mở đầu cho thời kỳ tan rã chế độ phong kiến, nhà nước quân chủ mà còn thay thế trật tự cũ đó bằng một trật tự chính trị xã hội mới là nhà nước tư sản. Công xã Paris năm 1871 - Mâu thuẫn sâu sắc về lợi ích giữa các tầng lớp xã hội và nhất là giữa giai cấp công nhân và giai cấp tư sản đã lên đến đỉnh điểm làm bùng nổ cuộc cách mạng vô sản đầu tiên trên thế giới vào cuối thế kỷ XIX; và sau này là cuộc cách mạng tháng Mười Nga năm 1917. Những biến đổi chính trị, xã hội ở châu Âu đã đặt ra câu hỏi lý luận cơ bản của xã hội học. Đó là vấn đề làm thế nào phát hiện và sử dụng các quy luật tổ chức xã hội để góp phần tạo ra trật tự và tiến bộ xã hội.
- Bối cảnh về lý luận và nghiên cứu Tiền đề lý luận và phương pháp luận làm nảy sinh xã hội học bắt nguồn từ những tư tưởng khoa học và văn hóa thời đại Phục Hưng thế kỷ XVIII (thời kỳ Khai sáng). Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học và đặc biệt là phương pháp luận nghiên cứu khoa học cũng là nhân tố quan trọng cho sự ra đời xã hội học. Các cuộc cách 11 mạng khoa học diễn ra ở thế kỷ XVI, XVII và đặc biệt là thế kỷ XVIII đã làm thay đổi căn bản thế giới quan và phương pháp luận khoa học. Các nhà triết học, các nhà khoa học xã hội thế kỷ XVIII và thế kỷ XIX khát khao nghiên cứu các hiện tượng, quá trình xã hội để phát hiện ra các quy luật tự nhiên của tổ chức xã hội, đặc biệt là "các quy luật của sự phát triển, tiến bộ xã hội".
CHƯƠNG 2: CÁC GIAI ĐOẠN ĐIỀU TRA XÃ HỘI HỌC Mục tiêu: - Trình bày được quy trình của một cuộc điều tra xã hội học, vấn đề cơ bản của điều tra xã hội học như: đặt tên đề tài, xác định mục đích, nhiệm vụ, xây dựng giả thuyết nghiên cứu, mô hình và thao tác lý luận. - Tiến hành được trọn vẹn một cuộc điều tra xã hội học, xây dựng thành thạo phiếu hỏi, biết cách xây dựng mẫu điều tra. Giai đoạn chuẩn bị 1.1 Xác định mục đích yêu cầu và nội dung Xác định mục đích yêu cầu và nội dung thông tin là việc làm đầu tiên của bất kỳ một cuộc điều tra nào. Nếu không xác định rõ mục đích, yêu cầu cũng như nội dung thông tin cho cuộc điều tra thì cuộc điều tra sẽ mất phương hướng và rất dễ dẫn đến sụp đổ.
Mặt khác nếu không xác định được mục đích yêu cầu của cuộc điều tra thì không thể nào xây dựng được phương án điều tra và vì vậy cũng không thể bảo vệ được kinh phí cho cuộc điều tra. Xác định đối tượng và đơn vị điều tra Đây cũng là một công việc quan trọng của một phương án điều tra. Sau khi xác định được mục đích yêu cầu cũng như nội dung thông tin cần thu thập, người làm công tác xây dựng phương án điều tra cần xác định xem chủ thể nào mang các thông tin cần thu thập và thu thập thông tin về các chủ thể này ở đâu. Tức là xác định cho được đối tượng và đơn vị điều tra.
Xác định đối tượng điều tra: Việc làm này rất quan trọng vì việc xác định đối tượng điều tra chính xác thì việc xác định cỡ mẫu và chọn các đơn vị vào mẫu mới đảm bảo tính chính xác về mặt nội dung nghiên cứu và đáp ứng được yêu cầu đề ra. Xác định đơn vị điều tra: Đơn vị điều tra là nơi thông tin cần thiết được thu thập. Đơn vị điều tra có thể trùng hoặc không trùng với đối tượng được điều tra. Trong công tác điều tra nói chung việc xác định đơn vị điều tra rất cần thiết, bởi nó giúp cho việc điều tra không bị trùng cũng như không bị sót.
Thiết kế phiếu điều tra Phiếu điều tra (còn được gọi là bảng hỏi; phiếu hỏi; phiếu trưng cầu ý kiến;…) được xem là phương tiện mang tin. Nó được sử dụng để thu thập thông tin từ các đối tượng điều tra. Mặt khác nó cũng được sử dụng để tổng hợp các chỉ tiêu thống kê cần thiết của cuộc điều tra. Do đó cần thống kê các câu hỏi để thu thập được các thông tin cần thiết cho cuộc điều tra một cách chính xác nhất.
Thông thường, để có được các thông tin chính xác cần sử dụng thêm các câu hỏi phụ nhằm gợi ý cho người được phỏng vấn nhớ lại các sự kiện một cách chính xác. Các yêu cầu khi thiết kế phiếu điều tra Khi xây dựng phiếu điều tra cần phải đảm bảo các nguyên tắc sau đây: - Phiếu điều tra phải đảm bảo sao cho sau khi xử lý thu được các thông tin cần thiết đã đặt ra; - Hạn chế đến mức thấp nhất các sai sót có thể xảy ra trong quá trình điều tra; - Các câu hỏi trong phiếu phải là các câu hỏi đơn nghĩa; - Phải tạo điều kiện cho khâu nhập tin được dễ dàng không bị sai sót; - Tiết kiệm được kinh phí cho cuộc điều tra. + Câu hỏi đóng là câu hỏi tất cả các khả năng trả lời đều đã được thể hiện trên phiếu. Bên cạnh các khả năng trả lời thường để các ô trống và các con số được dùng làm mã.
Khi câu trả lời nào phù hợp với nhận định của người được phỏng vấn thì sẽ đánh dấu vào ô trống của khả năng đó. + Câu hỏi mở là câu hỏi các khả năng trả lời chưa được thể hiện trên phiếu. Khi điều tra, ý trả lời của người được phỏng vấn sẽ được ghi vào dòng trống ở bên cạnh hoặc phía dưới câu hỏi. Hình thức của phiếu điều tra Một phiếu điều tra bao giờ cũng cần phải có các bộ phận sau đây: a.
Bộ phận dùng để nhận dạng: Bao gồm tuổi, giới tính, trình độ học vấn, trình độ chuyên môn, nghề nghiệp, dân tộc, tôn giáo,… của đối tượng được điều tra. Bộ phận dùng để thu thập thông tin. Bộ phận này là bộ phận quan trọng nhất của phiếu điều tra. Nó giúp cho chúng ta thu được các thông tin cần thiết để tính toán các chỉ tiêu thống kê mà mục tiêu của cuộc điều tra đặt ra.
Khi thiết kế các câu hỏi cho phiếu cần phải đảm bảo các yêu cầu cơ bản sau: các câu hỏi càng ngắn càng tốt; các chủ đề thông tin hay tiêu thức điều tra cần được sắp xếp theo thứ tự ưu tiên và một tư duy lôgic tự nhiên có liên quan đến việc trả lời câu hỏi; các chủ đề hay tiêu thức điều tra phải rõ ràng, chỉ có một nghĩa để tránh hiểu sang nghĩa khác; các tiêu thức và câu hỏi phải ở dạng dễ hiểu; tránh sử dụng các câu 13 hỏi nặng nề; các câu hỏi và mã của chúng phải được xếp đặt sao cho khi nhập thông tin (các mã số) vào máy ít bị sai sót nhất; bố cục của câu hỏi phải được sắp xếp sao cho việc tính toán các chỉ tiêu thuận lợi nhất. Tuyển chọn và tập huấn điều tra viên Để tiến hành thu thập được thông tin cần phải có đội ngũ điều tra viên. Chất lượng của cuộc điều tra một phần phụ thuộc vào chất lượng của điều tra viên. Thông thường, điều tra viên cần phải đảm bảo các tiêu chuẩn sau: có sức khỏe; có trình độ học vấn ít nhất là từ THCS trở lên; có khả năng giao tiếp xã hội.
Sau khi tuyển chọn được điều tra viên cần phải được tập huấn. Phương pháp tập huấn tốt hơn cả là “vừa giảng giải vừa cùng làm”. Tiến hành điều tra (thu thập thông tin) 1. Chuẩn bị địa bàn điều tra: Việc chuẩn bị trước các địa bàn điều tra giúp cho khâu triển khai điều tra nhanh chóng và đúng đơn vị cũng như đối tượng điều tra.
Tổ chức giám sát công tác điều tra: Đây là khâu quan trọng nhằm đảm bảo chất lượng của cuộc điều tra, qua đó nắm chắc tình hình hoạt động của điều tra viên, kịp thời phát hiện sai sót và uốn nắn cho đúng quy định. Xử lý và tổng hợp số liệu mẫu Sau khi thu thập thông tin cần phải xử lý các thông tin thu được trong các phiếu điều tra. Trong giai đoạn này các công việc sau đây cần được thực hiện: kiểm tra và mã hoá các phiếu điều tra; nhập thông tin từ các phiếu điều tra vào máy tính; kiểm tra và hiệu đính các thông tin đã được nhập vào máy tính; tổng hợp sơ bộ các kết quả điều tra để xem xét và hiệu chỉnh. Viết báo cáo kết quả cuộc điều tra Trên cơ sở phân tích tổng hợp kết quả điều tra tiến hành viết báo cáo tổng hợp kết quả của cuộc điều tra theo mục đích, yêu cầu đề ra.
Dự trù kinh phí điều tra Để cuộc điều tra có thể được tiến hành cần phải lập dự trù kinh phí cho nó. Khi dự trù kinh phí tối thiểu phải đảm bảo có các mục sau đây: thiết kế, in ấn tài liệu, phiếu điều tra; tập huấn đào tạo; thù lao cho điều tra viên và người dẫn đường; công tác phí, phương tiện, trang thiết bị cho cuộc điều tra; kinh phí cho xử lý, tổng hợp và phân tích kết quả điều tra. Giai đoạn thu thập thông tin 2. Lập kế hoạch tổ chức nghiên cứu.1 Chọn thời điểm nghiên cứu.
- Lựa chọn những điều kiện thuận lợi để tiến hành nghiên cứu.2 Liên hệ với chủ thể được khảo sát. - Trước khi tiến hành nghiên cứu thì cần phải liên hệ trước với cá nhân (nhóm), cơ quan lãnh đạo để thông báo những tiến trình của khảo sát và cách thức thực hiện.3 Tổ chức in ấn tài liệu và chuẩn bị tài chính. - Kinh phí cho nghiên cứu CTXH bao gồm: + Trả thù lao cho tác giả điều tra (về chuẩn bị, tiến hành điều tra thử, về chỉ đạo chung đối với việc phân tích lý luận.) + In và gửi bảng hỏi (lưu ý: số lượng bảng hỏi thường được in vượt 30% so với dự định và phải kiểm tra kỹ lưỡng không được có lỗi in), mua sắm các thiết bị cần thiết (giấy, phong bì, các văn phòng phẩm.) + Trả thù lao cho các chỉ đạo viên, điều tra viên. + Kinh phí vận tải, điện tử, điện thoại, điện tín.
+ Kinh phí sử lý số liệu + Kinh phí tập huấn cho các chỉ đạo viên và các điều tra viên 2.4 Lập biểu đồ tiến hành khảo sát.