Giáo trình: thực hành nguội sửa chữa máy công cụ nghề cắt gọt kim loại

Tài liệu học tập Giáo trình thực hành nguội sửa chữa máy công cụ nghề cắt gọt kim loại với nội dung cập nhật, phương pháp trình bày khoa học trong

• Tác giả: Ths. Hoàng Anh Thái
• Trường học: Trường Cao đẳng Lào Cai
• Chuyên ngành: Cắt Gọt Kim Loại
• Đề tài: Thực Hành Nguội Sửa Chữa Máy Công Cụ
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Lào Cai

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Thực hành Nguội Sửa Chữa Máy Công Cụ

Thực hành nguội sửa chữa máy công cụ là một mô đun quan trọng trong chương trình đào tạo nghề Cắt gọt kim loại ở trình độ trung cấp và cao đẳng. Giáo trình này được biên soạn nhằm cung cấp cho học sinh, sinh viên những kiến thức và kỹ năng cơ bản về sửa chữa các cơ cấu, chi tiết thông dụng của máy công cụ vạn năng. Mô đun được bố trí sau khi học xong các môn học chung và các môn học chuyên môn bắt buộc, giúp người học có khả năng sửa chữa các chi tiết máy trong quá trình học tập và công tác sau này. Nội dung giáo trình bao gồm năm bài chính, từ sửa chữa chi tiết máy, các bộ truyền, cho đến sửa chữa máy tiện, máy khoan, máy phay, máy bào và máy cắt.

1.1. Vị trí và Tính chất của Mô đun

Thực hành nguội sửa chữa là mô đun trang bị kiến thức, kỹ năng cơ bản về sửa chữa máy công cụ. Đây là mô đun chuyên môn nghề tự chọn nhưng vô cùng quan trọng đối với học sinh, sinh viên ngành Cắt gọt kim loại. Mô đun giúp người học tháo lắp, kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa các bộ phận cố định, chuyển động của máy công cụ đúng quy trình kỹ thuật.

1.2. Mục tiêu của Mô đun

Mục tiêu chính là trang bị cho học viên khả năng trình bày cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các cơ cấu máy công cụ. Học viên cần phân tích được các hiện tượng hư hỏng và đề ra phương pháp kiểm tra, sửa chữa các chi tiết máy đúng quy trình. Đồng thời rèn luyện tính kỷ luật, cẩn thận, tỉ mỉ và chấp hành đúng quy phạm trong nghề sửa chữa máy công cụ.

II. Sửa Chữa Chi Tiết Máy và Các Bộ Truyền

Bài học đầu tiên trong giáo trình tập trung vào sửa chữa chi tiết máy và các bộ truyền, bao gồm các mối ghép then, then hoa và ren. Mối ghép then được sử dụng rộng rãi để lắp các chi tiết máy truyền mô men xoắn như bánh răng, bánh đai, đĩa xích. Các mối ghép này được phân loại thành hai loại chính: then lắp lỏng (then bằng, then bán nguyệt, then dẫn hướng) và then ghép căng (then vát, then tiếp tuyến). Trong quá trình làm việc, mối ghép then bằng thường chịu tải trọng đột ngột, dẫn đến các hiện tượng hư hỏng như rãnh then bị nong rộng hoặc con then bị cắt đứt, làm mối ghép then mất tác dụng truyền chuyển động.

2.1. Các Dạng Hỏng Thường Gặp của Mối Ghép Then

Mối ghép then bằng truyền mô men xoắn chủ yếu nhờ 2 mặt bên. Trong quá trình làm việc, rãnh then trên máy và trục bị nong rộng, làm mối ghép then hoạt động có độ rơ. Khi chịu tải trọng đột ngột hoặc quá tải, con then có thể bị cắt đứt, hiện tượng này được gọi là "biết con then", dẫn đến mối ghép không truyền được chuyển động.

2.2. Biện Pháp Sửa Chữa Các Loại Hư Hỏng

Khi rãnh then bị nong rộng, cần sửa lại rãnh then trên trục và làm lại con then mới với vật liệu tương thích. Nếu nong quá rộng, có thể gia công rãnh then mới bằng cách quay trục góc 90°, 135° hoặc 180°. Khi con then bị cắt đứt, xử lý đơn giản bằng cách lấy phần cắt đứt ra và gia công lại con then mới phù hợp với yêu cầu kỹ thuật.

III. Sửa Chữa Máy Tiện và Máy Khoan Phay Bào

Giáo trình thực hành nguội sửa chữa máy công cụ bao gồm các bài học chuyên sâu về sửa chữa máy tiện, một trong những máy công cụ quan trọng nhất trong xưởng cắt gọt kim loại. Ngoài ra, giáo trình còn đề cập đến sửa chữa máy khoan, máy phay, máy bào và máy cắt. Các nội dung này cung cấp kiến thức toàn diện về cấu tạo, nguyên lý hoạt động và các phương pháp kiểm tra, bảo dưỡng, sửa chữa các cơ cấu và chi tiết của các loại máy công cụ này. Học viên sẽ học cách nhận dạng các loại hư hỏng, nguyên nhân gây ra và lựa chọn phương pháp sửa chữa thích hợp nhất.

3.1. Kiến Thức về Máy Tiện

Sửa chữa máy tiện đòi hỏi hiểu biết sâu về cấu tạo và nguyên lý hoạt động. Học viên cần tháo, lắp các bộ phận đúng quy trình, kiểm tra tính chính xác và sửa chữa các chi tiết hỏng theo tiêu chuẩn kỹ thuật. Máy tiện là công cụ phổ biến nên kỹ năng sửa chữa máy tiện rất cần thiết cho công nhân, kỹ sư.

3.2. Sửa Chữa Máy Khoan Phay Bào và Cắt

Các máy công cụ như máy khoan, máy phay, máy bào và máy cắt có cấu tạo phức tạp. Sửa chữa các máy này cần nắm vững các cơ cấu truyền, hệ thống dẫn nước, và các chi tiết chuyển động. Giáo trình hướng dẫn chi tiết cách kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa để đảm bảo máy hoạt động hiệu quả.

IV. Hệ Thống Thủy Lực và Quy Trình Sửa Chữa

Sửa chữa hệ thống thủy lực là bài học quan trọng trong giáo trình thực hành nguội sửa chữa máy công cụ. Hệ thống thủy lực được sử dụng rộng rãi trên các máy công cụ hiện đại để cung cấp lực và động lực cần thiết. Để sửa chữa hệ thống thủy lực hiệu quả, người học cần hiểu rõ các nguyên tắc hoạt động, cấu tạo của các bộ phận như bơm, van, tay quay, và các ống dẫn. Giáo trình cung cấp kiến thức chi tiết về cách kiểm tra hệ thống thủy lực, phát hiện các sự cố và thực hiện các biện pháp sửa chữa đúng quy trình để đảm bảo an toàn và hiệu quả.

4.1. Cấu Tạo và Nguyên Lý Hệ Thống Thủy Lực

Hệ thống thủy lực bao gồm các bộ phận chính như bơm thủy lực, van điều chỉnh áp lực, xi lanh, và các ống dẫn. Nguyên lý hoạt động dựa trên định luật Pascal về áp lực chất lỏng. Học viên cần trình bày được cấu tạo và nguyên lý hoạt động để có thể kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống thủy lực hiệu quả.

4.2. Quy Trình và Kỹ Năng Sửa Chữa

Quy trình sửa chữa máy công cụ cần tuân thủ nghiêm ngặt để đảm bảo an toàn và chất lượng. Người học phải tháo lắp, kiểm tra, bảo dưỡng các bộ phận đúng quy trình và đảm bảo các tiêu chuẩn kỹ thuật. Rèn luyện tác phong công nghiệp, kỷ luật và cẩn thận là yêu cầu không thể thiếu trong công tác sửa chữa máy công cụ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH LÀO CAI TRƯỜNG CAO ĐẲNG LÀO CAI GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN: THỰC HÀNH NGUỘI SỬA CHỮA MÁY CÔNG CỤ NGHỀ: CẮT GỌT KIM LOẠI TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP VÀ CAO ĐẲNG Lào Cai, năm 2017 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. LỜI NÓI ĐẦU Giáo trình Thực hành nguội sửa chữa máy công cụ được biên soạn theo chương trình đào tạo trung cấp và cao đẳng nghề Cắt gọt kim loại do Hiệu trưởng trường Cao đẳng Lào Cai ban hành ngày…. Giáo trình Thực hành nguội sửa chữa máy công cụ nhằm cung cấp cho học sinh, sinh viên nghề Cắt gọt kim loại những kiến thức và kỹ năng cơ bản về sửa chữa các cơ cấu, chi tiết thông dụng của các máy công cụ vạn năng.

Khi biên soạn giáo trình, tác giả đã cập nhật những kiến thức mới có liên quan đến môn học và nghề đào tạo, cần thiết cho học sinh tiếp thu kiến thức nhanh hơn. Nội dung giáo trình gồm 5 bài: Bài 1: Sửa chữa các chi tiết máy và các bộ truyền. Sửa chữa các chi tiết, cụm máy. Bài 3: Sửa chữa hệ thống thủy lực.

Bài 4: Sửa chữa máy tiện Bài 5: Sửa chữa máy khoan, máy phay, máy bào và máy cắt Trong quá trình biên soạn mặc dù đã cố gắng, nhưng chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót do thời gian biên soạn còn hạn chế. Rất mong được sự góp ý của người sử dụng để giáo trình được hoàn thiện hơn. Lào Cai, tháng 3 năm 2017 Tác giả Ths. Hoàng Anh Thái GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN THỰC HÀNH NGUỘI SỬA CHỮA MÁY CÔNG CỤ I.Vị trí, tính chất của mô đun: - Thực hành nguội sửa chữa là mô đun trang bị những kiến thức, kỹ năng cơ bản về sửa chữa máy công cụ, là mô đun quan trọng đối với HSSV nghề Cắt gọt kim loại, giúp cho người học sửa chữa được các chi tiết máy thông dụng của máy công cụ trong quá trình học và công tác sau này.Mô đun này được bố trí học sau khi học xong các môn học chung, các môn học chuyên môn nghề bắt buộc.

- Là mô đun chuyên môn nghề tự chọn. Mục tiêu của mô đun: + Kiến thức: - Trình bày được cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các cơ cấu, hệ thống, bộ phận của máy công cụ - Phân tích được các hiện tượng, nguyên nhân hư hỏng và đề ra được phương pháp kiểm tra, sửa chữa các chi tiết, bộ phận của các máy công cụ + Kỹ năng: - Tháo lắp, kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa các bộ phận cố định, chuyển động của các máy công cụ đúng quy trình, đảm bảo yêu cầu kỹ thuật + Năng lực tự chủ và trách nhiệm. + Chấp hành đúng quy trình, quy phạm trong nghề nguội sửa chữa máy công cụ. + Rèn luyện tính kỷ luật, cẩn thận, tỉ mỉ của học viên.

NỘI DUNG CHÍNH CỦA MÔ ĐUN Bài 1: Sửa chữa các chi tiết máy và các bộ truyền * Mục tiêu: - Trình bày được các yêu cầu kỹ thuật của mối ghép then, then hoa và ren. - Trình bày được cấu tạo, nguyên lý hoạt động và ưu, nhược điểm của các bộ truyền; - Vẽ được sơ đồ cấu tạo của các bộ truyền. - Nhận dạng được đúng các loại mối ghép và bộ truyền trong các máy công cụ. - Giải thích được các hiện tượng, nguyên nhân hư hỏng; lựa chọn được phương pháp kiểm tra, sửa chữa thích hợp; - Tháo, lắp; nhận dạng; kiểm tra, sửa chữa các bộ phận đúng quy trình, quy phạm; đảm bảo các tiêu chuẩn kỹ thuật; - Rèn luyện tác phong công nghiệp.

Giới thiệu một số nét về công tác sửa chữa 2. Sửa chữa then và then hoa 2. Mối ghép then 2.Công dụng, phân loại > Công dụng: thường dùng để lắp các chi tiết máy truyền mô men xoắn như: bánh răng, bánh đai, đĩa xích. Nó được dùng rộng rãi vì cấu tạo đơn giản, chắc chắn, dễ tháo lắp, giá thành hạ.

> Phân loại: Chia ra làm hai loại - Then lắp lỏng: Then bằng, then bán nguyệt, then dẫn hướng. - Then ghép căng: then vát, then tiếp tuyến,.Các dạng hỏng thường gặp của mối ghép Mối ghép then bằng truyền mô men xoắn chủ yêú nhờ 2 mặt bên của then, trong quá trình làm việc mối ghép then bằng thường phải chịu tải trọng đột ngột (khi bắt đầu truyền chuyển động). Do đó, mối ghép thường có dạng hỏng như: - Rãnh then trên mayơ và trên trục bị nong rộng, biểu hiện làm mối ghép then làm việc có độ rơ. - Khi chịu tải trọng đột ngột hoặc khi bị quá tải mối ghép then có thể bị cắt đứt (biết con then).

Hậu quả là mối ghép không truyền được chuyển động.Các biện pháp sữa chữa các loại hư hỏng trên - Trường hợp rãnh then trên may ơ hoặc trên trục bị nong rộng: Sửa lại rãnh then trên trục tới kích thươc sữa chữa sau đó làm lại con then mới. Chú ý: khi làm lại con then mới cần chọn đúng vật liêuụ tương thích để có thể đảm bảo được các yêu cầu của mối ghép. Trong tường hợp rãnh then trên trục hoặc trên mayơ bị nong quá rộng thì chúng ta có thể gia công lại rãnh then mới, khi gia công cần chú ý quay trục (may ơ) đi một góc 90 0, 1350 hoặc 1800 và gia công rãnh then mới tại vị trí đó. - Trường hợp con then bị cắt đứt: Trong trường hợp này chúng ta xử lý rất đơn giản theo cách sau: lấy phần then bị cắt đứt trên trục và may ơ ra sau đó gia công lại con then mới.

Chú ý: Khi làm lại con then mới cần chọn đúng vật liệu tương thích để có thể đảm bảo được đúng yêu cầu của mối ghép. Mối ghép then hoa 2.Công dụng, phân loại > Công dụng: thường dùng để lắp các chi tiết máy truyền mô men xoắn, đảm bảo mối ghép được đổng tâm hơn và dễ di trượt các chi tiết khác trên trục. >Phân loại: - Theo điều kiện làm việc của mối ghép then hoa có thể chia ra làm 2 loại : + Ghép cố định: Trong đó moayơ được cố định trên trục. + Ghép di động: Moayơ có thể trượt dọc trục.

- Theo dạng răng thì có 3 loại : + Then hoa răng chữ nhật: Loại này dùng khá phổ biến trong ngành cơ khí chế tạo máy. + Then hoa răng tam giác: Dùng truyền mômen không lớn, thường áp dụng cho mối ghép cố định. + Then hoa răng thân khai: Loại này truyền mômen xoắn lớn, giảm được ứng suất tập ở chân then do có biến dạng thân khai. - Theo cách định tâm khi ghép chia ra: + Định tâm theo đường kính ngoài: Dùng khi moayơ không nhiệt luyện và đảm bảo độ đổng tâm cao.

+ Định tâm theo đường kính trong: Dùng mối ghép cần có độ đổng tâm cao. + Định tâm theo cạnh bên: Không đảm bảo độ đổng tâm nhưng lực phân bố đều trên răng, nên dùng trong trường hợp truyền mômen xoắn lớn.Các dạng hỏng thường gặp của mối ghép Những hư hỏng của mối ghép then hoa thường gặp là: - Mòn then trong trục và rãnh then trong lỗ. - Dập, vỡ, sứt mẻ then hoa. - Sây sát hoặc tróc bề mặt làm việc của then hoa do tác dụng của tải trọng động 2.

Các biện pháp sữa chữa các loại hư hỏng trên - Nếu then hoa và rãnh then mòn ít mà mối ghép định tâm theo đường kính trong của trục thì cách sữa chữa tốt nhất là sửa lỗ then hoa tới kích thước sửa chữa và tăng kích thước then hoa trên trục bằng cách sấn từng then một theo chiều dọc then. - Nếu then hoa và rãnh then mòn ít mà mối ghép định tâm theo đường kính ngoài của trục thì sửa chữa như sau : Sửa chữa then hoa tới kích thước sửa chữa Và nâng đường kính đường kính ngoài để các rãnh then hẹp lại phù hợp với kích thước sữa chữa của chiều rộng then hoa trên trục. - Nếu then hoa và rãnh then hoa mòn nhiều nhưng chưa quá 20-25 % chiều rộng then thi gia công lỗ then hoa đến kích thước sửa chữa, hàn đắp trục then hoa rồi gia công theo kích thước lỗ then hoa. - Nếu then hoa và rãnh then hoa mòn nhiều quá 20-25 % chiều rộng then thì ta hàn đắp toàn bộ rãnh then rồi gia công rãnh then mới.

+ Lưu ý : Những chi tiết phức tạp gia công khó khăn và đắt tiền, nếu còn khả năng làm việc, chỉ có một phần then hoa bị hỏng mà việc hàn đắp ảnh hưởng đến độ chính xác của chi tiết vì vậy ta phải thay phần trục có then hoa. Sửa chữa mối ghép ren. Công dụng, phân loại > Công dụng: - Ren tam giác là loại ren thông dụng nhất, có độ kín khít cao, thường được sử dụng trong các kết cấu ren vít, trong bu lông, êcu, các ống thủy lực, nút ren ở các van trượt. - Ren vuông và ren thang thường được dùng trong các co cấu truyền động như các vít me hành tinh, vít bàn dao của máy công cụ, vít nâng của máy, vít me cái của máy tiện ren, vít me tải, may ép, vít me trong êtô nguội.

- Ren răng cưa thường dùng trong các co cấu chịu lực lớn theo một hướng như máy nén dạng co khí hay thủy lực, các loại kích. - Ren cung tròn thường được dùng trong các móc nối toa tàu, nối các đường ống nước lớn. > Phân loại: - Căn cứ theo hình dạng prôfin thì ren được chia làm nhiều loại: ren tam giác, ren vuông, ren thang, ren răng cưa, ren cung tròn, ren bán nguyệt, ren định vị, ren góc vuông., được thể hiện ở (hình 2. - Căn cứ theo vị trí thì ren được chia làm hai loại: ren ngoài và ren trong.

- Căn cứ theo hướng xoắn thì ren được chia làm hai loại: ren phải và ren trái, như (hình 2. Đặt đứng bulông, ren từ trái qua phải lên cao dần, là phải (đai ốc vặn vào theo chiều kim đổng hổ), ren từ phải qua trái cao dần, tức là ren trái (đai ốc vặn vào ngược chiều kim đổng hổ). - Căn cứ theo số đầu mối thì ren được chia làm hai loại: ren một đầu mối và ren nhiều đầu mối. Ngoài ren thường dùng ra người ta còn phân loại theo bề mặt và theo công dụng: - Căn cứ theo hình dạng bề mặt thì ren được chia làm hai loại: ren trụ và ren côn.