SỞ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI HÀ NỘI TRƯỜNG TRUNG CẤP CÔNG NGHỆ VÀ DU LỊCH HÀ NỘI GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN: THỰC HÀNH ĐIỆN CƠ BẢN NGHỀ: CÔNG NGHỆ KỸ THUẬT ĐIỆN - ĐIỆN TỬ TRÌNH ĐỘ TRUNG CẤP (Ban hành kèm theo Quyết định số: 32/QĐ-CNDL ngày 28 tháng 02 năm 2023 của Hiệu trưởng Trường Trung cấp Công nghệ và Du lịch Hà Nội ) Hà Nội, năm 2023 -1- LỜI GIỚI THIỆU Thực hành điện cơ bản là mô đun ứng dụng các kiến thức đã học ở các môn: đo lường, khí cụ điện, máy điện, điều khiển động cơ, được vận dụng để sửa chữa, bảo dưỡng thiết bị điện. Mô đun cung cấp các kiến thức cơ bản về tháo lắp, sửa chữa các khí cụ điện, máy điện, các sơ đồ nguyên lý và lắp ráp mạch điện cơ bản.Ngoài ra giáo trình cũng đề cập đến một số phương pháp sử dụng các loại đồng hồ đo. Bài giảng Thực hành điện cơ bản gồm 4 bài: 1. Lắp đặt, sửa chữa, cung cấp điện 2.
Tháo lắp, sửa chữa khí cụ điện hạ thế 3. Tháo lắp, bảo dưỡng, sửa chữa máy điện 4. Các mạch điện cơ bản Trong quá trình biên soạn mặc dù đã có rất nhiều cố gắng song khó tránh khỏi những sai sót, nhầm lẫn và khiếm khuyết. Tôi rất mong nhận được sự góp ý của Quý đồng nghiệp và các bạn Học sinh - Sinh viên trong toàn Trường để bài giảng ngày càng hoàn thiện hơn.
-2- MỤC LỤC T RANG Lời giới thiệu 2 Bài 1: Lắp đặt, sửa chữa, cung cấp điện 5 1. Sử dụng dụng cụ, đồ nghề 6 1. Bút thử điện hạ thế. Thang và dây an toàn.
Máy khoan cầm tay. Hộp dụng cụ, đồ nghề cơ khí. Sử dụng các loại đồng hồ vạn năng 13 2. Đồng hồ chỉ thị bằng kim 13 2.
Đồng hồ chỉ thị bằng số 18 3. Sử dụng các loại đồng hồ ampe kìm 20 3. Đồng hồ chỉ thị bằng kim 20 3. Đồng hồ chỉ thị bằng số 21 4.
Sử dụng các loại đồng hồ Mêgômmét. Đồng hồ chỉ thị bằng kim 23 4. Đồng hồ chỉ thị bằng số 23 5. Sử dụng đồng hồ Têrô mét 25 5.
Đồng hồ chỉ thị bằng kim 25 5. Đồng hồ chỉ thị bằng số 27 6. Các phương pháp nối dây dẫn 28 6. Gọt cách điện và làm sạch phần cầu nối.
Phương pháp nối. Quy trình thực hiện. Yêu cầu kỹ thuật an toàn. Nối cáp và dây dẫn trần có tiết diện lớn 31 7.
Phương pháp nối cáp. Phương pháp nối dây dẫn trần. Phương pháp hàn thiếc mối nối 35 8. Các loại mỏ hàn và ứng dụng của nó.Vật liệu hàn.
Quy trình thực hiện. Yêu cầu kỹ thuật an toàn. 37 Bài 2: Tháo lắp, sửa chữa khí cụ điện hạ thế 38 1. Tháo lắp sửa chữa cầu dao, áttômat, công tắc xoay 38 2.
Tháo lắp sửa chữa khởi động từ - nút ấn. 41 Bài 3: Tháo lắp, bảo dƣỡng, sửa chữa máy điện 44 1. Tháo lắp sửa chữa máy điện 1 chiều 44 2. Tháo lắp sửa chữa máy điện xoay chiều 3 pha 50 3.
Xác định cực tính cho động cơ 3 pha bằng nguồn xoay chiều 54 4. Xác định cực tính cho động cơ 3 pha bằng nguồn 1 chiều 55 5. Các bước tiến hành kiểm tra động cơ điện 56 Bài 4: Các mạch điện cơ bản 58 1. Mắc mạch khởi động từ đơn điều khiển động cơ xoay chiều 3 pha 58 quay theo 1chiều 2.
Mắc mạch khởi động từ kép điều khiển động cơ xoay chiều 3 pha 63 quay theo hai chiều thuận, ngược 3. Mắc mạch công tơ 1 pha đo điện năng trực tiếp 67 4. Mắc mạch công tơ 3 pha đo điện năng trực tiếp 69 5. Mắc mạch công tơ 3 pha đo điện năng gián tiếp 71 -4- TẬP BÀI GIẢNG MÔ ĐUN: THỰC HÀNH ĐIỆN CƠ BẢN Tên mô đun: Thực hành điện cơ bản Mã mô đun: MĐ 15 Thời gian thực hiện mô đun: 60 giờ; (Lý thuyết: 15 giờ; Thực hành, thí nghiệm,thảo luận, bài tập: 43 giờ; Kiểm tra: 2 giờ) I.
VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT CỦA MÔ ĐUN: - Vị trí: Mô đun này học sau các môn học cơ sở và học sau môn học Khí cụ điện, đo lường điện, máy điện. - Tính chất: Thực hành điện cơ bản là mô đun ứng dụng các kiến thức đã học ở các môn: đo lường, khí cụ điện, máy điện, điều khiển động cơ, được vận dụng để sửa chữa, bảo dưỡng thiết bị điện. MỤC TIÊU MÔ ĐUN: 1. Kiến thức: - Trình bày được các công việc tháo, lắp, kiểm tra, sửa chữa các loại khí cụ điện, máy điện.
Kỹ năng: - Tháo lắp, gia công được chi tiết thay thế, lắp ráp thành hạo các sơ đồ điện cơ bản; - Thực hiện được các thao, động tác, sử dụng thành thạo dụng cụ đồ nghề, dụng cụ đo và kiểm tra. Năng tự chủ và trách nhiệm: - Nghiêm túc, chủ động trong học tập. Ứng dụng các kiến thức đã học vào thực tế. -5- BÀI 1: LẮP ĐẶT SỬA CHỮA, CUNG CẤP ĐIỆN 1.
SỬ DỤNG DỤNG CỤ ĐỒ NGHỀ 1. KÌM ĐIỆN Kìm điện là một dụng cụ cắt không thể thiếu trong công việc sửa chữa, được làm từ vật liệu chất lượng cao và chế tạo chính xác cho tuổi thọ làm việc lâu dài. Lưỡi cắt của kìm phải chính xác cho cả dây mềm và dây cứng để cắt triệt để các sợi dây đồng mỏng tại đầu lưỡi cắt. Lưỡi cắt được tôi cao tần tăng độ cứng (độ cứng có thể đạt tới 62HRC).
Kiểu đầu nhỏ gọn có thể sử dụng trong không gian hẹp. Được chế tạo bằng thép mạ vanadi, được rèn và tôi dầu.1: Hình ảnh một số loại kìm điện 1.2 TUỐC NƠ VÍT Có nhiều loại tuốc nơ vít, song sử dụng chủ yếu là loại 2 cạnh và loại 4 cạnh. Tuốc nơ vít đóng 4 cạnh tay cầm cao su được thiết kế phù hợp với mục đích sử dụng cho việc tháo lắp vít và mục đích sửa dụng đa năng khi cần đóng để Tháo các vít bị kẹt hay khó tháo.2: Hình ảnh một số loại tuốc nơ vít Tuốc nơ vít có đầy đủ các kích thước chiều dài từ 220mm đến 305mm.Đầu tuốc nơ vít được gia công nhiệt luyện và tôi ủ đảm bảo sản phẩm không toét đầu khi vặn vít, bu lông. Đầu vít đóng được chế tạo đảm bảo khi đóng không toét tay cầm vít.
Tay cầm cao su tạo cảm giác thoải mái, chắc chắn khi thao tác. Đầu vặn vít thiết kế với các kích thước phù hợp với tất cả các loại vít và bu lông thông dụng hiện nay từ kích thước nhỏ nhất từ #1 đến #4. BÚT THỬ ĐIỆN HẠ THẾ Bút thử điện là dụng cụ thông dụng để kiểm tra nhanh thiết bị có bị rò điện, hoặc phích cắm trong nhà có điện hay không (Hình 1.3: Hình ảnh một số loại tuốc nơ vít Thiết bị này rẻ tiền và có cấu tạo bên trong gồm một đầu kim loại, một lò xo, bóng nê-ôn và một điện trở nối tiếp với bóng đèn này.4: Cấu tạo của bút thử điện hạ thế Khi dùng, ta đặt một đầu bút vào mạch cần đo, ngón tay ta đặt tiếp xúc với phần đỉnh kim loại phía trên đầu bút. Nếu mạch có điện, bóng đèn nê-on trên bút sẽ sáng lên.5: Cách sử dụng bút thử điện hạ thế Bút thử điện sử dụng hiệu ứng điện dung ký sinh trên cơ thể người (body stray capacitance) để có thể hoạt động được.
Khi đầu bút được đặt lên vật mang điện, dòng điện sẽ đi qua điện trở, qua bóng đèn và qua dung kháng của cơ thể người để hình thành mạch kín, làm cho bóng đèn sáng lên. Thông thường, dòng điện này rất nhỏ nên không đủ để gây giật chết người. Nhưng nếu trường hợp bóng đèn bên trong hoặc điện trở bị chạm (do nước lọt vào bên trong bút), có thể gây giật. Khi sử dụng bút để kiểm tra đường dây điện xoay chiều trong nhà bạn, đèn trên bút sẽ sáng khi đặt bút vào 1 trong 2 chấu cắm (nếu đó là “dây nóng”), chấu còn lại đèn sẽ không sáng vì đó là chấu trung tín (còn gọi là “dây nguội”).
Do bút -7- thử điện sử dụng điện dung ký sinh trên cơ thể người để làm vật dẫn điện nên bút sẽ không thể sử dụng để kiểm tra điện áp một chiều DC. THANG VÀ DÂY AN TOÀN.1 Sử dụng thang an toàn. Hơn một nửa số tai nạn xảy ra là do thang bị trượt trên nền kê hoặc phần tựa. Vì vậy, thang phải được kê đặt trên nền chắc.
Không được chèn thêm vào một bên chân thang vì lý do nền không phẳng. Trong trưòng hợp này, nếu có thể hãy san bằng nền hoặc chôn chặt chân thang. Nếu nền đất xốp hãy sử đụng thêm ván để kê. Không được kê thang hoặc để toàn bộ trọng lượng thang dồn vào bậc dưới cùng, chỉ được dùng các bậc trên và hai hành lang thang làm các điểm gia cố.
Phần đầu thang phải tựa vào bề mặt chắc chắn có khả năng chịu tải tốt, nếu không thì phải có gối đỡ thang. Nên giằng hoặc buộc chặt đầu thang hoặc có người giữ thang , nếu không làm được như vậy thì phải buộc chặt chân thang vào các cột chôn vào lòng đất hoặc sử dụng các bao cát. Trong trường hợp không thể giằng buộc được và không có gối đỡ thì bắt buộc phải có người giữ chân thang khi người khác đang làm việc bên trên (chỉ áp dụng với các loại thang có chiều dài dưới 5m). Người giữ phải nắm mỗi tay vào một bậc thang và tỳ một chân lên bậc thấp nhất.
Cần sử dụng các ván kê để chống trơn trượt. - Đảm bảo thang không chạm vào đường dây tải điện bên trên - Các loại thang gỗ có các bậc được chằng gia cố để tăng cứng vững bằng kim loại thì nên để phía dây chằng xuống dưới, không thòi lên trên các bậc thang. Phần vượt lên so với các điểm tựa đầu thang hay là so vói bậc thang cao nhất tối thiểu là lm. Nếu không phải lắp thanh vịn chắc chắn để đề phòng mất thăng bằng khi ra vào đỉnh thang.
- Không dùng thang quá ngắn so vói yêu cầu; không được kê thang bằng gạch, các thùng gỗ hoặc thùng dầu để tăng tẩm với của thang. - Góc kê thang an toàn vào khoảng 75° so với phương nằm ngang, tức là thang làm thành cạnh huyền một tam giác vuông có cạnh đáy là 1m, còn cạnh góc vuông kia 4m. - Quay mặt về phía thang khi trèo lên hoặc xuống. - Phải có đủ khoảng không ở phía sau các bậc thang để đặt chân thoải mái.
- Với các thang nối, chiều dài mối nối ít nhất là 2 bậc nếu tổng chiều dài là 5 m, và ít nhất 3 bậc với tổng chiều dài lón hơn 5m .