Giáo trình Quản trị Chiến lược - PGS. Ngô Kim Thanh (ĐH Kinh tế Quốc dân)

Giáo trình kinh tế về chiến lược phần 1 2011, biên soạn theo chương trình đào tạo chuẩn, hệ thống hóa kiến thức từ cơ bản đến nâng cao.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Quản Trị Chiến Lược
• Đề tài: Giáo Trình Quản Trị Chiến Lược Phần 1
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUẢN TRỊ CHIẾN LƯỢC
• 1.1. KHÁI NIỆM, ĐẶC TRƯNG VÀ VAI TRÒ CỦA CHIẾN LƯỢC TRONG DOANH NGHIỆP
• 1.1.1. Nguồn gốc chiến lược và khái niệm chiến lược kinh doanh
• 1.1.2. Những đặc trưng cơ bản của chiến lược
• 1.1.3. Vai trò của chiến lược kinh doanh
• 1.2. BẢN CHẤT CỦA QUẢN TRỊ CHIẾN LƯỢC VÀ GIÁ TRỊ CỦA NÓ
• 1.2.1. Định nghĩa về quản trị chiến lược
• 1.2.2. Một số thuật ngữ cơ bản được sử dụng trong quản trị chiến lược
• 1.2.2.1. Các chiến lược gia (nhà quản trị)
• 1.2.2.2. Chức năng, nhiệm vụ
• 1.2.2.3. Những cơ hội thách thức từ bên ngoài
• 1.2.2.4. Điểm mạnh và điểm yếu bên trong của doanh nghiệp
• 1.2.2.5. Mục tiêu dài hạn

Tóm tắt

I. Review Giáo trình Quản trị chiến lược 2011 NEU chi tiết

Giáo trình Quản trị chiến lược xuất bản năm 2011 là một trong những tài liệu quản trị chiến lược nền tảng, được biên soạn bởi đội ngũ chuyên gia hàng đầu từ Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, với chủ biên là PGS.TS. Ngô Kim Thanh. Cuốn sách này không chỉ là tài liệu học tập bắt buộc cho sinh viên chuyên ngành quản trị kinh doanh mà còn là nguồn tham khảo quý giá cho các nhà quản lý, nhà tư vấn và những ai quan tâm đến nghệ thuật hoạch định và thực thi chiến lược. Được xuất bản bởi nhà xuất bản Đại học Kinh tế Quốc dân, giáo trình này mang đậm tính "Việt Nam, cơ bản, hiện đại", kết hợp lý thuyết học thuật quốc tế với thực tiễn kinh doanh tại Việt Nam. Nội dung sách được cấu trúc logic thành 4 học phần chính, bao quát toàn bộ quy trình quản trị chiến lược, từ giới thiệu tổng quan, xây dựng chiến lược, thực thi, đánh giá cho đến các ứng dụng chuyên sâu. Cuốn sách quản trị chiến lược pdf này được đánh giá cao nhờ cách tiếp cận tổng hợp, hệ thống hóa các trường phái và công cụ phân tích hiện đại. Nó cung cấp một cái nhìn toàn diện, giúp người đọc hiểu rõ bản chất của chiến lược kinh doanh và vai trò quyết định của nó đối với sự thành công của doanh nghiệp trong bối cảnh môi trường kinh doanh đầy biến động. Các khái niệm cốt lõi như chuỗi giá trị, năm áp lực cạnh tranh của Porter, hay ma trận SWOT đều được trình bày một cách rõ ràng, kèm theo các ví dụ minh họa và bài tập tình huống thực tế, giúp người học dễ dàng tiếp thu và vận dụng.

1.1. Tác giả PGS.TS. Ngô Kim Thanh và nhóm biên soạn

Cuốn Giáo trình Quản trị chiến lược là công trình tâm huyết của tập thể giảng viên Bộ môn Quản trị Doanh nghiệp, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân. Đứng đầu nhóm biên soạn là PGS.TS. Ngô Kim Thanh (chủ biên), một chuyên gia uy tín trong lĩnh vực quản trị kinh doanh. Cùng tham gia biên soạn là các giảng viên, tiến sĩ giàu kinh nghiệm như PGS.TS Lê Văn Tâm, Trương Đức Lực, Vũ Trí Dũng, và nhiều tác giả khác. Sự kết hợp này đảm bảo giáo trình vừa có chiều sâu học thuật, vừa cập nhật những kiến thức quản trị hiện đại. Theo lời nói đầu, nhóm tác giả đã nỗ lực tiếp cận với thực tiễn sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp Việt Nam, đảm bảo giáo trình mang tính "Việt Nam, cơ bản, hiện đại". Đây là yếu tố quan trọng giúp cuốn sách trở thành tài liệu quản trị chiến lược không chỉ phù hợp với sinh viên Quản trị chiến lược NEU mà còn hữu ích cho các nhà quản lý doanh nghiệp trong nước.

1.2. Cấu trúc và nội dung cốt lõi của cuốn giáo trình

Nội dung cuốn giáo trình được chia thành 15 chương, cấu trúc thành 4 học phần rõ ràng, cung cấp một lộ trình học tập logic và toàn diện. Cấu trúc này giúp người đọc, dù là sinh viên hay người đi làm, có thể dễ dàng hệ thống hóa kiến thức. Học phần I giới thiệu chung về chiến lược và quản trị chiến lược. Học phần II tập trung vào quy trình xây dựng chiến lược, bao gồm các công cụ phân tích môi trường kinh doanh, phân tích nội bộ, và lựa chọn chiến lược. Học phần III đi sâu vào việc thực hiện và đánh giá chiến lược. Cuối cùng, Học phần IV mở rộng ra các vấn đề về chiến lược toàn cầu và ứng dụng cho doanh nghiệp vừa và nhỏ. Việc tìm kiếm phiên bản ebook quản trị chiến lược hoặc sách quản trị chiến lược pdf của tài liệu này sẽ giúp người học tiếp cận đề cương môn học một cách thuận tiện nhất.

II. Thách thức cốt lõi Tại sao cần quản trị chiến lược

Trong bối cảnh kinh tế hiện đại, việc xây dựng và thực thi một chiến lược kinh doanh đúng đắn không còn là một lựa chọn mà đã trở thành yếu tố sống còn đối với mọi doanh nghiệp. Giáo trình Quản trị chiến lược năm 2011 đã chỉ rõ những thách thức mà doanh nghiệp phải đối mặt: xu hướng quốc tế hóa, sự khan hiếm nguồn lực, tốc độ phát triển vũ bão của công nghệ và sự thay đổi liên tục trong nhu cầu thị trường. Môi trường kinh doanh ngày càng phức tạp và khó lường, đòi hỏi các nhà quản trị phải có một tầm nhìn dài hạn và một kế hoạch hành động thống nhất. Thiếu một chiến lược rõ ràng, doanh nghiệp sẽ dễ dàng mất phương hướng, phản ứng bị động trước những biến động của thị trường, và không thể tận dụng được các cơ hội kinh doanh. Giáo trình nhấn mạnh, chiến lược kinh doanh đóng vai trò như "kim chỉ nam cho mọi hoạt động", giúp doanh nghiệp nắm bắt cơ hội, đối phó với nguy cơ, và đảm bảo sự phát triển bền vững. Một trong những sai lầm phổ biến là nhầm lẫn giữa chiến lược kinh doanh và kế hoạch kinh doanh ngắn hạn. Trong khi kế hoạch tập trung vào các hoạt động tác nghiệp, chiến lược lại định hình mục tiêu dài hạn và con đường để đạt được lợi thế cạnh tranh. Việc hiểu rõ bản chất và sự khác biệt này là bước đầu tiên để xây dựng một nền tảng quản trị vững chắc, giúp doanh nghiệp không chỉ tồn tại mà còn phát triển vượt trội.

2.1. Sự cần thiết của chiến lược trong môi trường kinh doanh

Môi trường kinh doanh hiện đại đặc trưng bởi sự biến động không ngừng. Các yếu tố như toàn cầu hóa, cách mạng công nghệ, và sự thay đổi trong hành vi người tiêu dùng tạo ra cả cơ hội và thách thức. Giáo trình Quản trị chiến lược khẳng định rằng, trong điều kiện đó, chiến lược giúp doanh nghiệp "chủ động đối phó với những nguy cơ và mối đe dọa trên thương trường". Thay vì bị động phản ứng, một chiến lược được xây dựng bài bản cho phép doanh nghiệp dự báo xu hướng, phân tích môi trường kinh doanh một cách hệ thống và đưa ra các quyết định phù hợp. Nó tạo ra một khuôn khổ để phân bổ nguồn lực hiệu quả, tập trung vào các năng lực cốt lõi và xây dựng lợi thế cạnh tranh bền vững.

2.2. Hậu quả khi doanh nghiệp thiếu tầm nhìn chiến lược dài hạn

Lịch sử kinh doanh đã chứng kiến nhiều doanh nghiệp thất bại không phải vì thiếu vốn hay sản phẩm kém, mà vì thiếu một đường lối chiến lược rõ ràng. Khi không có chiến lược, các quyết định thường mang tính ngắn hạn, cục bộ và thiếu nhất quán. Điều này dẫn đến lãng phí nguồn lực, bỏ lỡ các cơ hội thị trường và dễ bị các đối thủ cạnh tranh vượt mặt. Cuốn bài giảng quản trị chiến lược này chỉ ra rằng, "sự thiếu vắng chiến lược hoặc chiến lược thiết lập không rõ ràng... sẽ làm cho hoạt động của doanh nghiệp mất phương hướng". Hậu quả cuối cùng là sự suy giảm về doanh thu, lợi nhuận và vị thế trên thị trường, thậm chí dẫn đến phá sản.

III. Hướng dẫn các khái niệm và mô hình quản trị chiến lược cốt lõi

Để tiếp cận môn học, Giáo trình Quản trị chiến lược 2011 bắt đầu bằng việc hệ thống hóa các khái niệm nền tảng. Chiến lược, có nguồn gốc từ quân sự, được định nghĩa trong kinh doanh là “nghệ thuật phối hợp các hoạt động và điều khiển chúng nhằm đạt tới mục tiêu dài hạn của doanh nghiệp”. Cuốn sách giới thiệu các định nghĩa kinh điển của Chandler, Quinn, và Michael Porter, qua đó làm nổi bật bản chất của chiến lược là việc tạo ra sự khác biệt và lợi thế cạnh tranh. Quản trị chiến lược được định nghĩa là một quá trình bao gồm ba giai đoạn chính: hoạch định, thực thi và đánh giá. Đây là một quy trình liên tục và năng động, đòi hỏi sự tham gia của các nhà quản trị ở mọi cấp. Để làm rõ hơn, giáo trình giới thiệu các thuật ngữ cơ bản như: chiến lược gia, chức năng nhiệm vụ, cơ hội và thách thức, điểm mạnh và điểm yếu, mục tiêu dài hạn, và chính sách. Một trong những điểm sáng của chương đầu tiên là việc giới thiệu và phân tích các mô hình quản trị chiến lược phổ biến, đặc biệt là mô hình của F. David. Mô hình này cung cấp một khung làm việc rõ ràng, thể hiện mối quan hệ logic giữa các bước công việc, từ việc xác định sứ mệnh, phân tích môi trường, lựa chọn chiến lược, đến thực thi và kiểm soát. Các slide quản trị chiến lược thường trực quan hóa mô hình này để giúp sinh viên dễ hình dung quy trình tổng thể.

3.1. Nguồn gốc và các định nghĩa kinh điển về chiến lược

Thuật ngữ "chiến lược" (strategos) bắt nguồn từ Hy Lạp cổ đại, dùng trong lĩnh vực quân sự. Kể từ thập kỷ 60 của thế kỷ XX, nó được ứng dụng rộng rãi vào kinh doanh. Giáo trình trích dẫn định nghĩa của Chandler (1962): chiến lược là “việc xác định các mục tiêu, mục đích cơ bản dài hạn của doanh nghiệp và việc áp dụng một chuỗi các hành động cũng như việc phân bổ các nguồn lực cần thiết để thực hiện mục tiêu này”. Bên cạnh đó, quan điểm của Michael Porter cũng được nhấn mạnh: "Chiến lược cạnh tranh liên quan đến sự khác biệt. Đó là việc lựa chọn cẩn thận một chuỗi hoạt động khác biệt để tạo ra một tập hợp giá trị độc đáo". Những định nghĩa này cho thấy bản chất của chiến lược là sự lựa chọn và tập trung để tạo ra lợi thế cạnh tranh.

3.2. Ba giai đoạn cốt lõi của quá trình quản trị chiến lược

Quá trình quản trị chiến lược được chia thành ba giai đoạn chính: Hoạch định chiến lược, Thực thi chiến lược, và Đánh giá chiến lược. Hoạch định là giai đoạn xác định sứ mệnh, phân tích môi trường, thiết lập mục tiêu và lựa chọn chiến lược. Thực thi, được coi là giai đoạn hành động, bao gồm việc thiết lập mục tiêu thường niên, chính sách và phân bổ nguồn lực để hiện thực hóa chiến lược. Cuối cùng, Đánh giá là quá trình xem xét lại các yếu tố nền tảng, đo lường hiệu quả thực hiện và tiến hành các điều chỉnh cần thiết. Ba giai đoạn này tạo thành một chu trình liên tục, giúp doanh nghiệp thích ứng với sự thay đổi của môi trường.

IV. Bí quyết hoạch định Các công cụ phân tích chiến lược hiệu quả

Học phần II của Giáo trình Quản trị chiến lược tập trung vào giai đoạn hoạch định, cung cấp một bộ công cụ phân tích toàn diện để xây dựng chiến lược. Quá trình này bắt đầu bằng việc phân tích môi trường kinh doanh bên ngoài để xác định các cơ hội và thách thức. Giáo trình giới thiệu chi tiết mô hình năm áp lực cạnh tranh của Porter, một công cụ kinh điển để đánh giá mức độ hấp dẫn của một ngành. Mô hình này phân tích năm lực lượng chính: đối thủ cạnh tranh trong ngành, nguy cơ từ đối thủ tiềm ẩn, áp lực từ sản phẩm thay thế, quyền thương lượng của nhà cung cấp và quyền thương lượng của khách hàng. Bên cạnh đó, các yếu tố môi trường vĩ mô (chính trị, kinh tế, xã hội, công nghệ - PEST) cũng được đề cập. Tiếp theo, cuốn sách hướng dẫn cách phân tích môi trường nội bộ để nhận diện điểm mạnh và điểm yếu. Các công cụ chủ chốt được trình bày bao gồm phân tích chuỗi giá trị (Value Chain) để xác định các hoạt động tạo ra giá trị và phân tích nguồn lực để tìm ra năng lực cốt lõi. Sau khi đã có cái nhìn tổng thể về môi trường bên ngoài và nội bộ, các nhà chiến lược sẽ sử dụng các ma trận kết hợp để hình thành và lựa chọn chiến lược. Ma trận SWOT là công cụ cơ bản để kết hợp điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức. Ngoài ra, các ma trận phức tạp hơn như ma trận BCG (Boston Consulting Group) hay ma trận GE/McKinsey cũng được giới thiệu để giúp doanh nghiệp quản lý danh mục đầu tư kinh doanh của mình.

4.1. Phân tích môi trường vĩ mô và ngành với mô hình Porter

Để thành công, doanh nghiệp phải hiểu rõ sân chơi của mình. Giáo trình Quản trị chiến lược dành một chương quan trọng để hướng dẫn phân tích môi trường bên ngoài. Mô hình năm áp lực cạnh tranh của Porter là trọng tâm, giúp xác định cấu trúc và mức độ cạnh tranh của ngành. Việc phân tích kỹ lưỡng năm lực lượng này cho phép doanh nghiệp xác định các yếu tố then chốt ảnh hưởng đến lợi nhuận và từ đó xây dựng các chiến lược để đối phó hiệu quả. Đây là bước không thể thiếu trước khi xây dựng bất kỳ chiến lược cạnh tranh nào.

4.2. Đánh giá nội bộ qua ma trận SWOT và phân tích chuỗi giá trị

Lợi thế cạnh tranh không chỉ đến từ việc nắm bắt cơ hội bên ngoài mà còn từ việc phát huy các nguồn lực nội tại. Phân tích chuỗi giá trị giúp doanh nghiệp mổ xẻ các hoạt động của mình, từ hậu cần đầu vào, sản xuất, đến marketing và dịch vụ, để xác định đâu là khâu tạo ra giá trị lớn nhất. Dựa trên phân tích này và các yếu tố khác, ma trận SWOT được sử dụng để tổng hợp các điểm mạnh (Strengths), điểm yếu (Weaknesses), cơ hội (Opportunities), và thách thức (Threats), tạo cơ sở để hình thành các phương án chiến lược khả thi.

4.3. Lựa chọn chiến lược cấp công ty và chiến lược cạnh tranh

Sau khi phân tích, giai đoạn tiếp theo là lựa chọn chiến lược phù hợp. Giáo trình phân loại chiến lược theo các cấp độ khác nhau. Ở cấp độ kinh doanh, các chiến lược cạnh tranh chung của Michael Porter được đề cập, bao gồm chiến lược chi phí thấp, khác biệt hóa, và tập trung. Ở cấp độ công ty, các chiến lược tăng trưởng (thâm nhập thị trường, phát triển sản phẩm), chiến lược đa dạng hóa, hay chiến lược suy giảm được phân tích. Các công cụ như ma trận BCG giúp các tập đoàn đa ngành quyết định nên đầu tư, duy trì hay thoái vốn khỏi các đơn vị kinh doanh chiến lược (SBU) của mình.

V. Phương pháp thực thi và đánh giá chiến lược trong thực tiễn

Một chiến lược dù được hoạch định xuất sắc đến đâu cũng sẽ trở nên vô giá trị nếu không được thực thi hiệu quả. Giáo trình Quản trị chiến lược năm 2011 nhấn mạnh rằng giai đoạn thực thi thường là giai đoạn khó khăn và phức tạp nhất, đòi hỏi sự quyết tâm, kỹ năng lãnh đạo và sự đồng lòng của toàn bộ tổ chức. Quá trình này bao gồm ba hoạt động chính: thiết lập các mục tiêu thường niên, xây dựng các chính sách cụ thể cho từng bộ phận, và phân bổ nguồn lực (tài chính, nhân sự, công nghệ) một cách hợp lý. Để thực thi thành công, doanh nghiệp cần điều chỉnh cơ cấu tổ chức sao cho phù hợp với chiến lược mới, xây dựng một văn hóa doanh nghiệp hỗ trợ, và kết nối hệ thống đãi ngộ, khen thưởng với kết quả thực hiện. Giai đoạn cuối cùng của quy trình là đánh giá chiến lược. Do môi trường kinh doanh luôn biến động, mọi chiến lược đều có thể trở nên lỗi thời. Vì vậy, việc đánh giá và kiểm soát là hoạt động mang tính sống còn. Quá trình này bao gồm: xem xét lại các cơ sở nền tảng của chiến lược (các phân tích về môi trường), đo lường mức độ thực hiện so với mục tiêu đã đề ra, và thực hiện các hành động điều chỉnh. Các câu hỏi ôn tập quản trị chiến lược và bài tập tình huống trong giáo trình thường tập trung vào việc phân tích các sai lầm trong thực thi và đề xuất giải pháp khắc phục.

5.1. Các yếu tố then chốt trong giai đoạn thực thi chiến lược

Thực thi chiến lược là quá trình biến kế hoạch trên giấy thành hành động thực tế. Nó đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa các cấp. Các nhà quản trị cần cụ thể hóa chiến lược tổng thể thành các mục tiêu hàng năm có thể đo lường được cho từng phòng ban. Việc xây dựng chính sách rõ ràng, phân bổ nguồn lực đầy đủ và thiết lập một cơ cấu tổ chức linh hoạt là những yếu tố quyết định. Quan trọng hơn cả là khả năng truyền thông và tạo động lực cho nhân viên, để họ hiểu và cam kết với mục tiêu chung của doanh nghiệp.

5.2. Công cụ và quy trình đánh giá kiểm soát chiến lược

Đánh giá chiến lược cần được thực hiện một cách thường xuyên, không chỉ đợi đến cuối kỳ. Hoạt động này giúp phát hiện sớm các sai lệch và những thay đổi bất ngờ từ môi trường. Các nhà quản trị cần so sánh kết quả thực tế với các chỉ tiêu đã đề ra (KPIs) về tài chính, thị phần, sự hài lòng của khách hàng... Nếu có sự khác biệt đáng kể, cần phân tích nguyên nhân và thực hiện các hành động điều chỉnh. Hành động này có thể là điều chỉnh cách thức thực thi, hoặc thậm chí là xem xét lại và thay đổi chính chiến lược đã chọn.

Nội dung chính

TỔNG QUAN HỌC THUẬT: GIÁO TRÌNH QUẢN TRỊ CHIẾN LƯỢC (ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN)

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Quản trị chiến lược do Bộ môn Quản trị Doanh nghiệp thuộc Trường Đại học Kinh tế Quốc dân biên soạn, do PGS. Ngô Kim Thanh chủ biên cùng tập thể tác giả (PGS.TS. Lê Văn Tâm, Trương Đức Lực, TS. Nguyễn Thành Độ, TS. Vũ Trí Dũng, TS. Phạm Thị Nhuận, Đặng Vũ Đại, Phan Đăng Tuất), được Nhà xuất bản Đại học Kinh tế Quốc dân phát hành năm 2011 (ISBN: 9786049096563).

+-----------------------------------------------------------------------------------+
| THÔNG TIN XUẤT BẢN VÀ PHÂN BỔ CHƯƠNG TRÌNH                                        |
+------------------------+----------------------------------------------------------+
| Đơn vị đào tạo         | Trường Đại học Kinh tế Quốc dân - Khoa QTKD              |
| Chủ biên               | PGS. Ngô Kim Thanh                                       |
| Phân loại thư viện     | 658 . DKF0007p-CIP                                       |
| Quy mô cấu trúc        | 15 Chương - 04 Học phần                                  |
| Định mức giảng dạy     | 120 tiết (8 học trình) - Chuyên ngành Quản trị Doanh nghiệp |
|                        | 60 tiết (4 học trình) - Khối ngành Quản trị Kinh doanh   |
| Vị trí môn học         | Bắt buộc (Ngành QTKD) / Tự chọn (Tài chính, Ngân hàng)   |
+------------------------+----------------------------------------------------------+

Về vị trí trong chương trình đào tạo, môn học Quản trị chiến lược là học phần bắt buộc đối với sinh viên chuyên ngành Quản trị kinh doanh và Quản trị doanh nghiệp, đồng thời là môn học tự chọn cho các khối ngành Tài chính - Ngân hàng và Quản lý kinh tế. Môn học được phân bổ 120 tiết (tương đương 8 học trình) đối với sinh viên chuyên ngành sâu về Quản trị doanh nghiệp và 60 tiết (tương đương 4 học trình) cho các chuyên ngành Quản trị kinh doanh tổng quát.

Mục tiêu học tập của giáo trình là trang bị cho người học hệ thống lý luận khoa học, phương pháp luận phân tích và các công cụ thực hành trong việc hoạch định, triển khai và kiểm soát chiến lược kinh doanh. Nội dung hướng đến việc hình thành tư duy quản trị dài hạn, năng lực thích ứng với sự biến động của môi trường kinh doanh và kỹ năng ra quyết định ở các cấp quản trị trong tổ chức.

Về cấu trúc và cách tiếp cận, công trình gồm 15 chương chia làm 4 học phần, kế thừa các thành tựu nghiên cứu quản trị chiến lược quốc tế (đặc biệt từ Hoa Kỳ và Nhật Bản), đồng thời tích hợp dữ liệu thực nghiệm tại Việt Nam theo định hướng "Việt Nam, cơ bản, hiện đại". Điểm đặc sắc của giáo trình thể hiện ở việc hệ thống hóa quy trình quản trị thành ba giai đoạn logic liên hoàn (hoạch định, thực thi, đánh giá), kết hợp phân tích năng lực cốt lõi và mở rộng phạm vi ứng dụng sang khối doanh nghiệp vừa và nhỏ.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Toàn bộ 15 chương của giáo trình được cấu trúc thành 4 học phần có tính phát triển logic từ tổng quan đến chi tiết, từ lý thuyết đến thực hành:

1. Học phần I: Giới thiệu chung về chiến lược và quản trị chiến lược (Chương 1 - Chương 2): Trình bày nguồn gốc thuật ngữ strategos, bản chất, đặc trưng và ba cấp độ quản trị chiến lược (cấp công ty, cấp cơ sở - SBU, cấp chức năng). Nội dung làm rõ quy trình xây dựng bản tuyên bố sứ mệnh, hệ thống mục tiêu dài hạn, các chuẩn mực đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.
2. Học phần II: Xây dựng chiến lược (Chương 3 - Chương 9): Tập trung vào kỹ thuật phân tích môi trường bên ngoài (vĩ mô, vi mô, ngành) nhằm chỉ rõ cơ hội và thách thức; kiểm soát môi trường nội bộ nhằm nhận diện điểm mạnh, điểm yếu và năng lực cốt lõi; sử dụng các mô hình ma trận để phân tích và lựa chọn phương án chiến lược phù hợp.
3. Học phần III: Thực hiện và đánh giá chiến lược (Chương 10 - Chương 13): Hướng dẫn chuyển hóa ý đồ chiến lược thành hành động tác nghiệp thông qua thiết lập mục tiêu thường niên, xây dựng chính sách bộ phận, phân bổ nguồn lực, điều chỉnh cơ cấu tổ chức và gắn kết văn hóa doanh nghiệp. Học phần kết thúc bằng quy trình 3 bước đánh giá: xem xét các tiền đề môi trường, đo lường thành tích thực tế và tiến hành điều chỉnh.
4. Học phần IV: Chiến lược toàn cầu của doanh nghiệp và ứng dụng quản trị chiến lược vào doanh nghiệp vừa và nhỏ (Chương 14 - Chương 15): Phân tích các mô hình thâm nhập thị trường quốc tế và đặc thù quản trị chiến lược trong điều kiện giới hạn nguồn lực của các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình tổng hợp và đối chiếu các trường phái lý thuyết kinh điển trên thế giới:

• Hệ thống định nghĩa chiến lược: Phân tích quan điểm của Alfred Chandler (1962) về việc gắn kết mục tiêu dài hạn với phân bổ nguồn lực; tiếp cận của James Brian Quinn (1980) về tính tích hợp logic; định nghĩa của Gerry Johnson và Kevan Scholes về việc định vị nguồn lực trong môi trường biến động; mô hình của Kenneth Andrews (The Concept of Corporate Strategy) đặt nền móng cho phân tích điểm mạnh - điểm yếu và cơ hội - đe dọa.
• Lợi thế cạnh tranh và tính khác biệt: Tích hợp luận điểm của Bruce Henderson (Tập đoàn tư vấn Boston - BCG) và Michael Porter về việc xác lập chuỗi hoạt động khác biệt nhằm tạo ra giá trị độc đáo cho khách hàng.
• Mô hình quá trình quản trị chiến lược: Cấu trúc hóa mô hình toàn diện 3 giai đoạn của Fred R. David, kết hợp với mô hình tương tác phản hồi chịu ảnh hưởng từ phương thức quản trị của Nhật Bản.
• Mô hình xác định ngành kinh doanh 3 chiều của Derek Abell: Định vị hoạt động doanh nghiệp dựa trên ba trục quan hệ: Nhóm khách hàng mục tiêu (Ai cần thỏa mãn?), Nhu cầu khách hàng (Thỏa mãn điều gì?), và Kỹ năng/Năng lực độc đáo (Thỏa mãn bằng cách nào?).
• Khung lý thuyết về trách nhiệm xã hội và đạo đức kinh doanh: Khảo cứu mô hình phân loại 4 cấp độ trách nhiệm của Pierre G. Bergeron (kinh tế, pháp lý, tinh thần, định đoạt), đặt trong thế đối sánh với quan điểm tối đa hóa lợi nhuận của Milton Friedman.

+---------------------------------------------------------------------------------+
| MÔ HÌNH XÁC ĐỊNH NGÀNH KINH DOANH THEO DEREK ABELL (TRÍCH XUẤT CHƯƠNG 2)       |
+-------------------+-------------------------------------------------------------+
| Trục phân tích    | Nội dung xác lập                                            |
+-------------------+-------------------------------------------------------------+
| Trục 1: Khách hàng| Nhận diện các phân khúc và nhóm đối tượng cần phục vụ       |
| Trục 2: Nhu cầu   | Xác định giá trị và công năng cụ thể cần cung cấp           |
| Trục 3: Năng lực  | Ứng dụng nguồn lực, công nghệ và kỹ năng độc đáo để đáp ứng |
+-------------------+-------------------------------------------------------------+

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng phân tích (Analytical Skills): Năng lực nhận diện tín hiệu biến động từ môi trường vĩ mô, đo lường áp lực cạnh tranh ngành, định vị năng lực cốt lõi nội bộ và thực hiện kỹ thuật phân tích khoảng cách mục tiêu (Gap Analysis).
• Kỹ năng kỹ thuật (Technical Skills): Thiết lập hệ thống mục tiêu thường niên có khả năng đo lường định lượng; xây dựng quy chế phân bổ nguồn lực; thiết kế các chính sách chức năng (Marketing, Sản xuất, R&D, Tài chính, Nhân sự).
• Kỹ năng thực hành quản trị (Practical Competencies): Khả năng điều phối và kết nối giữa các cấp quản trị (cấp toàn công ty, cấp đơn vị kinh doanh, cấp phòng ban); thiết lập hệ thống thông tin phục vụ giám sát và ra quyết định điều chỉnh chiến lược.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế phục vụ phương pháp sư phạm tích cực, kết hợp truyền đạt lý luận với phân tích tình huống thực tế và thảo luận tương tác.

• Phương pháp sư phạm: Đặt trọng tâm vào tư duy logic đa chiều. Người học được yêu cầu không chỉ tiếp cận các văn bản chiến lược đơn lẻ mà phải nắm bắt bản chất của quản trị chiến lược như một phương thức giao tiếp và cam kết nội bộ xuyên suốt các cấp quản lý.
• Hệ thống bài tập và Case Studies: Mỗi chương đều tích hợp hệ thống câu hỏi thảo luận, bài tập thực hành và nghiên cứu tình huống điển hình. Giáo trình trích dẫn và phân tích các trường hợp thực chứng từ quốc tế và Việt Nam:
  • Phân tích vai trò của hệ thống thông tin chiến lược qua trường hợp Tổng giám đốc John Akers tại Tập đoàn IBM.
  • Phân tích quy trình lập kế hoạch dài hạn của William Dearden tại Công ty Thực phẩm Hershey (đạt tỷ suất sinh lợi 22%/năm trong thập niên 1980).
  • Nghiên cứu chi phí đầu tư dài hạn cho R&D qua trường hợp sản phẩm dao cạo Mach 3 của Gillette (đầu tư 1,2 tỷ USD, huy động 500 nhà khoa học trong 10 năm để chiếm 70% thị phần).
  • Phân tích cấu trúc kinh doanh đa ngành tại Việt Nam thông qua mô hình Công ty Đường Lam Sơn và các đơn vị thành viên.
• Phương pháp kiểm tra, đánh giá: Kết hợp giữa đánh giá quá trình (mức độ tham gia thảo luận trên lớp, kết quả xử lý bài tập nhóm theo định hướng câu hỏi ôn tập) và đánh giá kết thúc học phần (bài thi tự luận tổng hợp hoặc đề án xây dựng chiến lược cho một doanh nghiệp cụ thể).
• Hướng dẫn tự học: Tài liệu cung cấp hệ thống câu hỏi định hướng ở cuối mỗi chương, yêu cầu người học tự so sánh các khái niệm (chiến lược kinh doanh, kế hoạch kinh doanh, phương án kinh doanh, dự án kinh doanh), tự phân tích các mô hình và liên hệ với các biến động kinh tế thực tế.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Trong lần tái bản này, giáo trình có những bổ sung và cập nhật quan trọng nhằm đáp ứng sự phát triển của lý thuyết quản trị hiện đại và bối cảnh kinh tế mới:

+---------------------------------------------------------------------------------+
| CÁC ĐIỂM CẬP NHẬT TRONG ẤN BẢN TÁI BẢN                                         |
+------------------------+--------------------------------------------------------+
| Kỹ thuật phân tích     | Bổ sung phân tích năng lực cốt lõi và nội bộ           |
| Hạ tầng thông tin      | Tích hợp hệ thống trao đổi dữ liệu điện tử (EDI)        |
| Chuẩn mực vận hành     | Lồng ghép 3 bước thể chế hóa đạo đức kinh doanh        |
| Tính ứng dụng thực tiễn| Cung cấp chương riêng cho khối doanh nghiệp vừa và nhỏ |
+------------------------+--------------------------------------------------------+

1. Cập nhật công cụ phân tích hiện đại: Bổ sung sâu các kỹ thuật phân tích chiến lược mới, phương pháp đánh giá môi trường nội bộ và đặc biệt là kỹ thuật xác định năng lực cốt lõi của doanh nghiệp.
2. Tích hợp vai trò của công nghệ thông tin: Phân tích tác động của công nghệ thông tin và viễn thông đối với việc xây dựng hệ thống thông tin chiến lược; đưa ví dụ về ứng dụng hệ thống trao đổi dữ liệu điện tử (EDI) trong việc thay đổi phương thức vận hành doanh nghiệp.
3. Thể chế hóa đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội: Đưa vấn đề đạo đức kinh doanh từ nhận thức vào quy trình 3 bước cụ thể (lãnh đạo kết hợp đạo đức với văn hóa; thể hiện trong sứ mệnh; kiểm soát bằng công cụ thưởng, phạt, sa thải).
4. Tính kết nối thực tiễn Việt Nam: Dung hòa các mô hình học thuật phương Tây với đặc thù quản trị tại các doanh nghiệp Việt Nam, đồng thời dành riêng một chương nghiên cứu giải pháp quản trị chiến lược cho doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

+---------------------------------------------------------------------------------+
| PHÂN LOẠI ĐỐI TƯỢNG VÀ YÊU CẦU TIÊN QUYẾT                                       |
+---------------------+-----------------------------------------------------------+
| Nhóm người học      | Sinh viên năm 3-4 chuyên ngành QTKD, Quản trị Doanh nghiệp|
|                     | Học viên Cao học Quản trị kinh doanh (MBA)                |
|                     | Sinh viên ngành phụ: Tài chính, Ngân hàng, Quản lý kinh tế|
+---------------------+-----------------------------------------------------------+
| Điều kiện tiên quyết| Quản trị học, Kinh tế vi mô, Kinh tế vĩ mô, Marketing,     |
| (Prerequisites)     | Quản trị Tài chính, Quản trị Tác nghiệp                   |
+---------------------+-----------------------------------------------------------+
| Nhóm nghiên cứu &   | Giảng viên đại học khối ngành kinh tế                     |
| Thực hành           | Chuyên gia tư vấn chiến lược, Giám đốc điều hành          |
+---------------------+-----------------------------------------------------------+

• Sinh viên bậc đại học: Giáo trình phục vụ trực tiếp cho sinh viên năm thứ ba và năm thứ tư thuộc chuyên ngành Quản trị Doanh nghiệp, Quản trị Kinh doanh tổng hợp, cùng sinh viên các ngành Tài chính - Ngân hàng, Quản lý Kinh tế học tập môn học này dưới dạng môn học lựa chọn.
• Học viên sau đại học: Cung cấp tài liệu hệ thống hóa khung lý thuyết cho học viên cao học chuyên ngành Quản trị kinh doanh (MBA) và các khóa đào tạo nâng cao về điều hành doanh nghiệp.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Để tiếp thu hiệu quả nội dung giáo trình, người học cần hoàn thành các học phần nền tảng: Quản trị học đại cương, Kinh tế vi mô, Kinh tế vĩ mô, Marketing căn bản, Quản trị tài chính và Quản trị tác nghiệp/sản xuất.
• Giảng viên và chuyên gia thực hành: Là tài liệu tham khảo chuẩn mực để giảng viên thiết kế đề cương bài giảng và hệ thống kiểm tra; đồng thời cung cấp khung phương pháp luận cho các chuyên gia tư vấn quản trị và các nhà quản lý doanh nghiệp trong quá trình xây dựng chiến lược thực tế.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Giáo trình được biên soạn phục vụ sinh viên đại học chuyên ngành Quản trị doanh nghiệp, Quản trị kinh doanh; sinh viên các khối ngành kinh tế có học phần liên quan; học viên sau đại học (MBA); cùng đội ngũ giảng viên và chuyên gia làm công tác tư vấn quản trị doanh nghiệp.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi tiếp cận giáo trình?

Người học cần có kiến thức cơ sở về Quản trị học, Kinh tế học vi mô - vĩ mô, Quản trị Marketing, Quản trị Sản xuất và Quản trị Tài chính để có thể hiểu và vận dụng các công cụ tích hợp trong quản trị chiến lược.

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu khác cùng môn học?

Công trình kết hợp có hệ thống giữa trường phái quản trị phương Tây (Fred R. David, Michael Porter) và cách tiếp cận của Nhật Bản; bổ sung chuyên sâu kỹ thuật phân tích năng lực cốt lõi; đồng thời có chương riêng biệt phân tích việc ứng dụng quản trị chiến lược trong khối doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) tại Việt Nam.

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả cao?

Người học nên tiếp cận tuần tự theo 4 học phần, kết hợp đọc kỹ lý thuyết với việc giải quyết các câu hỏi thảo luận cuối mỗi chương; thực hành phân tích các case study (như IBM, Hershey, Gillette, Đường Lam Sơn) và thu thập dữ liệu doanh nghiệp thực tế để tự xây dựng các ma trận chiến lược.

5. Giáo trình có tích hợp các tài liệu và công cụ bổ trợ nào?

Giáo trình cung cấp hệ thống sơ đồ hóa quy trình (mô hình Fred R. David, mô hình Derek Abell, sơ đồ phân tích khoảng cách, sơ đồ ba cấp quản trị chiến lược), các bảng biểu phân loại mục tiêu, các ví dụ điển hình quốc tế và hệ thống 10-15 câu hỏi thảo luận, ôn tập sau mỗi chương.

---

Kết luận

Giáo trình Quản trị chiến lược của Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (chủ biên: PGS. Ngô Kim Thanh) xác lập một hệ thống tài liệu chuẩn mực về phương pháp luận và kỹ thuật quản trị chiến lược trong doanh nghiệp. Giá trị cốt lõi của cuốn sách nằm ở việc chuẩn hóa 3 giai đoạn quản trị: Hoạch định, Thực thi và Đánh giá chiến lược trên ba cấp độ tổ chức (cấp doanh nghiệp, cấp đơn vị kinh doanh và cấp chức năng).

Lộ trình học tập khuyến nghị bắt đầu từ việc nắm vững cơ sở lý thuyết và xác định sứ mệnh (Học phần I), chuyển sang làm chủ các công cụ phân tích môi trường và năng lực cốt lõi (Học phần II), tiếp tục nghiên cứu thể chế hóa thực thi và đo lường điều chỉnh (Học phần III), sau đó mở rộng sang môi trường kinh doanh toàn cầu và doanh nghiệp vừa và nhỏ (Học phần IV). Người học nên kết hợp nghiên cứu giáo trình cùng các công trình khoa học kinh điển được trích dẫn (Chandler, Porter, Fred R. David, Derek Abell) và hệ thống báo cáo tài chính thực tế của doanh nghiệp để phát triển năng lực quản trị toàn diện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1, 4 (111V), 5, 9,10.S Đặng Vũ Đại, TS. Phạm Thị Nhuận, biên soạn chương 8, 13. Phan Đăng Tuất, biên soạn chương 15. Ngô Kim Thanh, Chủ nhiệm Bộ môn Quản trị doanh nghiệp chú biên.

Mặc dầu Bộ môn và nhóm biên soạn đã có rất nhiều cố gắng, nhưng do đây là môn học có nhiều nội dung và các quan điểm khác nhau, do vậy giáo trình không tránh khỏi thiểu sót. Rất mong sự nhận xét, gốp ý của các thây, cô và các bạn sinh viên để lần xuất bản sau được hoàn thiện hơn. Bộ môn Quản trị doanh nghiệp xin bày tỏ lòng cảm ơn đến Ban lãnh đạo nhà trường, đến Hội đông khoa học trường, đến GS. Nguyễn Đình Phan và các bạn đồng nghiệp đã có nhiều gợi ý, nhận xét và động viên trong quá trình biên soạn.

Bộ môn Quản trị doanh nghiệp HOC PHANI _ GIGI THIEU CHUNG VE QUAN TRI CHIEN LUGC a. Chuong 1 _ TONG QUAN VE QUAN T Rl CHIEN Luge Đo xu hướng quốc tế hoá cùng với sự khan hiểm các nguồn lực ngày càng gia tăng, sự phát triển như vũ bão của công nghệ, sự thay đổi nhu câu của thị trường, làm cho môi trường kinh doanh ngày còng phúc tạp và biến động thường xuyên. Với một điều kiện môi trường kinh doanh như vậy đòi hỏi các doanh nghiệp phải có chiến lược kinh doanh đúng đắn thì mới có khả năng nắm bắt cơ hội, tranh duoc nguy cơ, đẩm bdo sự phát triển ổn định và bên vững của doanh nghiệp. Để thấy rõ được nội dung và vai trò của chiến lược và quản trị chiến lược trong chương này giới thiệu tông quan về chiến lược, quản trị chiến lược, nguồn gốc của nó và những đặc trưng cơ bản của chiễn lược.

KHAI NIEM, DAC TRUNG VA VAI TRO CỦA CHIẾN LƯỢC TRONG DOANH NGHIỆP 1. Nguồn gốc chiến lược và khói niệm chiến lược kinh doanh “Chiến lược" là thuật ngữ bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp “Strategos” dựng trong quân sự, nhà lý luận quân sự thời cận đại Clawzevit cũng cho rằng: Chiến lược quân sự là nghệ thuật chỉ huy ở vị trí ưu thế. Một xuất bản của từ điển Larous coi: chiến lược là nghệ thuật chỉ huy các phương tiện để giành chiến thắng. Học giả Đào Duy Anh, trong từ điển tiếng Việt đã viết: chiến lược là các kế hoạch đặt ra để giành thắng lợi trên một hay nhiều mặt trận.

Như vậy, trong lĩnh vực quân sự, thuật ngữ chiến lược nói chung đã được coi như một nghệ thuật chỉ huy nhằm giành thắng lợi của một cuộc chiến tranh. Ter thập kỷ 60, thé ky XX, chiến lược được ứng dụng vào lĩnh vực kinh doanh và thuật ngữ "Chiến lược kinh doanh" ra đời. Quan niệm về chiến lược kinh doanh phát triển dần theo thời gian và người ta tiếp cận nó theo nhiều cách khác nhau. : Nam 1962, Chandler dinh nghia chiến lược như là “việc xác định các mục tiêu, mục đích cơ bản đài hạn của doanh nghiệp và việc áp dụng một chuỗi các hành động cũng nhự việc phân bồ các nguôn lục cần thiết để thực hiện mục tiéu nay” (Chandler, A.

Strategy and Structure. MIT Press ) Đến những năm 1980 Quinn da dua ra định nghĩa có tính khái quát hơn “Chiến lược là mô thức hay kế hoạch tích hep cdc muc tiêu chính yếu, các chỉnh sách, và chuỗi hành động vào một tong thé được cỗ kết một cách chặt chế “(Quinn, J. Strategies for Change: Logical Incrementalism. Homewood, Illinois, Irwin).