chương 1 theo cá nhân hoặc nhóm và nộp lại cho người dạy đúng thời gian quy định. ● ĐIÀU KIàN THĀC HIàN CH¯¡NG 1 - Phòng học chuyên môn hóa/nhà xưởng: Không - Trang thiết bị máy móc: Máy chiÁu và các thiÁt bá d¿y học khác - Học liệu, dụng cụ, nguyên vật liệu: Ch°¢ng trình môn học, giáo trình, tài liáu tham khÁo, giáo án, phim Ánh, và các tài liáu liên quan. - Các điều kiện khác: Không có ● KIÂM TRA VÀ ĐÁNH GIÁ CH¯¡NG 1 + Nßi dung: - Kiến thức: Kiểm tra và đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kiến thức - Kỹ năng: Đánh giá tất cả nội dung đã nêu trong mục tiêu kĩ năng. - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Trong quá trình học tập, người học cần: + Nghiên cứu bài trước khi đến lớp + Chuẩn bị đầy đủ tài liệu học tập.
+ Tham gia đầy đủ thời lượng môn học. + Nghiêm túc trong quá trình học tập. 10 + Ph°¢ng pháp: - Điểm kiểm tra thường xuyên: 1 điểm kiểm tra (hình thức: hỏi miệng) - Kiểm tra định kỳ lý thuyết: không có ● NÞI DUNG CH¯¡NG 1 1. SĀ RA ĐâI VÀ PHÁT TRIÂN CĂA THU¾ Lách sā phát triÅn căa xã hái loài ng°ái đã chứng minh rằng, thuÁ ra đái là c¿n thiÁt khách quan gÃn liÃn vßi sā ra đái, tßn t¿i và phát triÅn căa Nhà n°ßc.
Nhà n°ßc là mát tá chức chính trá, đ¿i dián quyÃn lÿi cho giai cÃp tháng trá, thi hành các chính sách do giai cÃp tháng trá đÁt ra đÅ cai trá xã hái. Nhà n°ßc xuÃt hián đòi hßi phÁi có c¢ sã vÁt chÃt nhÃt đánh đÅ đÁm bÁo cho sā tßn t¿i và ho¿t đáng căa mình. Do đó, Nhà n°ßc phÁi dùng quyÃn lāc chính trá ván có đÅ tÁp trung mát bá phÁn căa cÁi trong xã hái vào tay Nhà n°ßc. Viác huy đáng, tÁp trung ngußn căa cÁi đó có thÅ thāc hián đ°ÿc thāc hián bằng các cách khác nhau, trong đó, có hình thức đóng góp bÃt buác đ°ÿc gọi là thuÁ.
ThuÁ luôn gÃn chÁt vßi sā phát triÅn căa tá chức bá máy Nhà n°ßc. Sā phát triÅn và thay đái hình thái tá chức căa Nhà n°ßc luôn kéo theo sā cÁi biÁn căa các hình thức thuÁ và há tháng thuÁ nói chung. Xem xét sā phát triÅn căa các hình thức và ph°¢ng pháp thu thuÁ, có thÅ chia lách sā hình thành và phát triÅn căa thuÁ thành 3 giai đo¿n: * Bắt đầu từ thế giới cổ đại đến đầu thế kỷ XVI: Giai đo¿n này đ°ÿc đÁc tr°ng bãi sā hình thành các lo¿i thuÁ s¢ khai và Nhà n°ßc ch°a có bá máy thu thuÁ hoàn chßnh. ThuÁ xuÃt hián đ¿u tiên d°ßi thái La Mã cá đ¿i.
Ban đ¿u đÃt n°ßc này chß bao gßm thành phá Rome. Chi phí quÁn lý đÃt n°ßc còn nhß bé, Hái đßng thành phá làm viác không đ°ÿc trÁ công và viác cáng hiÁn tài sÁn cá nhân đ°ÿc xem là niÃm vinh dā và đem l¿i sā kính trọng. Chi tiêu căa Chính phă chă yÁu là chi cho viác xây đÃp thành luỹ, nhà ã và đ°ÿc trang trÁi bãi nhÿng khoÁn thu và thuê đÃt. Nh°ng khi chiÁn tranh xÁy ra thì ng°ái dân thành Rome bÃt đ¿u biÁt đÁn náp thuÁ, lao dách và cáng n¿p đÅ trang trÁi cho nhÿng nhu c¿u c¿n thiÁt căa đÃt n°ßc.
Mô hình thuÁ đ¿u tiên khá khÃc nghiát thÅ hián ã mức thu theo thuÁ suÃt đánh s¿n 10% đái vßi tÃt cÁ các khoÁn c¿n náp hoÁc tr°ng thu. <Kinh thánh nói rằng mát ph¿n m°ái các lo¿i cây trßng đ°ÿc đÅ giành phân phái l¿i và hß trÿ cho nhà tu= – Joseph E. Stglitz – Kinh tÁ học công cáng (NXB Khoa học và Kỹ thuÁt, 1995). Cùng vßi sā phát triÅn căa Nhà n°ßc, d¿n d¿n xuÃt hián thuÁ suÃt <10%= đái vßi tÃt cÁ các khoÁn thu nhÁp đ¿u tiên.
Tÿ thái Hy L¿p cá đ¿i khoÁng thÁ kỷ VII – VI tr°ßc Công nguyên, dân biÅu đÃu biÁt đÁn nguyên tÃc c¢ bÁn căa chính quyÃn tính thuÁ thu nhÁp 10% hay 20%. ĐiÃu này cho phép Chính phă tÁp trung đ°ÿc tiÃn b¿c, căa cÁi vào ngân sách đÅ phân phái cho quân đái, chi phí cho viác bÁo vá biên gißi, xây dāng nhà thá, đ°áng áng d¿n n°ßc, đ°áng xá, tá chức các lß hái, trÿ cÃp cho ng°ái nghèo và các māc đích xã hái khác. Ngußn thu chính căa Ngân sách La Mã lúc đ¿u là thuÁ đÃt. Các lo¿i bÃt đáng sÁn, vÁt nuôi, nô lá và các tài sÁn có giá trá khác cũng nằm trong dián náp thuÁ.
Sau này xuÃt hián thêm mát sá lo¿i thuÁ khác nh° thuÁ thu vào hoa quÁ (chă yÁu là nho). Ng°ái dân thành thá chß phÁi náp mát thứ thuÁ duy nhÃt là thuÁ thân. Vào thÁ kỷ IV – III tr°ßc Công Nguyên, đÁ quác La Mã đ°ÿc mã ráng bằng viác chiÁm đóng thêm nhÿng thành phá khác và biÁn chúng thành thuác đáa căa mình. Các 11 khoÁn náp thuÁ và cáng n¿p cũng phong phú h¢n.
Ng°ái dân các thuác đáa ngoài viác náp thuÁ đáa ph°¢ng còn có nghĩa vā náp mát khoÁn tiÃn thuÁ và cáng n¿p cho Chính phă La Mã. Khi đÃt n°ßc chiÁn thÃng trong chiÁn tranh, mức thuÁ giÁm xuáng, đßng thái thuÁ Chính phă cũng đ°ÿc bãi bß. Trong mát thái gian dài ã La Mã ch°a có bá máy thu thuÁ căa Chính phă. Viác thu thuÁ đ°ÿc giao cho mát sá đ¿i dián do Chính phă uỷ quyÃn.
ho¿t đáng căa họ tách khßi sā hß trÿ căa dân chúng mà Chính phă l¿i không thÅ kiÅm soát đ°ÿc. KÁt quÁ là dißn ra tình tr¿ng mua chuác, đút lót, l¿m dāng quyÃn lāc. Tình tr¿ng đó đ°a đÁn cuác khăng hoÁng kinh tÁ vào thÁ kỷ I tr°ßc Công Nguyên. ĐÁn thái kỳ đÁ chÁ La Mã, vua Oktavian (tÿ nm 63 đÁn nm 14 tr°ßc Công Nguyên) đã thành lÁp mát tá chức tài chính đác lÁp căa Chính phă nhằm thāc hián chức nng kiÅm tra, giám sát thu thuÁ.
Chính phă quÁn lý chÁt ch¿ các khoÁn thu thuÁ bằng cách so sánh lÿi thuÁ và đÃt đai ã tÿng đáa ph°¢ng, lÁp đß ghi chép chi tiÁt và viác sã hÿu đÃt đai và tháng kê tài sÁn căa tÿng ng°ái dân. Sá sách đ°ÿc ký nhÁn bãi ng°ái đứng đ¿u căa đáa ph°¢ng, cùng vßi ng°ái đ¿i dián cho tá chức tài chính căa tßnh, thành phá. Hàng nm, vào mát ngày nhÃt đánh, mßi ng°ái dân có trách nhiám trình cho c¢ quan chức nng xem xét bÁn khai căa mình. Các hình thức thuÁ d°ßi thái đÁ chÁ La Mã cũng phong phú h¢n, bao gßm cÁ há tháng thuÁ trāc thu và thuÁ gián thu.
Các lo¿i thuÁ gián thu điÅn hình là thuÁ doanh thu đánh theo mức thuÁ suÃt 1%, thuÁ đÁc biát tính trên doanh thu buôn bán nô lá 4%, thuÁ trÁ tā do cho ng°ái nô lá đ°ÿc tính 5% theo giá thá tr°áng. Vào nm thứ 6 tr°ßc Công Nguyên, vua Oktavian August đ°a ra thuÁ thÿa kÁ, thuÁ suÃt 5% đái vßi ng°ái La Mã. Tuy nhiên, tá chức tài chính căa Chính phă không trāc tiÁp thu thuÁ căa ng°ái dân mà giao cho các lãnh đáa thāc hián. Chính phă thông qua các tá chức công khá xem xét, đánh giá và xác đánh táng sá thuÁ phÁi náp ã các đáa ph°¢ng, đßng thái kiÅm tra và thái h¿n náp thuÁ.
Trong thái gian này, thuÁ thu náp bằng tiÃn. Ng°ái dân bán l°¢ng thāc, thāc phÁm lÃy tiÃn náp thuÁ. ĐiÃu này kích thích và phát triÅn mái quan há hàng hoá – tiÃn tá, làm sâu sÃc h¢n quá trình phân công lao đáng xã hái và thúc đÁy tiÁn trình đô thá hoá. Tuy nhiên, trong thái kỳ này nhiÃu hình thức thuÁ đ°ÿc ban hành nh°ng l¿i không làm h°ng thánh và tài chính cho đÁ quác La Mã.
Ng°ÿc l¿i, gánh nÁng thuÁ khoá đái vßi ng°ái dân là nguyên nhân quan trọng gây ra khăng hoÁng tài chính và đ°a kinh tÁ đÃt n°ßc lâm vào tình tr¿ng yÁu kém. * Từ thế kỷ thứ XVI đến đầu thế kỷ thứ XIX Giai đo¿n này đ°ÿc đÁc tr°ng bãi sā hình thành há tháng thuÁ và các tá chức thu thuÁ t°¢ng đái hoàn chßnh. Chính phă hián đ¿i xuÃt hián ã Châu Âu vào khoÁng thÁ kỷ thứ XVI đÁn đ¿u thÁ kỷ thứ XVII. Do ch°a có đái ngũ quan chức thu thuÁ chuyên nghiáp nên Chính phă đã sā dāng các chă thái Ãp vào công tác thu thuÁ.
Mát sá quác gia Châu Âu đã sā dāng ph°¢ng pháp đÃu giá quyÃn thu thuÁ: sá thuÁ đ°ÿc xác đánh và nh°ÿng l¿i ngay sau khi nhÁn đ°ÿc quyÃn thu thuÁ nÁu ai trÁ mức cao nhÃt trong cuác đÃu giá. TÃt cÁ sá tiÃn thu thuÁ đ°ÿc ngay lÁp tức đ°ÿc chuyÅn vào quỹ căa Chính phă. Sau đó các chă thái Ãp s¿ thāc hián trọng trách quác gia và nhÁn đ°ÿc thu nhÁp cho mình. Ngân sách quác gia l¿i trong tình tr¿ng nghèo nàn và lách sā lÁp l¿i nh° thái La Mã cá đ¿i.
12 ĐÅ khÃc phāc tình hình đó, nm 1662 ã Pháp và các vn bÁn pháp luÁt đã gißi h¿n ph¿n hoa hßng trÁ cho chă thái Ãp. Vì thÁ, táng sá thu thuÁ vào ngân sách căa Chính phă ngày càng tng và chi phí cho viác thu thuÁ ngày càng giÁm. Chính viác chuyÅn các tá chức thu thuÁ vào trong há tháng quÁn lý căa Chính phă đã làm cho viác thu thuÁ trã nên hÿp lý h¢n. Vào đ¿u thÁ kỷ XVIII ã các n°ßc ph°¢ng Tây đã thiÁt lÁp bá máy hành chính căa Chính phă đÅ tá chức và kiÅm soát chÁt ch¿ viác thu thuÁ.
Trong khoÁng thái gian này, ã các quác gia Châu Âu xuÃt hián rÃt nhiÃu lo¿i thuÁ nh°ng không có các khoÁn thu lßn. Ngußn thu chính căa Chính phă là thuÁ thân. Gißi quý tác và tng lÿ thì không phÁi náp thuÁ này, ng°ÿc l¿i, giai cÃp t° sÁn và nông dân phÁi náp cho Chính phă 10 – 15% toàn bá thu nhÁp căa mình. Các quan chức và viên chức Nhà n°ßc, quân đái nÁu đ°ÿc thng chức cũng phÁi náp mát khoÁn thuÁ đÁc biát.
Trong há tháng thuÁ trāc thu th°áng bao gßm: thuÁ đÃt, thuÁ đái vßi trang thiÁt bá quân đái, thuÁ mua ngāa, thuÁ tuyÅn má lính (ng°ái náp thuÁ này đ°ÿc mißn trÿ khßi nghĩa vā quân sā). Ngußn thu chă yÁu trong há tháng thuÁ gián thu là thuÁ quan vßi mức thu chă yÁu trong há tháng thuÁ gián thu là thuÁ quan vßi mức thu tÿ 5% đÁn 25%. Tuy vÁy, viác Ãn đánh mức thuÁ cho tÿng lo¿i hàng hoá xuÃt nhÁp khÁu cũng không có c¢ sã khoa học. * Từ thế kỷ thứ XIX cho đến nay.
Giai đo¿n này đ°ÿc đÁc tr°ng bãi hình thái há tháng thuÁ và bá máy thu thuÁ hoàn chßnh. Trong giai đo¿n này ã h¿u hÁt các n°ßc phát triÅn đã hình thành há tháng thuÁ vßi các luÁt thuÁ và bá máy thu thuÁ hoàn chßnh.