SỞ LAO ĐỘNG – THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI ĐỒNG THÁP TRƯỜNG TRUNG CẤP THÁP MƯỜI GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN: PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-TCTM ngày tháng năm của Hiệu trưởng Trường Trung cấp Tháp Mười. Tháp Mười TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. LỜI GIỚI THIỆU Phát triển cộng đồng tại Việt Nam rất gần gũi với các chủ trương chính sách của nhà nước như chương trình Xoá đói giảm nghèo, Quy chế Dân chủ cơ sở, Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá ở khu dân cư, hoặc những nỗ lực cải thiện đời sống của người dân xuất phát từ dưới lên, với sự hỗ trợ của chính quyền.
Phát triển cộng đồng như một phương pháp can thiệp của công tác xã hội bên cạnh phương pháp công tác xã hội cá nhân và nhóm trong thực hành công tác xã hội chuyên nghiệp. Phương pháp phát triển cộng đồng nhằm vận động, tổ chức và nâng cao năng lực cho người dân trong các khu vực dân cư. Qua đó, người dân có thể tham gia và tự quyết định mọi việc liên quan đến cải thiện và nâng cao đời sống của họ. Môn học Phát triển cộng đồng sẽ giúp học sinh liên hệ với thực tế qua các hoạt động tại các địa phương, và các dự án phát triển cộng đồng đang được thực hiện nhiều nơi đặc biệt tại các khu vực dân cư nghèo, ở cả nông thôn và thành thị.
Trong quá trình biên soạn, nhóm tác giả cảm ơn sự phối hợp và những ý kiến góp ý có giá trị từ các giảng viên Trường Đại học Đồng Tháp, Trường Đại học Sư phạm kỹ thuật Vĩnh Long và các đơn vị giáo dục nghề nghiệp bạn. Nhóm tác giả hy vọng rằng tài liệu này sẽ cung cấp những kiến thức, kỹ năng và những công cụ hữu ích cho việc giảng dạy, học tập trong quá trình đào tạo nghề công tác xã hội. Trong quá trình xây dựng giáo trình, vì là sự vận dụng, lồng ghép từ nhiều nguồn tài liệu tham khảo nên chắc chắn giáo trình không tránh khỏi những sai sót, các tác giả mong đón nhận và rất cảm ơn các góp ý của quý đồng nghiệp, quý đọc giả. Tham gia thực hiện 1.
Nguyễn Văn Cường MỤC LỤC LỜI GIỚI THIỆU.3 PHẦN A: LÝ THUYẾT VỀ PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG.8 BÀI 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG. Khái niệm phát triển.Khái niệm phát triển cộng đồng. Sơ lược lịch sử hình thành và phát triển của khoa học về phát triển cộng đồng. Lịch sử ra đời và phát triển:.
Phát triển cộng đồng là một khoa học và nghề nghiệp. Phát triển cộng đồng ở Việt Nam. Đặc điểm phát triển cộng đồng tại Việt Nam. Hội Phụ nữ với phát triển cộng đồng.
Đoàn TN với phát triển cộng đồng. Các tổ chức dân sự xã hội khác. Sự phối hợp với các tổ chức dân sự xã hội. Quan điểm, nguyên tắc hành động trong phát triển cộng đồng.
Quan điểm định hướng trong phát triển cộng đồng. Mục tiêu của phát triển cộng đồng. Nguyên tắc hành động trong phát triển cộng đồng. Giới và Phát triển.
Nguyên tắc và thực hành giới trong phát triển cộng đồng. Khuyến khích nam giới, phụ nữ và trẻ em tham gia phát triển cộng đồng. Tiến trình phát triển cộng đồng. Tìm hiểu phân tích cộng đồng:.
Thức tỉnh cộng đồng:. Tăng năng lực cho cộng đồng:. Phát triển năng lực tự quản:. Vai trò, phẩm chất của tác viên cộng đồng.19 BÀI 2: TỔ CHỨC CÁC HÌNH THỨC HOẠT ĐỘNG TRONG PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG.
Khái niệm và tiến trình tổ chức cộng đồng. Khái niệm tổ chức cộng đồng. Tiến trình tổ chức cộng đồng. Tuyên truyền, vận động trong cộng đồng.
Các hình thức tuyên truyền vận động:. Phát triển năng lực tự quản trong cộng đồng. Nét đặc trưng của tính tự quản cộng đồng:. Các năng lực tự quản cộng đồng:.
Vai trò của phụ nữ trong tự quản cộng đồng:.32 BÀI 3: PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ CỘNG ĐỒNG CÓ SỰ THAM GIA (PRA). Cơ sở, nguyên tắc của phương pháp. Khái niệm PRA. Điều kiện để thực hiện PRA:.
Ưu nhược điểm:. Nguyên tắc của PRA:. Đảm vào sự tham gia của người dân không kể đến giới tính, tuổi tác và văn hoá. Một số phương pháp đánh giá.
Mô tả lược sử cộng đồng. Vẽ bản đồ, sơ đồ cộng đồng. Phân loại, xếp hạng cho điểm ưu tiên:. Biều đồ mối quan hệ các tổ chức cộng đồng (sơ đồ venn).42 BÀI 4: DỰ ÁN VÀ QUẢN LÝ DỰ ÁN.
Những vấn đề chung về dự án và quản lý dự án. Khái niệm dự án, dự án phát triển cộng đồng. Đặc điểm dự án phát triển cộng đồng:. Các bước/chu trình quản lý dự án.
Thiết kế dự án:. Tổ chức thực hiện dự án:. Đánh giá dự án:. Xét đề nghị dự án và báo cáo dự án.
Giới thiệu và khái quát dự án:. Đối tượng dự án:. Các giải pháp về giới;. Mục tiêu tổng quát và mục tiêu cụ thể:.
Đối tác tham gia và vai trò của họ. Tiến trình tham vấn thiết kế dự án. Xác định rủi ro cho sự thành công của dự án và chiến lược quản lý dự án. 61 PHẦN B: THỰC HÀNH PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG.
Hướng dẫn qui trình và yêu cầu thực hành .1 Các bước tiến hành:. Các kiến thức và kỹ năng áp dụng. Thực hành các kỹ năng. Kỹ năng giao tiếp.
Kỹ năng tạo lập mối quan hệ. Kỹ năng giải quyết các vấn đề xung đột trong nhóm. Kỹ năng quản lý. Kỹ năng lập kế hoạch.
Tổ chức các hoạt động. Xâm nhập tìm hiểu cộng đồng. Tổ chức các cuộc họp dân để xác định vấn đề ưu tiên, huy động nguồn lực. Triển khai hoạt động hỗ trợ cộng đồng.
Công cụ biểu đồ venn.73 GIÁO TRÌNH MÔN HỌC/MÔ ĐUN Tên mô đun: Phát triển cộng đồng Mã số mô đun: MĐ19 Vị trí, tính chất của mô đun: - Vị trí mô đun phát triển cộng đồng là mô đun lý thuyết chuyên môn nghề bắt buộc quan trọng của chương trình đào tạo trung cấp nghề công tác xã hội liên quan tới trang bị nghiệp vụ của tác viên cộng đồng. - Tính chất của mô đun: Là mô đun lý thuyết chuyên môn nghề bắt buộc. Mục tiêu mô đun: - Kiến thức: + Trình bày được các khái niệm cơ bản về phát triển cộng đồng. + Các nguyên tắc làm việc với cộng đồng.
+ Vai trò của tác viên cộng đồng. + Hiểu thế nào là dự án và xây dựng, quản lý dự án phát triển cộng đồng. - Kỹ năng: + Tổ chức họp dân để huy động nguồn lực và xác định vấn đề ưu tiên. + Phân tích tình hình cộng đồng.
+ Sử dụng các phương pháp PRA. + Xây dựng dự án phát triển cộng đồng. + Tổ chức triển khai các dự án hỗ trợ cộng đồng. - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Cảm thông với những cộng đồng yếu thế và mong muốn cùng người dân phát huy năng lực xây dựng xã hội tốt đẹp.
PHẦN A: LÝ THUYẾT VỀ PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG BÀI 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA PHÁT TRIỂN CỘNG ĐỒNG Giới thiệu Mục tiêu - Trình bày được các khái niệm phát triển, phát triển cộng đồng và đặc điểm phát triển cộng đồng ở Việt Nam. - Trình bày được mục tiêu, nguyên tắc phát triển cộng đồng, tiến trình phát triển cộng đồng. - Vận dụng được các nguyên tắc và tuân thủ theo tiến trình trong phát triển cộng đồng. Nội dung chính 1.
Khái niệm phát triển Theo từ điển tiếng Việt “Phát triển là làm cho biến đổi từ ít đến nhiều, từ thấp đến cao, hẹp đến rộng, đơn giản đến phức tạp”. “Phát triển mang tính so sánh, mang tính thời gian. Phát triển là sự thay đổi theo hướng khác biệt đi theo hướng tốt hơn, hài lòng và ổn định hơn” (Trung tâm Nghiên cứu và Tập huấn PTCĐ) “Phát triển là tạo ra sự thay đổi theo chiều hướng tốt hơn, chất lượng hơn”.Khái niệm phát triển cộng đồng “Cộng đồng là một tập thể có tổ chức, bao gồm các cá nhân con người sống chung ở một địa bàn nhất định, có chung một đặc tính xã hội hoặc sinh học nào đó và cùng chia sẻ với nhau một lợi ích vật chất hoặc tinh thần nào đấy” (Trung tâm Nghiên cứu và Tập huấn PTCĐ) Khái niệm phát triển cộng đồng được chính phủ Anh sử dụng đầu tiên, 1940: “Phát triển cộng đồng là một chiến lược phát triển nhằm vận động sức dân trong các cộng đồng nông thôn cũng như đô thị để phối hợp cùng những nỗ lực của nhà nước để cải thiện hạ tầng cơ sở và tăng khả năng tự lực của cộng đồng” Theo Murray G. Ross, 1955: “Phát triển cộng đồng là một diễn tiến qua đó cộng đồng nhận rõ nhu cầu hoặc mục tiêu phát triển của cộng đồng; biết sắp xếp ưu tiên các nhu cầu vì mục tiêu này; phát huy sự tự tin và ý muốn thực hiện chúng; biết tìm đến tài nguyên bên trong và ngoài cộng đồng để đáp ứng chúng, thông qua đó sẽ phát huy những thái độ và kỹ năng hợp tác trong cộng đồng” Theo Nguyễn Thị Oanh, 1995: “Phát triển cộng đồng là một tiến trình làm chuyển biến cộng đồng nghèo, thiếu tự tin thành cộng đồng tự lực thông qua việc giáo dục gây nhận thức về tình hình, vấn đề hiện tại của họ, phát huy các khả năng và tài nguyên sẵn có, tổ chức các hoạt động tự giúp, bồi dưỡng và củng cố tổ chức, và tiến tới tự lực, phát triển”.
Định nghĩa chính thức của Liên Hiệp Quốc, 1956: “Phát triển cộng đồng là những tiến trình qua đó nỗ lực của dân chúng kết hợp với nỗ lực của chính quyền để cải thiện các điều kiện kinh tế, xã hội, văn hoá của các cộng đồng và giúp các cộng đồng này hội nhập và đồng thời đóng góp vào đời sống quốc gia” Định nghĩa này nhấn mạnh hai yếu tố: Sự tham gia của người dân với sự tự lực tối đa và sự hỗ trợ về kỹ thuật và dịch vụ của nhà nước để khuyến khích sáng kiến, sự tự giúp, những cố gắng của người dân. Sơ lược lịch sử hình thành và phát triển của khoa học về phát triển cộng đồng 2. Lịch sử ra đời và phát triển: Phát triển cộng đồng (PTCĐ) như một khái niệm lý thuyết và thực hành, được dịch từ tiếng Anh là Community Development, xuất hiện vào những năm 1940 tại các thuộc địa đầu tiên của Anh. Ở Ghana một người Anh sáng kiến giúp dân tự cải thiện đời sống bằng các nỗ lực chung của chính quyền và người dân địa phương.