Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Thực tập tốt nghiệp (Mã môn học: MH33) là tài liệu đào tạo chuyên môn nghề được ban hành theo Quyết định số 389ĐT/QĐ-CĐXD ngày 30 tháng 9 năm 2021 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Xây dựng số 1. Tài liệu do tập thể giảng viên Trung tâm Thực hành Công nghệ & Đào tạo nghề biên soạn dưới sự chủ biên của Th.S Nguyễn Trường Sinh, phục vụ trực tiếp cho chương trình đào tạo ngành Điện dân dụng và Điện công nghiệp ở trình độ Cao đẳng nghề.

Trong chương trình đào tạo, môn học MH33 có tổng thời lượng 315 giờ (bao gồm 0 giờ lý thuyết, 285 giờ thực hành/thí nghiệm/thảo luận và 30 giờ kiểm tra đánh giá). Môn học được bố trí ở giai đoạn cuối khóa học, sau khi người học đã hoàn thành các học phần cơ sở và chuyên môn bắt buộc gồm: An toàn điện, Điện kỹ thuật, Vẽ điện, Vật liệu và Khí cụ điện, Đo lường điện, Máy điện 1, Máy điện 2 và Thiết bị nhiệt gia dụng.

Mục tiêu học tập của giáo trình tập trung vào việc hệ thống hóa và rèn luyện năng lực thực hành nghề nghiệp:

  • Về kiến thức: Trình bày được các quy định an toàn lao động, nguyên lý đọc và phân tích các loại bản vẽ điện công trình, quy trình triển khai bản vẽ thi công (Shop drawing), quy chuẩn kỹ thuật lắp đặt đường ống, kéo dây, lắp ráp thiết bị chiếu sáng, tủ phân phối hạ thế và phương pháp điều khiển động cơ không đồng bộ 1 pha, 3 pha.
  • Về kỹ năng: Lựa chọn và sử dụng đúng công cụ, thiết bị đo kiểm; thi công lắp đặt hệ thống điện công trình dân dụng đúng sơ đồ thiết kế; kiểm tra, vận hành và xử lý các sự cố kỹ thuật trong mạng điện và mạch điều khiển động cơ.
  • Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Tuân thủ kỷ luật lao động, thực hiện đúng quy trình an toàn điện, rèn luyện tác phong công nghiệp và khả năng làm việc độc lập hoặc phối hợp nhóm.

Điểm đặc thù của giáo trình là cấu trúc hoàn toàn theo định hướng thực hành nghề nghiệp, tích hợp trực tiếp các tiêu chuẩn thi công thực tế tại công trường xây dựng vào từng nội dung đào tạo.


Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được thiết kế thành 6 nhiệm vụ chuyên môn theo trình tự thi công thực tế:

[Nhiệm vụ 1: Nội quy & An toàn] ➔ [Nhiệm vụ 2: Đọc bản vẽ điện] ➔ [Nhiệm vụ 3: Bản vẽ thi công (Shop drawing)]
[Nhiệm vụ 6: Báo cáo kết quả] 🠄 [Nhiệm vụ 5: Mạch điều khiển động cơ] 🠄 [Nhiệm vụ 4: Thi công lắp đặt mạng điện]
  • Nhiệm vụ 1: Nội quy, quy định và công tác chuẩn bị cho học sinh thực tập: Phổ biến quy định an toàn lao động, quy trình bảo quản dụng cụ cơ khí cầm tay và thiết bị điện; biện pháp vệ sinh công nghiệp (phòng chống bụi, nhiễm độc, thông gió); kỹ thuật sơ cứu nạn nhân tai nạn lao động và điện giật (tách nguồn điện, hô hấp nhân tạo, xoa bóp tim ngoài lồng ngực); tìm hiểu cơ cấu tổ chức quản lý, kế hoạch hóa sản xuất và các yếu tố hình thành giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp công nghiệp.
  • Nhiệm vụ 2: Đọc bản vẽ điện công trình dân dụng: Hướng dẫn giải mã hệ thống ký hiệu quy ước; đọc và phân tích bản vẽ nguyên lý mạch điện (thông số thiết bị bảo vệ như MCB 2P 63A, RCBO 2P 20A 30mA, tiết diện cáp CXV, CV); phân tích bản vẽ mặt bằng tổng thể, mặt bằng cấp nguồn và mặt bằng chiếu sáng; đọc bản vẽ chi tiết lắp đặt thiết bị, gia công chế tạo giá đỡ và thang máng cáp; thiết lập quy trình 5 bước đọc và bóc tách khối lượng vật tư.
  • Nhiệm vụ 3: Triển khai bản vẽ thi công điện: Phương pháp thiết lập bản vẽ Shop drawing hệ thống ống luồn dây (ống ghen), bản vẽ luồn kéo dây dẫn và bản vẽ chi tiết lắp đặt thiết bị điện theo thực tế mặt bằng kết cấu.
  • Nhiệm vụ 4: Triển khai công tác lắp đặt điện: Quy trình chuẩn bị an toàn và vật tư; kỹ thuật thi công lắp đặt ống luồn âm tường gạch, âm sàn bê tông, âm vách thạch cao và đi nổi trên trần; quy trình kéo rải cáp động lực từ trạm biến áp đến tủ phân phối chính MDB-B, cáp ngầm ngoài nhà và dây dẫn nhánh; kỹ thuật lắp đặt hệ thống đèn chiếu sáng, công tắc, ổ cắm và đấu nối tủ phân phối hạ thế.
  • Nhiệm vụ 5: Lắp đặt, sửa chữa mạch điện điều khiển động cơ không đồng bộ 1 pha, 3 pha: Phương pháp lắp ráp mạch điều khiển mở máy, đảo chiều quay động cơ; quy trình vận hành thử không tải, có tải từng phần và có tải toàn hệ thống; kiểm tra thông số điện áp, dòng điện và xử lý sự cố.
  • Nhiệm vụ 6: Báo cáo kết quả thực tập: Tổng hợp số liệu thực hành, hoàn thiện nhật ký công việc và lập báo cáo kỹ thuật tốt nghiệp.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình củng cố và chuyển hóa các khối lý thuyết cơ sở vào hoạt động thực tế:

  • Quy chuẩn kỹ thuật an toàn và sơ cứu y tế: Quy trình xử lý dòng điện rò, ngắt nguồn khẩn cấp, các thao tác cấp cứu nạn nhân điện giật tại hiện trường sản xuất.
  • Nguyên lý mạng điện hạ áp và thiết bị đóng cắt: Cấu tạo, nguyên lý hoạt động của khí cụ đóng cắt bảo vệ (MCB, RCBO, cầu chì), thanh cái phân phối, cáp động lực và hệ thống tiếp địa an toàn.
  • Hệ thống tiêu chuẩn thi công và đo kiểm: Tiêu chuẩn chiếu sáng nhân tạo Việt Nam, quy định lắp đặt đường ống bảo vệ, tiêu chuẩn về cách điện cáp động lực và mạch nhánh.

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng kỹ thuật chuyên môn: Thao tác sử dụng máy cắt rãnh tường, máy uốn nhiệt, dụng cụ ren ống kim loại; uốn và cố định ống PVC/thép mạ kẽm; luồn dây mồi, kéo rải dây dẫn không cắt rời; ép đầu cốt (coss) động lực từ $10\text{ mm}^2$ trở lên; lắp ráp các loại đèn âm trần, đèn nổi, thiết bị đóng cắt.
  • Kỹ năng đo kiểm và phân tích: Sử dụng đồng hồ VOM kiểm tra tính liên tục của mạch; sử dụng Megohmmeter (thang đo $1000\text{V}$) đo điện trở cách điện; sử dụng thiết bị Tester Plug kiểm tra cực tính và tiếp địa ổ cắm; phân tích và khoanh vùng sự cố ngắn mạch, quá tải hoặc chạm vỏ.
  • Kỹ năng bóc tách và triển khai: Đọc hiểu hồ sơ thiết kế, chuyển đổi bản vẽ thiết kế cơ sở sang bản vẽ Shop drawing, lập bảng tiên lượng và bóc tách khối lượng vật tư phục vụ thi công.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình MH33 áp dụng phương pháp đào tạo tích hợp lấy người học làm trung tâm, cấu trúc theo mô hình đào tạo dựa trên năng lực thực hiện (Competency-Based Training):

  • Tiếp cận sư phạm: Toàn bộ 285 giờ học tập trung vào thực hành trực tiếp trên mô hình mô phỏng hoặc công trình xây dựng thực tế. Giảng viên đóng vai trò hướng dẫn kỹ thuật, giám sát an toàn và đánh giá quy trình; học viên trực tiếp thao tác các công đoạn lắp đặt.
  • Hệ thống bài tập và thực hành: Các bài tập thực hành được giao theo dạng dự án thi công thu nhỏ, bao gồm:
    1. Đọc và bóc tách khối lượng mạng điện căn hộ hoàn chỉnh.
    2. Gia công lắp đặt hệ thống ống luồn dây âm tường gạch, âm sàn bê tông và nổi trần thạch cao.
    3. Kéo luồn dây dẫn, đo điện trở cách điện tuyến dây và đấu nối bảng điện, tủ phân phối MDB-B.
    4. Lắp ráp và vận hành mạch điều khiển động cơ không đồng bộ có bảo vệ liên động.
  • Phương pháp đánh giá: Đánh giá kết hợp giữa quan sát thao tác thực hành và đo kiểm thông số kỹ thuật đầu ra bằng dụng cụ chuyên dụng. Các chỉ tiêu đánh giá định lượng cụ thể:
    • Điện trở cách điện cáp nguồn động lực đo bằng Meger $1000\text{V}$: yêu cầu $\ge 20\text{ M}\Omega$.
    • Điện trở cách điện dây dẫn nhánh chiếu sáng và ổ cắm: yêu cầu $\ge 2\text{ M}\Omega$.
    • Điện trở cách điện giữa các thiết bị trong tủ điện với vỏ: yêu cầu $\ge 0{,}5\text{ M}\Omega$.
    • Độ chính xác vị trí lắp đặt: Cao độ công tắc $1{,}25\text{ m}$; cao độ ổ cắm thông thường $0{,}4\text{ m}$; cao độ ổ cắm khu vực bếp $1{,}4\text{ m}$ so với cốt sàn hoàn thiện; mép ngoài công tắc cách mép khung cửa từ $150\text{ mm}$ đến $300\text{ mm}$.
    • Độ bền cơ học: Giá đỡ ống và con nở treo đèn phải chịu được tải trọng tối thiểu gấp 5 lần khối lượng thiết bị treo.
  • Hướng dẫn tự học: Người học chủ động nghiên cứu hồ sơ thiết kế mẫu, tự tìm hiểu quy cấu trúc tổ chức của doanh nghiệp nơi thực tập, lập bảng theo dõi tiến độ thi công và hoàn thành báo cáo thực tập theo đề cương hướng dẫn.

Điểm nổi bật và cập nhật

Nội dung giáo trình phản ánh các kỹ thuật thi công hiện trường trong ngành xây lắp điện dân dụng:

  • Chi tiết hóa các giải pháp thi công đường ống luồn dây: Giáo trình cung cấp quy chuẩn cụ thể cho 4 phương thức lắp đặt ống luồn:
    • Âm tường gạch: Quy định kích thước rãnh đục (1 ống cắt rộng $3\text{ cm}$, 2 ống cắt rộng $5\text{ cm}$, 3 ống cắt rộng $10\text{ cm}$; độ sâu $2\text{--}4\text{ cm}$), bắt buộc sử dụng lưới mắt cáo phủ ngoài tuyến ống trước khi tô trát vữa để chống nứt bề mặt.
    • Âm sàn bê tông: Yêu cầu dùng máy cắt rãnh sâu $2\text{ cm}$, cố định ống bằng đinh bê tông và dây thép buộc định kỳ $2\text{--}3\text{ m}/1$ điểm; bịt kín đầu ống ngăn vữa bê tông xâm nhập.
    • Âm vách thạch cao (Dry wall): Đi ống theo đường thẳng đứng, liên kết hộp âm vào khung xương chịu lực.
    • Đi nổi trên trần: Bắn ống song song cách nhau $4\text{--}8\text{ cm}$, khoảng cách kẹp C trên tuyến thẳng đạt $1{,}2\text{--}1{,}5\text{ m}/\text{kẹp}$, sử dụng hộp chia ngả (box chia 2, 3, 4) tại các vị trí rẽ nhánh.
  • Tiêu chuẩn hóa quy cách dây dẫn và đường kính ống bảo vệ: Giáo trình đưa ra bảng định mức số lượng dây luồn trong ống PVC:
    • Ống PVC D20: Cho phép kéo tối đa 7 dây $1{,}5\text{ mm}^2$ hoặc 3 dây $4\text{ mm}^2$.
    • Ống PVC D25: Kéo tối đa 11 dây $1{,}5\text{ mm}^2$, 6 dây $4\text{ mm}^2$ hoặc 3 dây $6\text{ mm}^2$.
    • Ống PVC D32: Kéo tối đa 6 dây $6\text{ mm}^2$ hoặc 3 dây $16\text{ mm}^2$.
    • Ống PVC D40: Kéo tối đa 5 dây $16\text{ mm}^2$ hoặc 3 dây $25\text{ mm}^2$.
  • Tích hợp kiến thức quản trị doanh nghiệp sản xuất: Bổ sung các nội dung về cơ cấu quản lý sản xuất, công tác kế hoạch hóa vật tư - tài chính - lao động tiền lương và các giải pháp hạ giá thành sản phẩm vào nhiệm vụ chuẩn bị thực tập.

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Sinh viên chuyên ngành: Sinh viên năm cuối trình độ Cao đẳng nghề chuyên ngành Điện dân dụng hoặc Điện công nghiệp sử dụng làm tài liệu hướng dẫn thực hành và ôn tập thi tốt nghiệp.
  • Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học phải hoàn thành các học phần nền tảng trước khi tham gia môn học MH33, bao gồm:
    • An toàn điện
    • Điện kỹ thuật
    • Vẽ điện
    • Vật liệu và Khí cụ điện
    • Đo lường điện
    • Máy điện 1 & Máy điện 2
    • Thiết bị nhiệt gia dụng
  • Giảng viên và cán bộ hướng dẫn: Tài liệu dùng làm giáo trình giảng dạy thực hành tại xưởng, xây dựng đề thi kiểm tra kỹ năng tay nghề và làm căn cứ đánh giá kết quả thực tập tại doanh nghiệp.
  • Kỹ thuật viên và cán bộ giám sát thi công: Dùng làm tài liệu tham khảo để tra cứu các quy chuẩn lắp đặt ống luồn, thông số đo kiểm cách điện và quy trình lắp đặt thiết bị điện tại công trường xây dựng.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho sinh viên trình độ Cao đẳng nghề ngành Điện dân dụng và Điện công nghiệp tại các trường cao đẳng kỹ thuật, đồng thời là tài liệu tham khảo cho kỹ thuật viên thi công điện công trình.

2. Cần kiến thức nền nào để học môn học này?

Người học bắt buộc phải nắm vững kiến thức từ các môn học tiên quyết: An toàn điện, Điện kỹ thuật, Vẽ điện, Vật liệu và Khí cụ điện, Đo lường điện, Máy điện 1, Máy điện 2 và Thiết bị nhiệt gia dụng để có thể đọc hiểu bản vẽ và thao tác lắp đặt thiết bị an toàn.

3. Điểm khác biệt của tài liệu này so với các giáo trình lý thuyết là gì?

Tài liệu không phân bổ thời lượng cho lý thuyết thuần túy (0 giờ lý thuyết) mà dành toàn bộ 315 giờ cho thực hành, thí nghiệm, bài tập và kiểm tra. Toàn bộ nội dung tập trung vào các quy trình thao tác kỹ thuật, quy chuẩn lắp đặt và tiêu chí đo kiểm nghiệm thu cụ thể tại hiện trường.

4. Quy trình kiểm tra an toàn điện trước khi đóng điện được giáo trình quy định như thế nào?

Giáo trình quy định bắt buộc phải thực hiện đo kiểm nguội trước khi cấp nguồn:

  • Đo thông mạch (tính liên tục) toàn bộ tuyến dây bằng VOM.
  • Đo điện trở cách điện bằng Megohmmeter ở thang đo $1000\text{V}$ (đạt $\ge 20\text{ M}\Omega$ đối với cáp động lực và $\ge 2\text{ M}\Omega$ đối với dây nhánh).
  • Kiểm tra cực tính đấu nối của ổ cắm một pha 3 cực (thứ tự pha, trung tính, tiếp địa theo chiều kim đồng hồ) bằng thiết bị Tester Plug.

5. Có những thiết bị và dụng cụ đo kiểm chuyên dụng nào được sử dụng trong giáo trình?

Các thiết bị phục vụ học tập và đo kiểm bao gồm: Đồng hồ vạn năng (VOM), Megohmmeter $1000\text{V}$, thiết bị kiểm tra ổ cắm Tester Plug, máy cân bằng Laser, máy uốn nhiệt/lò xo uốn ống PVC, kìm ép cốt động lực, máy cắt rãnh bê tông và bộ dụng cụ cơ khí cầm tay của thợ điện.


Kết luận

Giáo trình Thực tập tốt nghiệp (Mã môn: MH33) do Trường Cao đẳng Xây dựng số 1 ban hành cung cấp hệ thống quy trình kỹ thuật chuẩn xác phục vụ việc hình thành kỹ năng nghề Điện dân dụng ở trình độ Cao đẳng.

Lộ trình đào tạo được thiết kế tuần tự từ công tác an toàn, phân tích bản vẽ thiết kế, lập bản vẽ thi công Shop drawing, thao tác lắp đặt đường ống và kéo cáp, đến đo kiểm nghiệm thu hệ thống phân phối và mạch điều khiển động cơ. Tài liệu được chuẩn hóa gắn liền với các tiêu chuẩn thi công xây dựng hiện hành và hồ sơ kỹ thuật thực tế tại công trình.