Giáo trình nguội cơ bản nghề vận hành máy thi công nền trình độ cao đẳng

Giáo trình nguội cơ bản cho nghề vận hành máy thi công nền trình độ cao đẳng, cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết cho sinh viên.

• Trường học: Trường Cao Đẳng
• Chuyên ngành: Vận Hành Máy Thi Công Nền
• Đề tài: Giáo Trình Nguội Cơ Bản Nghề Vận Hành Máy Thi Công Nền Trình Độ Cao Đẳng
• Loại tài liệu: Giáo Trình

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• MỞ ĐẦU
• 1. BÀI 1: VẠCH DẤU, SỬ DỤNG Ê TÔ, ĐÁNH BÚA
• 1.1. VẠCH DẤU
• 1.1.1. Khái niệm về vạch dấu
• 1.1.2. Công việc chuẩn bị
• 1.1.3. Dụng cụ, đồ gá dùng trong vạch dấu
• 1.1.4. Thao tác khi vạch dấu
• 1.1.5. Kiểm tra sau khi vạch dấu
• 1.1.6. Các sai hỏng và biện pháp khắc phục
• 1.1.7. Kĩ thuật an toàn khi vạch dấu
• 1.2. SỬ DỤNG Ê TÔ
• 1.2.1. Đứng vị trí thích hợp
• 1.2.2. Mở má kẹp ê tô
• 1.2.3. Kẹp vật
• 1.2.4. Tháo vật kẹp
• 1.2.5. Bảo dưỡng ê tô
• 1.2.6. Đóng các má kẹp lại
• 1.3. ĐÁNH BÚA
• 1.3.1. Đứng đúng vị trí
• 1.3.2. Đặt đầu búa lên mặt đe
• 1.3.3. Giơ búa
• 1.3.4. Đánh búa
• 1.3.5. Làm lại động tác giơ búa và đánh búa
• 1.3.6. Các kiểu đánh búa và một số hình dạng đầu búa
• 2. BÀI 2: VẬN HÀNH MÁY MÀI HAI ĐÁ, MÀI ĐỤC
• 2.1. VẬN HÀNH MÁY MÀI HAI ĐÁ
• 2.1.1. Chuẩn bị
• 2.1.2. Kiểm tra an toàn
• 2.1.3. Chạy máy
• 2.1.4. Mài phẳng mặt đá
• 2.2. MÀI SỬA ĐỤC
• 2.2.1. Mài đầu đục
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan giáo trình nguội cơ bản cho vận hành máy thi công

Giáo trình nguội cơ bản là nền tảng không thể thiếu trong chương trình đào tạo cao đẳng cơ khí dành cho nghề vận hành máy thi công nền. Học phần này trang bị cho người học những kiến thức và kỹ năng gia công kim loại bằng tay, từ đó tạo ra nền tảng vững chắc để thực hiện các công việc bảo dưỡng, sửa chữa đơn giản. Mục tiêu chính của giáo trình là giúp học viên hiểu rõ về các phương pháp gia công cơ bản như vạch dấu, đục, giũa, khoan và mài. Đây là những kỹ năng cốt lõi, quyết định đến khả năng xử lý các tình huống kỹ thuật thực tế tại công trường. Theo tài liệu gốc, quá trình gia công được chia thành hai nhóm chính là gia công không phôi (đúc, hàn) và gia công có phôi (cắt gọt). Trong đó, học phần nguội cơ bản tập trung vào phương pháp gia công có phôi bằng tay, sử dụng các dụng cụ đơn giản để loại bỏ lớp kim loại dư thừa, tạo ra chi tiết có hình dạng và kích thước theo yêu cầu. Việc nắm vững các kỹ năng này không chỉ giúp người vận hành máy tự tin hơn trong công việc mà còn góp phần nâng cao tuổi thọ thiết bị, đảm bảo hiệu suất làm việc và an toàn lao động. Đây là một tài liệu dạy nghề vận hành máy thi công được biên soạn khoa học, bám sát thực tiễn, đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành năng lực nghề nghiệp toàn diện cho kỹ thuật viên tương lai.

1.1. Vai trò của học phần nguội cơ bản trong đào tạo nghề

Trong hệ thống đào tạo nghề, đặc biệt tại các trường cao đẳng nghề cơ giới, học phần nguội cơ bản đóng vai trò là môn học nhập môn nhưng mang tính quyết định. Nó cung cấp kiến thức nền tảng về vật liệu, dụng cụ và các thao tác gia công kim loại thủ công. Đây là bước đệm để người học tiếp cận các học phần chuyên sâu hơn như module sửa chữa cơ bản máy công trình. Nếu không có kỹ năng nguội, người thợ sẽ gặp khó khăn khi cần chế tạo một chi tiết đơn giản, sửa chữa một bộ phận bị hỏng hóc hay thực hiện công tác bảo trì máy móc xây dựng định kỳ. Kỹ năng nguội giúp rèn luyện tính cẩn thận, tỉ mỉ và khả năng đọc hiểu bản vẽ kỹ thuật - những phẩm chất quan trọng của một người kỹ thuật viên chuyên nghiệp. Tài liệu chỉ rõ, "Nó quyết định độ chính xác về hình dạng và kích thước" của sản phẩm.

1.2. Mục tiêu đào tạo kỹ năng nguội cho người vận hành máy

Mục tiêu của giáo án kỹ thuật nguội không chỉ dừng lại ở việc truyền đạt lý thuyết mà còn tập trung vào rèn luyện kỹ năng thực hành. Học viên sau khi hoàn thành học phần phải có khả năng: đọc và hiểu bản vẽ kỹ thuật; lựa chọn và sử dụng thành thạo các dụng cụ cầm tay như búa, đục, giũa, mũi vạch; thực hiện được các thao tác gia công cơ bản như vạch dấu đạt độ chính xác 0,2mm, đục rãnh, giũa mặt phẳng và mài sắc dụng cụ. Quan trọng hơn cả, học viên phải nắm vững các quy định về an toàn lao động trong vận hành máy xây dựng và nội quy xưởng thực hành để bảo vệ bản thân và thiết bị. Việc đạt được các mục tiêu này là điều kiện tiên quyết để học viên có thể nhận chứng chỉ vận hành máy thi công nền.

1.3. Nội dung cốt lõi của tài liệu dạy nghề vận hành máy thi công

Nội dung giáo trình được cấu trúc một cách hệ thống, đi từ các khái niệm chung đến các bài thực hành cụ thể. Phần mở đầu giới thiệu về khái niệm gia công kim loại, nội quy và an toàn lao động trong xưởng. Các bài học chính bao gồm: Bài 1: Vạch dấu, sử dụng ê tô, đánh búa; Bài 2: Vận hành máy mài hai đá, mài đục; Bài 3: Đục cơ bản; Bài 4: Giũa cơ bản; Bài 5: Vận hành máy khoan bàn. Mỗi bài học đều có mục tiêu rõ ràng, nội dung chi tiết kèm hình ảnh minh họa và các bài tập thực hành. Cách tiếp cận này giúp người học dễ dàng nắm bắt kiến thức và áp dụng vào thực tế, từ việc tìm hiểu sơ đồ cấu tạo động cơ đến việc sửa chữa các chi tiết cơ khí đơn giản.

II. Thách thức trong đào tạo kỹ thuật nguội và an toàn lao động

Quá trình đào tạo kỹ thuật nguội cơ bản cho nghề vận hành máy thi công nền đối mặt với nhiều thách thức, trong đó nổi bật là việc đảm bảo độ chính xác trong gia công và tuân thủ tuyệt đối các quy tắc an toàn. Người học thường gặp khó khăn trong việc phối hợp giữa tay và mắt, dẫn đến các sai số về kích thước và hình dạng sản phẩm. Theo tài liệu, các sai hỏng phổ biến bao gồm "Kích thước sai so với kích thước trên bản vẽ", "Chọn các mặt chuẩn, đường chuẩn lấy dấu sai", và "Chấm dấu sai". Những lỗi này không chỉ làm hỏng phôi, lãng phí vật tư mà còn ảnh hưởng đến chất lượng của các công đoạn sau. Bên cạnh đó, môi trường xưởng thực hành luôn tiềm ẩn những nguy cơ tai nạn lao động nếu không tuân thủ nghiêm ngặt quy trình. Việc sử dụng các dụng cụ sắc nhọn, máy móc có tốc độ quay cao đòi hỏi sự tập trung và ý thức kỷ luật cao. Vì vậy, công tác huấn luyện về an toàn lao động trong vận hành máy xây dựng được đặt lên hàng đầu trong mỗi buổi thực hành. Việc trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng phòng tránh rủi ro là yêu cầu bắt buộc đối với cả giảng viên và học viên.

2.1. Những sai hỏng thường gặp khi gia công nguội thủ công

Các sai hỏng trong gia công nguội thường xuất phát từ nhiều nguyên nhân như đọc sai bản vẽ, thao tác không đúng kỹ thuật, hoặc sử dụng dụng cụ đo kiểm không chính xác. Bảng "Các sai hỏng và biện pháp khắc phục" trong tài liệu gốc đã chỉ ra một số lỗi điển hình: sai kích thước do đọc nhầm số liệu hoặc dùng thước mòn; sai hình dạng do chọn mặt chuẩn không đúng, gây sai số tích lũy; đường vạch dấu bị lệch do mũi vạch không áp sát thước; chấm dấu không đúng tâm lỗ. Để khắc phục, người thợ cần rèn luyện tính cẩn thận, kiểm tra lại kích thước nhiều lần và thực hiện đúng trình tự các bước. Việc nắm vững kỹ thuật sửa chữa cơ bản bắt đầu từ việc nhận biết và sửa chữa những sai sót nhỏ nhất này.

2.2. Nguy cơ mất an toàn lao động trong xưởng thực hành cơ khí

Xưởng thực hành cơ khí là nơi tiềm ẩn nhiều rủi ro. Các nguy cơ có thể đến từ việc vận hành máy móc như máy mài, máy khoan mà không kiểm tra an toàn; sử dụng dụng cụ cầm tay không đúng cách như dùng giũa không có cán, cán bị nứt; hoặc từ việc phoi kim loại bắn vào mắt. Tài liệu nhấn mạnh: "Không được thổi mạt giữa sắt bằng mồm tránh mạt giữa bắn vào mặt gây thương tích". Ngoài ra, nguy cơ cháy nổ từ hệ thống điện, chấn thương do vật nặng rơi vào chân cũng cần được phòng ngừa. Việc hiểu rõ các nguy cơ này là bước đầu tiên để xây dựng một môi trường làm việc an toàn, đặc biệt là khi thực hành các kỹ năng liên quan đến bảo trì máy móc xây dựng.

2.3. Yêu cầu về bảo hộ lao động và nội quy xưởng thực hành

Để giảm thiểu rủi ro, nội quy xưởng thực hành và yêu cầu về bảo hộ lao động phải được tuân thủ nghiêm ngặt. Theo quy định, học sinh "phải có đầy đủ quần áo bảo hộ, mũ bảo hộ và giầy dép quai hậu". Người không có nhiệm vụ không được vào xưởng. Mọi thao tác đóng ngắt nguồn điện phải có sự cho phép của giáo viên. Dụng cụ học tập phải được sắp xếp đúng nơi quy định, không vứt bừa bãi. Sau mỗi buổi học, việc vệ sinh công nghiệp và lau chùi dụng cụ là bắt buộc. Những quy định này không chỉ đảm bảo an toàn mà còn rèn luyện tác phong công nghiệp, một yếu tố quan trọng đối với người vận hành các loại máy như máy xúc, máy ủi hay máy san gạt.

III. Hướng dẫn kỹ thuật gia công nguội cơ bản Giũa và Đục

Giũa và đục là hai trong số những kỹ thuật nền tảng và quan trọng nhất trong giáo án kỹ thuật nguội. Đục là phương pháp gia công thô, sử dụng để bóc đi một lớp kim loại dư thừa tương đối lớn (0,5-1mm), thường áp dụng cho các bề mặt nhỏ hoặc phức tạp. Kỹ thuật đục đòi hỏi người thợ phải có tư thế đứng vững, cách cầm đục và búa đúng chuẩn để tạo ra lực đập hiệu quả và an toàn. Trong khi đó, giũa là phương pháp gia công tinh và nửa tinh, giúp đạt được độ chính xác cao (đến 0,01mm) và độ bóng bề mặt theo yêu cầu. Việc giũa đúng kỹ thuật yêu cầu sự phối hợp nhịp nhàng của toàn bộ cơ thể để tạo ra lực đẩy đều và giữ cho giũa luôn di chuyển trên một mặt phẳng. Nắm vững hai kỹ thuật này là cơ sở để thực hiện các công việc trong module sửa chữa cơ bản máy công trình, từ việc sửa một chi tiết bị biến dạng đến việc làm phẳng một bề mặt lắp ghép. Đây là những kỹ năng không thể thiếu để đảm bảo các bộ phận của động cơ diesel máy thi công hay hệ thống thủy lực máy công trình hoạt động chính xác.

3.1. Kỹ thuật đục kim loại Tư thế và thao tác đánh búa

Để đục kim loại hiệu quả, người thợ phải nắm vững tư thế và thao tác. Tư thế đứng phải vững chãi, hai chân rộng bằng vai, trọng tâm dồn đều. Tay trái cầm đục cách đầu đục 20-30mm, các ngón tay ôm lỏng thân đục. Tay phải cầm búa ở gần cuối cán để tạo ra lực đập lớn nhất. Tài liệu mô tả ba kiểu đánh búa: đánh bằng cổ tay (lực nhẹ, dùng để bóc lớp ôxi mỏng), đánh bằng khuỷu tay (lực vừa phải, dùng trong các công việc thông thường), và đánh bằng bả vai (lực mạnh nhất, dùng để bóc lớp kim loại dày). Việc lựa chọn lực đánh búa phù hợp với yêu cầu công việc sẽ quyết định đến năng suất và chất lượng của quá trình gia công thô các chi tiết trên máy móc như vận hành máy rải thảm.

3.2. Kỹ thuật giũa mặt phẳng và mặt cong đạt độ chính xác cao

Giũa là kỹ thuật đòi hỏi sự khéo léo và kiên nhẫn. Để giũa mặt phẳng, phôi cần được kẹp chặt trên ê tô, nhô cao hơn má kẹp khoảng 8-10mm. Người thợ thực hiện các đường giũa theo chiều dọc, chiều ngang và đường chéo để đảm bảo toàn bộ bề mặt được gia công đồng đều. Chất lượng mặt phẳng được kiểm tra bằng thước đo khe sáng. Đối với mặt cong, như mặt lồi hoặc lõm, cần sử dụng loại giũa phù hợp (giũa dẹt cho mặt lồi, giũa tròn hoặc lòng mo cho mặt lõm) và thường xuyên kiểm tra bằng dưỡng. Việc thành thạo kỹ năng này rất hữu ích trong bảo dưỡng kỹ thuật máy thi công, ví dụ như khi cần làm lại bề mặt của một chi tiết bị mài mòn.

3.3. Ứng dụng đục và giũa trong việc tạo rãnh gia công chi tiết

Trong thực tế, đục và giũa thường được kết hợp để gia công các chi tiết phức tạp. Ví dụ, để tạo một rãnh trên mặt phẳng, người thợ sẽ dùng đục rãnh để gia công thô, sau đó dùng giũa (vuông hoặc tam giác) để gia công tinh, đảm bảo kích thước và độ nhẵn bề mặt. Tương tự, khi cần chặt đứt một thanh kim loại, có thể dùng đục để tạo rãnh trước rồi dùng búa đập gãy. Các kỹ năng này là vô cùng cần thiết khi thực hiện sửa chữa máy san gạt hoặc các loại máy công trình khác, nơi các chi tiết cơ khí thường xuyên cần được phục hồi hoặc thay thế.

IV. Bí quyết vận hành máy mài khoan và kỹ thuật vạch dấu

Bên cạnh các kỹ năng thủ công, việc vận hành thành thạo các máy móc cơ bản như máy mài, máy khoan là yêu cầu bắt buộc trong chương trình đào tạo cao đẳng cơ khí. Máy mài hai đá được sử dụng để mài sắc dụng cụ cắt (đục, mũi khoan) hoặc mài bavia trên chi tiết. Quy trình vận hành máy lu rung hay các máy thi công khác đều yêu cầu các dụng cụ hỗ trợ phải sắc bén, và kỹ năng mài quyết định điều đó. Vận hành máy mài đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt quy trình an toàn, từ việc kiểm tra đá mài, bệ tì, kính bảo vệ đến tư thế đứng khi làm việc. Tương tự, máy khoan bàn dùng để tạo lỗ trên chi tiết. Người vận hành phải biết cách thay đổi tốc độ trục chính cho phù hợp với vật liệu và đường kính mũi khoan. Song song đó, vạch dấu là công đoạn chuẩn bị quan trọng, quyết định độ chính xác của toàn bộ quá trình gia công. Một hướng dẫn sử dụng máy công trình hiệu quả luôn bắt đầu từ những chi tiết được gia công chính xác. Kỹ năng vạch dấu chính xác giúp xác định ranh giới giữa phần gia công và lượng dư, đảm bảo sản phẩm cuối cùng đạt yêu cầu kỹ thuật.

4.1. Phương pháp vạch dấu chính xác trên phôi kim loại

Vạch dấu là "công việc vẽ trên phôi những kích thước, hình dạng của chi tiết cần gia công". Để vạch dấu chính xác, cần chuẩn bị kỹ lưỡng: làm sạch bề mặt phôi, bôi phấn màu hoặc dung dịch chuyên dụng, và sử dụng các dụng cụ phù hợp như mũi vạch, compa, thước lá, ke góc, bàn máp. Trình tự vạch dấu chuẩn là vạch các đường tâm, đường chuẩn trước, sau đó đến các đường thẳng, đường xiên và cuối cùng là các đường tròn, cung tròn. Thao tác phải dứt khoát, chỉ vạch một lần để đường nét rõ ràng, không bị trùng lặp. Đây là kỹ năng cơ bản để hiểu cấu tạo máy xúc hay bất kỳ loại máy nào từ bản vẽ.

4.2. Quy trình vận hành máy mài hai đá và kỹ thuật mài đục

An toàn là ưu tiên số một khi vận hành máy mài. Trước khi khởi động, phải kiểm tra khe hở giữa bệ tì và đá mài (không quá 3mm), giữa kính bảo vệ và đá (không quá 10mm). Khi bật máy, không được đứng đối diện với đá mài. Kỹ thuật mài đục yêu cầu giữ cho thân đục vuông góc với mặt đá khi mài đầu đục và giữ đúng góc nêm khi mài lưỡi cắt. Góc nêm thay đổi tùy thuộc vật liệu gia công, ví dụ: 70° cho gang, thép cứng; 60° cho thép mềm. Trong quá trình mài, phải thường xuyên nhúng đục vào nước làm mát để tránh làm giảm độ cứng của vật liệu. Kỹ năng này trực tiếp hỗ trợ cho kỹ thuật sửa chữa cơ bản tại hiện trường.

4.3. Hướng dẫn sử dụng máy khoan bàn an toàn và hiệu quả

Vận hành máy khoan bàn bao gồm các thao tác chính: thay đổi tốc độ trục chính, điều chỉnh bàn khoan và gá kẹp chi tiết. Tốc độ trục chính được thay đổi bằng cách di chuyển dây đai trên các puly có đường kính khác nhau. Lựa chọn tốc độ phù hợp là rất quan trọng: tốc độ cao cho mũi khoan nhỏ và vật liệu mềm, tốc độ thấp cho mũi khoan lớn và vật liệu cứng. Bàn khoan có thể di chuyển lên xuống hoặc xoay để định vị lỗ khoan chính xác. Luôn đảm bảo chi tiết được kẹp chặt bằng ê tô hoặc đồ gá chuyên dụng trước khi khoan để tránh tai nạn. Nắm vững kỹ năng này giúp ích rất nhiều khi tìm hiểu nguyên lý làm việc máy ủi và các cơ cấu cơ khí khác.

V. Ứng dụng nguội trong bảo dưỡng kỹ thuật máy thi công nền

Các kỹ năng nguội cơ bản không phải là những bài học lý thuyết suông mà có tính ứng dụng trực tiếp và thiết thực trong công việc bảo dưỡng kỹ thuật máy thi công. Một người vận hành máy thi công nền chuyên nghiệp không chỉ biết cách điều khiển máy mà còn phải có khả năng kiểm tra, phát hiện và xử lý các sự cố kỹ thuật đơn giản. Kỹ năng đục, giũa, mài, khoan cho phép họ tự sửa chữa các chi tiết bị cong vênh, mòn, gãy hoặc chế tạo các chi tiết thay thế đơn giản như đệm, chốt, nêm ngay tại công trường. Điều này giúp giảm thiểu thời gian chết của máy, tiết kiệm chi phí sửa chữa và đảm bảo tiến độ thi công. Ví dụ, khi một cần điều khiển bị cong, thay vì chờ đợi phụ tùng, người thợ có thể dùng búa, đe để nắn thẳng. Khi một lỗ bắt bu lông bị chờn ren, có thể khoan và taro lại ren mới. Chính những ứng dụng này làm cho học phần nguội cơ bản trở thành một phần không thể tách rời của module sửa chữa cơ bản máy công trình, nâng cao giá trị và năng lực của người lao động.

5.1. Vai trò của kỹ năng nguội trong module sửa chữa cơ bản

Trong module sửa chữa cơ bản máy công trình, kỹ năng nguội là công cụ để "bắt bệnh" và "chữa bệnh" cho máy móc. Khi tháo lắp một cụm chi tiết của động cơ diesel máy thi công, người thợ có thể cần dùng đục để tháo một vòng bi bị kẹt hoặc dùng giũa để làm sạch bề mặt lắp ghép. Kiến thức về vạch dấu giúp xác định vị trí các chi tiết một cách chính xác trước khi lắp lại. Việc có thể tự mài sắc một mũi khoan hay một lưỡi cắt giúp công việc sửa chữa diễn ra nhanh chóng và hiệu quả hơn. Do đó, kỹ năng nguội không chỉ là gia công mà còn là một phần của quy trình chẩn đoán và phục hồi kỹ thuật.

5.2. Ví dụ thực tế về bảo trì máy móc xây dựng tại công trường

Tại công trường, công tác bảo trì máy móc xây dựng diễn ra hàng ngày. Một ví dụ điển hình là việc bảo dưỡng gầu của máy xúc. Răng gầu sau một thời gian làm việc sẽ bị mòn. Người thợ có tay nghề nguội có thể tháo các răng cũ, làm sạch bề mặt chân răng bằng giũa hoặc máy mài cầm tay, sau đó lắp răng mới. Hoặc khi cần gia cố một tấm thép bị nứt trên thân máy ủi, họ sẽ dùng máy mài để mài rãnh vết nứt trước khi hàn, sau đó mài phẳng lại mối hàn. Những công việc này tuy nhỏ nhưng đòi hỏi sự chính xác và kỹ năng gia công kim loại tốt.

5.3. Sửa chữa cơ bản các chi tiết máy thi công như máy san gạt

Sửa chữa máy san gạt và các loại máy tương tự thường liên quan đến hệ thống lưỡi ben, khung gầm và hệ thống truyền động. Các chốt, bạc lót tại các khớp nối thường bị mài mòn và cần thay thế. Kỹ năng nguội cho phép người thợ tháo các chốt cũ, đo đạc, và có thể tiện hoặc gia công lại các bạc lót mới nếu cần. Việc giũa lại các mặt phẳng bị mòn, khoan thêm các lỗ tra dầu mỡ, hay nắn lại các thanh giằng bị cong đều là những ứng dụng thực tế của kỹ thuật nguội, giúp kéo dài tuổi thọ và duy trì hiệu suất làm việc của thiết bị.

VI. Lộ trình lấy chứng chỉ vận hành máy thi công nền chuyên nghiệp

Để trở thành một người vận hành máy thi công nền chuyên nghiệp và được cấp chứng chỉ vận hành máy thi công nền, việc hoàn thành chương trình đào tạo cao đẳng cơ khí là một lộ trình bài bản và hiệu quả. Trong đó, việc nắm vững các kỹ năng từ học phần nguội cơ bản là bước khởi đầu quan trọng. Nó không chỉ cung cấp kiến thức kỹ thuật mà còn rèn luyện tư duy logic, tác phong công nghiệp và ý thức an toàn. Sau khi thành thạo các kỹ năng nền tảng, học viên sẽ tiếp tục học các môn chuyên ngành sâu hơn về cấu tạo máy xúc, nguyên lý làm việc máy ủi, hệ thống thủy lực máy công trình và các quy trình vận hành, bảo dưỡng phức tạp. Sự kết hợp giữa lý thuyết chuyên sâu và kỹ năng thực hành vững chắc tạo nên một người thợ toàn diện, đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của thị trường lao động. Các trường cao đẳng nghề cơ giới uy tín đóng vai trò then chốt trong việc cung cấp một môi trường học tập chất lượng, giúp học viên tự tin bước vào nghề và phát triển sự nghiệp bền vững.

6.1. Tầm quan trọng của nền tảng nguội cơ bản đối với thợ lành nghề

Một người thợ lành nghề không chỉ giỏi vận hành mà còn phải hiểu sâu về máy móc. Nền tảng nguội cơ bản chính là chìa khóa để "giải mã" các cơ cấu cơ khí. Khi gặp sự cố, họ có thể phân tích, phán đoán nguyên nhân và đưa ra giải pháp sửa chữa hiệu quả thay vì chỉ biết chờ đợi chuyên gia. Chính khả năng tự chủ trong công tác bảo dưỡng kỹ thuật máy thi công này giúp họ được đánh giá cao và có thu nhập tốt hơn. Nền tảng vững chắc từ những kỹ năng cơ bản nhất là yếu tố phân biệt giữa một người lái máy đơn thuần và một kỹ thuật viên vận hành chuyên nghiệp.

6.2. Cơ hội nghề nghiệp sau khi hoàn thành chương trình đào tạo

Sau khi tốt nghiệp và có trong tay chứng chỉ vận hành máy thi công nền, người học có rất nhiều cơ hội nghề nghiệp. Họ có thể làm việc tại các công ty xây dựng, công ty cho thuê thiết bị, các xưởng sửa chữa máy công trình, hoặc thậm chí tự mở dịch vụ. Với kiến thức toàn diện từ vận hành đến kỹ thuật sửa chữa cơ bản, họ có thể đảm nhận nhiều vị trí khác nhau như thợ vận hành, kỹ thuật viên bảo trì, giám sát thiết bị tại công trường. Nhu cầu nhân lực chất lượng cao trong ngành xây dựng và cơ khí luôn rất lớn, mở ra một tương lai nghề nghiệp rộng mở và ổn định.

6.3. Xu hướng phát triển kỹ năng cho người vận hành máy xây dựng

Ngành máy xây dựng đang ngày càng hiện đại hóa với các công nghệ điều khiển tự động, GPS, và hệ thống chẩn đoán lỗi thông minh. Tuy nhiên, các kỹ năng cơ khí nền tảng như nguội cơ bản vẫn giữ nguyên giá trị. Xu hướng phát triển kỹ năng cho người vận hành là sự kết hợp giữa kỹ năng vận hành truyền thống, kỹ năng sửa chữa cơ khí và khả năng sử dụng công nghệ số. Một người thợ tương lai cần biết cách đọc dữ liệu từ máy tính chẩn đoán lỗi của động cơ diesel máy thi công, đồng thời cũng phải có khả năng dùng tay để giũa lại một mặt bích hay khoan một lỗ bắt cảm biến. Sự đa năng này chính là lợi thế cạnh tranh trong thời đại công nghiệp 4.0.

Nội dung chính

THÔNG TIN THƯ MỤC VÀ TỔNG QUAN HỌC THUẬT: GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN 14: NGUỘI CƠ BẢN

---

Tổng quan về giáo trình

• Tên giáo trình: Giáo trình Mô đun 14: Nguội cơ bản (Mã mô đun: MĐ14, các bài học quy chuẩn từ MĐ15-01 đến MĐ15-05)
• Cơ quan ban hành & Biên soạn: Trường Cao đẳng Giao thông Vận tải Trung ương I (tiền thân là Trường Cao đẳng nghề Công trình Kỹ thuật Xây dựng số 1 - CGCKXD số 1)
• Năm xuất bản: 2017 (Tài liệu lưu hành nội bộ)
• Chương trình đào tạo: Nghề Vận hành máy thi công nền đường và Nghề Sửa chữa máy thi công xây dựng
• Trình độ đào tạo: Cao đẳng nghề và Trung cấp nghề

+-------------------------------------------------------------------------+
|                  TRƯỜNG CAO ĐẲNG GIAO THÔNG VẬN TẢI TRUNG ƯƠNG I        |
|             Chương trình Đào tạo: Sửa chữa máy thi công xây dựng        |
|                                                                         |
|  +-------------------------------------------------------------------+  |
|  |                 GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN 14: NGUỘI CƠ BẢN                |  |
|  +-------------------------------------------------------------------+  |
|                                                                         |
|   Căn cứ pháp lý biên soạn:                                             |
|   - Quyết định số 01/2007/QĐ-BLĐTB-XH (Chương trình khung TC/CĐ nghề)    |
|   - Quyết định số 58/2008/QĐ-BLĐTB-XH (Định dạng chương trình khung)    |
|   - Tiêu chuẩn Kỹ năng nghề Quốc gia năm 2008 (Tổng cục Dạy nghề)       |
+-------------------------------------------------------------------------+

Vị trí trong chương trình đào tạo

Mô đun Nguội cơ bản là học phần kỹ thuật cơ sở mang tính tích hợp (kết hợp lý thuyết công nghệ và thực hành xưởng) trong khung đào tạo nghề Sửa chữa máy thi công xây dựng và Vận hành máy thi công nền đường. Học phần đóng vai trò nền tảng, trang bị cho người học các kỹ năng thao tác cơ khí thủ công và gia công có phôi trước khi tiếp cận các mô đun chuyên sâu về sửa chữa chi tiết máy, bảo dưỡng hệ thống thủy lực và đại tu tổng thành máy công trình.

Mục tiêu học tập (Learning Outcomes)

Sau khi hoàn thành mô đun, người học đạt được các chuẩn đầu ra cụ thể:

• Về kiến thức: Phân biệt được các phương pháp gia công cơ khí (gia công không phôi và gia công có phôi); nắm vững cấu tạo, thông số hình học và nguyên lý làm việc của các dụng cụ nguội (mũi vạch, chấm dấu, đục, giũa) cùng thiết bị gia công (máy mài hai đá, máy khoan bàn, ê tô); trình bày được các quy chuẩn an toàn lao động trong xưởng nguội.
• Về kỹ năng:
  • Thực hiện vạch dấu trên mặt phẳng đạt dung sai kích thước trong phạm vi $\pm 0{,}2\text{ mm}$.
  • Mài sắc và sửa đúng góc chêm ($\beta$) của lưỡi đục phù hợp với từng nhóm vật liệu kim loại.
  • Thao tác đục phẳng, đục rãnh, đục mặt cong và chặt kim loại đảm bảo đúng kỹ thuật bóc lớp phôi.
  • Giũa bề mặt phẳng, mặt cong lồi và mặt cong lõm đạt độ chính xác kích thước $0{,}05\text{ mm}$ (giũa nửa tinh) và $0{,}01\text{ mm}$ (giũa tinh - đạt cấp chính xác 3).
  • Vận hành máy mài hai đá và máy khoan bàn đúng quy trình kỹ thuật, đảm bảo an toàn thiết bị.
• Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Tuân thủ nội quy xưởng thực hành, sử dụng đúng trang bị bảo hộ lao động cá nhân, có khả năng tự lập và thực hiện bảng trình tự gia công chi tiết.

Cấu trúc và cách tiếp cận

Giáo trình được cấu trúc theo phương thức mô-đun hóa kỹ năng nghề, bao gồm 1 phần mở đầu về an toàn xưởng và 5 bài học tích hợp từ cơ bản đến nâng cao:

1. Phần Mở đầu: Khái niệm gia công kim loại bằng thủ công & Nội quy làm việc, an toàn lao động ở xưởng thực hành.
2. Bài 1 (MĐ15-01): Vạch dấu, sử dụng ê tô, đánh búa.
3. Bài 2 (MĐ15-02): Vận hành máy mài hai đá, mài đục.
4. Bài 3 (MĐ15-03): Đục cơ bản.
5. Bài 4 (MĐ15-04): Giũa cơ bản.
6. Bài 5 (MĐ15-05): Vận hành máy khoan bàn.

Tài liệu tiếp cận theo hướng sư phạm tích hợp: Mỗi bài học đều mở đầu bằng mục tiêu cụ thể, mô tả thiết bị dụng cụ, phân tích thông số công nghệ, hướng dẫn từng bước thao tác mẫu và kết thúc bằng bảng tiêu chí đánh giá kết quả thực hành (Đạt / Không đạt).

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

                             TIẾN TRÌNH NỘI DUNG MÔ ĐUN
                             

Các chương và chủ đề chính

1. Phần Mở đầu: Tổng quan gia công và an toàn lao động

• Khái niệm gia công: Phân loại hệ thống gia công cơ khí thành 2 nhóm chính:
  • Gia công không phôi: Đúc, hàn, gia công áp lực (chia thành gia công nóng - nung nóng kim loại dưới nhiệt độ chuyển biến pha trước khi tạo hình bằng áp lực; và gia công nguội - biến dạng ở nhiệt độ thường).
  • Gia công có phôi: Cắt gọt bóc tách lớp kim loại dư thừa nhằm đạt hình dạng, kích thước, độ bóng bề mặt. Bao gồm gia công bằng máy và gia công bằng tay (nghề nguội: đột, cắt, giũa, khoan, đục).
• Nội quy an toàn xưởng: 11 điều quy định bắt buộc, bao gồm: trang bị bảo hộ (quần áo, mũ, giày quai hậu), chấp hành quy tắc PCCC, chỉ đóng ngắt cầu dao khi có lệnh giáo viên, quản lý dụng cụ ngăn nắp (không để dụng cụ đè lên nhau), không nối dài tay công ê tô, thu gom phôi liệu và vệ sinh công nghiệp sau ca thực hành.

2. Bài 1 (Mã bài MĐ15-01): Vạch dấu, sử dụng ê tô, đánh búa

• Vạch dấu kim loại:
  • Xác định ranh giới giữa chi tiết và lượng dư gia công. 3 phương pháp vạch dấu chính: Vạch dấu mặt phẳng, vạch dấu sắt tiết diện, vạch dấu khai triển - phóng dạng.
  • Trang thiết bị, đồ gá vạch dấu: Bàn vạch dấu (bàn máp) bằng gang đúc với các kích cỡ tiêu chuẩn ($400\times 400\text{ mm}$, $400\times 600\text{ mm}$, $600\times 1200\text{ mm}$); Khối D (kê đệm vật thể hộp); Khối V gang đúc (góc vát $60^\circ, 90^\circ, 120^\circ$ dùng định vị chi tiết tròn xoay); Mũi vạch thép cacbon dụng cụ Y10, Y12 (CD100, CD120) tôi cứng đầu, mài nhọn góc $15^\circ - 20^\circ$; Đài vạch; Compa vạch dấu; Chấm dấu thép cacbon đường kính $\phi 8 - 13\text{ mm}$, dài $90 - 150\text{ mm}$, góc mài đỉnh $60^\circ$ (riêng chấm dấu tâm lỗ khoan mài góc $90^\circ$).
  • Trình tự vạch dấu: Đường tâm/trục $\to$ đường thẳng đứng/nằm ngang $\to$ đường xiên $\to$ đường cong/tròn. Nghiêng mũi vạch $15^\circ$ theo chiều tiến, áp sát cạnh thước lá. Đài vạch nghiêng góc $75^\circ$ so với mặt phẳng.
  • Phân tích sai hỏng: Sai số kích thước do đọc sai bản vẽ hoặc mòn thước; chọn sai đường chuẩn gây sai số tích lũy; chấm dấu lệch tâm giao nhau. Biện pháp an toàn: dùng ống nhựa mềm bọc đầu nhọn mũi vạch sau khi sử dụng.
• Kỹ thuật sử dụng ê tô:
  • Các loại ê tô: Ê tô bàn song song (phổ biến trong gia công giũa), ê tô chân (chịu lực đập búa lớn), ê tô bàn nhỏ.
  • Quy tắc gá kẹp: Đứng thẳng, chân phải đặt trên đường tâm ê tô; kẹp phôi cao hơn má kẹp ê tô khoảng $10\text{ mm}$; sử dụng tấm đệm bảo vệ bằng đồng, nhôm hoặc gỗ khi kẹp các bề mặt đã gia công chính xác.
• Kỹ thuật đánh búa:
  • Tư thế đứng: Chân trái giữ nguyên, chân phải lùi sau một bước, đường nối 2 gót chân tạo với cạnh bàn góc $80^\circ$.
  • 3 phương pháp đánh búa: Đánh búa quanh cổ tay (dùng lực nhẹ để bóc lớp oxit mỏng $<0{,}5\text{ mm}$); Đánh búa quanh khuỷu tay (lực trung bình, bóc lớp phôi $0{,}5 - 1{,}5\text{ mm}$); Đánh búa quanh bả vai (kết hợp cánh tay và lực ly tâm, bóc lớp kim loại dày $1{,}5 - 2{,}0\text{ mm}$).

3. Bài 2 (Mã bài MĐ15-02): Vận hành máy mài hai đá, mài đục

• Vận hành máy mài hai đá: Kiểm tra nứt đá mài bằng tay; khoảng cách khe hở an toàn giữa bệ tì và đá mài $\le 3\text{ mm}$; khoảng cách giữa kính bảo vệ và đá mài $\le 10\text{ mm}$. Khi khởi động, người thợ đứng chếch một góc, không đứng đối diện trực diện với đường kính đá. Kỹ thuật sửa đá mài phẳng bằng mũi sửa đá chuyên dụng tì trên bệ đỡ.
• Mài sửa đục: Mài phẳng đầu đục vuông góc thân đục để chịu lực búa. Mài lưỡi cắt hình nêm với góc chêm $\beta$ quy định nghiêm ngặt theo độ cứng vật liệu gia công:
  • Đục gang, thép cứng: $\beta = 70^\circ$
  • Đục thép mềm và thép trung bình: $\beta = 60^\circ$
  • Đục đồng thau và đồng dẻo: $\beta = 45^\circ$
  • Đục nhôm, chì: $\beta = 35^\circ - 40^\circ$
  • Kỹ thuật làm mát đục liên tục trong nước để tránh hiện tượng ram nhiệt làm giảm độ cứng lưỡi cắt.

4. Bài 3 (Mã bài MĐ15-03): Đục cơ bản

• Đặc điểm công nghệ: Phương pháp gia công thô bóc lượng dư $>0{,}5 - 1{,}0\text{ mm}$ trên các bề mặt hẹp, mặt phẳng phức tạp hoặc rãnh hình thù bất kỳ.
• Cấu tạo đục: Gồm 3 phần: Lưỡi cắt ($l_1$), thân đục tiết diện chữ nhật vê tròn 4 góc (kích thước từ $5\times 8\text{ mm}$ đến $20\times 25\text{ mm}$) và chuôi đục côn $10 - 20\text{ mm}$ tôi cứng. 3 loại đục chính: đục bằng, đục rãnh, đục đầu cong/đầu tròn.
• Kỹ thuật thao tác: Cầm đục tay trái cách đuôi đục $20 - 30\text{ mm}$, cầm búa tay phải cách chuôi $20 - 30\text{ mm}$. Đặt đục hợp với mặt phẳng nằm ngang góc nghiêng $30^\circ - 35^\circ$.
• Kỹ thuật chuyên biệt:
  • Đục rãnh phẳng & rãnh cong: Đục rãnh dẫn dầu trong bạc lót bằng đục đầu cong theo đường vạch dấu.
  • Đục mặt phẳng rộng: Vạch lượng dư $\to$ vát mép $45^\circ \to$ dùng đục rãnh tạo các đường song song cách nhau bằng $2/3$ bề rộng lưỡi đục $\to$ dùng đục bằng bạt phẳng phần kim loại còn lại.
  • Chặt kim loại: Chặt thanh dẹt, kim loại tròn đặc, chặt tôn tấm ($3 - 5\text{ mm}$) trên ê tô với góc nghiêng lưỡi đục $50^\circ - 60^\circ$, chặt ống tròn.

5. Bài 4 (Mã bài MĐ15-04): Giũa cơ bản

• Đặc điểm công nghệ: Phương pháp gia công hớt lớp kim loại mỏng để đạt độ chính xác kích thước $0{,}05\text{ mm}$ (giũa nửa tinh) và $0{,}01\text{ mm}$ (giũa tinh - đạt cấp chính xác 3). Chỉ áp dụng cho kim loại mềm chưa qua tôi cứng.
• Phân loại giũa theo tiết diện:
  • Giũa dẹt (tiết diện chữ nhật): gia công mặt phẳng ngoài, mặt phẳng trong góc $90^\circ$.
  • Giũa vuông: gia công lỗ vuông, rãnh vuông.
  • Giũa tam giác: gia công rãnh góc $60^\circ$, lỗ tam giác đều.
  • Giũa lòng mo (bán nguyệt): gia công mặt cong có bán kính lớn.
  • Giũa tròn: gia công lỗ tròn, rãnh đáy bán nguyệt.
  • Giũa hình thoi: gia công rãnh răng, góc nhọn.
• Kỹ thuật giũa mặt phẳng: Kẹp phôi cao hơn má ê tô $8 - 10\text{ mm}$. Tốc độ đẩy giũa duy trì ổn định $30 - 40\text{ lần/phút}$. Kết hợp 3 phương pháp giũa: giũa theo chiều dọc, giũa theo chiều ngang và giũa chéo góc $30^\circ - 40^\circ$.
• Kiểm tra mặt phẳng: Đặt thước đo khe sáng vuông góc với bề mặt gia công theo 3 hướng (dọc, ngang, chéo); kiểm tra mặt cong lồi/lõm bằng dưỡng chuyên dụng.

6. Bài 5 (Mã bài MĐ15-05): Vận hành máy khoan bàn

• Cấu tạo và cơ cấu truyền động: Bao gồm động cơ, cụm puli tầng - đai truyền, trục chính mang bầu kẹp mũi khoan, bàn máy và chân đế.
• Quy trình thay đổi tốc độ trục chính: Mở nắp bảo vệ đai $\to$ nới lỏng vít khóa $\to$ điều chỉnh đòn bẩy căng đai $\to$ đổi vị trí dây đai sang rãnh puli tương ứng (nguyên tắc: tháo đai từ rãnh puli lớn sang puli nhỏ trước, khi lắp thì đưa vào rãnh puli nhỏ rồi mới căng sang puli lớn) $\to$ siết khóa đòn bẩy $\to$ đóng nắp bảo hiểm.
• Điều chỉnh bàn máy: Nới khóa hãm, dùng tay quay điều chỉnh độ cao bàn khoan theo trục đứng và xoay sang trái/phải phù hợp với chiều cao phôi và mũi khoan.

---

Bảng tổng hợp các thông số kỹ thuật cốt lõi trong giáo trình

Hạng mục gia công	Dụng cụ / Thiết bị	Thông số hình học & Kỹ thuật	Dung sai / Tiêu chuẩn đạt được
Vạch dấu	Mũi vạch Y10, Y12 (CD100, CD120)	Mài góc nhọn $15^\circ - 20^\circ$; nghiêng $15^\circ$ khi vạch	Độ chính xác đạt $0{,}2\text{ mm}$
Chấm dấu	Chấm dấu thép cacbon $\phi 8 - 13\text{ mm}$	Góc mài $60^\circ$ (dấu dẫn hướng), $90^\circ$ (tâm lỗ khoan)	Đúng giao điểm đường vạch
Gá kẹp ê tô	Ê tô bàn song song / Ê tô chân	Chiều cao phôi nhô khỏi má kẹp: $8 - 10\text{ mm}$	Không biến dạng bề mặt
Máy mài hai đá	Đá mài, mũi sửa đá	Khe hở bệ tì $\le 3\text{ mm}$; Kính bảo hộ $\le 10\text{ mm}$	Mặt đá phẳng, không rung lắc
Mài sửa đục	Đục bằng, đục rãnh, đục cong	Góc chêm $\beta$: Thép cứng ($70^\circ$), Thép mềm ($60^\circ$), Đồng ($45^\circ$), Nhôm ($35^\circ - 40^\circ$)	Góc mài đều, không bị cháy
Đục bóc phôi	Đục hợp kim, búa tay	Góc nghiêng đục $30^\circ - 35^\circ$; Lượng dư phôi $>0{,}5 - 1\text{ mm}$	Lớp phôi đều, mép không mẻ
Giũa mặt phẳng	Giũa dẹt, vuông, tam giác, tròn...	Tần số đẩy giũa $30 - 40\text{ lần/phút}$; góc chéo $30^\circ - 40^\circ$	Nửa tinh: $0{,}05\text{ mm}$; Tinh: $0{,}01\text{ mm}$
Khoan lỗ	Máy khoan bàn	Thay đổi tốc độ qua hệ thống puli tầng và đai truyền	Lỗ khoan đúng tâm vạch dấu

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

                      MÔ HÌNH DẠY HỌC TÍCH HỢP NGUỘI CƠ BẢN
                      
   +-----------------------------------------------------------------------+
   |                       GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN                            |
   | - Giảng giải lý thuyết công nghệ & quy chuẩn an toàn                  |
   | - Làm mẫu thao tác chuẩn (Tư thế đứng, cách cầm dụng cụ, góc đặt)     |
   | - Kiểm duyệt "Bảng trình tự thực hiện bài tập" của sinh viên          |
   +-----------------------------------------------------------------------+
   +-----------------------------------------------------------------------+
   |                       SINH VIÊN THỰC HÀNH                             |
   | - Tự lập Bảng quy trình các bước (Hoạt động, Yêu cầu, Thiết bị)       |
   | - Chuẩn bị phôi, gá kẹp ê tô và thao tác theo quy chuẩn               |
   | - Tự kiểm tra sai hỏng bằng thước lá, panme, dưỡng kiểm tra           |
   +-----------------------------------------------------------------------+
   +-----------------------------------------------------------------------+
   |                       ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC                               |
   | - Tiêu chí: Đúng dụng cụ + Đúng thao tác + Đúng an toàn + Đủ dung sai |
   | - Kết quả nghiệm thu: ĐẠT / KHÔNG ĐẠT                                 |
   +-----------------------------------------------------------------------+

Tiếp cận sư phạm tích hợp

Giáo trình áp dụng mô hình đào tạo kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết kỹ thuật công nghệ và thực hành trực tiếp tại xưởng. Thay vì phân tách rời rạc lý thuyết cắt gọt kim loại, giáo trình gắn lý thuyết cơ học (như góc cắt chêm $\beta$, góc nghiêng khi vạch dấu $15^\circ$, góc đứng búa $80^\circ$) trực tiếp vào từng động tác vận động của học viên.

Cấu trúc bài tập và đánh giá thực hành

Mỗi bài học được tổ chức thành các bài tập gia công chi tiết cụ thể:

• Quy trình thực hiện: Sinh viên không thao tác máy móc theo quán tính mà phải tự xây dựng Bảng trình tự thực hiện bài tập trước khi thực hành, gồm 4 cột:
  1. Thứ tự (TT)
  2. Các hoạt động cụ thể
  3. Yêu cầu kỹ thuật của hoạt động
  4. Dụng cụ và thiết bị sử dụng
• Nghiệm thu năng lực: Giáo viên đánh giá kết quả thực hành dựa trên bảng phân loại nhị phân Đạt / Không đạt với 4 tiêu chí cốt lõi:
  • Sử dụng đúng chủng loại dụng cụ và thiết bị đo kiểm.
  • Thao tác đúng tư thế kỹ thuật (vị trí đứng, cách cầm búa, đục, giũa, góc đẩy).
  • Thực hiện đúng trình tự các bước công nghệ.
  • Thể hiện đầy đủ các biện pháp an toàn lao động và bảo dưỡng thiết bị sau gia công.

---

Căn cứ pháp lý và tính ứng dụng thực tiễn

Căn cứ pháp lý và chuẩn hóa đào tạo

Nội dung giáo trình được biên soạn dựa trên các văn bản quy phạm pháp luật và tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia:

• Tiêu chuẩn kỹ năng nghề: Bộ tiêu chuẩn kỹ năng nghề quốc gia đối với nghề "Sửa chữa máy thi công xây dựng" do Tổng cục Dạy nghề ban hành năm 2008.
• Khung chương trình: Văn bản quy phạm pháp luật số 01/2007/QĐ-BLĐTB-XH ngày 04/01/2007 của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ban hành Quy định về chương trình khung trình độ Trung cấp nghề và Cao đẳng nghề.
• Quy chuẩn định dạng: Quyết định số 58/2008/QĐ-BLĐTB-XH ngày 09/06/2008 của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội về mẫu định dạng chương trình khung trình độ Trung cấp nghề và Cao đẳng nghề.

       CÁC VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT LÀM CĂN CỨ BIÊN SOẠN
       
  +-------------------------------------------------------------------+
  | Quyết định số 01/2007/QĐ-BLĐTB-XH (Chương trình khung TC/CĐ nghề) |
  +-------------------------------------------------------------------+
  +-------------------------------------------------------------------+
  | Quyết định số 58/2008/QĐ-BLĐTB-XH (Định dạng chương trình khung)  |
  +-------------------------------------------------------------------+
  +-------------------------------------------------------------------+
  | Tiêu chuẩn kỹ năng nghề "Sửa chữa máy thi công xây dựng" (2008)   |
  +-------------------------------------------------------------------+

Tính ứng dụng trong sửa chữa máy thi công xây dựng

Mặc dù là mô đun cơ bản, các bài tập trong giáo trình đều phục vụ trực tiếp cho các tình huống kỹ thuật thực tế của nghề vận hành và sửa chữa máy thi công nền đường:

• Kỹ thuật đục rãnh cong được áp dụng trực tiếp trong gia công tạo rãnh dẫn dầu bôi trơn trong các bạc lót trục của máy công trình.
• Kỹ thuật giũa tinh đạt dung sai $0{,}01\text{ mm}$ phục vụ việc sửa nguội các bề mặt lắp ghép, căn chỉnh khe hở làm việc của kết cấu thép, khớp nối cơ khí.
• Kỹ thuật chặt tôn tấm $3 - 5\text{ mm}$ và khoan lỗ kết cấu áp dụng trong chế tạo giá đỡ, phục hồi vỏ bọc kim loại của máy xúc, máy ủi, máy lu trên công trường.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Học sinh, sinh viên: Sinh viên năm thứ nhất hệ Cao đẳng nghề và học sinh hệ Trung cấp nghề các ngành: Vận hành máy thi công nền đường, Sửa chữa máy thi công xây dựng, Cơ khí chế tạo và Cơ khí động lực.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần có kiến thức cơ sở về Đọc bản vẽ kỹ thuật cơ khí (đọc kích thước, hình chiếu, ký hiệu độ nhám), kiến thức đại cương về Vật liệu cơ khí và an toàn xưởng.
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng làm giáo trình giảng dạy tích hợp lý thuyết - thực hành, căn cứ thiết kế bài giảng xưởng và xây dựng barem chấm điểm thi tay nghề.
• Kỹ thuật viên, công nhân tại doanh nghiệp: Tài liệu phục vụ bồi dưỡng tay nghề, đào tạo ngắn hạn, ôn luyện thi nâng bậc thợ cho công nhân cơ khí, thợ sửa chữa thiết bị thi công tại các ban quản lý dự án công trình giao thông và xí nghiệp máy xây dựng.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Giáo trình này được thiết kế phục vụ cho đối tượng nào?

Giáo trình phục vụ trực tiếp cho học sinh, sinh viên theo học trình độ Cao đẳng nghề và Trung cấp nghề thuộc nhóm ngành Sửa chữa máy thi công xây dựng và Vận hành máy thi công nền đường. Ngoài ra, tài liệu còn dùng cho các khóa đào tạo ngắn hạn và bồi dưỡng nâng bậc thợ nguội tại doanh nghiệp.

2. Người học cần đáp ứng kiến thức nền tảng nào trước khi học mô đun này?

Người học cần hoàn thành kiến thức cơ bản về Đọc bản vẽ kỹ thuật (để hiểu các đường ranh giới gia công, dung sai kích thước) và nắm bắt tính chất cơ lý cơ bản của vật liệu kim loại (gang, thép cacbon, kim loại màu) nhằm áp dụng đúng góc mài và lực cắt khi thao tác.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu nghề nguội cổ điển là gì?

Tài liệu được biên soạn theo cấu trúc mô-đun hóa tích hợp thay vì giáo trình hàn lâm cổ điển. Nội dung đi thẳng vào kỹ năng thao tác chuẩn hóa (động tác chân, góc cầm tay, phương pháp gá kẹp), định lượng rõ ràng các thông số góc cắt ($\beta$), khe hở an toàn ($\le 3\text{ mm}$, $\le 10\text{ mm}$) và gắn liền với biểu mẫu đánh giá năng lực thực hành.

4. Phương pháp tự học giáo trình này như thế nào để đạt hiệu quả cao nhất?

Người học cần nghiên cứu kỹ các thông số kỹ thuật của từng bài học, sau đó tự lập "Bảng trình tự thực hiện bài tập" cho từng chi tiết gia công (vạch dấu, đục, giũa, khoan) trước khi bước vào xưởng. Trong quá trình thực hành, cần thường xuyên đối chiếu sản phẩm với các dụng cụ đo kiểm (thước khe sáng, panme, dưỡng) để tự phát hiện và khắc phục sai hỏng.

5. Giáo trình có các công cụ đo kiểm và tiêu chuẩn đánh giá nào đi kèm?

Giáo trình tích hợp hệ thống hướng dẫn sử dụng các dụng cụ đo kiểm chuyên dụng: thước lá, ke góc, thước cặp, panme, nivô, thước đo khe sáng, dưỡng kiểm tra góc chêm $\beta$ và dưỡng bán nguyệt. Kèm theo đó là bảng tiêu chí đánh giá nghiệm thu công việc theo 2 mức Đạt / Không đạt cho từng bài thực hành.

---

Kết luận

Giáo trình Mô đun 14: Nguội cơ bản do Trường Cao đẳng Giao thông Vận tải Trung ương I biên soạn cung cấp nền tảng kiến thức công nghệ và kỹ năng thao tác cơ khí thủ công chuẩn mực theo khung kỹ năng nghề quốc gia. Thông qua 5 bài học tích hợp từ vạch dấu, sử dụng ê tô, đánh búa, vận hành máy mài hai đá, mài đục, đục kim loại, giũa mặt phẳng - mặt cong đến vận hành máy khoan bàn, giáo trình định hình phương pháp làm việc chính xác, an toàn và khoa học cho kỹ thuật viên máy công trình.

Lộ trình học tập đề xuất: Học viên tiếp cận tuần tự từ lý thuyết an toàn xưởng $\to$ kỹ năng lấy dấu định hình $\to$ gia công thô (đục, chặt) $\to$ gia công tinh (giũa mặt phẳng, mặt cong đạt cấp chính xác 3) $\to$ vận hành máy công cụ phụ trợ (máy mài hai đá, máy khoan bàn). Đây là học phần tiền đề bắt buộc trước khi người học bước vào các mô đun chuyên sâu về tháo lắp, căn chỉnh và sửa chữa tổng thành máy thi công xây dựng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Q GIAO THONG VAN TAI TRUONG CAO DANG GIAO THONG VAN TAI TRUNG UONG I DO CAO DANG MAY THECONG NEN TTWLDT ngày J Của pr Hiệu ne st /T Trung wong1 BQ GIAO THONG VAN TAL TRUONG CAO DANG GIAO THONG VAN TAI TRUNG UONG I GIAO TRINH MO DUN 14: NGUQI CO BAN NGHE: VAN HANH MAY THI CONG NEN DUONG HE DAO TAO: CAO DANG (Licu hanh nGi bộ) NAM 2017 LỜI NÓI ĐẦU Đại hộ đảng IX đã định mục tiêu tổng quát của chiến lược phát triển kinh tế Xã hộ 2001-2010 là đưa đất nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển, nâng cao đời sống vật chất, văn hoá tỉnh thần của nhân dân, tạo nền tảng đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng Hiện đại hoá. Con đường Công nghiệp hoá-Hiện đại hoá của nước ta có thể rút ngắn hơn so với các nước đi trước, vừa có tính tuần tự vừa có bước nhảy vọt. Để thực hiện tốt nhiệm vụ đó, cung ứng đầy đủ nhân lực kỹ thuật có trình độ cao, đáp ứng nhu cầu của nền Công nghiệp hoá-Hiện đại hoá. “Trong quá trình thực hiện hoàn thiện chương trình đảo tạo với sự tham.

gia của nhóm giáo viên, chuyên gia có nhiều kinh nghiệm của trường Cao. đẳng nghề CGCKXD số 1 đã căn cứ bộ tiêu chuẩn kỹ năng nghề " S2a ch?a máy thỉ công xây dựng " đo tổng cục day nghé ban hành năm 2008 và văn ban hướng dẫn pháp qui số 01/2007/QĐ-BLĐTB-XH ngày 04/01/2007 "qui định về chương trình khung trình độ Trung cắp nghề và chương trình khung trình độ Cao đẳng nghẻ". Số 58/2008/QĐ-BLĐTB-XH ban hành ngày 09/06/2008 về mẫu định dạng chương trình khung trình độ Trung cấp nghé, chương trình khung trình độ Cao đẳng nghề. Tuy nhiên trong quá trình thực hiện việc biên soạn chương trình, do thời gian có hạn, lại là lần đầu, khác với cách biên soạn cổ điển cả về nội dung lẫn hình thức vì vậy tài liệu này sẽ còn nhiều thiết sót, mong được sự góp ý của các nhà giáo để chương trình nảy được hoàn thiện hơn.

Tài liệu này được thiết kế theo từng mô-đun thuộc hệ thống mô đun/môn học của một chương trình, để đào tạo hoàn chỉnh nghề" Sa ch?a máy thi công xây dựng ” ở cấp trình độ Cao đẳng nghề và được dùng làm Giáo trình cho học viên trong các khoá đào tạo, cũng có thể được sử dụng cho đào tạo ngắn hạn hoặc cho các công nhân kỹ thuật, các nhà quản lý và người sử dụng nhân lực tham khảo. Đây là tài liệu thử nghiệm sẽ được hoàn chinh để trở thành giáo trình chính thức trong hệ thống dạy nghề. MỤC LỤC ĐÈ MỤC 1.Mục lục 3, Giới thiệu về mô dun 4. Các hình thức học tập chính trong mô đun.

Liệt kê các nguồn lực cần thiết cho mô đun 6. Tài liệu tham khảo 118 MỞ ĐÀU MỤC TIÊU: - Hiểu được khái niệm công việc gia công kim loại bằng tay. - Biết các nội quy của một xưởng thực hành. ~ Hiểu được các quy định về an toàn.

NỘI DUNG CHÍNH: 1, KHAI NIEM VE GIA CONG CHI TIẾT KIM LOAI BANG THU CONG - May móc và thiết bị, các kết cấu thép gồm nhiều chỉ tiết và bộ phận hợp thành. Mỗi chỉ tiết trong đó có những yêu cầu nhất định về hình dạng, kích thước và yêu cầu kỹ thuật khác nhau. Từ vật liệu kim loại và các vật liệu khác muốn tạo ra các chỉ tiết hoặc kết cấu người ta phải thực hiện một quá trình gia công. ~ Quá trình gia công là một đặc trưng cơ bản của ngành cơ khí.

Hiện nay tồn tại nhiều Phương pháp gia công cơ khí, song thường được chia thành 2 nhóm gia công cơ bản. + Giai công không phôi + Gia công có phôi * Phương pháp gia công không phôi bao gồm: Đúc, gia công áp lực, hàn. ~ Trong quá trình chế tạo vật phẩm không thấy xuất hiện có phôi. Trong gia công không phôi cần được phân biệt 2 hình thức: Gia công nóng và gia công nguội.

~ Gia công nóng: Kim loại trước khi mang gia công được nung nóng với nhiệt độ nhất định (Thường thấp hơn nhiệt độ chuyển biến pha) sau đó. mới được dùng áp lực làm biến dạng kim loại. ~ Gia công nguội: Là gia công ở nhiệt độ thường hay ở nhiệt độ thấp. hơn nhiệt độ chuyển biển pha.

* Phương pháp gia công có phôi: Là Phương pháp cắt bỏ đi trên bề mặt của phôi một lớp kim loại dư thừa hoặc chia kim loại thành từng phần, để cho chi tiết có hình dạng kích thước, độ chính xác và độ bóng bề mặt theo yêu cầu. ~ Có 2 Phương pháp gia công là gia công bằng máy và gia công bằng, tay. + Gia công bằng tay là dùng dụng cụ tay kết hợp với một vài Phương tiện khác để làm, đây là hình thức gia công chủ yếu của nghề nguội, gia công bao gồm đột, cắt, giữa, khoan. 'Tuỳ thuộc vào lượng dư trên phôi nhiều hay ít ma chọn phương pháp gia công cho thích hợp.

Nếu lượng kim loại cắt bỏ đi ít thì giữa hoặc đục. ật cần có lỗ thì khoan. NỘI QUI LÀM VIỆC VÀ AN TOÀN LAO ĐỌNG Ở XƯỞNG THỰC HÀNH + Người không có nhiệm vụ không được vào xưởng thực hành. + Học sinh phải có đầy đủ quần áo bảo hộ, mũ bảo hộ và giầy dép quai hậu.

+ Mọi người phải tuân thủ chấp hành nguyên tắc an toàn phòng cháy chữa cháy. + Học sinh phải tuân thủ theo sự hướng dẫn của giáo viên vị trí làm việc, quy trình thực tập. + Không được tuỳ tiện đóng ngắt cầu giao nguồn điện khi cha có lệnh của giáo viên. + Các thiết bị và dụng cụ học tập phải đặt đúng nơi quy định, dùng song dụng cụ nào phải đặt vào đúng vị trí.

Trường hợp hợp hỏng phải báo giáo viên. + Không mang vật tư, vật liệu thiết bị ra khỏi phòng thực hành. + Không được vứt các dụng cụ vào nhau hoặc đè lên nhau. + Phải tiết kiệm vật tư vật liệu, nếu gai công không hết phải thu dọn về để đúng nơi quy định.

+ Không được dùng tay công quá dài để quay ê tô hoặc xiết đai ốc. + Sau mỗi buổi học phải lau trùi dụng cụ, thu don vật tư vệ sinh công nghiệp. + Bàn giao nơi làm việc cho giáo viên hướng dẫn. BAI1 'VẠCH DẦU, SỬ DỤNG ÊTÔ, ĐÁNH BÚA _ MÃ BÀI MĐI5-01 Giới thiệu: Vạch dấu và sử dụng êtô, đánh búa là một công việc chuẩn bị rất cơ bản cho các công việc tiếp theo.

Nó quyết định độ chính xác vẻ hình dạng và kích thước, ~ Nhiệm vụ: Là xác định đường ranh giới giữa chỉ tiết gia công với phần lượng dư, là những công việc cơ bản để gá, cố định chỉ tiết và phôi tại một nhằm gia công phôi và chỉ tiết (ê tô), hoặc tác dụng lực vào vật nhắn đảm bảo độ chính xác về kích thước và hình dạng. Mục tiêu: ~ Đọc được bản vẽ, hiểu được các kích thước và yêu cầu kĩ thuật. ~ Chọn được dụng cụ để vạch dấu. ~ Thực hiện vạch dấu trên mặt phẳng đạt chính xác 0,2mm.

-Sử dụng ê tô, và thao tác đánh búa đúng kỹ thuật. ~ Rèn luyện tính cẩn thận, đảm bảo an toàn. 'Nội dung chính: 1. VACH DAU 1, Khái niệm về vạch dấu ~ Vạch dấu là một công việc vẽ trên phôi những kích thước, hình dạng của chỉ tiết cần gia công, người thợ sẽ gia công và kiểm tra theo dường vạch dấu ~ Vạch dấu đúng là quyết định một phần lớn đến chất lượng sản phẩm tốt, xấu, phế phẩm.

Bởi vậy khi vạch dấu cần nắm được cách sử dụng dụng cụ và lấy kích thước thật thành thạo. ~ Để vạch dấu chuẩn xác và hợp lí, trong nhgề chế tạo thường sử dụng. 3 phương pháp vạch dấu chính. + Vạch dấu mặt phẳng.

+Vạch dấu sắt tiết diện. + Vạch dấu khai triển - phóng dạng. Đường vạch dâu Hình 1. Các phương pháp vạch dấu a,b.

Vạch dẫu phôi thành từng phần; c. Vạch dấu một phẩn phôi 2. Công việc chuẩn bị ~ Đọc bản vẽ, chọn phương pháp cho phù hợp - Chuẩn bị dụng cụ: + Mũi vạch, bộ vach dấu, compa vạch dầu, thước lá, ke góc. + Dụng cụ đo kiểm khi vạch dấu: thước lá dài thước dây, thước cặp, pan me, niv6.

+ Dụng cụ phụ trợ: búa tay 300g, chấm dấu, bàn chuẩn, khối V, D, dưỡng, phần màu, gi lau. + Lâm sạch: bàn chải sát, bột màu bôi vào vị trí cần vạch dấu. 3, Dụng cụ, đồ ga dùng trong vạch dấu ~ Bàn vạch dấu: (bàn máp). + Là dụng cụ để đỡ, dặt vat trong khi vạch dầu.

Bàn vạch dấu. + Bàn được đúc bằng gang, có các kích thước: 400x400, 400x600x600x1200. + Dùng đỡ các vật vạch dấu không gian và các dùng cụ như: khối V, D, đài vạch. + Bàn vạch dầu được gia công chính xác mặt trên và 4 mặt xung quanh .Các mặt kể nhau vuông góc, đối nhau song song.

- Khối D: Làm bằng gang đúc, là một khối hình hộp chữ nhật rỗng giữa, các mặt của khối được gia công phẳng nhẫn, các bề mặt kể nhau vuông, góc, đối nhau song song. + Công dụng dùng để kê, đệm hoặc tựa vật khi vạch dấu không gian. - Khối V: có 2 loại: chối V đơn, khối V kép, làm từ gang đúc. Khôi VỀ + Mặt làm việc là 2 mặt phẳng nghiêng giống nhau như chữ V, dùng để đỡ các vật tròn xoay khi vạch dấu.

Hai mặt nghiêng có góc độ 60,907,120, - Mũi vạch dấu: Là dụng cụ có đầu nhọn dược chế tạo bằng thép cácbon dụng cụ Y10, Y12 (CD100, CD120). Sau khi chế tạo xong dược tôi cứng ở 2 tay và loại gá trên đài vạch đấu không gian đầu mũi nhọn và mài góc nhọn 15°+20”, + Mũi vạch có 2 loại: loại cầm tay và loại gá trên đài vạch dầu. - Đài vach dấu: pha go mm —c= r0 Hình 1. Mũi vạch 7 ~ Compa vạch dấu : Hình 1.

Compa vạch dấu. Compa c6 2 chân nhọn. Một chân cắm cố định, một chân đóng vai trò như mũi vạch dấu khi quay đường tròn. Đầu nhọn làm bằng thép tốt.

Dùng để quay cung tròn đường tròn. ~ Chấm dấu: Được làm bằng thép các bon dụng cụ. Sau khi chế tạo xong được tôi cứng phần đầu nhọn và phần đập búa. + Chim dấu có đường kính 8+13mm dài 90+150 mm.

Phần đầu dược mài nhọn = 60” (khi chấm dấu tâm lỗ khoan = 901). + Dùng để chấm vào dường tâm, đường trục, chấm vào các dường vạch dấu tâm của lỗ. Thao tác khi vạch dấu + Khi vạch đầu theo trình tự sau: ~ Vạch các đường tâm, trục trước (Đường chuẩn). ~ Vạch các đường thẳng đướng, năm ngang.

§ ~ Vạch các đường xiên.