Giáo trình Tiện trụ ngắn, trụ bậc, trụ dài (L≈10D) Nghề Cắt gọt kim loại

Hướng dẫn chi tiết kỹ thuật tiện trụ ngắn, bậc và dài trong gia công cắt gọt kim loại. Tài liệu chuyên ngành dành cho học viên và thợ tiện chuyên nghiệp.

• Trường học: Trường Cao Đẳng Lào Cai
• Chuyên ngành: Cắt gọt kim loại
• Đề tài: Giáo trình Tiện Trụ Ngắn, Trụ Bậc, Tiện Trụ Dài L≈10D
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Giới thiệu về Giáo trình Tiện trụ trong Cắt gọt Kim loại

Giáo trình tiện trụ ngắn, trụ bậc, tiện trụ dài L10D là một mô đun đào tạo nghề được biên soạn theo hình thức tích hợp lý thuyết và thực hành cho các sinh viên cấp cao đẳng và trung cấp. Tài liệu này được phát triển nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển ngành cơ khí chế tạo ở Việt Nam. Cắt gọt kim loại là một nghề kỹ thuật quan trọng, đòi hỏi kiến thức sâu rộng và kỹ năng thực hành vững chắc. Giáo trình được biên soạn dựa trên kinh nghiệm thực tế sản xuất và tham khảo nhiều tài liệu công nghệ trong và ngoài nước, giúp người học nắm bắt được những kiến thức cơ bản đến nâng cao về các kỹ thuật tiện trụ khác nhau.

1.1. Mục tiêu của chương trình đào tạo

Chương trình đào tạo tiện trụ hướng tới việc cung cấp nguồn nhân lực kỹ thuật trực tiếp đáp ứng nhu cầu xã hội. Sinh viên sẽ được trang bị kiến thức toàn diện về máy tiện vạn năng, các loại dao tiện, kỹ thuật mài dao, và các công nghệ cắt gọt kim loại hiện đại. Mục tiêu cuối cùng là giúp người học trở thành công nhân kỹ thuật có kỹ năng cao, sẵn sàng làm việc trong các xưởng cơ khí, nhà máy sản xuất.

1.2. Cấu trúc nội dung giáo trình

Giáo trình được chia thành 8 bài học chính bao gồm nội quy xưởng, khái niệm cơ bản về nghề cắt gọt kim loại, vận hành máy tiện vạn năng, mài dao tiện ngoài, và các kỹ thuật tiện trụ trơn ngắn, tiện mặt đầu, tiện trụ bậc, và tiện trụ dài L10D. Mỗi bài học được thiết kế để giúp sinh viên từng bước nắm vững kỹ năng thực hành.

II. Nội quy và Quy định An toàn Lao động tại Xưởng

Nội quy xưởng máy công cụ là nền tảng quan trọng đảm bảo học tập hiệu quả và an toàn lao động. Sinh viên phải có mặt trước giờ thực tập từ 5-10 phút, mặc đồng phục, đeo thẻ và có đầy đủ trang thiết bị. Không được sử dụng máy móc tự ý mà phải chấp hành sự phân công của giáo viên. Quy định an toàn lao động bao gồm việc mặc quần áo bảo hộ gọn gàng, kiểm tra an toàn trước khi máy chạy, và không đeo găng tay khi làm việc. Vi phạm nội quy sẽ bị kỷ luật theo quy định chung của nhà trường, đảm bảo tính kỷ luật và trách nhiệm.

2.1. Các điều nội quy chủ yếu

Sinh viên phải có mặt đúng giờ, mặc đồng phục, không được tự ý sử dụng thiết bị chưa được hướng dẫn, không làm đồ tư hay lấy cắp vật tư xưởng. Phải dành đủ thời gian cho học tập cắt gọt kim loại, không làm việc riêng hoặc đùa nghịch. Cuối giờ bắt buộc thu dọn vật tư, vệ sinh dụng cụ và máy móc. Những quy định này rèn luyện tính kỷ luật và kiên trì của sinh viên.

2.2. Hướng dẫn an toàn trước và trong quá trình làm việc

Trước khi máy chạy, phải kiểm tra an toàn lao động, quay thử mâm cặp để kiểm tra bộ phận. Vị trí làm việc phải sạch sẽ, không để rác, dầu mỡ. Nếu phôi nặng 20kg trở lên phải dùng thiết bị nâng. Không để chìa khoá trên mâm cặp. Trong quá trình làm việc, không rời vị trí khi máy đang chạy, không đổ dung dịch làm nguội ra bục đứng, đảm bảo an toàn lao động tuyệt đối.

III. Các Kỹ thuật Tiện Trụ Cơ bản

Tiện trụ là một trong những kỹ thuật cơ bản và quan trọng nhất trong cắt gọt kim loại. Giáo trình tập trung vào ba loại tiện trụ chính: tiện trụ trơn ngắn, tiện trụ bậc, và tiện trụ dài L10D. Để thực hiện tốt các kỹ thuật này, sinh viên cần nắm vững cách vận hành máy tiện vạn năng, hiểu rõ về dao tiện ngoài và kỹ thuật mài dao. Tiện mặt đầu và khoan lỗ tâm cũng là những bước chuẩn bị quan trọng. Mỗi kỹ thuật tiện trụ đều có những yêu cầu riêng về tốc độ cắt, lượng cắt và cách sử dụng dung dịch làm nguội để đạt được chất lượng sản phẩm tốt nhất.

3.1. Tiện trụ trơn ngắn

Tiện trụ trơn ngắn là bước đầu tiên trong quá trình làm chi tiết trục. Đây là kỹ thuật tiện trụ cơ bản, yêu cầu sinh viên thao tác chính xác với máy tiện vạn năng. Cần sử dụng dao tiện ngoài phù hợp, kiểm soát tốc độ cắt và lượng cắt. Dung dịch làm nguội giúp cải thiện chất lượng bề mặt và kéo dài tuổi thọ dao cắt. Qua bài học này, sinh viên sẽ thành thạo các thao tác cơ bản của tiện trụ.

3.2. Tiện trụ bậc và tiện trụ dài

Tiện trụ bậc và tiện trụ dài L10D là những kỹ thuật nâng cao, yêu cầu chính xác cao hơn. Tiện trụ bậc bao gồm việc tiện nhiều đường kính khác nhau trên cùng một chi tiết, còn tiện trụ dài đòi hỏi kiểm soát kỹ lưỡng độ cứng yêu cầu kỹ năng cao. Sinh viên phải nắm vững kỹ thuật tiện mặt đầu và khoan lỗ tâm để chuẩn bị trước tiện chi tiết dài. Những kỹ thuật này là nền tảng cho công việc sản xuất cắt gọt kim loại chuyên nghiệp.

IV. Máy Tiện Vạn năng và Công cụ Cắt gọt

Máy tiện vạn năng là thiết bị chính được sử dụng trong quá trình cắt gọt kim loại. Giáo trình cung cấp kiến thức chi tiết về vận hành, bảo dưỡng và các bộ phận chính của máy. Sinh viên cần hiểu rõ cách điều chỉnh tốc độ quay, lượng cắt, và các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm. Dao tiện ngoài là công cụ cắt chính, đòi hỏi kỹ thuật mài dao chính xác để duy trì độ sắc của mũi cắt. Dung dịch làm nguội được sử dụng để giảm nhiệt độ và cải thiện bề mặt chi tiết. Hiểu biết sâu sắc về máy và công cụ là chìa khóa để thực hiện tiện trụ thành công.

4.1. Cấu tạo và vận hành máy tiện vạn năng

Máy tiện vạn năng bao gồm các bộ phận chính như mâm cặp, giá dao, gương hướng dẫn, và hệ thống truyền động. Sinh viên phải biết cách lắp đặt phôi, lắp dao tiện, và điều chỉnh các thông số cắt. Kiểm tra an toàn trước khi vận hành, quay thử mâm cặp là những bước bắt buộc. Vận hành đúng cách không chỉ đảm bảo chất lượng sản phẩm mà còn kéo dài tuổi thọ máy.

4.2. Dao tiện và kỹ thuật mài dao

Dao tiện ngoài là công cụ cắt chính, với mũi cắt cần được mài sắc và chính xác. Kỹ thuật mài dao đúng cách ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng bề mặt tiện trụ và tuổi thọ dao. Sinh viên cần nắm vững các góc mài, cách kiểm tra độ sắc, và bảo dưỡng dao tiện. Dao mài tốt giúp giảm lực cắt, tiết kiệm năng lượng và cải thiện hiệu suất cắt gọt kim loại đáng kể.

Trích đoạn nội dung tài liệu

UỶ BAN NHÂN DÂN TỈNH LÀO CAI TRƯỜNG CAO ĐẲNG LÀO CAI GIÁO TRÌNH TIỆN TRỤ NGẮN, TRỤ BẬC, TIỆN TRỤ DÀI L10D NGHỀ: CẮT GỌT KIM LOẠI. (ÁP DỤNG CHO TRÌNH ĐỘ CAO ĐẲNG, TRUNG CẤP) LƯU HÀNH NỘI BỘ NĂM 2017 1 LỜI GIỚI THIỆU Trong những năm qua, dạy nghề đã có những bước tiến vượt bậc cả về số lượng và chất lượng, nhằm thực hiện nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật trực tiếp đáp ứng nhu cầu xã hội. Cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ trên thế giới, lĩnh vực cơ khí chế tạo nói chung và nghề Cắt gọt kim loại ở Việt Nam nói riêng đã có những bước phát triển đáng kể. Mô đun: Tiện trụ ngắn, trụ bậc, trụ dài L  10D là mô đun đào tạo nghề được biên soạn theo hình thức tích hợp lý thuyết và thực hành.

Trong quá trình thực hiện, nhóm biên soạn đã tham khảo nhiều tài liệu công nghệ hàn trong và ngoài nước, kết hợp với kinh nghiệm trong thực tế sản xuất. Mặc dù có rất nhiều cố gắng, nhưng không tránh khỏi những khiếm khuyết, rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của độc giả để giáo trình được hoàn thiện hơn. Xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2017 2 MỤC LỤC TRANG I. Lời giới thiệu: 1 II.

Mục lục: 2 III. Nội dung: Bài 1: Nội quy và những quy định khi thực tập tại xưởng máy công 3 cụ Bài 2: Khái niệm cơ bản về nghề cát gọt kim loại 6 Bài 3: Vận hành và bảo dưỡng máy tiện vạn năng 14 Bài 4: Dao tiện ngoài - Mài dao tiện ngoài 32 Bài 5: Tiện trụ trơn ngắn 51 Bài 6: Tiện mặt đầu và khoan lỗ tâm 64 Bài 7: Tiện trụ bậc ngắn 81 Bài 8: Tiện trụ dài L  10D 96 IV. Tài liệu tham khảo: 111 3 BÀI 1: NỘI QUY VÀ NHỮNG QUY ĐỊNH KHI THỰC TẬP TẠI XƯỞNG MÁY CÔNG CỤ Giới thiệu: Nội quy và những quy định là một trong những việc mà chúng ta cần phải thực hiện tốt trong mọi công việc nhất là trong xưởng thực tập. Nếu không tuân thủ tốt những điều này thì không thể tổ chức học tập được, gây ra mất an toàn lao động, làm hư hỏng thiết bị, máy móc .Vì vậy trước khi thực tập tại xưởng máy công cụ.

Chúng tôi muốn giới thiệu với mọi người một số điều nội quy xưởng và những quy định về an toàn lao động và mong muốn mọi người phải tuyệt đối nghiêm chỉnh chấp hành các nội quy đã đề ra. Mục tiêu: + Phân tích được nhiệm vụ của sinh viên khi thực tập tại xưởng máy công cụ. + Nêu được tầm quan trọng và ý nghĩa của nội quy với những quy định khi thực tập tại xưởng máy công cụ. + Rèn luyện tính kỷ luật, kiên trì, cẩn thận, chủ động và tích cực trong học tập.

Nội dung chính: 1. Nội quy khi thực tập tại xưởng máy công cụ: Mục tiêu: - Trình bày được những điều nội quy khi thực tập tại xưởng máy công cụ; - Nêu được tầm quan trọng và ý nghĩa của nội quy với những quy định khi thực tập tại xưởng máy công cụ. Điều 1: Học sinh phải có mặt trước giờ thực tập từ 5 - 10 phút, để chuẩn bị điều kiện cho thực tập và sản xuất. Điều 2: Trước khi vào lớp học sinh phải mặc đồng phục, đi giầy, đeo thẻ học sinh và có đầy đủ trang thiết bị, dụng cụ phục vụ cho học tập và sản xuất.

Điều 3: Đi học muộn từ 15 phút trở lên hoặc bỏ học giữa giờ, buổi học đó coi như nghỉ không lý do. Ra khỏi xưởng hoặc nơi thực tập phải xin phép và được sự đồng ý của giáo viên phụ trách 4 Điều 4: Khi xuống xưởng học sinh phải chấp hành tuyệt đối sự phân công hướng dẫn của giáo viên, không được tự ý sử dụng thiết bị, dụng cụ và máy móc, khi chưa được hướng dẫn, phân công hoặc chưa hiểu. Điều 5: Không được làm đồ tư hoặc lấy cắp vật tư của xưởng trường. Điều 6: Phải đảm bảo đủ thời gian cho học tập, sản xuất, Không được làm việc riêng hoặc đùa nghịch trong giờ học.

Điều 7: Không nhiệm vụ không được vào nơi học tập hoặc sản xuất khác. Điều 8: Cuối giờ phải thu dọn vật tư, vệ sinh dụng cụ, thiết bị, máy móc và nơi làm việc. Điều 9: Tất cả học sinh thực tập tại xưởng máy công cụ, phải nghiêm chỉnh chấp hành những nội quy trên. Nếu vi phạm tuỳ theo mức độ sẽ bị kỷ luật theo quy định chung của nhà trường.

Những quy định khi thực tại xưởng tại xưởng máy công cụ: Mục tiêu: - Trình bày được những quy định khi thực tập tại xưởng máy công cụ; - Nêu được tầm quan trọng và ý nghĩa của những quy định khi thực tập tại xưởng máy công cụ. Trước khi làm viêc. - Phải mặc quần áo bảo hộ gọn gàng. Nếu là nữ tóc dài phải quấn lên cho vào trong mũ.

- Trước khi cho máy chạy phải kiểm tra an toàn lao động (người và thiết bị), dùng tay quay thử mâm cặp để kiểm tra các bộ phận của máy. - Sắp xếp lại vị trí làm việc, thu dọn những vật thừa ở trên máy và xung quanh vị trí làm việc. - Nếu máy và bộ phận điện bị hỏng phải báo ngay cho người phụ trách. - Vị trí nơi làm việc phải sạch sẽ.

Không để dưới nền nhà ( dưới chân) có rác bẩn, phoi, dầu mỡ. - Nếu phôi có khối lượng 20 kg trở lên khi gá phải dùng thiết bị nâng cẩu. - Không để chìa khoá trên mâm cặp khi đã kẹp chặt hoặc tháo phôi xong. 5 - Trước khi cho máy chạy phải kiểm tra an toàn về mọi mặt.Trong thời gian làm việc - Không đeo găng tay hoặc bao tay khi làm việc.

Nếu ngón tay bị đau, băng lại và đeo găng cao su mỏng. - Không để dung dịch làm nguội hoặc dầu bôi trơn đổ ra bục đứng và nền nhà xung quanh nơi làm việc. - Không rời vị trí làm việc khi máy đang chạy. - Không thay đổi tốc độ và điều chỉnh các tay gạt khi máy chưa dừng hẳn.

Không dùng tay hãm mâm cặp. - Không đo, kiểm khi máy chưa dừng hẳn. - Trong quá trình tiện phải đeo kính bảo hộ. Sau khi làm việc - Phải tắt động cơ điện.

- Thu dọn và sắt xếp gọn gàng các chi tiết và phôi vào đúng nơi quy định. - Lau chùi sạch sẽ thiết bị, dụng cụ và tra dầu vào các bề mặt làm việc của máy. * KIỂM TRA Câu hỏi 1: Em hãy phân tích quyền lợi và nghĩa của mình khi thực tập tại xưởng máy công cụ? Câu hỏi 2: Em hãy giải thích tầm quan trọng và ý nghĩa của nội quy xưởng và quy định khi thực tập tại xưởng máy công cụ? 6 BÀI 2: KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ CẮT GỌT KIM LOẠI Giới thiệu: Nghề cắt gọt kim loại được ứng dụng rộng rãi trong thực tế sản xuất nhất là trong nghành cơ khí chế tạo. Việc lắm bắt và hiểu được các công nghệ của nghề cắt gọt kim loại sẽ giúp chúng ta đáp ứng được các yêu cầu trong thực tế học tập và sản xuất.

Mục tiêu: + Trình bày được lịch sử phát triển của nghề cắt gọt kim loại; + Phân tích được nguyên lý gia công, độ chính xác kinh tế, độ chính xác đạt được của các công nghệ gia công cắt gọt kim loại có phoi; + Giải thích được các yếu tố cắt gọt của mỗi công nghệ gia công cơ; + Rèn luyện tính kỷ luật, kiên trì, cẩn thận, chủ động và tích cực trong học tập. Nội dung chính: 1. Khái quát lịch sử phát triển nghành cắt gọt kim loại. Mục tiêu: - Trình bày được khái quát lịch sử phát triển của nghành cắt gọt kim loại; - Phân tích sự phát triển của nghành cắt gọt kim loại.

Khái quát lịch sử phát triển - Xã hội càng phát triển thì nghề cắt gọt kim loại càng phát triển theo, vì đây là 1 nghề gắn liền với cuộc sống của con người, bất cứ nơi nào, chỗ nào, trong sinh hoạt cũng như trong lao động sản xuất đều có các sản phẩm của nghề cắt gọt kim loại. - Hiện nay trong công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước yêu cầu nghành cơ khí phát triển, dẫn đến nghành cắt gọt kim loại cũng ngày càng phát triển với đội ngũ công nhân có trình độ cao với những đôi bàn tay vàng và chuyên môm giỏi. Tuy nhiên để nâng cao năng xuất lao động, hạ giá thành sản phẩm, đạt độ chính xác cao, tằng tính lắp lẫn. Ngoài việc chế tạo ra máy tiện chương trình số CNC còn đòi hỏi người thợ có tay nghề.

Bởi vì không có tay 7 nghề thì làm sao chế tạo ra được và điều khiển những chi tiết máy có độ chính xác cao như máy CNC. - Tuy nhiên muốn trở thành người thợ cắt gọt kim loại giỏi thì mỗi học sinh phải trau dồi kỹ năng nghề nghiệp, kiến thức, chuyên môm nghiệp vụ cũng như đạo đức nối sống. để trở thành người có ích cho gia đình và xã hội. khái niệm nghề cắt gọt kim loại.

- Cắt gọt kim loại là một phương pháp gia công cơ khí nhằm loại bỏ đi một lớp lượng dư gia công để tạo thành hình giáng, kích thước chi tiết theo yêu cầu. bằng các loại dụng cụ cắt gọt và được thực hiện trên các máy công cụ. Công nghệ tiện: Hình 1.Máy tiện vạn năng Mục tiêu: - Nêu khái niệm về công nghệ tiện; - Phân tích nguyên lý và đặc điểm gia công của công nghệ tiện. Khái niệm: - Tiện là phương pháp gia công cho dao cắt gọt tương đối với vật gia công được gá lắp trên máy tiện, để làm thay đổi hình dáng kích thước của phôi, khiến cho nó trở thành chi tiết có hình dáng, kích thước khác nhau như mặt trụ, mặt côn, mặt ren theo yêu cầu.

Nguyên lý gia công: 8 - Chi tiết gia công được gá trên máy, đứng yên quay tròn quanh tâm. Còn dao chuyển động tịnh tiến theo các hướng để cắt gọt. Trong trường hợp đặc biệt có thể ngược lại. Đặc điểm gia công: - Chi tiết được gia công tiện, thì các bề mặt thường là song song và đồng tâm.

- Tiện gia công được các chi tiết có dạng hình trụ, hình côn, ren, hình cầu.Đồng thời có thể làm thay một số công việc của máy phay, máy bào, máy khoan và máy doa. - Các chi tiết gia công tiện đảm bảo về hình dáng, hình học và độ chính xác đến 0,02 và đạt độ nhám bề mặt là Ra = 3,2 tương đương với 6.