SỞ LAO ĐỘNG THƯƠNG BINH & XÃ HỘI TỈNH HÀ NAM TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ HÀ NAM __________________ GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN: BẢO DƯỠNG & SỬA CHỮA HỆ THỐNG PHANH NGHỀ: CÔNG NGHỆ Ô TÔ TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG - TRUNG CẤP Ban hành kèm theo Quyết định số:234 /QĐ-CĐN ngày 05 tháng 8 năm 2020 của Trường Cao Đẳng Nghề Hà Nam Hà Nam, năm 2020 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. LỜI GIỚI THIỆU Để giảm tốc độ của một xe đang chạy và dừng xe, cần thiết phải tạo ra một lực làm cho các bánh xe quay chậm lại. Phanh là hệ thống an toàn chủ động hết sức quan trọng nên luôn được các nhà thiết kế ô tô quan tâm, không ngừng nghiên cứu hoàn thiện và nâng cao hiệu quả.
Bên cạnh đó sửa chữa vàbảo dưỡng hệ thống phanh cũng là một công việc hết sức quan trọng. Với mong muốn đó giáo trình được biên soạn, nội dung giáo trình bao gồm bảy bài: Bài 1. Hệ thống phanh ô tô Bài 2. Bảo dưỡng dẫn động phanh dầu Bài 3.
Bảo dưỡng cơ cấu phanh dầu Bài 4. Hệ thống phanh hơi Bài 5. Bảo dưỡng dẫn động phanh hơi Bài 6. Bảo dưỡng cơ cấu phanh hơi Bài 7: Bảo dưỡng cơ cấu phanh tay Kiến thức trong giáo trình được biên soạn theo chương trình đã được phê duyệt, sắp xếp logic từ nhiệm vụ, cấu tạo, nguyên lý hoạt động đến cách phân tích các hư hỏng, phương pháp kiểm tra và quy trình thực hành sửa chữa.
Do đó người đọc có thể hiểu một cách dễ dàng. Mặc dù đã rất cố gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi sai sót, tác giả rất mong nhận được ý kiến đóng góp của người đọc để lần xuất bản saugiáo trình được hoàn thiện hơn. Hà Nam, ngày…. năm 2020 Tham gia biên soạn Chủ biên: Nguyễn Thanh Tùng MỤC LỤC TT TÊN DANH MỤC CÁC BÀI TRANG 1 Lời giới thiệu 2 2 MỤC LỤC 3 3 Bài 1: Hệ thống phanh dầu 7 4 Bài 2: Bảo dưỡng dẫn động phanh dầu 18 5 Bài 3: Bảo dưỡng cơ cấu phanh dầu 35 6 Bài 4: Hệ thống phanh hơi 51 7 Bài 5: Bảo dưỡng dẫn động phanh hơi 56 8 Bài 6: Bảo dưỡng cơ cấu phanh hơi 73 9 Bài 7: Bảo dưỡng cơ cấu phanh tay 87 10 Tài liệu tham khảo 97 GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN Tên mô đun: Bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống phanh Mã mô đun MĐ 25 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun: - Vị trí của mô đun : Mô đun được bố trí dạy sau các môn học chung/ đại cương, các môn học/ mô đun kỹ thuật cơ sở; học sau các mô đun MH15, MĐ 16, MĐ 17, MĐ 18, MĐ 19, MĐ 20, MĐ 21, MĐ 22, MĐ 23, MĐ 24.
- Tính chất của mô đun: Mô đun chuyên môn nghề bắt buộc. - Ý nghĩa và vai trò: Hệ thống phanh ô tô là hệ thống quan trọng của gầm xe, bao gồm: cơ cấu phanh và dẫn động phanh, dùng để điều khiển giảm tốc độ, dừng xe theo yêu cầu của người lái và đảm bảo an toàn giao thông khi vận hành trên đường. Sửa chữa và bảo dưỡng hệ thống phanh là một công việc có tính thường xuyên và quan trọng đối với nghề sửa chữa ôtô, nhằm đảm bảo năng suất vận tải và tuyệt đối an toàn cho người và xe. Nếu hệ thống phanh không đảm bảo an toàn sẽ trực tiếp gây ra tai nạn giao thông và đe doạ đến tính mạng của con người.
Do đó công việc sửa chữa và bảo dưỡng hệ thống phanh không chỉ cần những kiến thức về cơ học ứng dụng, về thuỷ lực, khí nén, điện tử và kỹ năng sửa chữa cơ khí, mà nó còn đòi hỏi tinh thần trách nhiệm đạo đức cao và sự yêu nghề của người thợ sửa chữa ôtô. Vì vậy công việc sửa chữa và bảo dưỡng hệ thống phanh đã trở thành một nghiệp vụ rất cao của người thợ sửa chữa ôtô. Mục tiêu của mô đun - Kiến thức: Trình bày đầy đủ các yêu cầu, nhiệm vụ và phân loại hệ thống phanh trên ô tô Giải thích được cấu tạo và nguyên lý hoạt động của hệ thống phanh dẫn động thủy lực và phanh dẫn động khí nén trên ô tô Trình bày được cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các bộ phận (dẫn động phanh và cơ cấu phanh bánh xe) của hệ thống phanh dẫn động thủy lực và phanh hơi Phân tích được những hiện tượng, nguyên nhân sai hỏng chung và của các bộ phận hệ thống phanh dẫn động thủy lực và phanh dẫn động khí nén trên ô tô Trình bày được phương pháp bảo dưỡng, kiểm tra và sữa chữa được những sai hỏng của các bộ phận hệ thống phanh - Kỹ năng: + Nhận biết được các chi tiết, bộ phận của hệ thống phanh. + Sử dụng đúng các dụng cụ tháo, lắp, kiểm tra, bảo dưỡng đảm bảo chính xác và an toàn.
+ Tháo, lắp, bảo dưỡng, kiểm tra, sửa chữa được các bộ phận của hệ thống phanh. - Năng lực tự chủ và trách nhiệm + Có khả năng thực hiện độc lập hoặc làm việc theo nhóm để hoàn thành công việc bảo dưỡng các chi tiết, bộ phận của hệ thống phanh đạt yêu cầu kỹ thuật. + Tiếp nhận và xử lý các vấn đề chuyên môn trong phạm vi của môn học; chịu trách nhiệm đối với kết quả công việc, sản phẩm của mình. Đảm bảo an toàn và vệ sinh công nghiệp.
+ Đánh giá được chất lượng sản phẩm sau khi hoàn thành và kết quả thực hiện của các thành viên trong nhóm. Nội dung của mô đun: BÀI 1: HỆ THỐNG PHANH DẦU MĐ 25 - 01 Giới thiệu: Hệ thống phanh thuỷ lực (phanh dầu) là một loại hệ thống phanh ôtô, bao gồm: cơ cấu phanh và dẫn động phanh hoạt động nhờ áp lực của chất lỏng (dầu phanh chuyên dùng) để điều khiển hệ thống phanh ôtô theo yêu cầu của người lái và đảm bảo an toàn giao thông khi vận hành trên đường. - Cơ cấu phanh bao gồm các bộ phận: mâm phanh, tang trống, guốc phanh, má phanh, lò xo. - Dẫn động phanh gồm có: bàn đạp, xilanh chính, xilanh bánh xe, bộ điều hoà lực phanh, đường ống dẫn dầu phanh và bộ trợ lực phanh.
Do yêu cầu làm việc của hệ thống phanh liên tục, chịu lực lớn và chịu nhiệt độ cao của các bề mặt ma sát nên các chi tiết dễ bị hư hỏng cần được tiến hành kiểm tra, điều chỉnh thường xuyên và bảo dưỡng, sửa chữa kịp thời để đảm bảo các yêu cầu kỹ thuật và an toàn tính mạng con người nhằm nâng cao tuổi thọ của hệ thống phanh. Mục tiêu: Học xong bài này người học có khả năng: - Nắm được yêu cầu, nhiệm vụ và phân loại hệ thống phanh các chỉ tiêu đánh giá hệ thống phanh - Nắm được phương pháp kiểm tra, bảo dưỡng bên ngoài các bộ phận của hệ thống phanh đúng yêu cầu kỹ thuật - Đảm bảo an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp Nội dung chính: 1. Nhiệm vụ, yêu cầu và phân loại hệ thống phanh 1. - Dùng để giảm tốc độ chuyển động của ô tô cho đến khi dừng hẳn hoặc đến một tốc độ nào đó theo yêu cầu của người lái.
- An toàn cho ô tô dừng hoặc đỗ trên các đường dốc hoặc đường bằng. - Đảm bảo cho xe chạy an toàn ở tốc độ cao nhờ đó nâng cao năng suất vận chuyển. Để nâng cao hiệu quả phanh trong quá trình làm việc của hệ thống phanh thì nó phải đảm bảo các yêu cầu sau: - Có độ tin cậy cao để thích ứng nhanh với các trường hợp nguy hiểm. - Có hiệu quả phanh cao nhất ở tất cả các bánh xe trong mọi trường hợp nghĩa là phải tạo ra được lực phanh lớn nhất, đồng thời cho tất cả các bánh xe.
- Hoạt động êm dịu, đảm bảo sự hoạt động của ô tô khi phanh, khi phanh hệ thống phanh không gây tiếng ồn, tiếng gõ và phải có mômen phanh như nhau ở các bánh xe cùng trục của ô tô để tránh hiện tượng lệnh lực phanh. - Điều khiển nhẹ nhàng để giảm bớt cường độ lao động của người lái: cấu tạo hệ thống sao cho lực đạp phanh của người lái là nhỏ nhất, trong khi vẫn tạo được lực phanh tới các bánh xe là lớn nhất. Để đảm bảo yêu cầu này hệ thống phanh có lắp thêm bộ trợ lực (trợ lực chân không, trợ lực khí nén hoặc trợ lực thuỷ lực). - Dẫn động phanh có độ nhạy cao để thích ứng nhanh với các trường hợp nguy hiểm.
- Đảm bảo việc phân bố mômen phanh trên các bánh xe phải theo nguyên tắc sử dụng hoàn toàn trọng lượng bám khi phanh với mọi cường độ. - Không có hiện thượng tự xiết khi phanh và nhả phanh tức thời khi người lái thôi đạp phanh. Nếu không sẽ rất nguy hiểm trong qua trình ô tô chuyển động. - Cơ cấu phanh phải thoát nhiệt tốt: thực chất của quá trình phanh là sử dụng lực ma sát sinh ra ở cơ cấu phanh để tạo mômen cản chuyển động quay của bánh xe, xét về mặt năng lượng thì hệ thống phanh là biến đổi động năng của ô tô thành nhiệt năng của cơ cấu phanh.
Khi phanh nhiệt độ sinh ra ở cơ cấu phanh rất cao. Do đó cơ cấu phanh phải có khả năng truyền nhiệt tốt. - Giữ được tỉ lệ thuận giữa lực trên bàn đạp hoặc đòn điều khiển với lực phanh trên bánh xe: tức là hệ dẫn động phanh phải có tỷ số truyền ổn định. Tạo cảm giác yên tâm cho lái xe khi đạp phanh.
Có hệ số ma sát giữa phần quay và má phanh cao và ổn định trong điều kiện sử dụng. - Có khả năng phanh ô tô khi đứng trong thời gian dài. - Dễ lắp ráp, điều chỉnh, bảo dưỡng và sửa chữa. Phân loại hệ thống phanh.
Hệ thống phanh được phân loại theo các cách sau: a. Theo công dụng: - Hệ thống phanh chính (phanh chân). - Hệ thống phanh dừng (phanh tay). - Hệ thống phanh phụ.
- Hệ thống phanh dự phòng. Theo kết cấu của hệ thống phanh: - Cơ cấu phanh guốc. - Cơ cấu phanh đai. Theo phương thức dẫn động phanh - Dẫn động cơ khí.
- Dẫn động thủy lực. - Dẫn động khí nén. - Dẫn động hỗn hợp. - Dẫn động có trợ lực.
Theo mức độ hoàn thiện hệ thống phanh - Phanh có hệ thống điều hoà lực phanh. - Phanh có hệ thống ABS, BA, EBD.