Thực hành Mạch điện cơ bản: Nghề Vận hành máy thi công nền (Hệ Cao đẳng)

Giáo trình thực hành mạch điện cơ bản cho nghề vận hành máy thi công nền trình độ cao đẳng, giúp nâng cao kỹ năng và kiến thức chuyên môn.

• Trường học: Trường Cao Đẳng
• Chuyên ngành: Vận Hành Máy Thi Công Nền
• Đề tài: Giáo Trình Thực Hành Mạch Điện Cơ Bản Nghề Vận Hành Máy Thi Công Nền Trình Độ Cao Đẳng
• Loại tài liệu: Giáo Trình

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Phần I: Thao tác cơ bản
• 1.1. Bài 1: Nối dây dẫn điện
• 1.2. Bài 2: Sử dụng đồng hồ VOM ~ Am pe kế kẹp
• 1.3. Bài 3: Xác định cực tính các cuộn dây của máy biến áp một pha
• 1.4. Bài 4: Xác định cực tính động cơ 3 pha 6 đầu dây ra
• 2. Phần II: Một số mạch điện cơ bản
• 2.1. Bài 1: Các mạch điện chiếu sáng cơ bản
• 2.2. Bài 2: Mạch điện đèn huỳnh quang, Mạch đèn thủy ngân cao áp
• 2.3. Bài 3: Đấu dây động cơ một pha chạy tụ
• 2.4. Bài 4: Đấu dây động cơ 3 pha chạy điện 1 pha
• 2.5. Bài 5: Đấu dây động cơ 3 pha quay 2 chiều bằng cầu dao
• 2.6. Bài 6: Đấu mạch công tơ điện
• 2.7. Bài 7: Vận hành trạm biến áp

Tóm tắt

I. Khám phá giáo trình mạch điện cơ bản cho máy thi công

Giáo trình Thực hành mạch điện cơ bản là một mô đun đào tạo nghề cốt lõi, được biên soạn theo hình thức tích hợp lý thuyết và thực hành, dành cho sinh viên ngành Vận hành máy thi công nền trình độ cao đẳng. Mục tiêu chính của giáo trình là trang bị cho người học những kiến thức và kỹ năng nền tảng về kỹ thuật điện cơ bản, tạo tiền đề vững chắc để tiếp cận các hệ thống điện máy công trình hiện đại. Nội dung được xây dựng dựa trên cơ sở phân tích nghề nghiệp, kết hợp tham khảo nhiều tài liệu chuyên ngành và kinh nghiệm thực tiễn, đảm bảo tính cập nhật và phù hợp với yêu cầu của thị trường lao động. Sự phát triển không ngừng của khoa học công nghệ đã đưa các hệ thống điều khiển điện tử phức tạp vào máy thi công, đòi hỏi người vận hành không chỉ am hiểu về cơ khí mà còn phải nắm vững nguyên lý vận hành của các mạch điện. Giáo trình này tập trung vào việc hình thành năng lực thực hiện các nhiệm vụ cụ thể, từ các thao tác cơ bản như nối dây, sử dụng thiết bị đo, đến việc phân tích và lắp đặt các mạch điện ứng dụng. Việc thành thạo các kỹ năng này giúp giảm thiểu sự cố, tăng hiệu quả vận hành và đảm bảo an toàn trong quá trình làm việc. Đây là học phần không thể thiếu, cung cấp nền tảng để người học có thể thực hiện bảo dưỡng hệ thống điện và các công việc sửa chữa cơ bản.

1.1. Tầm quan trọng của kỹ năng điện trong vận hành máy móc

Trong bối cảnh hiện đại hóa, hệ thống điện máy công trình ngày càng phức tạp, tích hợp nhiều cảm biến trên máy thi công và bộ điều khiển điện tử (ECU). Người vận hành không chỉ là người lái máy mà còn là người giám sát và xử lý sự cố ban đầu. Việc thiếu kiến thức về điện có thể dẫn đến vận hành sai, gây hư hỏng thiết bị đắt tiền hoặc thậm chí là tai nạn lao động. Kỹ năng đọc hiểu sơ đồ mạch điện máy xúc hay cấu tạo hệ thống điện máy ủi giúp người vận hành nhận biết nhanh chóng các dấu hiệu bất thường, góp phần vào quy trình chẩn đoán lỗi điện và phối hợp hiệu quả với đội ngũ kỹ thuật. Do đó, việc trang bị kỹ năng điện cơ bản được xem là yêu cầu bắt buộc để nâng cao năng lực cạnh tranh của nguồn nhân lực.

1.2. Cấu trúc và mục tiêu của mô đun đào tạo nghề này

Mô đun được thiết kế gồm hai phần chính: Thao tác cơ bản và Một số mạch điện cơ bản. Phần đầu tiên tập trung vào các kỹ năng nền tảng như kỹ thuật nối dây dẫn, sử dụng thành thạo đồng hồ vạn năng (VOM) và ampe kế kẹp để đo lường các đại lượng điện. Phần thứ hai đi sâu vào ứng dụng thực tế với các bài thực hành lắp đặt mạch điện chiếu sáng, mạch đèn huỳnh quang, và các mạch khởi động động cơ. Mục tiêu sau khi hoàn thành mô đun, người học phải đạt được khả năng: thực hiện các mối nối dây dẫn đúng yêu cầu kỹ thuật, sử dụng các thiết bị đo một cách chính xác, xác định được cực tính của các thiết bị như máy biến áp và động cơ, và lắp đặt, vận hành được các mạch điện cơ bản. Đây là những năng lực thiết yếu, tạo nền tảng vững chắc cho các học phần chuyên sâu hơn về sửa chữa điện máy xúc.

II. Thách thức và giải pháp an toàn khi sửa chữa điện máy

Làm việc với hệ thống điện máy công trình luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro và thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự phức tạp của các mạch điện hiện đại, đặc biệt là với sự tham gia của mạng CAN bus trên máy công trình, khiến việc chẩn đoán lỗi điện trở nên khó khăn nếu không có kiến thức chuyên sâu và thiết bị phù hợp. Các sự cố thường gặp bao gồm đứt dây, chập mạch do lớp cách điện bị lão hóa, các mối nối lỏng lẻo gây quá nhiệt, hoặc hỏng hóc các linh kiện điện tử cơ bản như rơ le và cầu chì. Những sự cố này không chỉ làm gián đoạn công việc mà còn có thể gây cháy nổ, hư hỏng các bộ phận đắt tiền như bộ điều khiển điện tử (ECU). Vì vậy, việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc về an toàn điện công nghiệp là yêu cầu tối quan trọng. Người kỹ thuật viên phải được trang bị đầy đủ đồ bảo hộ lao động, hiểu rõ quy trình ngắt nguồn an toàn trước khi tiến hành kiểm tra hay sửa chữa. Giáo trình nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiểm tra nguội mạch điện bằng đồng hồ vạn năng (VOM) trước khi cấp nguồn, đảm bảo không có hiện tượng chạm chập, đoản mạch. Việc hiểu và áp dụng các nguyên tắc an toàn không chỉ bảo vệ bản thân người lao động mà còn bảo vệ tài sản và đảm bảo tính liên tục của hoạt động thi công.

2.1. Các sự cố thường gặp trong hệ thống điện máy công trình

Các sự cố trong hệ thống điện máy công trình rất đa dạng. Phổ biến nhất là các lỗi liên quan đến hệ thống nạp điện ắc quy, gây ra tình trạng ắc quy yếu hoặc không thể khởi động động cơ. Tiếp theo là các vấn đề của hệ thống khởi động động cơ diesel, chẳng hạn như hỏng rơ le đề hoặc mô tơ khởi động. Các cảm biến trên máy thi công cũng là nguồn gốc của nhiều sự cố, khi chúng gửi tín hiệu sai về ECU, dẫn đến hoạt động bất thường của động cơ hoặc hệ thống điều khiển thủy lực bằng điện. Các lỗi về dây dẫn như đứt, chập hoặc tiếp xúc kém tại các giắc cắm cũng thường xuyên xảy ra do môi trường làm việc khắc nghiệt, rung động liên tục. Việc xác định chính xác nguyên nhân đòi hỏi kỹ năng phân tích sơ đồ mạch điện máy xúc và sử dụng thành thạo thiết bị chẩn đoán.

2.2. Yêu cầu về an toàn điện công nghiệp khi thực hành

An toàn là ưu tiên hàng đầu. Trước khi thực hành, người học phải mặc quần áo bảo hộ, đi giày có đế cách điện. Mọi thao tác trên mạch phải được thực hiện khi đã ngắt nguồn điện hoàn toàn. Tài liệu gốc nhấn mạnh: “Tuyệt đối không được đặt trực tiếp điện áp vào dụng cụ đo điện trở hoặc đo điện trở ở vật đang có dòng điện chạy trong vật”. Cần kiểm tra các thiết bị bảo vệ như cầu chì, aptomat để đảm bảo chúng hoạt động tốt. Khi làm việc với các thiết bị có điện áp cao như máy phát điện công nghiệp hoặc hệ thống kích từ, phải tuân thủ quy trình an toàn nghiêm ngặt. Việc nối đất cho vỏ thiết bị là bắt buộc để phòng tránh nguy cơ điện giật. Nắm vững các quy tắc này là điều kiện tiên quyết để trở thành một người vận hành chuyên nghiệp.

III. Hướng dẫn kỹ thuật điện cơ bản và dùng đồng hồ VOM

Nền tảng của mọi kỹ năng sửa chữa điện bắt đầu từ những thao tác cơ bản nhất. Giáo trình dành một phần quan trọng để hướng dẫn chi tiết về các kỹ thuật điện cơ bản, trong đó nổi bật là kỹ thuật nối dây và sử dụng thiết bị đo. Một mối nối tốt phải đảm bảo ba yêu cầu: dẫn điện tốt, an toàn điện và có độ bền cơ học cao. Theo tài liệu, một mối nối tốt cần “có diện tích tiếp xúc lớn hơn tiết diện dây dẫn, vững chắc, không có chất bẩn hoặc rỉ”. Việc tuốt vỏ cách điện cũng cần thực hiện đúng kỹ thuật, gọt lớp vỏ với góc nghiêng để tránh tạo vết cắt trên lõi dây, có thể gây đứt gãy khi rung động. Bên cạnh đó, kỹ năng sử dụng đồng hồ vạn năng (VOM) là không thể thiếu. Giáo trình mô tả chi tiết cách đo điện áp (mắc song song), đo dòng điện (mắc nối tiếp) và đo điện trở (mắc song song và ngắt nguồn). Việc chọn đúng thang đo là cực kỳ quan trọng để đảm bảo độ chính xác và an toàn cho thiết bị. Nguyên tắc là “giá trị cần đo phải nhỏ hơn hoặc bằng giới hạn đo cho phép” và nên chọn thang đo sao cho kim chỉ thị lệch ở góc lớn nhất có thể. Thành thạo những kỹ năng này giúp người học tự tin thực hiện các bài thực hành phức tạp hơn và là cơ sở cho việc chẩn đoán lỗi điện sau này.

3.1. Phương pháp sử dụng đồng hồ vạn năng VOM hiệu quả

Để sử dụng đồng hồ vạn năng (VOM) hiệu quả, người dùng cần nắm vững cấu tạo và chức năng của từng bộ phận, từ núm chọn thang đo, các đầu cắm que đo đến cách đọc giá trị trên mặt hiển thị. Trước khi đo, phải xác định đại lượng cần đo (Volt, Ampe, Ohm) và ước lượng giá trị của nó để chọn thang đo phù hợp. Khi đo điện áp một chiều (DC), cần chú ý đấu đúng cực tính. Một chú ý quan trọng từ giáo trình là “Không được đặt điện áp vào hai đầu que đo khi công tắc chọn thang đo đang đặt ở vùng đo dòng điện và điện trở”. Thao tác sai có thể làm cháy cầu chì bên trong hoặc hỏng mạch đo. Thực hành thường xuyên với các bài tập đo lường trên các linh kiện điện tử cơ bản sẽ giúp hình thành phản xạ và kỹ năng cần thiết.

3.2. Kỹ thuật nối dây và xác định cực tính linh kiện điện

Giáo trình giới thiệu nhiều phương pháp nối dây áp dụng cho các loại dây và mục đích khác nhau: nối thẳng, nối rẽ nhánh, nối xoắn và làm khuyên nối. Mỗi phương pháp có ưu nhược điểm riêng về độ bền cơ học và tính gọn nhẹ. Đối với linh kiện điện tử cơ bản như máy biến áp hay động cơ, việc xác định đúng cực tính là tối quan trọng trước khi đấu nối. Tài liệu hướng dẫn các phương pháp xác định cực tính bằng nguồn một chiều và xoay chiều. Ví dụ, khi dùng nguồn một chiều, dựa vào chiều lệch của kim milivôn kế khi đóng/ngắt mạch để xác định các đầu dây cùng cực tính. Việc xác định sai cực tính có thể làm thiết bị không hoạt động, hoạt động sai hoặc thậm chí gây hư hỏng nghiêm trọng.

IV. Phân tích hệ thống điện máy công trình từ sơ đồ đến ECU

Để vận hành và sửa chữa hiệu quả, người kỹ thuật viên phải có cái nhìn tổng thể về toàn bộ hệ thống điện máy công trình. Hệ thống này không chỉ là các mạch điện đơn lẻ mà là một tổ hợp phức tạp, được điều khiển bởi bộ điều khiển điện tử (ECU). Mọi hoạt động của máy, từ hệ thống khởi động động cơ diesel, hệ thống nạp điện ắc quy, cho đến hệ thống điều khiển thủy lực bằng điện, đều được giám sát và điều khiển thông qua một mạng lưới điện tử. Nền tảng của việc phân tích hệ thống này là khả năng đọc và hiểu các sơ đồ mạch điện. Một sơ đồ mạch điện máy xúc hay cấu tạo hệ thống điện máy ủi sẽ thể hiện rõ đường đi của dòng điện, vị trí của các linh kiện như cảm biến trên máy thi công, rơ le và cầu chì, và các cơ cấu chấp hành. Việc nắm vững các ký hiệu và nguyên tắc đi dây trên sơ đồ giúp khoanh vùng sự cố một cách logic và nhanh chóng. Ngày nay, các máy thi công hiện đại còn sử dụng mạng CAN bus trên máy công trình để các ECU giao tiếp với nhau, cho phép truyền tải lượng lớn dữ liệu với tốc độ cao chỉ qua hai dây dẫn. Hiểu được nguyên lý hoạt động của CAN bus là một lợi thế lớn trong việc chẩn đoán lỗi điện phức tạp liên quan đến giao tiếp giữa các mô-đun điều khiển.

4.1. Vai trò của bộ điều khiển điện tử ECU và mạng CAN bus

Bộ điều khiển điện tử (ECU) được ví như bộ não của máy thi công. Nó nhận tín hiệu đầu vào từ hàng loạt cảm biến trên máy thi công (cảm biến nhiệt độ, áp suất, vị trí...), xử lý thông tin theo thuật toán được lập trình sẵn và gửi tín hiệu điều khiển đến các cơ cấu chấp hành (kim phun, van thủy lực điện...). Mạng CAN bus trên máy công trình đóng vai trò là hệ thống thần kinh, kết nối các ECU lại với nhau, cho phép chúng chia sẻ dữ liệu một cách hiệu quả, giảm thiểu số lượng dây dẫn và tăng độ tin cậy của hệ thống điện thân xe máy công trình.

4.2. Tìm hiểu hệ thống khởi động và hệ thống nạp điện ắc quy

Hệ thống khởi động động cơ diesel và hệ thống nạp điện ắc quy là hai hệ thống con quan trọng, quyết định khả năng làm việc của máy. Hệ thống khởi động bao gồm ắc quy, công tắc máy, rơ le khởi động và mô tơ khởi động. Bất kỳ hỏng hóc nào trong chuỗi này đều khiến máy không thể hoạt động. Hệ thống nạp, gồm máy phát điện công nghiệp (trên máy) và bộ điều áp, có nhiệm vụ cung cấp điện cho toàn bộ hệ thống khi máy hoạt động và nạp lại điện cho ắc quy. Việc kiểm tra điện áp nạp bằng đồng hồ vạn năng (VOM) là một bước cơ bản trong quy trình bảo dưỡng hệ thống điện.

V. Ứng dụng thực tiễn Chẩn đoán lỗi và bảo dưỡng điện

Toàn bộ kiến thức và kỹ năng từ giáo trình thực hành mạch điện cơ bản đều hướng tới mục tiêu cuối cùng là ứng dụng vào thực tiễn: chẩn đoán lỗi điện và thực hiện bảo dưỡng hệ thống điện trên máy thi công. Quá trình chẩn đoán lỗi là một quy trình khoa học, bắt đầu từ việc thu thập thông tin về triệu chứng, sau đó sử dụng sơ đồ mạch điện để khoanh vùng các khu vực nghi ngờ. Kỹ năng sử dụng đồng hồ vạn năng (VOM) lúc này phát huy vai trò tối đa, cho phép kỹ thuật viên đo kiểm tra thông mạch, đo điện áp tại các điểm kiểm tra, và đo điện trở của các linh kiện như cuộn dây, cảm biến. Ví dụ, khi một hệ thống điều khiển thủy lực bằng điện không hoạt động, kỹ thuật viên cần kiểm tra từ nguồn cấp, cầu chì, rơ le điều khiển cho đến tín hiệu điện cấp cho van solenoid. Việc này đòi hỏi sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa lý thuyết và kỹ năng thực hành. Bên cạnh việc sửa chữa, công tác bảo dưỡng định kỳ cũng vô cùng quan trọng. Bảo dưỡng bao gồm việc kiểm tra và siết lại các cọc bình ắc quy, làm sạch các mối nối điện, kiểm tra tình trạng của dây dẫn và các giắc cắm, đảm bảo chúng không bị oxy hóa hay lỏng lẻo. Đây là những công việc đơn giản nhưng giúp ngăn ngừa phần lớn các sự cố về điện thân xe máy công trình, nâng cao tuổi thọ thiết bị và đảm bảo máy hoạt động ổn định.

5.1. Quy trình chẩn đoán lỗi điện trên máy thi công nền

Một quy trình chẩn đoán lỗi điện ô tô có thể áp dụng tương tự cho máy thi công, bao gồm các bước: Xác nhận sự cố; Thu thập thông tin (mã lỗi, điều kiện xảy ra); Phân tích sơ đồ mạch điện liên quan; Lập kế hoạch kiểm tra; Thực hiện đo kiểm (điện áp, thông mạch, điện trở); Xác định nguyên nhân gốc rễ; Thực hiện sửa chữa; và cuối cùng là Kiểm tra lại sau sửa chữa. Quy trình này giúp công việc sửa chữa điện máy xúc được thực hiện một cách có hệ thống, tránh thay thế linh kiện không cần thiết và tiết kiệm thời gian, chi phí.

5.2. Thực hành bảo dưỡng hệ thống điện và các cảm biến

Hoạt động bảo dưỡng hệ thống điện bao gồm việc kiểm tra trực quan các đường dây, làm sạch các điểm tiếp xúc điện và kiểm tra hoạt động của các thiết bị bảo vệ như rơ le và cầu chì. Đối với các cảm biến trên máy thi công, cần kiểm tra tín hiệu đầu ra của chúng bằng VOM hoặc máy chẩn đoán chuyên dụng để đảm bảo chúng đang hoạt động trong dải giá trị cho phép của nhà sản xuất. Việc bảo dưỡng định kỳ giúp phát hiện sớm các nguy cơ tiềm ẩn, ngăn chặn chúng trở thành các sự cố nghiêm trọng, đảm bảo hiệu suất và độ tin cậy của máy.

VI. Kết luận Nâng cao năng lực vận hành máy thi công nền

Việc hoàn thành giáo trình thực hành mạch điện cơ bản không chỉ cung cấp cho người học những kiến thức kỹ thuật đơn thuần, mà còn hình thành tư duy logic, tính cẩn thận và tác phong công nghiệp trong quá trình làm việc. Những kỹ năng từ việc sử dụng đồng hồ vạn năng (VOM), phân tích sơ đồ mạch điện máy xúc, cho đến việc tuân thủ các quy tắc an toàn điện công nghiệp là những năng lực cốt lõi giúp nâng cao giá trị của người lao động trong ngành vận hành máy thi công nền. Một người vận hành am hiểu về điện có khả năng xử lý các tình huống sự cố cơ bản, giảm thời gian chết của máy và tăng hiệu quả công việc. Họ không còn phụ thuộc hoàn toàn vào đội ngũ sửa chữa mà có thể chủ động trong việc kiểm tra, bảo dưỡng và chẩn đoán sơ bộ. Đây chính là sự khác biệt giữa một người lái máy thông thường và một kỹ thuật viên vận hành chuyên nghiệp. Trong tương lai, khi các máy thi công ngày càng tự động hóa và tích hợp nhiều công nghệ điện tử hơn, vai trò của kiến thức điện sẽ càng trở nên quan trọng. Do đó, mô đun đào tạo nghề này chính là bước đệm vững chắc, mở ra nhiều cơ hội phát triển nghề nghiệp cho sinh viên sau khi tốt nghiệp.

6.1. Tóm tắt năng lực cốt lõi sau khi hoàn thành giáo trình

Sau khi hoàn thành giáo trình, người học sẽ có năng lực thực hiện các công việc sau: nối các loại dây dẫn điện đảm bảo yêu cầu kỹ thuật; sử dụng thành thạo các dụng cụ đo điện cơ bản; đọc và hiểu các sơ đồ mạch điện đơn giản; lắp đặt và vận hành các mạch chiếu sáng và mạch điều khiển cơ bản; nhận biết và kiểm tra các linh kiện điện tử cơ bản như rơ le và cầu chì; và áp dụng các biện pháp an toàn điện công nghiệp trong mọi tình huống. Đây là bộ kỹ năng nền tảng thiết yếu cho nghề vận hành máy thi công nền.

6.2. Xu hướng phát triển hệ thống điện trên máy thi công

Tương lai của hệ thống điện máy công trình gắn liền với xu hướng điện hóa (electrification), tự động hóa và kết nối IoT. Các hệ thống truyền động thủy lực truyền thống sẽ dần được thay thế hoặc hỗ trợ bởi các động cơ điện và cơ cấu chấp hành điện, đòi hỏi kiến thức sâu hơn về điện công suất và điện tử công suất. Các hệ thống điều khiển thủy lực bằng điện sẽ thông minh hơn, tích hợp thuật toán AI để tối ưu hóa hiệu suất. Do đó, việc nắm vững các nguyên lý điện cơ bản từ giáo trình này sẽ là lợi thế cạnh tranh, giúp người lao động dễ dàng thích ứng và cập nhật các công nghệ mới trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

1 BQ GIAO THONG VAN TAL TRUONG CAO DANG GIAO THONG VAN TAI TRUNG UONG I Nils Wal gay 21/12/2017 GTVT Trung wong|, HaNO, 2017 > ai | BỘ GIAO THÔNG VẬN TẢI TRUONG CAO DANG GIAO THONG VAN TAI TRUNG UONG I z ` GIAO TRINH MÔĐUN: THỰC HÀNH MẠCH ĐIỆN CƠ BẢN NGHÈ: VẬN HÀNH MÁY THỊ CÔNG NÊN ĐƯƠNG TRINH BO: CAO DANG Hà Nội ~2017 MO BAU “Trong những năm qua, dạy nghề đã có những bước tiến vượt bậc cả về số lượng. và chất lượng, nhằm thực hiện nhiệm vụ đảo tạo nguồn nhân lực kỹ thuật trực tiếp đáp ứng nhu cầu xã hội. Cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ trên thế giới và sự phát triển kinh tế xã hội của đắt nước, ở Việt Nam các máy thi công nền ngày một tăng. đáng kể về số lượng do được nhập khẩu và sản xuất lắp ráp trong nước.

Nghề Vận hành máy thi công nền đào tạo ra những lao động kỹ thuật nhằm đáp ứng được các vị trí việc làm hiện nay như sản xuất, lắp ráp hay bảo dưỡng sửa chữa các phương tiện giao thông đang được sử dụng trên thị trường, để người học sau khi tốt nghiệp có được năng lực thực hiện các nhiệm vụ cụ thể của nghề thì chương trình và giáo trình dạy nghề cần phải được điều chỉnh phù hợp với thực tiễn. Chương trình khung quốc gia nghề Vận hành máy thi công nền đã được xây dựng trên cơ sở phân tích nghề, phẩn kỹ thuật nghề được kết cấu theo các môđun. Để tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ sở dạy nghề trong quá trình thực hiện, việc biên soạn giáo trình kỹ thuật nghề theo theo các môđun đảo tạo nghề là cấp thiết hiện nay. Thực hành mạch điện cơ bản là mô đun đào tạo nghề được biên soạn theo hình thức tích hợp lý thuyết và thực hành.

Trong quá trình thực hiện, nhóm biên soạn đã tham khảo nhiều tài liệu trong và ngoài nước, kết hợp với kinh nghiệm trong thực tế sản xuất, Mặc dầu có rất nhiều cố gắng, nhưng không tránh khỏi những khiếm khuyết, rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của độc giả để giáo trình được hoàn thiện hơn. “Xin chân thàng cảm ơn ! Nhóm tham gia biên soạn MỤC LỤC TT Nội dung. Trang 1 | PhẩnI: Thao tác cơ bản 6 2 _ | Bai 1: Nỗi dây dẫn điện 6 3 | Bài 2: Sử dụng đồng hồ VOM~ Am pe kế kẹp 16 4 | Bai 3: Xác định cực tính các cuộn dây của máy biến áp một pha 26 5 _ | Bài 4: Xác định cực tính động cơ 3 pha 6 đầu day ra 33 6 | Phan Il: Mot s6 mạch điện cơ bản +4 7 _ | Bài 1: Cac mach điện chiếu sáng cơ bản 4 8 _ | Bài 2: Mạch điện đèn huỳnh quang, Mạch đèn thủy ngân cao áp 45 [9ˆ | Bài3: Đấu đây động cơ một pha chạy tụ 50 10. | Bài 4: Đấu dây động cơ 3 ph chạy điện I pha 53 11 | Bài 5: Đấu dây động cơ 3 pha quay 2 chiều bằng cầu dao.

57 12 | Bài 6: Đấu mạch công tơ điện 59 13. | Bai 7: Vận hành trạm biến áp. 63 PHANI THAO TAC CO BAN Bài 1: Nối dây dẫn điện 1.Kiến thức liên quan: 1. Yêu câu của một mối nối tốt.

“Trong quá trình lắp đặt hệ thống điện chiếu sáng, luôn phải nối dây tại hộp nối rẽ, bảng phân phối điện, trên đ- ng dây tải hoặc trong máy móc dùng điện.Nếu một mối nối lỏng lẻo không tốt sẽ dễ xảy ra sự cố làm đứt mạch hoặc bị nóng lên có thể phát tỉa lita 1a chap mach gay hoả hoạn. Một mối nối tốt phải đảm bảo: - Đẫn điện tốt: có diện tích tiếp xúc lớn hơn tiết diện dây dẫn, vững chắc, không có chất bẩn hoặc rỉ tại mối nối, tốt nhất mối nối phải đ- ợc hàn thiếc lại. ~ An toàn điện: đ- ợc cách điện tốt, không có cạnh sắc, có thể làm thủng lớp cách điện. - C6 do bén vé cơ: Chịu đ- ợc sức kéo, cắt, sự rung chuyển.

Cách tuốt lớp vỏ cách điện của dây dẫn.Dụng cụ tuốt vỏ: Dao gọt day, kìm tuốt. 'Yêu cầu của dao got là không đ- ợc sắc quá và không đ- ợc cùn quá. Cách gọt: Do yêu cầu trên ta không nên cất thẳng góc quanh sợi dây điện để tách lớp vỏ cách điện, vì làm nh- thế đễ gây vết cắt trên dây để bị gãy, đứt khi có sức kéo hoặc rung chuyển. Khi dùng dao nên gọt dây với một góc bằng 30" nh- cách gọt bút chi (Hinh 3.

Đối với dây có tiết diện nhỏ (d-ới 2,6mmˆ) có thể đùng kìm tuốt dây nhanh hơn và có kỹ thuật. Cách tuốt lớp vỏ cách điện của dây dẫn 1:3. Nôi dung luyên tập: 1. Nối đây một sợi.Nối thẳng: ứng dụng nối tiếp đ- ờng day tải điện chính.

Tr-ờng hợp đ-ờng kính dây nhỏ hơn 4®2,6mm. Tr-ờng hợp này ứng dụng nối tiếp day khi di day trên sứ cách điện hoặc ở những nơi rộng rãi ngoài trời. Đặc điểm cách nối này là chịu đ- ợc sức kéo, rung chuyển. Khi nối, chập chéo hai đoạn dây phải nối, rồi xoắn dây vào nhau 2 - 3 vòng, kế đó tuần tự quấn đâu dây này vào thân dây kia khoảng 5 - 6 vòng rất chặt và đều (Hình 3.

Mối nối phải đ- ợc quấn băng cách điện lại cho an toàn nếu đi dây trong nha. —=ở>— | —mmue— neste Hình 3. Các b- ớc nối thẳng hai dây đơn có © < 2,6mm Tr-ờng hợp đ-ờng kính dây lớn hơn ®2,6mm. Tr-ờng hợp này nếu đi day trong nhà, mối nối chịu sức cắt, kéo ít.

Muốn thực hiện mối nối phải dùng dây có tiết diện nhỏ để giữ chặt hai dây lại (Hình 3. Các b- 6c nối thẳng hai day đơn có ® > 2,6mm 'Tr-ờng hợp đ- ờng kính hai dây dẫn khác nhau: Tr-ờng hợp này dùng sợi dây nhỏ quấn chặt lên sợi dây to, rồi bẻ gập dây to để kẹp chặt lại và đồng thời tránh cạnh sắc bén làm thủng băng cách điện (Hình 3. Nối thẳng hai dây đơn có đ- ờng kính khác nhau b.Nối rể nhánh: ứng dụng tại những nơi cần rẽ nhánh trên đ- ờng dây chính. Tr-ờng hợp đ-ờng kính dây nhỏ hơn ®2,6mm.

Có hai cách nối rẽ, đối với cách thứ hai đạt đ- ge sự vững chắc chịu về cơ hơn nh ng mối nối to hơn (Hình 3: cha Cịch2 Hình 3. Nối rẽ nhánh hai dây đơn có đ- ờng kính 4® < 2,6mm ‘Tr-dmg hợp d-dng kính dây lớn hơn ®2,6mm. Trong tr-dng hop nay, vi day có tiết diện to nên rất cứng, khó thực hiện nổi dây nh- trên. Do đó ta phải dùng day có tiết diện nhỏ quấn chật hai day dẫn Tại (Hình 3.6, Nổi rẽ nhánh hai day đơn ¢6 © > 2,6mm, c.Nối xoắn đây: trong tr-ờng hợp này cẩn nối đây tại nơi chật hẹp nh- trong bảng phân phối điện, trong bảng công tắc, cầu chì, trong hộp nối.là nơi không cần mối nối phải vững chắc về cơ lắm.

Khi muốn nối các đây lại ta chỉ cẩn gọt lớp vỏ cách điện rồi xoắn các đầu dây lại cho chắc, rồi bẻ gập đầu mối nối để tránh các cạnh sắc có thể làm thủng lớp cách điện bảng dính. Cuối cùng quấn bang dính cách điện cho an toàn (Hình 3. Nối xoắn dây. c4Khoen nối (nối bằng khuyên): khi cần nối các dây dẫn vào các đầu cọc thiết bị điện, nổi vào công tắc, cầu chì.ta phải uốn khuyết day dẫn.

Chú ý, uốn khuyết phải đ-ợc đặt đúng chiều nổi, vì khi siết chặt các đai ốc, hoặc vít thì dây dẫn sẽ ôm chặt vào thân bulong (Hình 3. Cách 1: với dây cứng —= J 10 1 _— +`ộ -—>@ Cách2: với dây mềm. nie ion ——©9 Hình 3. Cách làm khuyên nối 1.

Do yêu cầu mối nối dẫn điện tốt và chịu lực căng kéo, nên khí nối dây cáp, ph- ơng pháp nối Khong giống nh- các cách nối trên, vì dây cáp có nhiều sợi: 7 sợi, 9 sợi. Sau đây là các ph- ơng pháp nối cáp (7 sợi): a.Nổi thẳng: Tr-óc hết hai đầu dây cáp định nối đ-ợc bóc lớp vỏ cách điện, xong tách cá sợi của dây cáp ra và cạo thật sạch. Tiếp đến, cắt bỏ sợi dây ở lõi một đoạn dài 10em. Rồi chấp hai đầu cáp lại dan chéo vào nhau.

Sau đó lần I-ợt quấn từng sợi của dây cáp này quấn chặt vào chung quanh dây cáp kia và ng-c lại, cho đến khi nào các sợi đã đ-ợc quấn hết. Cuối cung ta đ-ợc một mối nối hoàn toàn vững chắc và dẫn điện tốt (Hình 3. Các b- ớc nối cáp mạch thẳng b.Nối rể nhánh: Sau khi gọt lớp vỏ cách điện chỗ định nối, tiếp đến, tách dây chính rồi cho dây rẻ nhánh vào giữa. Sau đó quấn các sợi của dây rẽ nhánh vào hai bên thân dây chính theo chiều ng- ợc nhau khoảng từ 3 đến 4 vòng (Hình 3.

Ta cũng có thể thực hiện mối nối rẽ nhánh theo cách khác (Hình 3.Nối day với phụ kiện nối: Ngày nay do yêu cầu cải tiến kỹ thuật trong trang bị đ- ờng dây, tiết kiệm các thao. tác nối dây trong những tr-ờng hợp không yêu cầu vẻ lực căng, kéo tác dụng lên mối nối, ngời ta th-ờng nối day với các phụ kiện nh- domino, conector, kẹp nối cáp.đ- ợc dùng nối dây cứng, mềm, kể cả đây cáp (Hình 3. Các cách nối dây dùng phụ kiện nối 18 14 Bài 2: Sử dụng động hồ VOM ~ Am pe kế kẹp 2.Kiến thức liên quan; 2.Ph- ơng pháp đo điện áp.Dụng cụ do: Vonmét (V), Đông hồ vạn năng (V. b,Cách mắc: Khi đo điện áp phải luôn luôn mắc dụng cụ đo song song với tải hoặc với nguồn (Hình 2.

Nếu là nguồn một chiều thì khi mắc phải đảm bảo dấu cực tính (D- ơng của nguồn mắc vào cực d-ơng của dụng cụ đo, âm của nguồn mắc vào cực âm của dụng cụ đo - Hình 2. lenana nde den do trure 32:eared leh me onc do Ph- ơng pháp đo dòng điện.Dung cụ do: Ampemét (A), Đồng hồ vạn năng (V.Cách mắc: Khi đo dòng điện phải luôn luôn mắc dụng cụ đo nối tiếp với tải (Hình 2. Nếu là nguồn một chiêu thì khi mắc cũng phải đảm bảo dấu cực tính (D- ơng của nguồn mắc vào cực d-ơng của dụng cụ đo, âm của nguồn mắc vào cực âm của dụng cụ đo - Hình 24). -Hnk23 Cán mắc hng con nk34.Côt mắc đụng cúp Ti đong độn da dng i rn i.Ph- ơng pháp đo điện trở.Dụng cụ đo: Ômmét (Q ), Mêgômmét (M Q), Đồng hồ van nang (V.Cách mắc: Khi đo điện trở phải luôn luôn mắc dụng cụ đo song song với vật cân đo điện trở (Hình 2.

14 15 Vật sn đo điệ trở @ Hình 2.