Giáo trình sửa chữa bộ nguồn máy tính trình độ cao đẳng - CĐ Nghề Việt Nam - Hàn Quốc Hà Nội

Giáo trình sửa chữa bộ nguồn máy tính, CĐ nghề Việt Nam Hàn Quốc HN. Phần 1: kiến thức cơ bản, kỹ năng thực hành sửa chữa nguồn PC hiệu quả.

• Tác giả: Lê Trọng Hưng
• Trường học: Trường cao đẳng nghề Việt Nam - Hàn Quốc thành phố Hà Nội
• Chuyên ngành: Kỹ thuật sửa chữa, lắp ráp máy tính
• Đề tài: Sửa chữa bộ nguồn
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. Bài 1 Sửa chữa nguồn AC
• 1.1. Quá trình phát triển
• 1.2. Công tắc POWER
• 1.3. Mạch khử từ và chống nhiễu cho bộ nguồn
• 1.4. Hệ thống cầu chì bảo vệ
• 2. Bài 2 Sửa chữa nguồn DC
• 2.1. Các mạch lọc nguồn
• 3. Bài 3 Sửa chữa mạch tạo xung- ổn áp
• 3.1. Mạch dao động
• 3.2. Nguồn cung cấp cho mạch dao động
• 4. Bài 4 Sửa chữa Biến thế
• 4.1. Thiết kế bộ biến thế
• 4.2. Kỹ thuật quấn dây
• 4.3. Kỹ thuật lắp mạch từ
• 4.4. Sửa chữa biến thế
• 5. Bài 5 Sửa chữa mạch điều khiển
• 5.1. Các mạch điều khiển
• 5.2. Nguồn cung cấp cho mạch điều khiển
• 6. Bài 6 Sửa chữa mạch công suất
• 6.1. Các mạch công suất đẩy kéo (Push-Pull)
• 6.2. Các phương pháp phân cực và ổn định nhiệt
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giáo Trình Sửa Chữa Bộ Nguồn Tổng Quan Tầm Quan Trọng 55 ký tự

Trong bối cảnh hiện đại, các thiết bị điện tử và tin học đóng vai trò then chốt trong mọi khía cạnh của đời sống. Từ những vật dụng thiết yếu như máy tính, TV đến các hệ thống phức tạp như hệ thống vệ tinh, thiết bị điều khiển từ xa, tất cả đều dựa trên nền tảng điện tử, tin học. Do đó, việc nắm vững kiến thức về sửa chữa và bảo trì các thiết bị này là vô cùng quan trọng. Giáo trình "Giáo trình sửa chữa bộ nguồn nghề kỹ thuật sửa chữa lắp ráp máy tính cao đẳng phần 1 trường CĐ nghề Việt Nam - Hàn Quốc thành phố Hà Nội" ra đời nhằm cung cấp những kiến thức cơ bản nhất về sửa chữa bộ nguồn máy tính, một trong những thành phần quan trọng nhất của hệ thống máy tính. Giáo trình này không chỉ dành cho sinh viên ngành công nghệ thông tin mà còn hữu ích cho bất kỳ ai quan tâm đến lĩnh vực sửa chữa điện tử. Mục tiêu chính của giáo trình là trang bị cho người học các phương pháp phân tích nguyên lý hoạt động của từng khối trong bộ nguồn, kiểm tra và sửa chữa bộ nguồn khi gặp các sự cố hư hỏng, đồng thời hướng dẫn cách khắc phục các hư hỏng đó. Giáo trình tập trung vào các kiến thức cơ bản về sửa chữa bộ nguồn máy tính. bao gồm các phương pháp phân tích nguyên lý hoạt động của từng khối trong bộ nguồn, kiểm tra sửa chữa bộ nguồn khi bị các hiện tượng hư hỏng và cách khắc phục các hư hỏng đó. Mặc dù đã có cố gắng trong quá trình biên soạn nhưng chắc chắn cuốn giáo trình này không thể không có thiếu sót. Rất mong nhận được sự góp ý của quý thầy cô, quý đồng nghiệp gần xa để cuốn giáo trình thực sự trở thành một công cụ hữu ích cho học sinh ngành công nghệ thông tin nói riêng và độc giả nói chung. Xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày.năm 2021 Chủ biên: Lê Trọng Hưng.

1.1. Tầm Quan Trọng của Giáo Trình Sửa Chữa Bộ Nguồn 55 ký tự

Trong thời đại công nghệ số, máy tính và các thiết bị điện tử là công cụ không thể thiếu trong công việc, học tập và giải trí. Bộ nguồn máy tính đóng vai trò cung cấp năng lượng cho toàn bộ hệ thống, do đó khi bộ nguồn gặp sự cố, toàn bộ hệ thống sẽ ngừng hoạt động. Việc nắm vững kiến thức và kỹ năng sửa chữa bộ nguồn không chỉ giúp tiết kiệm chi phí thay thế mà còn đảm bảo hệ thống hoạt động ổn định và liên tục. Theo thống kê từ trường CĐ nghề Việt Nam - Hàn Quốc, số lượng máy tính cần sửa chữa bộ nguồn chiếm một tỷ lệ đáng kể, cho thấy nhu cầu thực tế về kỹ thuật viên có tay nghề trong lĩnh vực này.

1.2. Đối Tượng Phù Hợp Với Giáo Trình Kỹ Thuật Sửa Chữa 55 ký tự

Giáo trình này được thiết kế dành cho sinh viên cao đẳng nghề ngành kỹ thuật sửa chữa, lắp ráp máy tính. Tuy nhiên, nó cũng phù hợp với những người có đam mê với điện tử, tin học, muốn tự học sửa chữa máy tính tại nhà hoặc nâng cao tay nghề. Giáo trình cung cấp kiến thức từ cơ bản đến nâng cao, giúp người học dễ dàng tiếp thu và áp dụng vào thực tế. Kiến thức cơ bản nhất về sửa chữa bộ nguồn máy tính. bao gồm các phương pháp phân tích nguyên lý hoạt động của từng khối trong bộ nguồn, kiểm tra sửa chữa bộ nguồn khi bị các hiện tượng hư hỏng và cách khắc phục các hư hỏng đó.

II. Vấn Đề Thường Gặp Hỏng Hóc Bộ Nguồn Giải Pháp 57 ký tự

Bộ nguồn máy tính là một trong những thành phần dễ bị hỏng hóc nhất do phải hoạt động liên tục trong điều kiện nhiệt độ cao và chịu tải lớn. Các vấn đề thường gặp bao gồm: bộ nguồn không lên, máy tính tự khởi động lại, điện áp không ổn định, gây ra các lỗi phần cứng khác. Việc sửa chữa bộ nguồn đòi hỏi kỹ thuật viên phải có kiến thức chuyên môn vững chắc, khả năng phân tích và chẩn đoán lỗi chính xác, cùng với các công cụ và thiết bị chuyên dụng. Nếu bộ nguồn hỏng, thì máy tính sẽ không thể khởi động và vận hành được. Theo kinh nghiệm từ các giảng viên trường CĐ nghề Việt Nam - Hàn Quốc, việc chẩn đoán chính xác nguyên nhân gây hỏng bộ nguồn là bước quan trọng nhất trong quá trình sửa chữa.

2.1. Các Triệu Chứng Cho Thấy Bộ Nguồn Máy Tính Bị Hỏng 58 ký tự

Một số triệu chứng phổ biến cho thấy bộ nguồn máy tính có vấn đề bao gồm: Máy tính không khởi động, quạt không quay, đèn LED không sáng; Máy tính tự khởi động lại hoặc tắt đột ngột; Xuất hiện tiếng ồn lạ từ bộ nguồn; Các thiết bị ngoại vi (chuột, bàn phím, USB) không hoạt động; Màn hình hiển thị thông báo lỗi liên quan đến nguồn điện. Việc nhận biết sớm các triệu chứng này giúp kỹ thuật viên có thể can thiệp kịp thời, tránh gây ra các hư hỏng nghiêm trọng hơn cho các thành phần khác trong máy tính.

2.2. Nguyên Nhân Gây Hỏng Hóc Bộ Nguồn Máy Tính Phổ Biến 59 ký tự

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến hỏng hóc bộ nguồn, bao gồm: Quá tải điện áp do sử dụng quá nhiều thiết bị hoặc nguồn điện không ổn định; Nhiệt độ cao do tản nhiệt kém hoặc môi trường làm việc nóng bức; Bụi bẩn tích tụ làm giảm hiệu quả tản nhiệt và gây chập mạch; Linh kiện điện tử (tụ điện, điện trở) bị lão hóa hoặc hỏng hóc; Sử dụng bộ nguồn kém chất lượng hoặc không phù hợp với công suất yêu cầu của hệ thống. Theo giáo trình, chất lượng linh kiện và điều kiện môi trường là hai yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến tuổi thọ của bộ nguồn.

III. Hướng Dẫn Sửa Nguồn AC Quy Trình Từng Bước An Toàn 57 ký tự

Sửa chữa nguồn AC là một trong những nội dung quan trọng trong giáo trình. Nguồn AC là phần đầu vào của bộ nguồn, có nhiệm vụ chuyển đổi điện áp xoay chiều từ lưới điện thành điện áp một chiều phù hợp. Quy trình sửa chữa nguồn AC bao gồm các bước sau: Kiểm tra cầu chì, mạch lọc nhiễu đầu vào, công tắc nguồn, và các linh kiện bảo vệ. Sử dụng đồng hồ vạn năng để đo điện áp và kiểm tra tính liên tục của mạch. Thay thế các linh kiện hỏng hóc. Tuân thủ các biện pháp an toàn điện để tránh tai nạn. Giáo trình cũng nhấn mạnh việc hiểu rõ sơ đồ mạch điện là yếu tố then chốt để sửa chữa thành công nguồn AC.

3.1. Kiểm Tra Cầu Chì và Mạch Lọc Nhiễu Đầu Vào Nguồn AC 59 ký tự

Bước đầu tiên trong sửa chữa nguồn AC là kiểm tra cầu chì. Nếu cầu chì bị đứt, cần xác định nguyên nhân gây đứt (thường là do quá tải hoặc chập mạch) trước khi thay thế. Sau đó, kiểm tra mạch lọc nhiễu đầu vào, bao gồm các tụ điện và cuộn cảm, để đảm bảo chúng không bị hỏng hóc hoặc cháy nổ. Mạch lọc nhiễu có nhiệm vụ loại bỏ các nhiễu điện từ từ lưới điện, bảo vệ các linh kiện bên trong bộ nguồn. Theo giáo trình, việc kiểm tra và thay thế linh kiện trong mạch lọc nhiễu đòi hỏi sự cẩn thận và chính xác.

3.2. Phương Pháp Đo Điện Áp và Kiểm Tra Tính Liên Tục Mạch AC 60 ký tự

Sử dụng đồng hồ vạn năng để đo điện áp tại các điểm khác nhau trên mạch nguồn AC, so sánh với giá trị ghi trên sơ đồ mạch điện để xác định vị trí có điện áp bất thường. Kiểm tra tính liên tục của mạch bằng cách đo điện trở giữa các điểm, đảm bảo không có đoạn mạch bị đứt hoặc chập. Chú ý, cần ngắt nguồn điện trước khi thực hiện các phép đo để đảm bảo an toàn. Giáo trình cung cấp hướng dẫn chi tiết về cách sử dụng đồng hồ vạn năng và các thiết bị đo điện khác trong quá trình sửa chữa.

IV. Sửa Chữa Nguồn DC Xác Định Lỗi Thay Thế Linh Kiện 56 ký tự

Sau khi kiểm tra và sửa chữa nguồn AC, bước tiếp theo là sửa chữa nguồn DC. Nguồn DC có nhiệm vụ chuyển đổi điện áp xoay chiều đã chỉnh lưu thành điện áp một chiều ổn định, cung cấp cho các thành phần khác của máy tính. Quy trình sửa chữa nguồn DC bao gồm: Kiểm tra các diode chỉnh lưu, tụ điện lọc nguồn, IC ổn áp, và các transistor. Sử dụng máy hiện sóng để phân tích dạng sóng và xác định lỗi. Thay thế các linh kiện hỏng hóc. Điều chỉnh điện áp đầu ra cho đúng với thông số kỹ thuật. Giáo trình nhấn mạnh việc sử dụng sơ đồ mạch điện và các tài liệu kỹ thuật để tìm hiểu nguyên lý hoạt động và xác định vị trí các linh kiện.

4.1. Kiểm Tra Diode Chỉnh Lưu và Tụ Điện Lọc Nguồn DC 57 ký tự

Diode chỉnh lưu có nhiệm vụ chuyển đổi điện áp xoay chiều thành điện áp một chiều. Kiểm tra diode bằng đồng hồ vạn năng để đảm bảo chúng hoạt động bình thường, không bị đứt hoặc chập. Tụ điện lọc nguồn có nhiệm vụ làm phẳng điện áp một chiều, loại bỏ các gợn sóng. Kiểm tra tụ điện bằng đồng hồ đo điện dung hoặc máy ESR để đánh giá chất lượng, thay thế nếu tụ bị khô, phồng, hoặc mất điện dung. Theo kinh nghiệm từ các giảng viên trường CĐ nghề Việt Nam - Hàn Quốc, tụ điện là một trong những linh kiện dễ bị hỏng hóc nhất trong nguồn DC.

4.2. Phân Tích Dạng Sóng và Xác Định Lỗi Nguồn DC Bằng Oscilloscope 59 ký tự

Sử dụng máy hiện sóng (oscilloscope) để phân tích dạng sóng điện áp tại các điểm khác nhau trên mạch nguồn DC. So sánh dạng sóng thực tế với dạng sóng lý thuyết (dựa trên sơ đồ mạch điện) để xác định các lỗi như: Điện áp gợn sóng quá lớn, điện áp không ổn định, xuất hiện các xung nhiễu. Máy hiện sóng là công cụ quan trọng giúp kỹ thuật viên có thể nhìn thấy "bức tranh" điện áp một cách trực quan, từ đó chẩn đoán lỗi chính xác hơn. Giáo trình cung cấp hướng dẫn chi tiết về cách sử dụng máy hiện sóng trong sửa chữa nguồn DC.

V. Mạch Tạo Xung Ổn Áp Sửa Chữa Điều Chỉnh Tần Số 55 ký tự

Mạch tạo xung và ổn áp có nhiệm vụ tạo ra các xung điện áp với tần số và độ rộng xung nhất định, đồng thời ổn định điện áp đầu ra để đảm bảo các thành phần khác của máy tính hoạt động ổn định. Quy trình sửa chữa mạch tạo xung và ổn áp bao gồm: Kiểm tra các transistor, điện trở, tụ điện, và IC điều khiển. Điều chỉnh tần số và độ rộng xung để đạt được thông số kỹ thuật. Sử dụng máy phân tích logic để kiểm tra tín hiệu điều khiển. Thay thế các linh kiện hỏng hóc. Giáo trình nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiểu rõ nguyên lý hoạt động của mạch tạo xung và ổn áp để có thể sửa chữa và điều chỉnh mạch một cách chính xác.

5.1. Kiểm Tra Transistor và IC Điều Khiển Mạch Tạo Xung 56 ký tự

Transistor và IC điều khiển là các linh kiện quan trọng trong mạch tạo xung, có nhiệm vụ khuếch đại tín hiệu và tạo ra các xung điện áp. Kiểm tra transistor bằng đồng hồ vạn năng để đảm bảo chúng hoạt động bình thường, không bị đứt hoặc chập. Kiểm tra IC điều khiển bằng cách đo điện áp tại các chân, so sánh với thông số kỹ thuật để xác định xem IC có hoạt động đúng chức năng hay không. Giáo trình cung cấp sơ đồ chân và thông số kỹ thuật của các loại transistor và IC điều khiển phổ biến.

5.2. Điều Chỉnh Tần Số và Độ Rộng Xung Để Đạt Chuẩn Kỹ Thuật 59 ký tự

Sử dụng biến trở hoặc các linh kiện điều chỉnh để thay đổi tần số và độ rộng xung của mạch tạo xung. Sử dụng máy hiện sóng hoặc máy phân tích logic để đo và kiểm tra tín hiệu, đảm bảo tần số và độ rộng xung đạt được thông số kỹ thuật yêu cầu. Việc điều chỉnh tần số và độ rộng xung ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất và độ ổn định của bộ nguồn. Theo giáo trình, việc điều chỉnh cần được thực hiện cẩn thận và chính xác, tuân thủ các hướng dẫn và khuyến cáo của nhà sản xuất.

VI. An Toàn Điện Nguyên Tắc Bắt Buộc Trong Sửa Chữa 52 ký tự

An toàn điện là yếu tố quan trọng hàng đầu trong quá trình sửa chữa bộ nguồn và các thiết bị điện tử khác. Việc không tuân thủ các nguyên tắc an toàn có thể dẫn đến tai nạn điện giật, gây nguy hiểm cho bản thân và những người xung quanh. Các nguyên tắc an toàn điện cơ bản bao gồm: Ngắt nguồn điện trước khi thực hiện bất kỳ thao tác sửa chữa nào. Sử dụng các dụng cụ cách điện. Không làm việc trong môi trường ẩm ướt. Đeo găng tay và kính bảo hộ. Tuân thủ các quy định về an toàn lao động. Giáo trình nhấn mạnh việc an toàn điện không chỉ là trách nhiệm của kỹ thuật viên mà còn là một phần quan trọng trong đạo đức nghề nghiệp.

6.1. Sử Dụng Dụng Cụ Cách Điện và Môi Trường Làm Việc An Toàn 58 ký tự

Luôn sử dụng các dụng cụ cách điện (kìm, tua vít, v.v.) khi làm việc với các mạch điện. Đảm bảo môi trường làm việc khô ráo, không có chất lỏng dễ cháy nổ. Tránh tiếp xúc trực tiếp với các bộ phận mang điện. Kiểm tra định kỳ tình trạng của các dụng cụ cách điện, thay thế nếu bị hỏng hóc hoặc lão hóa. Theo giáo trình, việc sử dụng dụng cụ cách điện đúng cách giúp giảm thiểu nguy cơ điện giật và các tai nạn liên quan đến điện.

6.2. Quy Tắc Ngắt Nguồn Điện và Phòng Ngừa Điện Giật 55 ký tự

Luôn ngắt nguồn điện trước khi thực hiện bất kỳ thao tác sửa chữa nào. Sử dụng bút thử điện để kiểm tra xem mạch điện đã được ngắt hoàn toàn hay chưa. Đặt biển cảnh báo "Đang Sửa Chữa" để tránh người khác vô tình bật nguồn điện. Trong trường hợp cần thiết phải làm việc với mạch điện đang có điện, cần có người giám sát và tuân thủ nghiêm ngặt các biện pháp an toàn. Giáo trình cung cấp hướng dẫn chi tiết về cách ngắt nguồn điện và phòng ngừa điện giật trong các tình huống khác nhau.

Nội dung chính

THÔNG TIN THƯ MỤC VÀ TỔNG QUAN HỌC THUẬT: GIÁO TRÌNH SỬA CHỮA BỘ NGUỒN (MÔ ĐUN 18)

• Tên giáo trình: Giáo trình Sửa chữa bộ nguồn
• Nghề đào tạo: Kỹ thuật sửa chữa, lắp ráp máy tính
• Trình độ đào tạo: Cao đẳng
• Cơ quan ban hành: Trường Cao đẳng nghề Việt Nam - Hàn Quốc Thành phố Hà Nội (Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội)
• Tác giả: Lê Trọng Hưng (Chủ biên), Nguyễn Thanh Hà, Nguyễn Tuấn Hải
• Năm xuất bản: 2021 (Lưu hành nội bộ)
• Thời lượng đào tạo: 60 giờ (Lý thuyết: 16 giờ; Thực hành, thí nghiệm, thảo luận, bài tập: 42 giờ; Kiểm tra: 2 giờ)

---

Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

Giáo trình Sửa chữa bộ nguồn (Mã số mô đun: MĐ 18) là tài liệu học tập chuyên ngành bắt buộc thuộc chương trình đào tạo trình độ Cao đẳng nghề Kỹ thuật sửa chữa, lắp ráp máy tính tại Trường Cao đẳng nghề Việt Nam - Hàn Quốc Thành phố Hà Nội. Về mặt vị trí trong chương trình, mô đun được bố trí giảng dạy sau khi người học đã hoàn thành các môn học cơ sở ngành và được bố trí học song song với các môn học, mô đun chuyên ngành khác.

Mục tiêu đào tạo của giáo trình hướng tới ba chuẩn đầu ra cụ thể:

1. Kiến thức: Trang bị cho sinh viên nguyên lý hoạt động của từng khối chức năng cấu thành bộ nguồn máy tính (nguồn ATX, chỉnh lưu, dao động, biến áp, điều khiển, công suất).
2. Kỹ năng: Hình thành năng lực sử dụng các công cụ đo kiểm chuyên dụng (máy hiện sóng, đồng hồ đo) để chẩn đoán, phân tích dạng sóng và khắc phục các sự cố hư hỏng thực tế của bộ nguồn.
3. Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Rèn luyện tính cẩn thận, tác phong công nghiệp và bảo đảm an toàn lao động khi thao tác trực tiếp với mạch điện có điện áp cao.

Cấu trúc giáo trình được xây dựng theo thời lượng 60 giờ, trong đó thời lượng thực hành chiếm ưu thế với 42 giờ (70%), lý thuyết chiếm 16 giờ và kiểm tra tích hợp 2 giờ. Cách tiếp cận của tài liệu đi từ phân tích bản chất vật lý của dòng điện, linh kiện bán dẫn và mạch in (PCB), tiếp nối bằng các phương pháp tính toán tham số điện áp, công suất, sau đó tiến tới quy trình chẩn đoán sự cố trên từng khối mạch chuyên biệt.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được phân bổ thành 6 bài học chính theo tiến trình xử lý năng lượng trong bộ nguồn:

• Bài 1: Sửa chữa nguồn AC (8 giờ: 2 LT, 6 TH): Khái quát lịch sử phát triển lưới điện Việt Nam (EVN, các Tổng sơ đồ điện, Thủy điện Hòa Bình, đường dây 220 kV, 500 kV Bắc - Nam, Trung tâm Điều độ A0); đặc tính dòng điện xoay chiều hình sin, sóng vuông, sóng tam giác; chức năng công tắc POWER và mạch nguồn Standby (cung cấp nguồn 12V cho IC dao động, đường 5V STB cho bo mạch chủ); lý thuyết tương thích điện từ (EMC, EMI, EMS), nguyên nhân gây nhiễu trên mạch PCB và quy chuẩn chống nhiễu; cấu tạo, nguyên lý ngắt mạch theo đặc tính Ampe - giây của cầu chì bảo vệ.
• Bài 2: Sửa chữa nguồn DC (12 giờ: 3 LT, 8 TH, 1 KT): Nguyên lý khối chỉnh lưu; khảo sát chi tiết mạch chỉnh lưu bán kỳ (M1), chỉnh lưu toàn kỳ dùng biến áp điểm giữa (M2), chỉnh lưu cầu một pha (B2); tính toán điện áp trung bình $U_d$, dòng điện hiệu dụng, hệ số gợn sóng $w$, công suất biểu kiến $S$; phân tích ảnh hưởng của tải thuần trở $R$ và tải cảm kháng $RL$; cấu tạo và nguyên tắc làm việc của mạch lọc nguồn Capacitance Multiplier và hệ thống tụ lọc dung lượng lớn.
• Bài 3: Sửa chữa mạch tạo xung - ổn áp (8 giờ: 2 LT, 6 TH): Khảo sát mạch dao động hình sin dùng khung LC, dao động thạch anh; chuẩn cứ dao động Barkhausen ($\beta A_v = 1$, góc lệch pha $0^\circ$ hoặc $360^\circ$); mạch dao động dịch pha, dao động cầu T kép 1 kHz, dao động cầu Wien (150 Hz – 1,5 kHz) sử dụng khuếch đại thuật toán (Op-amp 741, 709); mạch dao động tích thoát tạo xung vuông/tam giác; kỹ thuật điều biến độ rộng xung (PWM) với tỷ lệ điều chỉnh từ 11:1 đến 1:11; nguồn cấp ắc quy và hệ số ổn định điện áp $K_u$.
• Bài 4: Sửa chữa Biến thế (12 giờ: 1 LT, 10 TH, 1 KT): Cơ sở thiết kế bộ biến áp nguồn; kỹ thuật quấn dây; phương pháp ghép và cố định mạch từ; quy trình kiểm tra, xử lý sự cố đứt cuộn dây, chập mạch từ hoặc suy hao biến áp.
• Bài 5: Sửa chữa mạch điều khiển (8 giờ: 4 LT, 4 TH): Sơ đồ nguyên lý các mạch điều khiển giám sát điện áp đầu ra; khối mạch cấp nguồn nuôi cho hệ thống điều khiển.
• Bài 6: Sửa chữa mạch công suất (12 giờ: 4 LT, 8 TH): Phân tích hoạt động của các cấu hình mạch công suất đẩy kéo (Push-Pull); phương pháp phân cực và mạch ổn định nhiệt bảo vệ tầng công suất.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Lý thuyết điện tử công suất và biến đổi điện năng: Bản chất biến đổi AC-DC qua các cấu hình van diode; tính toán sụt áp thuận ($U_d \approx U - 2U_F$ trên mạch cầu B2); xác định hệ số gợn sóng ($w = 121%$ đối với mạch M1; $w = 48,3%$ đối với mạch B2).
• Cơ sở tương thích điện từ và thiết kế phần cứng: Cơ chế sinh nhiễu từ các thành phần tụ điện ẩn, cảm kháng ẩn giữa các lớp mạch PCB; công thức trở kháng tụ $Z_c = \frac{1}{2\pi f C}$; quy tắc phối hợp trở kháng chống phản xạ sóng tín hiệu.
• Lý thuyết dao động và hồi tiếp: Điều kiện hồi tiếp dương để duy trì dao động; cơ chế so sánh vi sai của Op-amp trong vùng bão hòa; quy luật nạp xả tụ điện theo hàm mũ để tạo xung răng cưa, tam giác.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật: Vận hành máy hiện sóng để kiểm tra dạng sóng $U_s, U_d, I_d$; thực hiện kỹ thuật đo độ lệch pha trên tải cảm; đấu nối, quấn dây biến thế và lắp ráp mạch từ; bố trí mạch in PCB theo tiêu chuẩn chống nhiễu (kích thước đường nguồn $\ge 40\text{ mil}$, đường tín hiệu $\ge 10\text{ mil}$, phủ mass GND).
• Kỹ năng phân tích: Tính toán các tham số công suất máy biến áp; phân tích sơ đồ khối nguồn máy tính ATX; nhận diện dạng sóng méo hài qua các cấu hình phân áp và diode zener.
• Kỹ năng thực hành nghề nghiệp: Kiểm tra sống/chết và thay thế linh kiện (IC dán QFP, IC chân cắm DIP, thạch anh, cầu diode, tụ lọc hóa); xử lý các pan bệnh mất nguồn Standby 5V, nổ cầu chì do quá dòng, mất dao động xung điều khiển.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

Mô đun áp dụng phương pháp sư phạm tích hợp, kết hợp chặt chẽ giữa bài giảng lý thuyết phân tích mạch và thực hành trực tiếp trên thiết bị đo kiểm tại xưởng điện tử. Cơ cấu thời lượng dành 42 giờ thực hành trên tổng số 60 giờ học, phản ánh định hướng đào tạo tập trung vào thao tác kỹ thuật thực tế.

Trong quá trình học tập, sinh viên thực hiện các bài thực hành định lượng tiêu biểu:

• Bài thực hành 1 (Khảo sát mạch chỉnh lưu một bán kỳ): Sinh viên lắp ráp mạch đo, sử dụng dao động ký đo các thông số $U_s, U_d, I_d$ (qua điện trở mẫu $R_m$), vẽ lại dạng sóng thực tế trên biểu đồ và so sánh sự khác biệt giữa điện áp xoay chiều ngõ vào và điện áp một chiều ngõ ra.
• Bài thực hành 2 (Khảo sát mạch chỉnh lưu với tải hỗn hợp RL): Thực hiện đo dòng, áp và xác định góc lệch pha giữa dòng điện và điện áp do năng lượng tích trữ trong cảm kháng gây ra, từ đó kiểm chứng hiện tượng san phẳng dòng điện.
• Thực hành căn chỉnh mạch dao động và tạo xung: Hiệu chỉnh biến trở phân áp trên mạch cầu Wien và mạch dao động tích thoát để kiểm tra giới hạn tần số (dải tần từ 150 Hz đến 1,5 kHz hoặc 500 Hz đến 500 kHz) và biên độ đỉnh - đỉnh trên IC 741/709.

Việc đánh giá kết quả học tập được thực hiện thông qua 2 giờ kiểm tra tích hợp. Tiêu chí đánh giá bao gồm: kỹ năng đọc sơ đồ mạch nguyên lý, thao tác đo kiểm an toàn trên mạch nguồn AC/DC, độ chính xác khi tính toán thông số kỹ thuật và khả năng phát hiện linh kiện hỏng. Đối với tự học, giáo trình yêu cầu người học tự tính toán trước các hệ số dòng - áp, ghi nhớ sơ đồ chân của IC Op-amp và ôn tập các quy chuẩn an toàn điện áp cao.

---

Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

Giáo trình Sửa chữa bộ nguồn tích hợp các dữ liệu thực tế về kỹ thuật sản xuất phần cứng và lưới điện:

• Gắn kết kiến thức nguồn AC với lịch sử hệ thống điện Việt Nam: Tài liệu trình bày quá trình phát triển của mạng lưới điện quốc gia (thành lập PC2, PC3; quá trình xây dựng Thủy điện Hòa Bình giai đoạn 1979–1994; đóng điện đường dây 500 kV Bắc - Nam mạch 1 năm 1994 và mạch 2 năm 2005; vai trò chỉ huy của Trung tâm A0 theo Quyết định 180/NL/TCCB-LĐ). Dữ liệu này giúp người học hiểu rõ nguồn gốc và đặc tính của nguồn cấp AC đầu vào trước khi đi vào các khối chuyển đổi hạ áp.
• Cập nhật quy chuẩn kỹ thuật thiết kế và chống nhiễu PCB: Giáo trình đưa vào các tiêu chuẩn gia công bo mạch thực tế (tham chiếu thông số kỹ thuật gia công mạch in của KimSonpcb với khuyến cáo đường mạch và khoảng cách $\ge 10\text{ mil}$ để hạn chế lỗi mạch). Tài liệu phân tích rõ các biện pháp kỹ thuật: sử dụng IC dán QFP thay cho IC DIP, chọn vi mạch tích hợp nguyên khối (single-chip), chuyển đổi mức nguồn cấp từ 5V xuống 3,3V để giảm 57% công suất nhiễu ($P = \frac{V^2}{Z}$), ứng dụng cuộn lọc Ferrite bead trên đường nguồn và kỹ thuật phủ mass GND toàn mạch.
• Phân tích sát cấu trúc thực tế của nguồn máy tính ATX: Khảo sát chi tiết nhiệm vụ của công tắc POWER, mạch cấp nguồn chờ (Standby) tạo điện áp 12V nuôi IC dao động chính và điện áp 5V STB đưa xuống bo mạch chủ để kích mở nguồn.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

• Trình độ và chuyên ngành đào tạo: Tài liệu được biên soạn chính thức cho sinh viên trình độ Cao đẳng nghề chuyên ngành Kỹ thuật sửa chữa, lắp ráp máy tính. Đồng thời, giáo trình là tài liệu học tập chuyên môn cho học sinh, sinh viên các ngành Công nghệ thông tin, Điện tử công nghiệp, Kỹ thuật phần cứng máy tính tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.
• Kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần cơ sở ngành trước khi tiếp cận mô đun, bao gồm: Linh kiện điện tử (nguyên lý R, L, C, Diode, Transistor BJT, Op-amp), Kỹ thuật mạch điện tử, Đo lường điện tử và Quy tắc an toàn lao động trong môi trường điện áp cao.
• Mục đích sử dụng của giảng viên: Làm căn cứ xây dựng đề cương bài giảng, phân bổ thời lượng 60 giờ (16 LT/42 TH/2 KT), chuẩn bị bài tập thực hành đo dạng sóng và thiết lập các bài kiểm tra đánh giá năng lực nghề.
• Tài liệu tự học và tra cứu: Cung cấp tài liệu tham khảo cho kỹ thuật viên bảo trì phần cứng, người tự học có nhu cầu nghiên cứu phương pháp phân tích nguyên lý, kiểm tra dạng sóng và quy trình sửa chữa các hư hỏng trên từng khối của bộ nguồn.

---

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này phù hợp với ai?
Tài liệu được thiết kế cho sinh viên hệ cao đẳng nghề ngành Kỹ thuật sửa chữa, lắp ráp máy tính, giảng viên chuyên ngành điện tử - tin học và kỹ thuật viên bảo trì phần cứng máy tính.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền nào trước khi học mô đun này?
Người học cần nắm vững lý thuyết mạch điện cơ bản, đặc tính các linh kiện bán dẫn (diode, transistor, IC thuật toán 741/709) và kỹ năng sử dụng đồng hồ vạn năng, máy hiện sóng.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu điện tử cơ bản là gì?
Giáo trình tập trung chuyên sâu vào cấu tạo và sự cố của bộ nguồn máy tính (khối nguồn ATX, đường 5V STB, mạch lọc Capacitance Multiplier, bảo vệ cầu chì, mạch công suất đẩy kéo Push-Pull), kết hợp tính toán lý thuyết với đo kiểm dạng sóng thực tế.

4. Làm sao để tự học và thực hành hiệu quả theo giáo trình?
Người học cần đối chiếu công thức tính toán lý thuyết (hệ số gợn sóng, sụt áp, tần số dao động) với sơ đồ nguyên lý trong từng bài học, sau đó tiến hành đo kiểm dạng sóng trên máy hiện sóng và phân tích độ lệch pha theo hướng dẫn của các bài thực hành mẫu.

5. Giáo trình có tài liệu bổ trợ nào kèm theo không?
Giáo trình bao gồm hệ thống câu hỏi phân tích dạng sóng, hướng dẫn thực hành đo đạc trực tiếp trên mạch chỉnh lưu, mạch dao động và danh mục tài liệu tham khảo chuyên ngành tại trang 90.

---

Kết luận (150 từ)

Giáo trình Sửa chữa bộ nguồn (MĐ 18) cung cấp hệ thống kiến thức toàn diện về nguyên lý hoạt động, phương pháp tính toán và quy trình xử lý sự cố trên 6 khối chức năng của bộ nguồn: từ nguồn xoay chiều AC, nguồn một chiều DC, mạch tạo xung - ổn áp, biến thế, mạch điều khiển đến mạch công suất đẩy kéo.

Lộ trình học tập được thiết kế theo trật tự logic: bắt đầu từ việc nắm vững cấu trúc nguồn AC và quy chuẩn chống nhiễu PCB (Bài 1) $\rightarrow$ tính toán và đo đạc mạch chỉnh lưu DC (Bài 2) $\rightarrow$ phân tích mạch dao động, ổn áp và tạo xung PWM (Bài 3) $\rightarrow$ thực hành sửa chữa biến áp, mạch điều khiển và tầng công suất (Bài 4, 5, 6).

Người học kết hợp nội dung giáo trình với việc nghiên cứu danh mục tài liệu tham khảo (trang 90) và thực hành đo kiểm trên thiết bị thực tế tại xưởng thực tập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ỦY BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ VIỆT NAM - HÀN QUỐC THÀNH PHỐ HÀ NỘI LÊ TRỌNG HƯNG (Chủ biên) NGUYỄN THANH HÀ - NGUYỄN TUẤN HẢI GIÁO TRÌNH SỬA CHỮA BỘ NGUỒN Nghề: Kỹ thuật sửa chữa, lắp ráp máy tính Trình độ: Cao đẳng (Lưu hành nội bộ) Hà Nội - Năm 2021 LỜI GIỚI THIỆU Hiện nay, các trang thiết bị điện tử, tin học đang trở thành một thành phần quan trọng trong cuộc sống hiện đại. Nhắc tới điện tử, tin học người ta có thể hình dung tới những trang thiết bị thiết yếu của cuộc sống hàng ngày như Máy vi tính, ti vi…cho đến các sản phẩm có hàm lượng chất xám cao trong đó như các hệ thống máy vi tính, các hệ thống vệ tinh, các thiết bị điều khiển từ xa qua mạng máy tính ,… Có thể nói, điện tử, tin học đã dần chiếm lĩnh gần như toàn bộ các lĩnh vực của cuộc sống. Tuy nhiên có một điều cơ bản mà tất cả các trang thiết bị điện tử đều dựa trên sự phát triển từ những linh kiện nhất như điện trở, tụ điện, cuộn cảm, điốt, transitor, và các dạng mạch điện tử cơ bản… Đó chính là nền tảng phát triển của lĩnh vực điện tử, tin học hiện nay cũng như các trang thiết bị hiện đại. Chính vì vậy trong giáo trình này, sẽ đề cập tới các kiến thức cơ bản nhất về sửa chữa bộ nguồn máy tính.

bao gồm các phương pháp phân tích nguyên lý hoạt động của từng khối trong bộ nguồn, kiểm tra sửa chữa bộ nguồn khi bị các hiện tượng hư hỏng và cách khắc phục các hư hỏng đó. Mặc dù đã có cố gắng trong quá trình biên soạn nhưng chắc chắn cuốn giáo trình này không thể không có thiếu sót. Rất mong nhận được sự góp ý của quý thầy cô, quý đồng nghiệp gần xa để cuốn giáo trình thực sự trở thành một công cụ hữu ích cho học sinh ngành công nghệ thông tin nói riêng và độc giả nói chung. Xin chân thành cảm ơn ! Hà Nội, ngày.năm 2021 Chủ biên: Lê Trọng Hưng 1 MỤC LỤC LỜI GIỚI THIỆU.

2 Bài 1 Sửa chữa nguồn AC .1 Quá trình phát triển. Công tắc POWER. Mạch khử từ và chống nhiễu cho bộ nguồn. Hệ thống cầu chì bảo vệ.

16 Bài 2 Sửa chữa nguồn DC .2 Các mạch lọc nguồn. 30 Bài 3 Sửa chữa mạch tạo xung- ổn áp. Mạch dao động. Nguồn cung cấp cho mạch dao động.

49 Bài 4 Sửa chữa Biến thế. Thiết kế bộ biến thế. Kỹ thuật quấn dây .3 Kỹ thuật lắp mạch từ. Sửa chữa biến thế.

66 Bài 5 Sửa chữa mạch điều khiển. Các mạch điều khiển. Nguồn cung cấp cho mạch điều khiển. 69 Bài 6 Sửa chữa mạch công suất.

Các mạch công suất đẩy kéo (Push-Pull). Các phương pháp phân cực và ổn định nhiệt. 85 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 90 2 CHƯƠNG TRÌNH MÔ ĐUN Tên mô đun: Sửa chữa bộ nguồn Mã số mô đun: MĐ 18 Thời gian mô đun: 60 giờ (Lý thuyết: 16 giờ; Thực hành, thí nghiệm, thảo luận, bài tập: 42 giờ; Kiểm tra: 2 giờ) I.

VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT CỦA MÔ ĐUN: - Vị trí: + Mô đun được bố trí sau các môn học cơ sở ngành; + Học song song các môn học/ mô đun đào tạo chuyên ngành. - Tính chất: + Là mô đun chuyên ngành; + Là mô đun bắt buộc. MỤC TIÊU MÔ ĐUN: - Về kiến thức: + Nắm được nguyên tắc hoạt động của bộ nguồn. - Về kỹ năng: + Sử dụng các công cụ chuẩn đoán khắc phục bộ nguồn; + Sửa chữa các hư hỏng thường gặp của bộ nguồn.

- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: + Cẩn thận, thực hiện đúng thao tác khi tiếp xúc với điện thế cao. Nội dung mô đun: Thời gian TT Tên các bài trong mô đun Tổng Lý Thực hành, Kiểm số thuyết bài tập tra 1 Sửa chữa nguồn AC 8 2 6 2 Sửa chữa nguồn DC 12 3 8 1 3 Sửa chữa Mạch Tạo Xung - ổn áp 8 2 6 4 Sửa chữa Biến thế 12 1 10 1 5 Sửa chữa Mạch điều khiển 8 4 4 6 Sửa chữa mạch công suất 12 4 8 Cộng 60 16 42 2 *Ghi chú: Thời gian kiểm tra được tích hợp giữa lý thuyết với thực hành được tính bằng giờ thực hành 3 Bài 1 Sửa chữa nguồn AC Mục tiêu Phân tích được sơ đồ mạch phần nguồn AC; Khắc phục các sự cố hư hỏng phần nguồn AC; Tính cẩn thận, đảm bảo an toàn tuyệt đối trong công việc.1 Quá trình phát triển Thành lập Công ty Điện lực miền Trung Ngày 7/10/1975, Công ty Điện lực miền Trung (nay là Công ty Điện lực 3) được thành lập. Sau khi được giải phóng, các cơ sở điện lực khu vực miền Trung hầu hết đều nhỏ bé, manh mún, không có lưới truyền tải cao thế, toàn miền chỉ có 150 máy phát diezel phân tán ở các đô thị, tổng công suất đặt là 74 MW. Công ty Điện lực miền Trung ra đời là điều kiện đảm bảo cho sự thống nhất trong công tác quản lý điều hành; đồng thời củng cố, phát triển sản xuất kinh doanh điện trong toàn khu vực miền Trung: Công ty Điện lực miền Trung sau đó đổi tên thành Công ty Điện lực 3.

Hiện Công ty Điện lực 3 (PC3) là doanh nghiệp thành viên thuộc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), hoạt động đa ngành nghề trong đó ngành nghề chính là sản xuất, kinh doanh điện năng với địa bàn hoạt động tại 13 tỉnh, thành phố miền Trung, Tây Nguyên. Thành lập Công ty Điện lực miền Nam Ngày 7/8/1976, Bộ trưởng Bộ Điện và Than ra Quyết định số 1592/QĐ- TCCB.3 về việc đổi tên Tổng cục Điện lực (thành lập ngay sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng) thành Công ty Điện lực miền Nam. Ngày 9/5/1981, Công ty Điện lực miền Nam đổi tên thành Công ty Điện lực 2 theo Quyết định số 15/TTCBB.3 của Bộ trưởng Bộ Điện lực. Ngày 7/4/1993, Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định số 147-TTg chuyển Công ty Điện lực 2 trực thuộc Bộ Năng lượng.

Từ ngày 1/4/1995, Công ty Điện lực 2 được thành lập lại, trực thuộc Tổng công ty Điện lực Việt Nam (nay là Tập đoàn Điện lực Việt Nam). Tuyến đường dây 220 kV đầu tiên được xây dựng Tháng 3/1979, tuyến đường dây 220 kV Hà Đông – Hòa Bình được khởi công xây dựng và đến tháng 5/1981 đưa vào vận hành. Đây là đường dây truyền tải 220 kV đầu tiên ở miền Bắc, nâng cao năng lực truyền tải, cung cấp điện và tạo cơ sở kỹ thuật cho việc xây dựng đường dây siêu cao áp 500 kV Bắc-Nam sau này. Xây dựng công trình Thuỷ điện Hòa Bình lớn nhất đầu tiên ở Việt Nam 4 Xây dựng thuỷ điện Hoà Bình Ngày 6/11/1979, hàng vạn CBCNV Việt Nam và 186 chuyên gia Liên Xô đã cùng tham gia Lễ khởi công công trình Thủy điện Hòa Bình.

Thời điểm đó, đây là công trình thủy điện lớn nhất Việt Nam do Liên Xô giúp xây dựng với 8 tổ máy có tổng công suất 1. Sau hơn 3 năm, đúng 9h00 ngày 12/1/1983, Lễ ngăn sông đợt 1 được tổ chức trọng thể với sự có mặt của Thủ tướng Phạm Văn Đồng và các vị lãnh đạo Đảng, Nhà nước. Ngày 9/1/1986, ngăn sông Đà đợt 2. Ngày 30/12/1988, tổ máy 1 (240 MW) đã phát điện, hòa lưới điện quốc gia.

Sau đó, mỗi năm hoàn thành và đưa từ 1-2 tổ máy vào vận hành. Ngày 20/12/1994, công trình Thủy điện Hòa Bình đã được khánh thành. Việc hoàn thành Thủy điện Hòa Bình đánh dấu một bước phát triển mới của ngành năng lượng và sự nghiệp CNH - HĐH đất nước. Thực hiện Tổng sơ đồ phát triển điện năng giai đoạn 1 (1981-1985) Lần đầu tiên, Việt Nam xây dựng và thực hiện quy hoạch phát triển điện lực.

Trong giai đoạn này, ngành Điện đã khẩn trương xây dựng, hoàn thành những công trình lớn có tầm cỡ chiến lược quốc gia như: Nhiệt điện Phả Lại, Thủy điện Hòa Bình, củng cố các nhà máy Nhiệt điện Ninh Bình, Thái Nguyên, khai thác hết công suất Thủy điện Thác Bà… Về lưới điện, đã đưa các đường dây 220 kV Thanh Hóa –Vinh, Phả Lại - Hà Đông, trạm 110 kV, 220 kV Hà Đông mang tải sớm trước thời hạn, thi công xây dựng trạm 110 kV Yên Phụ. Nhiều trạm trung gian và đường dây phân phối được lắp đặt, vận hành. Nhìn chung, mặc dù còn gặp nhiều khó khăn về kinh tế song về tổng thể, Tổng sơ đồ 1 đã đạt được kết quả nổi bật là: Đưa được công trình nhiệt điện Phả Lại và các công trình lưới điện vào đúng tiến độ, đáp ứng được nhu cầu về điện giai đoạn 1981-1985. Lần lượt các giai đoạn sau đó, ngành Điện liên tục thực hiện các Tổng sơ đồ (Quy hoạch) điện II, III, IV, V.

Hiện, Quy hoạch điện VI (giai đoạn 2006-2015, định hướng tới 2025) đang được triển khai thực hiện. Trong đó, 5 EVN đầu tư góp vốn 42 dự án nguồn với tổng công suất 22. Thực hiện đầu tư lưới 500 kV gồm 13.200 MVA trạm biến áp và 3.178 km đường dây; lưới 220 kV gồm 39.063 MVA trạm biến áp và 9.592 km đường dây; lưới 110 kV gồm 41.315 MVA trạm biến áp và 12.659 km đường dây. Hiện nay, EVN và các bộ ngành liên quan đang chuẩn bị tiếp tục xây dựng Quy hoạch điện VII.

Xây dựng đường dây siêu cao áp 500 kV Xây dựng đường dây siêu cao áp 500 kV Ngày 5/4/1992, đường dây siêu cao áp 500 kV Bắc - Nam (mạch 1) dài 1.487 km được khởi công xây dựng và ngày 27/5/1994 đã khánh thành, đóng điện vận hành. Sự kiện này đánh dấu bước trưởng thành mang tính đột phá của Điện lực Việt Nam. Hệ thống điện quốc gia Việt Nam từ đây được hình thành trên cơ sở liên kết lưới điện các khu vực Bắc – Trung – Nam thông qua trục “xương sống” là đường dây 500 kV. Ngày 23/10/2005, đường dây 500 kV Bắc – Nam mạch 2 tiếp tục được hoàn thành và đưa vào vận hành, đảm bảo hệ thống truyền tải siêu cao áp 500 kV hai mạch song song truyền tải điện 2 chiều Nam – Bắc, liên kết vững chắc, vận hành an toàn, tin cậy.

Nếu đường dây 500 kV mạch 1 thể hiện sự quyết tâm, nỗ lực và trình độ trí tuệ của những người làm điện thì thành công của công trình ĐZ 500 kV mạch 2 tiếp tục khẳng định “thương hiệu Việt” trong chế tạo thiết bị, thiết kế và thi công đường dây siêu cao áp.