Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Thiết kế trang phục 2 (Mã mô đun: MĐMTT17) là tài liệu đào tạo chuyên môn nghề bắt buộc trong chương trình đào tạo nghề May thời trang trình độ Trung cấp và Cao đẳng nghề, được ban hành theo Quyết định số 248b/QĐ-CĐNKTCN ngày 17 tháng 9 năm 2019 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Kỹ thuật Công nghệ. Trong tiến trình đào tạo, mô đun này được bố trí giảng dạy trước hoặc song song với mô đun May áo Jacket, đóng vai trò cung cấp kiến thức nền tảng về phương pháp tính toán, dựng hình và cắt bán thành phẩm trang phục mùa đông. Giáo trình do tập thể giảng viên Khoa May thời trang biên soạn, gồm Chủ biên Phùng Thị Nụ cùng hai tác giả Đào Thị Thủy và Trần Thị Ngọc Huế.

Mục tiêu học tập của giáo trình tập trung vào việc hình thành năng lực thiết kế hoàn chỉnh các chi tiết của áo Jacket nam và nữ theo các bảng thông số số đo khác nhau trên giấy bìa và trên vải; rèn luyện kỹ năng sử dụng dụng cụ cắt vẽ chuyên dụng đúng quy chuẩn kỹ thuật; rèn luyện tính chính xác, tác phong công nghiệp và ý thức tiết kiệm nguyên liệu.

Giáo trình được cấu trúc với tổng thời lượng 45 giờ, bao gồm 15 giờ lý thuyết, 27 giờ thực hành và 3 giờ kiểm tra. Nội dung được triển khai qua 4 đơn vị bài học: Bài mở đầu và 3 bài chuyên đề về thiết kế sản phẩm cụ thể. Điểm đặc thù trong cách tiếp cận của tài liệu là phương pháp tích hợp lý thuyết - thực hành, hướng dẫn chi tiết phương pháp dựng hình đồng bộ cho cả 3 lớp vật liệu cấu thành sản phẩm (lớp vải chính, lớp vải lót và lớp bông dựng ấm), kèm theo quy định cụ thể về độ dư công nghệ và lượng gia đường may cho từng chi tiết.

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được phân chia theo 3 sản phẩm trang phục mùa đông điển hình, đi kèm bài mở đầu định hướng:

  • Bài mở đầu: Giới thiệu mô đun thiết kế áo trang phục 2 (1 giờ): Giới thiệu mục tiêu, vị trí, vai trò của mô đun trong chương trình đào tạo nghề May thời trang; hướng dẫn phương pháp học tập lý thuyết, thực hành, làm việc nhóm và phương pháp tra cứu tài liệu chuyên ngành.
  • Bài 1: Thiết kế áo gió hai lớp (Mã bài: MĐMTT 17-01; Thời lượng: 15 giờ – 5 giờ lý thuyết, 9 giờ thực hành, 1 giờ kiểm tra): Cung cấp đặc điểm kết cấu áo khoác 2 lớp gồm vải chính và vải lót; kiểu cổ tầu lót bông, gấu và cửa tay bo chun; thân trước có 2 túi cơi bổ chéo, 1 túi khóa ngực bên trái, nẹp che khóa dọc thân; thân sau có cầu vai rời. Hướng dẫn tính toán dựng hình thân sau, thân trước, tay áo, cổ áo, nẹp áo, đai áo, măng séc, đáp cầu vai; thiết kế lần lót và quy định cắt gia đường may cho từng chi tiết.
  • Bài 2: Thiết kế áo Jacket nam ba lớp dáng thẳng (Mã bài: MĐMTT 18-02; Thời lượng: 13 giờ – 4 giờ lý thuyết, 9 giờ thực hành): Cung cấp đặc điểm áo khoác nam 3 lớp (lần ngoài, lót, bông chần), phom dáng thẳng ($Rngeo = Rts - 1\text{ cm}$); kết cấu cổ tầu, mũ rời (má mũ, đỉnh mũ), cầu ngực rời, túi bổ cơi chéo và cá tay cửa tay. Hướng dẫn tính toán công thức dựng hình lần chính, phương pháp phóng lót, phương pháp cắt lớp dựng ấm (bông) và quy cách cắt rập bán thành phẩm.
  • Bài 3: Thiết kế áo Jacket nữ ba lớp dáng eo (Mã bài: MĐMTT 18-03; Thời lượng: 15 giờ – 5 giờ lý thuyết, 9 giờ thực hành, 1 giờ kiểm tra): Phân tích kết cấu áo khoác nữ 3 lớp tạo dáng eo; thân trước có đường đề cúp rã dọc từ cầu ngực xuống gấu, túi ốp có nắp; thân sau có sống lưng may nối và cầu vai rời; gấu và cửa tay may suông. Hướng dẫn dựng hình chi tiết 3 lớp và cắt rập hoàn chỉnh.
  • Kiểm tra kết thúc mô đun (1 giờ): Đánh giá tổng hợp kỹ năng tính toán thông số, thiết kế và cắt rập chi tiết theo đề bài thực tế.

Logic phát triển của giáo trình đi từ cấu trúc 2 lớp đơn giản (áo gió) có độ cử động lớn đến cấu trúc 3 lớp phức tạp hơn (Jacket nam dáng thẳng), sau đó nâng cao lên kỹ thuật tạo phom dáng ôm định hình (Jacket nữ dáng eo với các đường rã đề cúp và độ cong sống lưng).

[Bài mở đầu: Tổng quan & Phương pháp học]
[Bài 1: Áo gió hai lớp (Form rộng, bo chun, 2 lớp vật liệu)]
[Bài 2: Áo Jacket nam ba lớp (Dáng thẳng, có mũ, 3 lớp vật liệu: Vải chính - Lót - Bông)]
[Bài 3: Áo Jacket nữ ba lớp (Dáng eo, đường đề cúp, túi ốp nắp, 3 lớp vật liệu)]
[Đánh giá kết thúc mô đun: Ra rập & Cắt mẫu kỹ thuật tổng hợp]

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập hệ thống kiến thức nền tảng dựa trên các nguyên lý kỹ thuật may công nghiệp:

  • Hệ thống thông số nhân trắc học: Sử dụng tập hợp các kích thước cơ thể chuẩn gồm: Dài áo ($Da$), Dài tay ($Dt$), Vòng ngực ($Vn$), Rộng vai ($Rv$), Vòng cổ ($Vc$), Vòng mông ($Vm$), Dài eo ($D.eo$).
  • Nguyên lý độ cử động ($CĐ$): Quy định độ cử động chuyên biệt cho trang phục mùa đông nhiều lớp:
    • Áo gió hai lớp: $CĐ = 9\text{ cm} \div 10\text{ cm}$.
    • Áo Jacket nam ba lớp: $CĐ.nách = 8\text{ cm}$, $CĐ.ngực = 9\text{ cm}$.
    • Áo Jacket nữ ba lớp: $CĐ.nách = 5\text{ cm}$, $CĐ.ngực = 7\text{ cm}$.
  • Công thức dựng hình hình học phẳng:
    • Hạ nách sau: $Hns = 1/4 Vn + CĐ$.
    • Rộng thân sau / thân trước: $Rts = Rtt = 1/4 Vn + CĐ$.
    • Rộng ngang cổ: $Rnc = 1/6 Vc + 2\text{ cm}$ (thân sau) hoặc $1/6 Vc + 2,5\text{ cm}$ (thân trước).
    • Hạ xuôi vai: $1/10 Rv - 0,5\text{ cm} - \text{mẹo cổ}$.
    • Đường chéo đầu tay: $AB1 = 1/2 \text{ Tổng đường chéo nách } (TT + TS)$.

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Tính toán chính xác thông số kích thước từng chi tiết theo công thức; thao tác chuẩn xác thước đo, bút chì, phấn may và kéo cắt; dựng các đường cong kỹ thuật trơn đều (vòng nách, họng cổ, sống lưng, má mũ, đầu tay).
  • Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phân tích bản vẽ kiểu mẫu phẳng để xác định mối quan hệ liên kết giữa các chi tiết (cầu vai, nẹp che khóa, cơi túi, đề cúp); tính toán sự chênh lệch kích thước giữa các lớp vật liệu nhằm đảm bảo độ êm phẳng khi lồng ghép 3 lớp (vải chính, lót, bông).
  • Năng lực thực hành nghề nghiệp (Practical competencies): Hoàn thiện bộ rập dưỡng bán thành phẩm trên giấy bìa tỷ lệ 1/5 và 1/1; giác rập đúng canh sợi vải; cắt gọt bán thành phẩm vải chính, vải lót và mút bông đúng thông số gia đường may quy định; kiểm soát sai lệch kích thước và thực hiện quy trình an toàn lao động trong xưởng may.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình Thiết kế trang phục 2 được thiết kế phục vụ mô hình dạy học tích hợp (kết hợp đồng thời giữa trang bị lý thuyết chuyên môn và rèn luyện kỹ năng thực hành thao tác tại xưởng):

Quy trình tổ chức dạy học trên lớp

  • Phần hướng dẫn của giảng viên: Giảng viên giới thiệu bản vẽ mẫu phẳng (Hình 1.1, 1.2, 2.1, 2.2, 3.1, 3.2), phân tích đặc điểm cấu tạo từng chi tiết, giải thích công thức toán học dựng hình, thực hiện thao tác mẫu dựng rập và cắt mẫu trực quan trên bảng hoặc bàn cắt mẫu.
  • Phần thực hành của người học: Người học quan sát thao tác mẫu, thực hiện dựng hình thử nghiệm, tiếp nhận nhận xét chỉnh sửa từ giảng viên, sau đó độc lập tiến hành vẽ và cắt hoàn chỉnh từng bộ chi tiết sản phẩm trên giấy bìa và vải.
[Phân tích bản vẽ kiểu mẫu]
[Giảng viên thị phạm thao tác dựng hình mẫu]
[Người học dựng hình thử nghiệm & nhận phản hồi]
[Người học hoàn thiện rập chi tiết (Tỷ lệ 1/5 & 1/1)]
[Cắt bán thành phẩm thực tế trên 3 lớp vật liệu]

Phương pháp thảo luận nhóm và tự học

  • Thảo luận nhóm: Người học tổ chức trao đổi về việc biến đổi công thức dựng hình khi số đo cơ thể thay đổi; so sánh điểm khác biệt về cấu tạo rập giữa dáng áo thẳng và dáng áo eo; phân tích các dạng sai hỏng thường gặp trong quá trình ra mẫu (như dư/thiếu vòng nách, vặn sống tay, lệch vị trí cơi túi) và thống nhất biện pháp phòng ngừa.
  • Nghiên cứu tự học tại nhà: Tìm hiểu tài liệu chuyên ngành bổ trợ để mở rộng kiến thức về xu hướng thời trang áo khoác mùa đông; tự rèn luyện kỹ năng dựng rập trên các tập số đo giả định khác nhau; làm các bài tập tổng hợp để ghi nhớ trình tự thiết kế từng chi tiết.

Hệ thống bài tập và phương pháp đánh giá

  • Bài tập ứng dụng: Sau mỗi bài học lý thuyết, giáo trình bố trí 4 bài tập thực hành yêu cầu thiết kế và cắt gia đường may cho từng nhóm chi tiết (Thân sau, Thân trước, Tay áo, Các chi tiết phụ) theo bộ số đo cho trước dưới tỷ lệ 1/5.
  • Bài tập tổng hợp: Hệ thống câu hỏi hoàn thành các bước khuyết trong quy trình thiết kế chuẩn (Bài tập tổng hợp trang 49-50) nhằm củng cố tư duy trình tự công nghệ.
  • Phương pháp đánh giá: Đánh giá định kỳ kết thúc từng bài học (1 giờ kiểm tra cho Bài 1 và Bài 3) và đánh giá tổng hợp kết thúc mô đun (1 giờ kiểm tra) dựa trên tiêu chí: độ chính xác kích thước rập, độ trơn đều của đường cong, quy cách gia đường may và định mức thời gian hoàn thành.

Điểm nổi bật và tính quy chuẩn kỹ thuật

  • Chuẩn hóa quy cách thiết kế rập nhiều lớp: Giáo trình định lượng cụ thể thông số chênh lệch kích thước giữa các lớp vật liệu của áo Jacket, giải quyết tính chất cộm dày của sản phẩm mùa đông:
    • Lần vải lót: Thiết kế dư hơn lần chính $0,5\text{ cm}$ ở vòng cổ, vai con; dư $1\text{ cm}$ ở vòng nách, sườn; hụt hơn gấu và cửa tay lần chính $1\text{ cm}$.
    • Lớp dựng ấm (Bông): Cắt dư đều xung quanh thân áo $2\text{ cm}$, xung quanh lót tay $1,5\text{ cm}$, xung quanh má mũ và đỉnh mũ $1\text{ cm}$ để bù trừ độ co kéo khi chần bông.
  • Quy chuẩn hóa lượng gia đường may công nghiệp: Tài liệu phân tách và quy định chi tiết chỉ số đường may cho từng cụm chi tiết:
    • Lần ngoài: Vòng cổ cắt gia $0,7\text{ cm}$; vai con, nách, sườn, chân cầu vai cắt gia $1\text{ cm}$; cửa tay gấp nẹp cắt gia $4\text{ cm}$.
    • Lần lót: Vòng cổ gia $0,7\text{ cm}$; vai con, vòng nách, sườn gia $1,2\text{ cm}$.
    • Các chi tiết phụ (đáp túi, lót túi, cơi túi, đáp cầu ngực): Cắt đứt theo nét phấn vẽ chuẩn.
  • Tính kế thừa tài liệu học thuật chuyên ngành: Giáo trình tích hợp và đối chiếu nội dung từ các giáo trình chuyên ngành may mặc tại Việt Nam:
    • Giáo trình Thiết kế trang phục 2 – Trường Cao đẳng nghề Kinh tế Kỹ thuật VINATEX (2009).
    • Giáo trình Thiết kế trang phục 3 – Võ Phước Tấn, NXB Thống kê (2001).
    • Giáo trình Thiết kế quần áo – Trần Thủy Bình, NXB Giáo dục (2005).
    • Giáo trình thiết kế quần âu, sơ mi, váy, đầm liền thân, veston, áo dài – Cao Bích Thủy, NXB Lao động Xã hội (2008).

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Học sinh, sinh viên ngành May: Tài liệu học tập chính thức cho học sinh, sinh viên hệ Trung cấp và Cao đẳng nghề May thời trang hoặc Công nghệ may, phục vụ trực tiếp cho mô đun MĐMTT17.
  • Yêu cầu kiến thức tiên quyết: Người học cần hoàn thành mô đun Thiết kế trang phục 1 (thiết kế sơ mi, quần âu cơ bản); nắm vững kỹ thuật đo nhân trắc trên cơ thể người; hiểu biết về cấu tạo các loại đường may cơ bản và sử dụng thành thạo các dụng cụ đo, vẽ, cắt rập.
  • Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng làm tài liệu tham khảo chuẩn để biên soạn giáo án lý thuyết, phiếu hướng dẫn thực hành và xây dựng ngân hàng đề kiểm tra đánh giá năng lực nghề nghiệp.
  • Kỹ thuật viên và người tự học: Thợ cắt may, cán bộ kỹ thuật rập tại các xí nghiệp, xưởng sản xuất may mặc có nhu cầu chuẩn hóa phương pháp dựng hình và công thức tính toán áo khoác Jacket mùa đông 2 lớp và 3 lớp.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho người học nghề May thời trang trình độ Trung cấp và Cao đẳng nghề, đồng thời là tài liệu tham khảo kỹ thuật cho giáo viên giảng dạy và thợ may công nghiệp.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi học mô đun này?

Người học cần có kiến thức cơ bản về nhân trắc học may mặc, phương pháp xác định các điểm đo cơ thể, nguyên lý dựng hình hình học phẳng và kỹ năng vẽ rập các sản phẩm cơ bản như áo sơ mi, quần âu.

3. Điểm khác biệt kỹ thuật cơ bản giữa 3 sản phẩm trong giáo trình là gì?

Sự khác biệt nằm ở kết cấu lớp vật liệu và phom dáng: Bài 1 là áo 2 lớp bo chun dáng rộng; Bài 2 là áo 3 lớp (có mũ, lót chần bông) phom dáng thẳng nam; Bài 3 là áo 3 lớp phom dáng ôm eo nữ với hệ thống đường rã đề cúp và độ cong sống lưng.

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả cao?

Người học nên kết hợp đọc lý thuyết công thức, thực hiện vẽ lại các chi tiết rập theo tỷ lệ 1/5 trên giấy bìa theo các bài tập cuối bài, sau đó phóng mẫu tỷ lệ 1/1 và cắt thử nghiệm trên các loại vật liệu thực tế.

5. Giáo trình có những tài liệu tham khảo chính thống nào?

Giáo trình trích dẫn và đối sánh kiến thức từ 4 giáo trình chuẩn của Trường Cao đẳng Nghề Kinh tế Kỹ thuật VINATEX (2009), NXB Thống kê (Võ Phước Tấn, 2001), NXB Giáo dục (Trần Thủy Bình, 2005) và NXB Lao động Xã hội (Cao Bích Thủy, 2008).

Kết luận

Giáo trình Thiết kế trang phục 2 của Trường Cao đẳng nghề Kỹ thuật Công nghệ cung cấp hệ thống phương pháp luận và công thức kỹ thuật chuẩn xác về dựng rập các dạng áo khoác Jacket mùa đông 2 lớp và 3 lớp. Lộ trình học tập đề xuất cho người học bao gồm: nghiên cứu đặc điểm kết cấu kiểu mẫu $\rightarrow$ lập công thức tính toán dựng hình lần chính $\rightarrow$ tính toán lượng bù trừ cho lớp lót và lớp bông $\rightarrow$ thực hành cắt gia đường may hoàn thiện bán thành phẩm. Các nội dung trong giáo trình đóng vai trò chuẩn bị năng lực chuyên môn để người học chuyển tiếp sang mô đun thực hành May áo Jacket trong chương trình đào tạo nghề May thời trang.