CỤC HÀNG HẢI VIỆT NAM TRƯỜNG CAO ĐẲNG HÀNG HẢI II GIÁO TRÌNH TIỆN CÔN NGHỀ CẮT GỌT KIM LOẠI (Ban hành theo quyết định số 59/QĐ-CĐHHII, ngày 25 tháng 1 năm 2021 của Hiệu trưởng Trường Cao Đẳng Hàng Hải II) ( Lưu hành nội bộ) TP. HCM, năm 2021 1 MỤC LỤC TRANG I. Lời giới thiệu II. Mục lục 1 III.
Nội dung tài liệu Bài 1 Khái niệm về mặt côn 3 Bài 2 Tiện côn bằng dao rộng lưỡi 13 Bài 3 Tiện côn bằng cách xoay xiên bàn trượt dọc 23 Bài 4 Tiện côn bằng cách xê dịch ngang ụ động 36 Bài 5 Phương pháp tiện côn bằng thước côn 45 IV. Tài liệu tham khảo 58 2 TÊN MÔ ĐUN: TIỆN CÔN Mã số mô đun: MĐ 30 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun: - Vị trí: Mô đun tiện côn được bố trí sau khi sinh vên đã học MH07; MH08; MH09; MH10; MH11; MH12; MH15; MĐ22. - Tính chất: Là mô đun chuyên môn nghề thuộc các môn học, mô đun đào tạo nghề. - Ý nghĩa và vai trò: Mô đun Tiện côn trong chương trình Cắt gọt kim loại có ý nghĩa và vai trò quan trọng.
Người học được trang bị những kiến thức, kỹ năng sử dụng dụng cụ thiết bị để tiện côn ngoài và côn trong đúng qui trình qui phạm, đạt yêu cầu kỹ thuật. Mục tiêu của mô đun: - Trình bày được các thông số cơ bản của mặt côn; - Trình bày được yêu cầu kỹ thuật khi tiện côn; - Phân tích được các phương pháp tiện côn; - Vận hành được máy tiện để tiện côn đúng qui trình qui phạm, đạt cấp chính xác 8-10, độ nhám cấp 4-5, đạt yêu cầu kỹ thuật, đúng thời gian qui định, đảm bảo an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp; - Phân tích được các dạng sai hỏng, nguyên nhân và biện pháp phòng ngừa; - Chọn được phương pháp kiểm tra mặt côn phù hợp yêu cầu kỹ thuật; - Rèn luyện tính kỷ luật, kiên trì, cẩn thận, chủ động và tích cực trong học tập. 3 Nội dung môn đun: Số Thời gian TT Tên các bài trong mô đun Tổng Lý Thực Kiểm số thuyết hành tra* 1 Khái niệm về mặt côn 3 3 0 0 2 Tiện côn bằng dao rộng lưỡi 8 1 7 0 3 16 3 12 1 Tiện côn bằng cách xoay xiên bàn trượt dọc 4 Tiện côn bằng cách xê dịch ngang ụ động 8 1 7 0 5 10 2 7 1 Phương pháp tiện côn bằng thước côn Cộng 45 10 33 2 BÀI 1: KHÁI NIỆM VỀ MẶT CÔN Mã bài: MĐ 30.1 Giới thiệu: Trong máy công cụ và các dụng cụ khác, muốn cho hai chi tiết kết hợp với nhau mà có thể tháo lắp tùy ý mà không làm ảnh hưởng tới vị trí đã xác định ban đầu thì có thể lắp ghép bằng mặt côn. Ví dụ: kết hợp giữa lỗ côn nòng ụ động với mũi nhọn ụ động, kết hợp giữa chuôi côn của mũi khoan ruột gà với bạc côn.
Mục tiêu: - Trình bày được các thông số cơ bản của mặt côn và yêu cầu kỹ thuật khi tiện mặt côn; - Phân tích được các phương pháp tiện côn và đặc điểm của từng phương pháp; - Chọn được phương pháp kiểm tra mặt côn phù hợp với yêu cầu kỹ thuật; - Rèn luyện tính kỷ luật, kiên trì, cẩn thận, chủ động và tích cực trong học tập; 4 - Thực hiện tốt công tác an toàn, phòng chống cháy nổ và vệ sinh công nghiệp. Các thông số cơ bản của mặt côn. Mục tiêu: - Vẽ hình và trình bày được các thông số cơ bản của côn; - Phân biệt được các loại côn tiêu chuẩn. Trong kỹ thuật thường sử dụng các chi tiết có mặt côn ngoài và côn trong.
Ví dụ: bánh răng và bạc côn, ổ bi đũa côn…Các dụng cụ để gia công lỗ (mũi khoan, mũi khoét, mũi doa) có chuôi côn, còn trục chính của máy có lỗ côn để lắp chuôi côn của dụng cụ cắt hay trục gá. Hai mặt côn này có tâm trùng với tâm của máy tiện. Các loại côn thường dùng a-Bánh răng côn. b-Mũi khoét côn c-Mũi tâm.
d)Mũi khoan chuôi côn Các dạng hình côn: Côn thường có ba dạng: Côn đầu nhọn (hình 1.2a), côn đầu bằng (hình 1.2b) côn một phần trên toàn bộ chiều dài của chi tiết (hình 1. Các dạng côn a-Côn đầu nhọn. b-Côn đầu bằng. c-Côn một phần trên chiều dài toàn bộ Các loại côn tiêu chuẩn: Côn Mét và côn Mooc (morse) là các loại côn tiêu chuẩn được dùng rộng rãi nhất trong ngành chế tạo máy - Côn mooc bao gồm 7 số hiệu: 0, 1, 2, 3,4, 5 và 6, nhỏ nhất là số 0 lớn nhất là số 6.
- Côn hệ mét gồm 8 số hiệu: 4, 6, 80, 100, 120, 140, 160 và 200, các số hiệu này chỉ kích thước đường kính lớn của bề mặt côn, còn độ côn k = 1: 20 thì không đổi. Các dạng chi tiết có mặt côn a-Bánh răng côn. c-Mũi tâm d-Bạc lót côn. đ-Mũi khoan chuôi côn BẢNG KÍCH THƯỚC TIÊU CHUẨN CÔN METRIC VÀ CÔN MORSE TIỆN CÔN ĐỘ CÔN K GÓC DỐC ĐK LỚN ĐK NHỎ CHIỀU DÀI D(mm) d(mm) CÔN (mm) SỐ HIỆU Côn Mét 4 1/20.000 1025’55” 6,150 4,400 35 6 Côn 0 1/19212 1029’27” 9,212 6,453 53 Morse 1 1/20047 1025’43” 12,240 9,396 57 2 1/20020 1025’50” 17,980 14,583 68 3 1/19922 1026’16” 24,051 19,784 85 4 1/19254 1029’15” 31,542 25,933 108 5 1/19002 1029’36” 44,731 37,574 136 6 1/19180 1029’36” 67,760 57,906 190 Côn 80 1/20.
Các yếu tố của mặt côn Hình 1. Các yếu tố của côn Mặt côn được đặc trưng bởi các yếu tố cơ bản sau: (hình 1.3) Góc côn (2): Là góc được tạo bởi hai đường sinh nằm trên cùng một mặt phẳng đi qua đường tâm của chi tiết. Góc dốc (): Là góc hợp bởi đường tâm của chi tiết và đường sinh. Đơn vị: Độ, phút, giây.
Độ côn (k): Là tỷ số giữa hiệu của đường kính lớn và đường kính nhỏ với chiều dài đoạn côn. 7 Dd k= l Độ dốc (i): Là tỷ số giữa nửa hiệu hai đường kính lớn và nhỏ với chiều dài đoạn côn. Dd k i = tg = = 2l 2 - D là đường kính đầu mút lớn của mặt côn - d là đường kính đầu mút nhỏ của mặt côn - l là chiều dài của mặt côn Độ nghiêng (độ dốc) Dd Độ nghiêng được xác định theo công thức sau: i = tg = 2l 2. Yêu cầu kỹ thuật khi tiện côn.
Mục tiêu: - Trình bày được các yêu cầu kỹ thuật của côn; - Tuân thủ đúng các yêu cầu kỹ thuật. Đảm bảo chính xác về độ côn. Đảm bảo đúng các kích thước. Đường sinh thẳng.
Đảm bảo độ nhám bề mặt. Các phương pháp tiện côn. Mục tiêu: - Trình bày được đặc điểm của các phương pháp tiện côn; - Vận dụng để lựa chọn phương pháp tiện thích hợp cho tùng bề mặt côn cụ thể. Gia công chi tiết côn bằng dao rộng bản: 8 Theo phương pháp này người ta dùng một dao có lưỡi cắt chính thẳng và chiều dài lớn, khi cắt lưỡi cắt nghiêng một lượng bằng nửa góc côn so với trục quay của chi tiết.
Đặc điểm: Phương pháp này đơn giản, dễ thực hiện với độ chính xác cao. Độ chính xác phụ thuộc vào lưỡi cắt chính của dao và dưỡng so dao. Dùng để gia công các chi tiết côn có chiều dài bé hơn 20 mm. Gia công chi tiết côn bằng cách xoay xiên bàn trượt dọc phụ: Mặt côn được gia công nhờ vào chuyển động của dao theo phương nghiêng so với trục quay của chi tiết.
Việc tiến dao được thực hiện bằng bàn trượt dọc phụ đã được xoay một góc bằng nửa góc côn. Đặc điểm: Phương pháp này thực hiện khá phức tạp do phải tính toán, điều chỉnh xoay bàn trượt dọc phụ. Độ chính xác của mặt côn phụ thuộc vào độ chính xác của mặt chia trên đế bàn trượt dọc phụ. Phương pháp này có thể dùng để gia công bề mặt côn có độ dài khoảng 100mm.
Gia công chi tiết bằng thước côn: Mặt côn được gia công nhờ vào chuyển động của dao theo phương nghiêng so với trục quay của chi tiết. Việc tiến dao sẽ được thực hiện bằng bàn xe dao (tiến dao dọc), quỹ đạo của dao sẽ được quyết định bởi một thanh trượt dẫn hướng cho bàn dao trên, lắp cứng trên máy, được gọi là thước côn. Đặc điểm: Phương pháp này thực hiện phức tạp. Có thể thực hiện tiến dao tự động.
Phương pháp này dùng để gia công cả côn trong và côn ngoài, với chiều dài côn phụ thuộc vào chiều dài của thước côn. Phương pháp này thường dùng để chế tạo chi tiết hàng loạt. Gia công chi tiết côn bằng cách đánh lệch ụ động: 9 Mặt côn được gia công nhờ vào chuyển động của dao theo phương nghiêng so với trục quay của chi tiết. Việc tiến dao sẽ được thực hiện bằng bàn xe dao (tiến dao dọc), mặt côn sẽ được tạo nhờ vào độ lệch trục quay của chi tiết với phương chuyển động chạy dao dọc.
Đặc điểm: Phương pháp này dùng để gia công các chi tiết dài, có độ côn rất nhỏ. Có thể chạy dao tự động. Không gia công được côn trong lỗ. Phương pháp kiểm tra mặt côn.
Mục tiêu: - Xác định được các tiêu chí đánh giá kỹ thuật cần thiết của sản phẩm; - Thực hiện các phương pháp kiểm tra phù hợp với yêu cầu kỹ thuật; - Có ý thức bảo quản và giữ gìn dụng cụ, trang thiết bị. Góc côn được kiểm tra bằng thước đo góc vạn năng, góc mẫu hoặc dưỡng đo. Độ chính xác của góc côn xác định bằng khe hở giữa mặt côn và dụng cụ kiểm tra. Nếu khe hở giữa mặt côn và dụng cụ kiểm tra ở phía đầu lớn thì có nghĩa là độ côn nhỏ đối với trục hoặc lớn đối với lỗ, nếu khe hở ở về phía đầu nhỏ thì có nghĩa ngược lại.
Kiểm tra độ côn trong lỗ bằng calip trục 1-Các vạch giới hạn; 2-Tay cầm; 3-Nút của calip 10 Hình 1.Kiểm tra bằng dưỡng đo Hình 1. Kiểm tra bằng thước đo góc vạn năng. CÂU HỎI Câu 1. Vẽ hình, trình bày các yếu tố cơ bản và công thức tính các yếu tố của côn? Câu 2: Trình bày đặc điểm của các phương pháp tiện côn?
