Chương 1. CÁCH SỬ DỤNG ĐỒNG HỒ VẠN NĂNG 1. Giới thiệu về đồng hồ vạn năng Đồng hồ vạn năng (VOM) là thiết bị đo không thể thiếu được với bất kỳ một sinh viên điện, điện tử nào. Đồng hồ vạn năng có các chức năng chính là đo điện trở, đo điện áp DC, đo điện áp AC và đo dòng điện… Ưu điểm của đồng hồ là đo nhanh, kiểm tra được nhiều loại linh kiện, thấy được sự phóng nạp của tụ điện.
Tuy nhiên đồng hồ này có hạn chế về độ chính xác và có trở kháng thấp khoảng 20K/Vol, do vây khi đo vào các mạch cho dòng thấp chúng bị sụt áp. Đo điện áp xoay chiều (AC) Khi đo điện áp xoay chiều ta chuyển thang đo về các thang AC, để thang AC cao hơn điện áp cần đo một nấc. Ví dụ nếu đo điện áp AC 220V ta để thang AC 250V, nếu ta để thang thấp hơn điện áp cần đo thì đồng hồ báo kịch kim, nếu để thanh quá cao thì kim báo thiếu chính xác. Các bước đo điện áp AC Bước 1: Chọn thang đo điện áp AC Bước 2: Đặt hai que đo vào hai điểm cần đo điện áp AC Bước 3: Đọc kết quả Kết quả = (giá trị kim chỉ x thang đo): giới hạn thang đọc Một VOM thông thường có các giới hạn thang đọc cho đo điện áp AC và DC bao gồm 10, 50, 250.
Ví dụ: chọn thang đo là 50, kim chỉ 10 ở thang đọc có giới hạn 50 thì kết quả đo được là 10V. Bài tập: Đo điện áp xoay chiều ở ngõ ra của một biến áp có các điểm 0V, 3V, 6V, 9V, 12V để biết giá trị điện áp thực tế rồi điền vào bảng sau: Dùng cho hệ Cao đẳng – Đại học Trang 1 Giáo trình Thực hành Điện tử cơ bản Các mức điện áp 3V 6V 9V 12V Giới hạn thang đọc …. Giới hạn thang đọc …. * Chú ý -Tuyết đối không để thang đo điện trở hay thang đo dòng điện khi đo vào điện áp xoay chiều => Nếu nhầm đồng hồ sẽ bị hỏng ngay lập tức.
- Nếu để thang đo áp DC mà đo vào nguồn AC thì kim đồng hồ không báo, nhưng đồng hồ không ảnh hưởng. Đo điện áp một chiều Khi đo điện áp một chiều DC, ta nhớ chuyển thang đo về thang DC, khi đo chúng ta đặt que đỏ vào cực dương (+) nguồn, que đen vào cực âm (-) nguồn, để thang đo cao hơn điện áp cần đo một nấc. Ví dụ nếu đo áp DC 110V ta để thang DC 250V, trường hợp để thang đo thấp hơn điện áp cần đo => kim báo kịch kim, trường hợp để thang quá cao => kim báo thiếu chính xác. Dùng cho hệ Cao đẳng – Đại học Trang 2 Giáo trình Thực hành Điện tử cơ bản Các bước đo điện áp DC Bước 1: Chọn thang đo điện áp DC Bước 2: Đặt que đỏ vào điểm có điện thế cao (+ nguồn), que đen vào điểm có điện thế thấp (- nguồn) Bước 3: Đọc kết quả Kết quả = (giá trị kim chỉ x thang đo): giới hạn thang đọc * Trường hợp để sai thang đo Nếu ta để sai thang đo, chẳng hạn đo áp một chiều nhưng ta để đồng hồ thang xoay chiều thì đồng hồ sẽ báo sai, thông thường giá trị báo sai cao gấp 2 lần giá trị thực của điện áp DC, tuy nhiên đồng hồ cũng không bị hỏng.
Để sai thang đo khi đo điện áp một chiều => báo sai giá trị. * Trường hợp để nhầm thang đo Chú ý: Tuyệt đối không để nhầm đồng hồ vào thang đo dòng điện hoặc thang đo điện trở khi ta đo điện áp một chiều (DC), nếu nhầm đồng hồ sẽ bị hỏng ngay! Trường hợp để nhầm thang đo dòng điện Trường hợp để nhầm thang đo điện trở khi khi đo điện áp DC đo điện áp DC Dùng cho hệ Cao đẳng – Đại học Trang 3 Giáo trình Thực hành Điện tử cơ bản 1. Hướng dẫn đo điện trở và trở kháng Với thang đo điện trở của đồng hồ vạn năng ta có thể đo được rất nhiều thứ. Đo kiểm tra giá trị của điện trở.
Đo kiểm tra sự thông mạch của một đoạn dây dẫn. Đo kiểm tra sự thông mạch của một đoạn mạch in. Đo kiểm tra các cuộn dây biến áp có thông mạch không. Đo kiểm tra sự phóng nạp của tụ điện.
Đo kiểm tra xem tụ có bị dò, bị chập không. Đo kiểm tra trở kháng của một mạch điện. Đo kiểm tra Diode và transistor. * Để sử dụng được các thang đo này đồng hồ phải được gắn 2 Pin tiểu 1,5V bên trong, để sử dụng các thang đo x1, x10, x100, x1K.
Thang 10K ta phải gắn Pin 9V. Ví dụ: Đo điện trở: Đo kiểm tra điện trở bằng đồng hồ vạn năng Để đo tri số điện trở ta thực hiện theo các bước sau : Bước 1 : Để thang đồng hồ về các thang đo trở, nếu điện trở nhỏ thì để thang x1 ohm hoặc x10 ohm, nếu điện trở lớn thì để thang x1Kohm hoặc 10Kohm. => sau đó chập hai que đo và chỉnh triết áp để kim đồng hồ báo vị trí 0 ohm. Bước 2: Đặt que đo vào hai đầu điện trở, đọc trị số trên thang đo Bước 3: Giá trị đo được = chỉ số thang đo x thang đo Ví dụ : nếu để thang x 100 ohm và chỉ số báo là 27 thì giá trị là = 100 x 27 = 2700 ohm = 2,7 K ohm Bước 4: Nếu ta để thang đo quá cao thì kim chỉ lên một chút , như vậy đọc trị số sẽ không chính xác.
Bước 5: Nếu ta để thang đo quá thấp, kim lên quá nhiều, và đọc trị số cũng không chính xác. Khi đo điện trở ta chọn thang đo sao cho kim báo gần vị trí giữa vạch chỉ số sẽ cho độ chính xác cao nhất. Dùng cho hệ Cao đẳng – Đại học Trang 4 Giáo trình Thực hành Điện tử cơ bản 1. Hướng dẫn đo dòng điện bằng đồng hồ vạn năng.
Cách 1: Dùng thang đo dòng Để đo dòng điện bằng đồng hồ vạn năng, ta mắc đồng hồ nối tiếp với tải tiêu thụ và chú ý là chỉ đo được dòng điện nhỏ hơn giá trị của thang đo cho phép, ta thực hiện theo các bước sau. Bươc 1 : Đặt đồng hồ vào thang đo dòng cao nhất. Bước 2: Đặt que đồng hồ nối tiếp với tải, que đỏ về chiều dương, que đen về chiều âm. Nếu kim lên thấp quá thì giảm thang đo Nếu kim lên kịch kim thì tăng thang đo, nếu thang đo đã để thang cao nhất thì đồng hồ không đo được dòng điện này.
Bước 3: Đọc kết quả (quan sát kim chỉ trên thang đọc có ký hiệu DCV.A) Kết quả = (giá trị kim chỉ x thang đo): giới hạn thang đọc Cách 2: Dùng thang đo áp DC Ta có thể đo dòng điện qua tải bằng cách đo sụt áp trên điện trở hạn dòng, điện áp đo được chia cho giá trị trở hạn dòng sẽ cho biết giá trị dòng điện qua điện trở, phương pháp này có thể đo được các dòng điện lớn hơn khả năng cho phép của đồng hồ và đồng hồ cũmg an toàn hơn. Cách đọc trị số dòng điện và điện áp khi đo như thế nào? * Đọc giá trị điện áp AC và DC Khi đo điện áp DC thì ta đọc giá trị trên vạch chỉ số DCV.A Nếu ta để thang đo 250V thì ta đọc trên vạch có giá trị cao nhất là 250, tương tự để thang 10V thì đọc trên vạch có giá trị cao nhất là 10. trường hợp để thang 1000V nhưng không có vạch nào ghi cho giá trị 1000 thì đọc trên vạch giá trị Max = 10, giá trị đo được nhân với 100 lần. Khi đo điện áp AC thì đọc giá trị cũng tương tự.
đọc trên vạch AC.10V, nếu đo ở thang có giá trị khác thì ta tính theo tỷ lệ. Ví dụ nếu để thang 250V thì mỗi chỉ số của vạch 10 số tương đương với 25V. Khi đo dòng điện thì đọc giá trị tương tự đọc giá trị khi đo điện áp 1. HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG MÁY HIỆN SÓNG Máy hiện sóng (Oscilloscope) là một dụng cụ đo trực quan trợ lực hữu ích cho anh em sửa chữa nghiên cứu điện tử, điện thoại, máy hiện sóng có khả năng hiển thị các dạng tín hiệu, xung lên màn hình một cách trực quan mà đồng hồ không thể hiển thị được, hơn Dùng cho hệ Cao đẳng – Đại học Trang 5 Giáo trình Thực hành Điện tử cơ bản nữa có những khu vực tín hiệu chỉ thể hiện dưới dạng xung, đồng hồ đo volt không thể phát hiện được ở đó có tồn tại hay không mà chỉ có máy hiện sóng mới thể hiện được, thực tế có rất nhiều loại máy hiện sóng: - Máy hiện sóng dùng đèn hình (CRT: Cathode Ray Tube) loại này đèn hình dùng sợi đốt có tim, điện áp đốt khoảng 6V, loại này có cấu trúc kềnh càng, thường là các đời máy cũ, tần số đo từ vài trăm KHz đến vài trăm MHz.
- Máy hiện sóng dùng tinh thể lỏng (LCD: Liquid Crystal Display), máy có cấu trúc gọn nhẹ, hiện đại, có khả năng giao tiếp máy tính và in ra dạng sóng, tần số đo khoảng vài chục MHz đến vài trăm MHz. Hiện nay phổ biến loại LCD, tuy nhiên giá thành của máy còn khá cao. Công dụng các nút trên máy hiện sóng 1. POWER: Tắt mở nguồn cung cấp cho Oscillocope (P.
INTENSITY: Điều chỉnh độ sáng tia quét. TRACE ROTATION: Chỉnh vệt sáng về vị trí nằm ngang (khi vệt sáng bị nghiêng). FOCUS: Điều chỉnh độ nét của tia sáng. COMP TEST JACK: Dùng để nối mass khi thử.
GND: Mass của máy nối với sườn máy/linh kiện. CAL (2VPP): Cung cấp dạng sóng vuông chuẩn 2Vpp, tần số 1KHz dùng để kiểm tra độ chính xác về biên độ cũng như tần số của máy hiện sóng trước khi sử dụng, ngoài ra còn dùng để kiểm tra lại sự méo do đầu que đo (probe) gây ra. Tùy theo loại máy mà tần số và biên độ sóng vuông chuẩn đưa ra có thể khác nhau. BEAM FIND: Ấn nút này, vệt sáng sẽ xuất hiện ở tâm màn hình không bị ảnh hưởng của các núm khác, mục đích dùng để định vị tia sáng.
Ở đây, chúng tôi hướng dẫn sử dụng loại máy hiện sóng hai tia. * ĐIỀU CHỈNH KÊNH A (CHANNEL A) 10. POSITION: Dùng để điều chỉnh vị trí tia sáng của kênh A theo chiều dọc. Nó cũng là ngõ vào hàng ngang trong chế độ hoạt động X-Y.
VOLTS/DIV = Volt/divider = điện áp/1 ô chia.