TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. 1 LỜI GIỚI THIỆU Ma ̣ch điê ̣n tử cơ bản là một trong những mô đun cơ sở của nghề Điện tử dân dụng được biên soạn dựa theo chương trình khung đã xây dựng và ban hành năm 2017 của trường Cao đẳ ng nghề Cầ n Thơ dành cho nghề Điện tử dân dụng hệ Cao đẳ ng. Giáo trình được biên soạn làm tài liệu học tập, giảng dạy nên giáo trình đã được xây dựng ở mức độ đơn giản và dễ hiểu, trong mỗi bài ho ̣c đều có thí dụ và bài tập tương ứng để áp dụng và làm sáng tỏ phầ n lý thuyết.
Khi biên soạn, nhóm biên soạn đã dựa trên kinh nghiệm thực tế giảng dạy, tham khảo đồng nghiệp, tham khảo các giáo trình hiện có và cập nhật những kiến thức mới có liên quan để phù hợp với nội dung chương trình đào tạo và phù hợp với mục tiêu đào tạo, nội dung được biên soạn gắn với nhu cầu thực tế. Nội dung giáo trình được biên soạn với lượng thời gian đào tạo 60 giờ gồm có: Bài 01 MĐ13-01: Mạch khuếch đại tín hiệu nhỏ dùng transistor Bài 02 MĐ13-02: Mạch khuếch đại tín hiệu nhỏ dùng FET Bài 03 MĐ13-03: Mạch ghép tranisitor – hồi tiếp Bài 04 MĐ13-04: Mạch khuếch đại công suất Bài 05 MĐ13-05: Mạch dao động Bài 06 MĐ13-06: Mạch ổn áp Giáo trình cũng là tài liệu giảng da ̣y và tham khảo tốt cho các nghề điện tử công nghiệp, cơ điện tử, điện công nghiệp và điện dân du ̣ng. Mặc dù đã cố gắng tổ chức biên soạn để đáp ứng được mục tiêu đào tạo nhưng không tránh được những thiế u sót. Rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy, cô, bạn đọc để nhóm biên soạn sẽ điề u chỉnh hoàn thiện hơn.
Cầ n Thơ, ngày tháng 8 năm 2018 Tham gia biên soạn 1. Chủ biên: Đỗ Hữu Hâ ̣u 2. Nguyễn Tuấ n Khanh 2 MỤC LỤC Trang TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN. 1 LỜI GIỚI THIỆU.
2 BÀI 1: MẠCH KHUẾCH ĐẠI TÍN HIỆU NHỎ DÙNG TRANSISTOR. Mạch mắc theo kiểu EC, BC, CC. 7 BÀI 2: MẠCH KHUẾCH ĐẠI TÍN HIỆU NHỎ DÙNG FET. Mạch khuếch đại cực nguồn chung.
Mạch khuếch đại cực máng chung. Mạch khuếch đại cực cổng chung. Lắp mạch khuếch đại tín hiệu nhỏ dùng FET. Sửa chữa mạch khuếch đại dùng FET.
29 BÀI 3: MẠCH GHÉP TRANSISTOR – HỒ I TIẾ P. Mạch ghép cascade. Mạch Khuếch đại vi sai. Mạch khuếch đại Dalington.
Hồi tiếp, trở kháng vào, ra của mạch khuếch đại. Lắp mạch khuếch đại tổng hợp. 43 BÀ I 4: MẠCH KHUẾCH ĐẠI CÔNG SUẤT. Khuếch đại công suất loại A.
Khuếch đại công suất loại B. Mạch khuếch đại công suất dù ng Mosfet. Lắp mạch khuếch đại tổng hợp. Sửa chữa mạch khuếch đại tổng hợp.
54 BÀI 5: MẠCH DAO ĐỘNG. Dao động dịch pha. Mạch dao động só ng sin. Mạch dao động thạch anh.
63 BÀ I 6: MẠCH ỔN ÁP. Mạch ổn áp tham số. Mạch ổn áp có hồi tiếp. 76 TÀI LIỆU THAM KHẢO.
81 3 GIÁ O TRÌ NH MÔ ĐUN Tên mô đun: MẠCH ĐIỆN TỬ CƠ BẢN Mã mô đun: MĐ 13 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun: - Vị trí của mô đun: Mô đun được bố trí dạy sau khi học xong các môn học cơ bản chuyên môn như điện kỹ thuật, linh kiện điện tử, đo lường điện tử, chế tạo mạch in và hàn linh kiện. - Tính chất của mô đun: Là mô đun kỹ thuật cơ sở - Ý nghĩa của mô đun: giúp người học nắm bắt được cấu tạo và nguyên lý hoạt động các hệ dùng vi mạch - Vai trò của Mô-đun: khắc phục và sửa chữa các board điều khiển trong công nghiệp. Mục tiêu của mô đun: - Về kiến thức: +Phân tích được nguyên lý một số mạch ứng dụng cơ bản như mạch nguồn một chiều, ổ áp, dao động, các mạch khuếch đại tổng hợp. - Về kỹ năng: +Thiết kế được các mạch điện ứng dụng đơn giản.
+Lắp ráp được một số mạch điện ứng dụng cơ bản như mạch nguồn một chiều, ổn áp, dao động, các mạch khuếch đại tổng hợp. +Vẽ lại các mạch điện thực tế chính xác, cân chỉnh một số mạch ứng dụng đạt yêu cầu kỹ thuật và an toàn, sửa chữa được một số mạch ứng dụng cơ bản. + Kiểm tra, thay thế các mạch điện tử đơn giản đúng yêu cầu kỹ thuật - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: + Có năng lực đánh giá kết quả học tập và nghiên cứu của mình + Tự học tập, tích lũy kiến thức, kinh nghiệm để nâng cao trình độ chuyên môn + Sinh viên có thái độ nghiêm túc, tỉ mỉ, chính xác trong học tập Nội dung của mô đun: Thời gian (giờ) Thực Số hành, thí Tên các bài trong mô đun Lý Kiểm TT Tổng số nghiệm, thuyết tra thảo luận, bài tập Bài 1:Mạch khuếch đại tín hiệu 1 4 2 2 nhỏ dùng transistor 1. Mạch mắc theo kiểu EC, BC, CC 3 1 2 Bài 2:Mạch khuếch đại tín hiệu 2 4 2 2 nhỏ dùng FET 1.
Mạch khuếch đại cực nguồn 0. Mạch khuếch đại cực máng 0. Mạch khuếch đại cực cổng chung 1 1 4. Lắp mạch khuếch đại tín hiệu 1 1 nhỏ dùng FET 5.
Sửa chữa mạch khuếch đại dùng 1 1 FET Bài 3: Mạch ghép transistor - hồi 3 12 3 9 tiếp 1.Mạch ghép cascade 1. Mạch khuếch đại vi sai 1. Mạch khuếch đại Dalington 3 1 2 4. Hồi tiếp, trở kháng vào, ra của 3 1 2 mạch khuếch đại 5.
Lắp mạch khuếch đại tổng hợp 3 3 4 Bài 4: Khuếch đại công suất 8 2 5 1 1. Khuếch đại công suất loại A 1 0. Khuếch đại công suất loại B 1 0.Khuếch đại công suất dùng 1. Lắp mạch khuếch đại tổng hợp.
Sửa chữa mạch khuếch đại tổng 2 2 hợp Kiểm tra 1 1 5 Bài 5: Mạch dao động 8 3 5 1. Dao động dịch pha 2 0. Dao động sóng sin 2. Dao động thạch anh 3 1 2 6 Bài 6: Mạch ổn áp 9 3 5 1 1.
Mạch ổn áp tham số 3 1 2 3. Mạch ổn áp có hồi tiếp 4 1 3 Kiểm tra 1 1 Tổng 45 15 28 02 5 BÀI 1: MẠCH KHUẾCH ĐẠI TÍN HIỆU NHỎ DÙNG TRANSISTOR Mã bài: MĐ13-01 Giới thiệu: Một đặc điểm nổi bật của cấu tạo Transistor là tính khuếch đại tín hiệu. Trong trường hợp lắp mạch loại cực E chung (E-C), với một tín hiệu có biên độ điện áp nhỏ đặt vào cực badơ B, ta cũng có thể nhận được tín hiệu có biên độ điện áp rất lớn tại cực colectơ C. Tuỳ theo hệ số khuếch đại của Transistor, ta có thể nhận được tín hiệu lớn gấp hàng chục, thậm chí hàng trăm lần tín hiệu ban đầu.
Nghiên cứu các mạch khuếch đại là nhiệm vụ quan trọng của người thợ sửa chữa điện tử trong kiểm tra, thay thế các linh kiện và mạch điện tử trong thực tế. Mục tiêu: - Học xong bài học này, học viên có năng lực: - Phân tích được nguyên lý làm việc của các mạch mắc tranisitor cơ bản - Phân biệt ngõ vào và ngõ ra tín hiệu trên sơ đồ mạch điện, thực tế theo các tiêu chuẩn mạch điện. - Kiểm tra chế độ làm việc của Transistor theo sơ đồ thiết kế. - Thiết kế các mạch khuếch đại dùng Transistor đơn giản theo yêu cầu kĩ thuật.
Nô ̣i dung chính: 1.1 Khái niệm về tín hiệu Tín hiệu là sự biến đổi của một hay nhiều thông số của một quá trình vật lý nào đó theo qui luật của tin tức. Trong phạm vi hẹp của mạch điện, tín hiệu là hiệu thế hoặc dòng điện. Tín hiệu có thể có trị không đổi, ví dụ hiệu thế của một pin, accu; có thể có trị số thay đổi theo thời gian, ví dụ dòng điện đặc trưng cho âm thanh, hình ảnh. Tín hiệu cho vào một mạch được gọi là tín hiệu vào hay kích thích và tín hiệu nhận được ở ngã ra của mạch là tín hiệu ra hay đáp ứng.
Người ta dùng các hàm theo thời gian để mô tả tín hiệu và đường biểu diễn của chúng trên hệ trục biên độ - thời gian được gọi là dạng sóng. Dưới đây là một số hàm và dạng sóng của một số tín hiệu phổ biến.2 Các dạng tín hiệu Về dạng sóng ta có tín hiệu sin, vuông, xung, răng cưa, v.v Về tần số là tín hiệu hạ tần, âm tần (AF), cao tần (HF), siêu cao tần (VHF), cực cao tần (UHF), v.v, hoặc đôi khi phát biểu theo bước sóng: sóng rất dài (VLF), sóng dài (LW), sóng trung bình (MW), sóng ngắn (SW), sóng centimet, sóng milimet, sóng vi ba, sóng nanomet, v. Về sự liên tục gồm có tín hiệu liên tục (continuous) và gián đoạn (không liên tục) (discontinuous). Liên tục hay gián đoạn là xét về biên độ hoặc thời gian.
Về dạng sóng hay sự liên tục, người ta còn phân ra tín hiệu tương tự (analog) hay liên tục thời gian (continuous_time) và tín hiệu số (digital) hay rời rạc thời gian (discrete-time). Về tính xác định người ta phân ra tín hiệu xác định (deterministic) và tín hiệu ngẫu nhiên (random). Về tính tuần hoàn có tín hiệu tuần hoàn (periodic) có dạng sóng lặp lại sau mỗi chu kỳ T, và tín hiệu không tuần hoàn (aperiodic) là tín hiệu không có sự lặp lại tức không có chu kỳ. Nếu sự lặp lại chỉ gần đúng ta có tín hiệu chuẩn tuần hoàn (quasi- periodic).
Mạch mắc theo kiểu EC, BC, CC 2.1 Mạch mắc theo kiểu EC ( kiểu Echung ) 2.1 Mạch điện cơ bản Hình 1.1 Sơ đồ mạch transistor mắc theo kiểu E chung (E-C) Trong đó: Vin: ngõ vào. Vout: Ngõ ra. RC: Điện trở tải để lấy tín hiệu ra. RE: Điện trở ổn định nhiệt.
R1; R2: Điện trở phân cực B 2.2 Mạch điện tương đương a)Cách mắc mạch theo kiểu E-C b)Sơ đồ tương đương mạch E-C Hình 1.2 Theo sơ đồ trên ta có: U V U BE .RE IV IB IB Trên sơ đồ tương đương không xác định được trở kháng ra của mạch. Thực tế được xác định theo độ dốc của đường đắc tuyến ra hình 1.3 Đặc tuyến ra của mạch E-C Giả sử trở kháng ra của mạch CE là ZR=Ro. 7 Với trở kháng vào là β.RE, trở kháng ra là Ro ta vẽ lại được sơ đồ tương đưong của mạch như hình sau: Hình 1.