đài gá dao phụ phía sau trên các dòng máy tiện như 1K62, 16K20.

Tiện ren mô đun (Bài 1)
Gá đặt & Gia công phôi phức tạp (Bài 2 & Bài 3)
Tối ưu hóa năng suất (Bài 4)

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng nền tảng lý thuyết cắt gọt kim loại chuyên sâu:

• Lý thuyết hình học ren truyền động: Cơ chế biến đổi chuyển động quay thành chuyển động tịnh tiến trong cơ cấu trục vít - bánh vít vô tận, không bị giới hạn số vòng quay.
• Lý thuyết động học máy cắt kim loại: Tính toán tỷ số truyền động của xích cắt ren đặc biệt không có sẵn trên bảng hướng dẫn máy tiện.
• Nguyên lý cân bằng cơ học: Kỹ thuật triệt tiêu mô-men mất cân bằng động/tĩnh khi gia công chi tiết lệch tâm trên mâm phẳng.
• Nguyên lý chuẩn định vị: Xác lập chuẩn định vị hình học cho chi tiết dạng hộp, chi tiết đúc/hàn có bề mặt bao không liên tục.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Tính toán thông số ren mô đun; mài sửa các góc dao hợp kim và dao thép gió theo dưỡng; gá lắp trục dao, mâm phẳng, ke gá; tính toán và lắp cụm bánh răng thay thế.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phân tích và nhận diện nguyên nhân các dạng sai hỏng (sai bước ren, ren nghiêng, sai số kích thước, sai độ đồng tâm, sai độ vuông góc, độ nhám bề mặt không đạt) và xác lập biện pháp điều chỉnh.
• Kỹ năng thực hành (Practical competencies): Vận hành máy tiện ở chế độ công nghệ phức tạp, thực hiện rà gá chuẩn xác bằng đồng hồ so và bàn vạch dấu, sử dụng panme, thước cặp $1/20, 1/50$ và dưỡng ren để nghiệm thu sản phẩm theo bản vẽ kỹ thuật.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

Giáo trình áp dụng mô hình sư phạm tích hợp 4 giai đoạn chuẩn trong đào tạo nghề kỹ thuật:

[Giai đoạn 1] Học lý thuyết chuyên môn trên lớp
[Giai đoạn 2] Thảo luận nhóm (Phân tích bản vẽ, chọn chế độ cắt)
[Giai đoạn 3] Xem trình diễn mẫu (Giáo viên làm mẫu, 1 học viên làm thử)
[Giai đoạn 4] Thực hành tại xưởng (Thực hiện độc lập theo phiếu hướng dẫn)

• Học lý thuyết trên lớp: Cung cấp bản chất vật lý của quá trình cắt gọt, công thức tính toán và các thông số công nghệ tiêu chuẩn.
• Thảo luận nhóm: Học viên chia thành các nhóm nhỏ (5 học viên/nhóm) để cùng đọc bản vẽ chi tiết, xác định chế độ cắt ($v, s, t$), tính toán lượng dư, lựa chọn dụng cụ gá kẹp và thống nhất quy trình thực hiện hợp lý.
• Xem trình diễn mẫu: Giáo viên thực hiện thao tác chuẩn (gá dao, rà chi tiết, tiện thử); một học viên tiến hành làm thử để cả lớp quan sát và nhận xét rút kinh nghiệm.
• Thực hành tại xưởng: Học viên nhận phôi, thiết bị và độc lập thực hiện bài tập thực hành theo phiếu chỉ dẫn công nghệ (ví dụ: tiện ren mô đun $m = 1,25$ trên phôi thép $\Phi 28 \times 135$ mm; tiện lỗ suốt $\Phi 40$ của gối đỡ trục trên ke gá).

Phương pháp đánh giá hoàn thành:

• Đánh giá kiến thức: Thông qua bài viết và hệ thống câu hỏi trắc nghiệm tự luận (kiểm tra công thức tính ren, các góc dao, cách chọn bánh răng thay thế, nguyên nhân sai hỏng).
• Đánh giá kỹ năng: Đánh giá trực tiếp qua quan sát thao tác chuẩn xác, bảo đảm an toàn lao động và bảng kiểm định lượng kích thước, độ nhám, độ đồng trục của sản phẩm sau gia công.
• Đánh giá thái độ: Ý thức kỷ luật, an toàn lao động và công tác vệ sinh công nghiệp tại vị trí làm việc.

---

Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

• Chuẩn hóa theo chương trình khung quốc gia: Nội dung bám sát khung đào tạo nghề Cắt gọt kim loại trình độ Cao đẳng nghề theo Quyết định 30/2008/QĐ-BLĐTBXH, có bổ sung các nội dung tự chọn giúp các cơ sở đào tạo linh hoạt điều chỉnh theo điều kiện trang thiết bị thực tế.
• Giải quyết các bài toán công nghệ không tiêu chuẩn: Giáo trình cung cấp phương pháp tính toán cụ thể cho các trường hợp tiện ren mô đun có bước ren không nằm trong bảng tra của máy bằng cách thiết lập chuỗi phân số tương đương để lắp bánh răng thay thế (kể cả máy có bánh răng $Z = 127$ lẫn máy không có $Z = 127$).
• Chi tiết hóa các phương pháp gá đặt đặc thù: Đưa vào tài liệu các phương pháp định vị phức tạp như kỹ thuật rà bổ đôi, rà bổ tư đối với chi tiết ghép hai nửa (gối đỡ, bạc lót) và kỹ thuật gá phôi trực tiếp trên bàn xe dao khi tiện lỗ vỏ hộp tốc độ.
• Tích hợp giải pháp nâng cao năng suất công nghiệp: Hướng dẫn kỹ thuật sử dụng đài gá dao phụ phía sau trên các dòng máy tiện phổ biến trong sản xuất như máy 1K62 và 16K20, cho phép gia công đồng thời mặt ngoài, mặt trong, cắt rãnh và vát cạnh trong cùng một chu kỳ chạy dao.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

• Sinh viên, học viên chuyên ngành: Học sinh, sinh viên theo học trình độ Cao đẳng nghề và Trung cấp nghề chuyên ngành Cắt gọt kim loại, Cơ khí chế tạo máy; sinh viên đại học ngành Kỹ thuật Cơ khí trong các học phần thực tập tiện, gia công cắt gọt kim loại nâng cao.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành chương trình đào tạo lành nghề cấp 2 (Tiện cơ bản, Phay cơ bản, Bào cơ bản); nắm vững kỹ thuật đo lường cơ khí (sử dụng thước cặp, panme, đồng hồ so); có khả năng đọc bản vẽ kỹ thuật và am hiểu các quy tắc an toàn xưởng máy.
• Giảng viên và cán bộ đào tạo: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chính thức, biên soạn giáo án lý thuyết, phiếu hướng dẫn thực hành và xây dựng thang bảng điểm kiểm tra tay nghề.
• Kỹ thuật viên và công nhân cơ khí: Làm tài liệu tham khảo kỹ thuật để tra cứu công thức tính ren mô đun, quy tắc gá lắp phôi lệch tâm, phương pháp xử lý các khuyết tật gia công tại phân xưởng sản xuất.

---

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này phù hợp với cấp độ đào tạo nào?

Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho trình độ Cao đẳng nghề chuyên ngành Cắt gọt kim loại, đồng thời làm tài liệu tham khảo kỹ thuật cho sinh viên đại học khối ngành cơ khí và công nhân cơ khí nâng bậc thợ.

2. Cần kiến thức nền tảng nào trước khi tiếp cận giáo trình?

Học viên cần hoàn thành trình độ nghề cấp 2 về tiện, có kỹ năng vận hành máy tiện cơ bản thành thạo, nắm vững kỹ thuật đọc bản vẽ gia công và sử dụng các dụng cụ đo lường cơ khí tiêu chuẩn.

3. Giáo trình này có điểm gì khác biệt so với các giáo trình tiện cơ bản?

Giáo trình tập trung giải quyết các nguyên công phức tạp: tiện ren mô đun không có trong bảng tra máy, gá chi tiết không đối xứng trên ke gá và mâm phẳng (có cân bằng đối trọng), gia công chi tiết cồng kềnh trên bàn xe dao và kỹ thuật tiện nhiều dao đồng thời.

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả cao?

Người học cần tính toán thuần thục các bài tập kích thước ren và tỷ số truyền bánh răng thay thế, sau đó đối chiếu quy trình gia công từng bước trên các bản vẽ thực hành mẫu và nghiên cứu kỹ bảng phân tích sai hỏng để phòng tránh sự cố khi gia công.

5. Giáo trình có đi kèm tài liệu hướng dẫn thực hành không?

Nội dung giáo trình đã tích hợp sẵn hệ thống bản vẽ chi tiết gia công (như trục ren mô đun $m=1,25$, gối đỡ lỗ $\Phi 40$), phiếu hướng dẫn từng bước thao tác, chế độ cắt tiêu chuẩn và hệ thống câu hỏi kiểm tra sau mỗi bài học.

---

Kết luận (150 từ)

Giáo trình Tiện - Phay - Bào nâng cao (Dùng cho trình độ cao đẳng nghề) cung cấp hệ thống kiến thức chuyên sâu và giải pháp kỹ thuật cụ thể cho các nguyên công cắt gọt kim loại phức tạp. Giá trị cốt lõi của tài liệu nằm ở tính quy chuẩn học thuật, tính ứng dụng thực tiễn cao và khả năng chuẩn hóa kỹ năng thao tác nghề nghiệp theo tiêu chuẩn quốc gia.

Lộ trình học tập đề xuất: nắm vững lý thuyết hình học và tính toán xích truyền động $\rightarrow$ phân tích bản vẽ công nghệ $\rightarrow$ lập quy trình gá đặt và chọn chế độ cắt $\rightarrow$ thực hành theo phiếu công nghệ và kiểm soát sai hỏng. Tài liệu là căn cứ chuyên môn phục vụ giảng dạy, học tập và tra cứu kỹ thuật trong lĩnh vực gia công cơ khí chế tạo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

NGUYÊN THỊ QUỲNH - PHẠM MINH ĐẠO - TRẦN SĨ TUẤN GIAO TRÌNH TIEN|- PHAY/- BAO NRNG ND (DUNG CHO TRINH DO CAO DANG NGHE) 1 TIEN NANG CAO 2 BAO NANG CAO 3 PHAY NANG CAO _ ph x = —_” N_ “py Phe a \ ee \ —_ Pe a LB NHA XUAT BAN LAO BONG NGUYEN TH| QUYNH - PHAM MINH DAO - TRAN SĨ TUẤN GIAO TRINH TIEN - PHAY - BAO NANG CAO (DUNG CHO TRINH DO CAO DANG NGHE) 0 TIEN NANG CAO ® BAO NANG CAO © PHAY NANG CAO NHA XUAT BAN LAO DONG Hà Nội - 2010 LOI NOI DAU Cắt gọt kim loại là quá trình con người sử dụng dụng cụ cắt để hớt bỏ lớp kim loại thừa khỏi chi tiết, nhằm đạt được những yêu cầu cho trước về hình dáng, kích thước, vị trí tương quan giữa các bề mặt và chất lượng bề mặt của chị tiết gia công. Quá trình này đòi hỏi người thợ phải có đủ những kỹ năng cơ bản về tính toán, xác định phương pháp gia công thích hợp, vận dụng tối đa những đặc tính kỹ thuật của máy tiện, phay, bào; và có đủ kỹ năng tính toán, lua chon dung cu gá lắp, cắt gọt, đo kiểm, lập quy trình công nghệ hợp lý và chính xác nhất. Cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ trên thế giới, lĩnh vực cơ khí chế tạo nói chung ở Việt Nam đã có những bước phát triển đáng kể về số lượng và chất lượng, đóng góp cho sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước. Việc biên soạn tài liệu chuyên môn nhằm đáp ứng nhu cầu về tài liệu học tập cho hoc sinh, tài liệu tham khảo cho giáo viên, tạo tiếng nói chung trong quá trình đào tạo, phù hợp với tiêu chuẩn Quốc tế và đáp ứng yêu cầu sản xuất thực tế là một điều cấp thiết.

Nhằm đáp ứng nhu cầu về tài liệu học tập và giảng dạy kỹ thuật Tiện, Phay, Bào trong khối các trường nghề cao đẳng, chúng tôi tổ chức biên soạn Giáo trình Tiên - Phay - Bào nâng cao. Đây là Giáo trình được xây dựng và soạn thảo trên cơ sở chương trình khung quốc gia về đào tạo nghề Cắt gọt kim loại (ban hành kèm theo Quyết định số 30/2008/QĐÐ-BLĐTBXH ngày 04/4/2008 của Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội), trong đồ có bổ sung một số phần tự chọn để phù hợp với đặc trưng của mỗi trường. Nội dung biên soạn theo hình thức tích hợp giữa lý thuyết và thực hành. Với giáo trình này người đạy và người học có thể nhanh chóng truyền đạt và tiếp thu đầy đủ những kỹ năng cơ bản về tính toán, xác định phương pháp gia công thích hợp, học sinh được trang bị đầy đủ kiến thức để thực hiện chính xác các công việc ở mức độ cao.

Vận dụng tối đa những đặc tính kỹ thuật của máy tiện, phay và bào; và có đủ kỹ năng tính toán, lựa chọn dụng cụ gá lắp, cắt gọt, đo kiểm, lập quy trình công nghệ hợp lý và chính xác nhất. Trong quá trình biên soạn, chúng tôi đã tham khảo nhiều tài liệu liên quan của các trường Đại học khối kỹ thuật, các trường nghề, chúng tôi xin gửi lời căm chân thành đến quý cơ quan, đơn vị và cá nhân đã giúp chúng tôi hoàn thiện bộ tài liệu này. Mặc dù đã có nhiều cố gắng nhưng không tránh khỏi những thiếu sót. Nhóm tác giả rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy, cô giáo và các bạn học sinh, sinh viên cùng đông đáo bạn đọc để bộ giáo trình ngày càng hoàn thiện hơn.

Xin trân trọng cảm ơn! NHÓM TÁC GIÁ Phần thứ nhất TIEN NANG CAG Tiện nâng cao là mô đun tổng hợp các kiến thức và ky năng của nghề tiện, đòi hỏi người học phải được đào tạo xong trình độ lành nghề cấp 2, thực hiện các phương pháp gia công cơ bản trên máy tiện rất thành thạo. Vì vậy mô đun này sẽ trang bị cho học sinh phần kiến thức và kỹ năng chủ yếu là các phương pháp nâng cao năng suất lao động khi gia công trên máy tiện, có áp dụng các thành tựu khoa học kỹ thuật tiên tiến, trong phạm vì thiết bị hiện có Mục tiêu của mô đun này nhằm rèn luyện cho học sinh có các kiến thức cơ bản về ren mô đun, phương pháp rà bố đôi, bổ tư, gá lắp phức tạp và có các kỹ năng tiện ren mô đun,.gá lắp và tiện các chi tiết có hình dáng không cân xứng, công kềnh, tiện đồng thời bằng nhiều dao đạt yêu cầu kỹ thuật, năng suất và an toàn. GIGI THIEU VE MODUN MUC TIEU THUC HIEN CUA MO DUN Học xong mô đun này học sinh có kha năng: - Thực hiện được các biện pháp an toàn khi sử dụng dụng cụ, đỗ gá đặc biệt. - Gá, rà được chính xác các chỉ tiết khó, không đối xứng, công kênh, mặt bao không liên tục (tay gạt, thân gối đđ, ụ động.) - Tự tạo được dao thông thường cho tiện qua nghiên cứu có hướng dẫn.

- Định được quy trình công nghệ hợp lý. Chọn chế độ cắt thích hợp cho từng trường hợp về tiện. Hướng dẫn bậc dưới theo công việc. - Hiệu chỉnh và điều chỉnh thiết bị, dao, phôi đạt yêu cầu; sửa được các khuyết tật trong quá trình gia công.

- Tính toán bánh răng thay thế và điều chỉnh máy để tiện được ren mô đun không có trong bảng hướng dẫn của máy. - Sử dụng hợp lý dung dịch trơn nguội. - Thực hiện các biện pháp nâng cao độ bóng bề mặt gia công. - Tiện ren mô đun, tiện các chi tiết gá trên ke gá, gá trên bàn xe dao, tiện nhiều dao đạt yêu cầu kỹ thuật, thời gian và an toàn.

NỘI DUNG CHÍNH CUA MO DUN - Hình dáng và kích thước của ren mô đun. - Tiện ren mô đun. - Phương pháp rà bổ đôi, rà bổ tư - Tiện chi tiết có hình dãng không đối xứng. ~ Tiện chi tiết gá trên bàn xe đao.

- Những phương pháp gia công cơ bản trên máy tiện bằng nhiều dao cùng làm việc một lúc, Gá lắp, điều chỉnh và tiện bằng nhiều đao. CÁC HỈNH THỨC HỌC TẬP CHÍNH TRONG MÔ DUN 1. Học trên lớp Hình dáng và kích thước của ren mô đun - Phương pháp tiện ren mô đun - Phương pháp rà bổ đôi, rà bổ tư - Phương pháp tiện chỉ tiết có hình dáng không đối xứng - Phương pháp tiện chỉ tiết gá trên bàn xe dao - Những phương pháp gia công cơ ban trên máy tiện bằng nhiều dao cùng làm việc một lúc và gá lắp, điều chỉnh và tiện bằng nhiều dao - Phương pháp thực hiện các biện pháp an toàn khi sử đụng dụng cụ, đồ gá đặc biệt và phương pháp gá, rà chính xác các chi tiết khó, không đối xứng, công kềnh, mặt bao không liền tục (tay gạt, thân gối đỡ, ụ động.) - Phương pháp hiệu chỉnh và điều chỉnh thiết bị, đao, phôi đạt yêu cầu; sửa được các khuyết tật trong quá trình gia công - Tính toán bánh răng thay thế và điều chỉnh máy để tiện được ren mô đun không có trong bảng hướng dân của máy - Thực hiện các biện pháp nâng cao độ bóng bề mặt gia công - Các dang saì hỏng, nguyên nhân và cách khắc phục 2. Thảo luận nhóm - Lập trình tự các bước tiến hành tiện chỉ tiết theo bản vẽ chỉ tiết - Chọn chế độ cắt thích hợp cho từng trường hợp về tiện 8.

Xem trình diễn mẫu về các thao tác thực hiện trên máy tiện 4. Thực hành tiện chỉ tiết theo yêu cầu của bản vẽ chỉ tiết - Tiện ren mô đun - Tiện các chi tiết gá trên ke gá - Tiện chỉ tiết gá trên bàn xe dao - Tiện bằng nhiều dao VEU CAU VE DANH GIA HOAN THANH MO DUN 1. Kiến thức - Việc xác định các yếu tố và tính toán các kích thước ren mô đun, phạm vi ứng dụng của phương pháp rà bổ đôi, rà bổ tư, các dạng sai hỏng, nguyên nhân và cách khắc phục khi tiện ren mô dun, khi tiện các chỉ tiết có hình dáng không đối xứng, phương pháp sử dụng đồng thời nhiều dao, các biện pháp nâng cao chất lượng bề mặt gia công. - Qua bài viết.

và trắc nghiệm tự luận đạt yêu cầu 2. Kỹ năng - Nhận dạng, lựa chọn, mài sửa và gá lắp dao tiện ren - Tính toán và thay lắp bánh răng thay thế - Chuẩn bị và lắp ráp đồ gá, gá, rà và kẹp chặt phôi có hình đáng không đố1 xứng - Gá lắp và điều chỉnh, chính xác nhiều dao tham gia cắt gọt cùng một lúc - Thao tác tiện ren, làm các phần việc tiện và sử dụng các loại dụng cụ đo của nghề thành thạo - Được đánh giá bằng quan sát kèm bang kiém dat yêu cầu 8. Thái độ Tỉnh thần trách nhiệm, quan tâm đến môi trường Bai 1 TIEN REN MO DUN MUC TIEU THUC HIEN - Trinh bay day đủ các yếu tố về hình dáng, kích .hước của ren mô đun và cac dang sai hỏng, nguyên nhân và cách khắc phục khi diện ren mô đun - Mài sửa, gá lắp dao, phôi và tiện ren mô đun đâm báo đúng yêu cầu kỹ thuật, thơi gian và an toàn NỘI DUNG CHÍNH - Các thông số hình học và công dụng của ren mô đun - Các yêu cầu kỹ thuật của ren mô đun - Phương pháp tiện ren mô đun - Các dạng sai hỏng, nguyên nhân và cách khắc phục ~ Các bước tiến hành tiên ren A. HỌC TRÊN LỚP 1.

Các thông số hình học và công dụng của ren mô đun 1.Công dụng - Ren mô đun là loại ren vít vô tận dùng để truyền chuyển động giữa các chỉ tiết, bộ phận máy, Đặc điểm của ren vít vô tận là ăn khớp với bánh vít vô tận mà không giới hạn bởi số vòng quay - Dùng trong các cơ cấu biến chuyển động quay thành chuyển động tịnh tiến như trong hộp điều khiến bàn dao máy tiện và một số cơ cấu khác trong máy phay, máy khoan. Các thông số hình học của ren mô đun Ren mô đun có biên dạng là hình thang cân, góc ở đỉnh bằng 40!, hay 281, Nhưng được sử dụng phổ biến hiện nay là loại có góc 40° (hình 1.1) - Loại có góc œ = 40° gồm có các kích thước sau: + Bề rông đỉnh ren F = 0,843. m + Bề rộng chân ren F, = 0,7. m + Chiều cao ren h = 2,157.