GIÁO TRÌNH LUAT TO TUNG HÌNH SỰ VIET NAM 394-2018/CXBIPH/43-188/CAND TRUONG ẠI HỌC LUAT HÀ NOI GIÁO TRÌNH LUẬT TO TUNG HÌNH SU VIET NAM (Tai ban lần thứ 14 có sửa doi, bỗ sung) NHÀ XUẤT BAN CONG AN NHÂN DAN HA NOI - 2018 Chủ biên PGS. HOÀNG THỊ MINH S N Tập thể tác giả Ch°¡ng I PGS. HOÀNG THỊ MINH S N Ch°¡ng II PGS. HOÀNG THỊ MINH S N TS.
PHAN THỊ THANH MAI Ch°¡ng III TS. PHAN THỊ THANH MAI Ch°¡ng IV TS. PHAN THỊ THANH MAI Ch°¡ng V PGS. TRAN VN Ộ Ch°¡ng VỊ TS.
Vh GIA LÂM Ch°¡ng VI PGS. NGUYEN VN HUYỆN TS. NGUYÊN HẢI NINH Ch°¡ng VIII PGS. NGUYEN VN HUYỆN TS.
Vh GIA LÂM Ch°¡ng IX TS. Vh GIA LÂM TS. NGUYÊN HẢI NINH Ch°¡ng X PGS. HOÀNG THỊ MINH S N Ch°¡ng XI TS.
MAI THANH HIẾU ThS. HOÀNG VN HẠNH Ch°¡ng XII TS. MAI THANH HIẾU Th§. HOANG VN HẠNH Ch°¡ng XIII TS.
PHAN THỊ THANH MAI ThS. HOÀNG VN HẠNH LỜI GIỚI THIỆU Bộ luật tổ tụng hình sự nm 2015 của n°ớc Cộng hoà xã hội chủ ngh)a Việt Nam °ợc Quốc hội khoá XIII thông qua tại ki họp thứ 10 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 01 nam 2018. Với mục tiêu xây dựng Bộ luật to tụng hình sự thực sự khoa học, tiễn bộ có tính khả thi cao, là công cụ pháp lí sắc bén dé ấu tranh hữu hiệu với mọi tội phạm, tháo gỡ những v°ớng mắc, bất cập trong thực tiễn; tng c°ờng trách nhiệm của c¡ quan có thẩm quyền tiễn hành tô tung trong việc tôn trọng, bảo vệ, bảo dam quyên con ng°ời, quyên công dân ã °ợc Hién pháp nm 2013 quy ịnh, Bộ luật to tụng hình sự nm 2015 kế thừa những quy ịnh còn phù hợp trong Bộ luật tô tụng hình sự nm 2003; loại bỏ, sửa ổi những quy ịnh không còn phù họp; bồ sung, xây dựng nhiều quy ịnh mới phù hợp với những yêu cau thực tiễn của n°ớc ta. Bộ luật tổ tụng hình sự là cn cứ pháp lí quan trọng nhất quy ịnh trình tự, thủ tục khởi tô, diéu tra, truy 16, xét xử va một số thủ tục thi hành án hình sự; nhiệm vụ, quyên hạn và mối quan hệ giữa các c¡ quan có thẩm quyên tiễn hành to tụng, nhiệm vu, quyên hạn, trách nhiệm cua ng°ời có thẩm quyên tiễn hành tô tụng; quyên và ngh)a vụ của ng°ời tham gia to tụng, c¡ quan, tô chức, cá nhân và hợp tác quốc tế trong tô tụng hình sự, nhằm chủ ộng phòng ngừa, ngn chặn tội phạm, phát hiện chính xác, nhanh chóng và xử lí công minh, kịp thời mọi hành vi phạm lội, không ể lọt tội phạm, không làm oan ng°ời vô tội; góp phan bảo vệ công li, bảo vệ quyên con ng°ời, quyên công dân, bảo vệ chế ộ xã hội chủ ngh)a, bảo vệ lợi ích của Nhà n°ớc, quyên và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, giáo duc mọi ng°ời ý thức tuân thủ pháp luật, ấu tranh phòng ngừa và chong tội phạm.
Việc nam vững các nội dung c¡ bản trên là hết sức cân thiết ối với mỗi cán bộ làm công tác bảo vệ pháp luật, mỗi sinh viên, học viên của TÌruong ại học Luật Ha Nội - những ng°ời ang nghiên cứu về các ngành luật nói chung và luật to tung hình sự nói riêng. Dé áp ứng nhu cẩu giảng dạy, học tập và nghiên cứu của giảng viên, sinh viên, học viên, Tr°ờng ại học Luật Hà Nội ã tổ chức biên soạn và chỉnh sửa, bồ sung Giáo trình luật tụng hình sự Việt Nam trên c¡ sở kế thừa các giáo trình ã °ợc xuất bản tr°ớc áy. Giáo trình do PGS. Hoang Thi Minh Son làm chủ biên và nhóm tác giả bao gom các phó giáo s°, tiễn s), thạc s) ã có nhiễu nm làm công tác nghiên cứu, giảng dạy và hoạt ộng thực tiễn trong các c¡ quan bảo vệ pháp luật tham gia biên soạn.
Giáo trình luật tổ tụng hình sự Việt Nam °ợc biên soạn dựa trên c¡ sở lí luận chỉnh thong, các quy ịnh trong Bộ luật tổ tụng hình sự nm 2015 và những vn bản pháp luật khác về to tung hình sự ã °ợc ban hành. Tuy nhiên, do những hạn chế khách quan cing nh° chủ quan trong qua trình biên soạn nên Giáo trình không tránh khỏi những iểm thiếu sót. Chúng tôi mong nhận °ợc sự góp ÿ của các nhà khoa học, các cán bộ giảng dạy và bạn ọc dé lần tái bản sau Giáo trình sẽ hoàn chỉnh hon. Xin trần trọng giới thiệu với bạn ọc Giáo trình luật to tung hinh su Viét Nam.
TRUONG DAI HOC LUAT HA NOI PHAN THỨ NHAT NHUNG VAN DE CHUNG CUA LUAT TO TUNG HÌNH SỰ CH¯ NG I KHÁI QUÁT VE LUẬT TO TUNG HÌNH SỰ VIỆT NAM I. LUAT TO TUNG HÌNH SỰ - MỘT NGÀNH LUAT TRONG HE THONG PHAP LUAT VIET NAM 1. Khái niệm luật tố tụng hình sự Luật tố tụng hình sự là một ngành luật trong hệ thống pháp luật, tổng hợp các quy phạm pháp luật iều chỉnh những, quan hệ xã hội phat sinh trong hoạt ộng khởi tố, iều tra, truy tố, xét xử và thi hànhán hình sự. ầu tranh phòng ngừa và chống tội phạm là van dé quan trọng trong xã hội.
Dé giải quyết van ề này một cách kiên quyết, kịp thời, có hiệu quả, Quốc hội ã thông qua nhiều vn bản pháp luật quan trọng, trong ó Bộ luật hình sự (BLHS) quy ịnh hành vi nào là nguy hiểm cho xã hội bị coi là tội phạm và phải chịu hình phạt. Khi có hành vi phạm tội xảy ra, việc phát hiện, xác ịnh tội phạm và ng°ời phạm tội có ý ngh)a quan trọng trong ấu tranh chống tội phạm. Về van dé này V. Lénin ã chỉ rõ: "Tac dung ngn ngừa của hình phạt.
hoàn toàn không phải ở chỗ hình phạt ó phải nặng mà ở chỗ ã phạm tội thì không thoát khỏi bị trừng phat. iều quan trọng không phải ở chỗ ã phạm tội thì phải trừng phạt nặng mà là ở chỗ không tội phạm nào không bị phát hiện “° Dé bảo ảm phát hiện chính xác và xử lí công minh, kịp thời moi hành vi phạm tội, phòng ngừa, ngn chặn tội phạm, không dé lọt tội phạm, không làm oan ng°ời vô tội ồng thời góp phần bảo vệ công lí, bảo vệ quyền con ng°ời, quyền công dân, bảo vệ chế ộ xã hội chủ ngh)a, bảo vệ lợi ích của Nhà n°ớc, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, giáo dục mọi ng°ời ý thức tuân theo pháp luật, ấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm, pháp luật cần phải quy ịnh chặt chẽ về trình tự, thủ tục giải quyết vu án hình sự. Do vậy, Bộ luật tố tụng hình sự (BLTTHS) quy ịnh thủ tục khởi tố, iều tra, truy tố, xét xử và một số thủ tục thi hành an hình sự, nhiệm vu, quyền hạn và mối quan hệ giữa các c¡ quan có thâm quyền tiến hành tố tụng; nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của ng°ời có thâm quyền tiến hành tố tụng; quyền va ngh)a vụ của ng°ời tham gia tố tụng, c¡ quan, tô chức, cá nhân và hợp tác quốc tế trong tô tụng hình sự. Khi tiếp nhận tổ giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố, c¡ quan có thâm quyền tiến hành kiểm tra, xác minh nếu xác ịnh có dau hiệu của tội phạm hoặc khi co quan có thẩm quyên tiến hành tố tụng trực tiếp phát hiện vụ việc có dấu hiệu tội phạm thì quyết ịnh khởi tố vụ án hình sự theo thâm quyền; tiến hành các hoạt ộng thu thập, kiểm tra, ánh giá chứng cứ dé chứng minh tội phạm và ng°ời phạm tội, lập hồ s¡ vụ án hình sự, ra bản kết luận iều tra ề nghị truy tổ chuyển sang viện kiểm sát, nếu có ủ chứng cứ ề xác ịnh có hành vi phạm tội xảy ra và ng°ời ã thực hiện hành vi phạm tội ó.
Nếu xét thấy việc khởi tố vụ án không có cn cứ hoặc ã hết thời hạn iều tra mà không chứng minh °- ợc bị can ã thực hiện tội phạm. thì c¡ quan iều tra ra bản kết luận iều tra và quyết ịnh ình chỉ iều tra. Nếu bị can bị bệnh tâm thần hoặc bệnh hiểm nghèo khác có chứng nhận của hội ồng (1). Lénin toàn tap, Tập 4, Nxb.
Sự thật, Hà Nội, tr. 8 giám ịnh pháp y;°) ch°a xác ịnh °ợc bị can hay không biết bi can ang ở âu thì c¡ quan iều tra ra quyết ịnh tạm ình chỉ iều tra. Khi nhận °ợc hồ s¡ vụ án và bản kết luận iều tra, tuỳ từng tr°ờng hợp viện kiểm sát phải ra một trong các quyết ịnh nh° trả hồ s¡ vụ án dé iều tra bố sung, tạm ình chỉ vụ án, ình chỉ vụ án hay quyết ịnh truy t6 bi can tr°ớc toà án bang bản cáo trạng hoặc bằng quyết ịnh truy tổ (nếu vụ án °ợc giải quyết theo thủ tục rút gọn). Khi nhận °ợc hồ s¡ do viện kiểm sát chuyền ến, toà án nghiên cứu hé s¡ và ra quyết ịnh cần thiết dé giải quyết vụ án hoặc quyết ịnh °a vụ án ra xét xử.
Bản án của tòa án quyết ịnh bị cáo có tội hay không có tội, hình phạt và biện pháp t° pháp. Quá trình từ khi khởi tố vụ án hình sự ến khi xét xử là một quá trình phức tạp, bao gồm nhiều hoạt ộng khác nhau, trong ó xét xử là hoạt ộng trung tâm và mang tính quyết ịnh. iều 13 BLTTHS nm 2015 quy ịnh: “Ng°ời bị buộc tội °ợc coi là không có tội cho ến khi °ợc chứng mình theo trình tự, thủ tục Bộ luật này quy ịnh và có ban an kết tội của toà án ã có hiệu lực pháp luật. Khi không ủ và không thể làm sáng tỏ cn cứ ể buộc tội, kết tội theo trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy ịnh thì c¡ quan, ng°ời có thẩm quyên tiễn hành tô tụng phải kết luận ng°ời bị buộc tội không có toi".
Nh° vậy, xét xử là một hình thức hoạt ộng nhà n°ớc ặc biệt do toà án thực hiện, nhằm xem xét và giải quyết các vụ án theo quy ịnh của pháp luật. ể việc xét xử °ợc tiễn hành úng ng°ời, úng tội, úng pháp luật, vụ án hình sự phải °ợc khởi tố, iều tra, truy tố tr°ớc khi xét xử. Sau khi xét xử, toà án ra bản án tuyên bố bi cáo có tội hoặc không có tội và các quyết ịnh khác. Bản án và quyết ịnh của toà án ã có hiệu lực pháp luật phải °ợc thi hành và °ợc các c¡ quan, tô chức, cá nhân tôn trọng.
Cá nhân và tổ chức hữu quan trong phạm vi trách nhiệm của mình, phải chấp hành nghiêm chỉnh bản án và quyết ịnh của toà án.