CHƯƠNG 1: KIỂM TRA CÁC LOẠI KHÍ CỤ ĐIỆN Giới thiệu Khí cụ điện là những thiết bị điện dùng để đóng, cắt, điều khiển và bảo vệ lưới điện, mạch điện trong dân dụng và công nghiệp. Ngoài ra nó còn được dùng để điều chỉnh tự động và khống chế các quá trình điều khiển. Với nội dung bài học này sẽ trang bị cho học viên những kiến thức và kỹ năng kiểm tra các loại khí cụ điện. Mục tiêu Sau khi học xong chương này, người học có khả năng: + Phân tích được nguyên lý hoạt động và vai trò của từng loại khí cụ điện trong hệ thống điện.
+ Thực hiện được các bài kiểm tra thông mạch, đo điện trở, kiểm tra khả năng đóng cắt và chịu tải của các khí cụ điện, đồng thời xác định các lỗi hỏng hóc. + Phân tích được các sự cố liên quan đến khí cụ điện, như tiếp xúc kém, đoản mạch, quá tải, và thực hiện các biện pháp thay thế hoặc sửa chữa phù hợp. + Thay thế mới, thay thế tương đương được các khí cụ điện hỏng hóc đạt tiêu chuẩn kỹ thuật phù hợp với điều kiện kinh tế của Việt Nam. Các bước thực hiện 1.
Các loại khí cụ điện điều khiển bằng tay 1. Kiểm tra nút nhấn Hình 1. Các nguyên vật liệu, dụng cụ cần có để thực hiện ❖ Đồng hồ đo điện (VOM). ❖ Kìm cắt và kìm tuốt dây 1 ❖ Tuốc nơ vít cách điện ❖ Mô hình thực hành lắp đặt trang bị điện.
Yêu cầu bảo hộ lao động và an toàn lao động, vệ sinh công nghiệp ❖ Sử dụng bút thử điện hoặc thiết bị đo để xác minh rằng không còn điện trong hệ thống trước khi bắt đầu công việc ❖ Sử dụng các công cụ cách điện phù hợp để tránh tiếp xúc trực tiếp với phần dẫn điện. ❖ Đảm bảo khu vực làm việc sạch sẽ, không có nước hoặc chất lỏng trên sàn, vì điều này có thể dẫn đến điện giật. ❖ Sau khi hoàn thành công việc, vệ sinh khu vực làm việc, dọn dẹp các dụng cụ và vật liệu thừa. Kiểm tra nút nhấn thường hở ❖ Nhận diện các nút nhấn trên bảng thực hành.
❖ Dùng đồng hồ VOM ở tầm đo điện trở Rx10 để kiểm tra nút nhấn còn tốt hay không. ❖ Thực hiện thao tác như hình vẽ R R Giá trị điện trở = ¥ Giá trị điện trở = 0 Hình 1.2 Kiểm tra nút nhấn thường hở Kết luận : Nếu VOM hiển thị giống hình vẽ thì nút nhấn thường hở tốt. Kiểm tra nút nhấn thường đóng 2 R R Giá trị điện trở = 0 Giá trị điện trở = ¥ Hình 1.3 Kiểm tra nút nhấn thường đóng Kết luận : Nếu VOM hiển thị giống hình vẽ thì nút nhấn thường đóng tốt. Kiểm tra nút nhấn kép ( Nút nhấn liên động ) Hình 1.4 Kiểm tra nút nhấn kép ❖ Thực hiện tương tự như đo kiểm tra nút nhấn thường hở và nút nhấn thường đóng ở trên.
Các hư hỏng thường gặp Hư hỏng Cách khắc phục Tháo nút nhấn ra và làm sạch các bề mặt Nút nhấn không hoạt động khi được nhấn tiếp xúc bằng cồn isopropyl hoặc dung dịch hoặc hoạt động không đều làm sạch tiếp xúc điện. Nếu tiếp xúc bị mòn quá nhiều, có thể cần thay nút nhấn mới. 3 Mở nút nhấn và kiểm tra lò xo. Nếu lò xo Nút nhấn không trở về vị trí ban đầu sau bị gãy hoặc mất tính đàn hồi, thay lò xo mới khi được nhấn nếu có sẵn, hoặc thay toàn bộ nút nhấn.
Kiểm tra các tiếp điểm bên trong nút nhấn. Nếu phát hiện tiếp điểm bị oxi hóa hoặc Nút nhấn không hoạt động hoặc hoạt động cháy, làm sạch hoặc thay thế các tiếp điểm. không ổn định Nếu không thể sửa chữa, thay toàn bộ nút nhấn. Các loại khí cụ điện đóng cắt và bảo vệ.
Kiểm tra Aptomat 3 pha Hình 1.5 Aptomat 3 pha ❖ Nhận diện các Aptomat 3 pha trên bảng thực hành. ❖ Dùng đồng hồ VOM ở tầm đo điện trở Rx10 để kiểm tra Aptomat còn tốt hay không. ❖ Thực hiện thao tác như hình vẽ Hình 1.6 Kiểm tra Aptomat 3 pha Kết luận : Nếu Rño = 0 . thì CB 3 pha chạm 2 pha nên không sử dụng được.
thì CB 3 pha hoạt động tốt. Kiểm tra Aptomat 1 pha Hình 1.7 Aptomat 1 pha ❖ Nhận diện các Aptomat 1 pha trên bảng thực hành. ❖ Dùng đồng hồ VOM ở tầm đo điện trở Rx10 để kiểm tra Aptomat còn tốt hay không. ❖ Thực hiện thao tác như hình vẽ Hình 1.8 Kiểm tra Aptomat 1 pha Kết luận : Nếu Rño = 0 .
thì Aptomat 1 pha chạm 2 pha nên không sử dụng được. thì Aptomat 1 pha hoạt động tốt. Các hư hỏng thường gặp Hư hỏng Cách khắc phục Kiểm tra tải điện để đảm bảo không vượt Aptomat tự động ngắt nguồn điện liên tục, quá công suất định mức của Aptomat. Nếu ngay cả khi tải không quá lớn cần, nâng cấp Aptomat có công suất lớn hơn.
5 Kiểm tra hệ thống điện để phát hiện và sửa chữa các điểm ngắn mạch hoặc chập mạch. Nếu Aptomat bị lỗi, thay thế Aptomat mới. Kiểm tra và bảo trì cơ chế ngắt của Aptomat. Làm sạch và bôi trơn nếu cần Aptomat không ngắt điện khi có sự cố như thiết.
ngắn mạch hoặc quá tải Thay thế Aptomat nếu phát hiện lỗi bên trong. Giảm tải hoặc phân phối lại tải điện để tránh quá tải Aptomat. Kiểm tra và siết chặt các kết nối điện. Làm Aptomat nóng quá mức khi hoạt động.
sạch các tiếp điểm nếu cần. Sử dụng Aptomat phù hợp với điều kiện nhiệt độ môi trường Kiểm tra và thay thế Aptomat bị hư hỏng. Aptomat không thể bật hoặc tắt được, công Sử dụng Aptomat đúng cách và tránh tác tắc bị kẹt hoặc gãy. động lực mạnh lên Aptomat.
Kiểm tra hệ thống điện để phát hiện và sửa Aptomat bị ngắt điện ngay cả khi tải bình chữa các điểm rò rỉ hoặc chạm đất. thường và không có sự cố ngắn mạch hoặc Thay thế Aptomat nếu nó quá nhạy hoặc bị quá tải rõ ràng. Aptomat hoạt động không ổn định hoặc Làm sạch Aptomat và các tiếp điểm bằng không nhạy dung dịch làm sạch tiếp xúc điện. Xác định các thành phần của công tắc tơ Hình 1.9 Công tắc tơ 6 ❖ Xác định điện áp và tần số định mức của cuộn dây contactor.
❖ Xác định các đầu dây của cuộn dây contactor ❖ Xác định dòng điện định mức của contactor ❖ Xác định tiếp điểm động lực (Ghi nhận số thứ tự): ❖ Xác định tiếp điểm điều khiển thường hở : ❖ Xác định tiếp điểm điều khiển thường đóng 1. Kiểm tra cuộn dây contactor Dùng đồng hồ VOM ở tầm đo điện trở Rx100 để đo giá trị điện trở cuộn dây contactor. Ghi nhận kết quả đo được RA1-A2 = 1600 → Cuộn dây contactor tốt. ❖ Nếu giá trị điện trở của cuộn dây contactor : Rđo = 0 thì cuộn dây contactor bị nối tắt.
❖ Nếu giá trị điện trở của cuộn dây contactor : Rđo = ¥ thì cuộn dây contactor bị đứt (Hở mạch). Kiểm tra tiếp điểm động lực Dùng đồng hồ VOM ở tầm đo điện trở Rx10 lần lượt đo giá trị điện trở tiếp xúc của từng tiếp điểm động lực: Tiếp điểm 1 – 2 (L1 – T1) ; tiếp điểm 3 – 4 (L2 – T2) và tiếp điểm 5 – 6 (L3 – T3). Nếu kết quả đo được là: ✓ Khi chưa ấn nút test RĐO = ¥ ✓ Khi ấn nút test RĐO = 0 Kết luận : Tiếp điểm động lực tốt 1. Kiểm tra tiếp điểm điều khiển thường hở Dùng đồng hồ VOM ở tầm đo điện trở Rx10 lần lượt đo giá trị điện trở tiếp xúc của từng tiếp điểm điều khiển thường hở (NO): Tiếp điểm (13 NO – 14 NO); (23 NO – 24 NO) và (33 NO – 34NO).
Nếu kết quả đo được là: ✓ Khi chưa ấn nút test RĐO = ¥ ✓ Khi ấn nút test RĐO = 0 Kết luận : Tiếp điểm điều khiển thường hở tốt 1. Kiểm tra tiếp điểm điều khiển thường đóng 7 Dùng đồng hồ VOM ở tầm đo điện trở Rx10 lần lượt đo giá trị điện trở tiếp xúc của từng tiếp điểm điều khiển thường đóng (NC): Tiếp điểm (11NC – 12NC) ; (21NC – 22NC) và (31NC – 32NC). Nếu kết quả đo được là: ✓ Khi chưa ấn nút test RĐO = ¥ ✓ Khi ấn nút test RĐO = 0 Kết luận : Tiếp điểm thường đóng tiết xúc tốt 1. Các hư hỏng thường gặp Hư hỏng Cách khắc phục Kiểm tra cuộn dây điện từ bằng đồng hồ đo điện để xác định xem có đứt hoặc bị hỏng không.
Nếu có, thay thế cuộn dây. Đảm bảo nguồn cấp cho cuộn dây đủ điện Contactor không thể đóng hoặc mở mạch áp và không bị ngắt quãng. điện Kiểm tra và làm sạch cơ cấu cơ học của contactor. Bôi trơn các phần chuyển động nếu cần thiết.
Nếu phát hiện phần cơ học bị hỏng, thay thế các bộ phận cần thiết Làm sạch các tiếp điểm và cơ cấu cơ học. Contactor không thể trở về vị trí ban đầu Kiểm tra và thay thế các bộ phận bị mòn sau khi đóng hoặc mở, hoặc các tiếp điểm hoặc hỏng. bị dính chặt. Sử dụng dung dịch làm sạch tiếp xúc điện để làm sạch tiếp điểm và bôi trơn nếu cần.
Kiểm tra tải điện và đảm bảo không vượt quá công suất định mức của contactor. Nếu cần, nâng cấp contactor có công suất lớn Contactor hoạt động không ổn định, có thể hơn. nghe thấy tiếng nổ nhỏ hoặc thấy tia lửa Thay thế các tiếp điểm bị cháy hoặc mòn. điện khi đóng/mở.
Đảm bảo chọn loại contactor phù hợp với tải điện và điều kiện hoạt động. Bảo trì và kiểm tra định kỳ để phát hiện sớm các vấn đề về tiếp điểm. 8 Kiểm tra và làm chặt các bộ phận cơ khí. Thay thế các bộ phận bị mòn hoặc lỏng lẻo.
Đảm bảo nguồn điện cấp cho cuộn dây đủ Contactor phát ra tiếng ồn lớn hoặc rung điện áp và ổn định. lắc khi hoạt động. Cách ly contactor khỏi các nguồn rung động mạnh hoặc đặt contactor ở vị trí ổn định hơn. Rơ le nhiệt Hình 1.
Xác định các thành phần của rơ le nhiệt ❖ Xác định các phần tử đốt nóng của rơ le nhiệt OL ❖ Xác định tiếp điểm thường hở và thường đóng của rơ le nhiệt OL. ❖ Xác định chức năng nút “STOP”, “Reset” và nút chỉnh dòng điện tác động trên rơ le nhiệt OL. ❖ Ghi chú các phần tử tương ứng của rơ le nhiệt OL 1.