SỞ LAO ĐỘNG – THƯƠNG BNH VÀ XÃ HỘI ĐẮK LẮK TRƯỜNG TRUNG CẤP TRƯỜNG SƠN GIÁO TRÌNH MÔN HỌC: LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ NGÀNH/NGHỀ: PHÁP LUẬT TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP Ban hành kèm theo Quyết định số:140/QĐ-TCTS ngày 02 tháng 8 năm 2022 của Hiệu trưởng Trường trung cấp Trường Sơn Đắk Lắk, năm 2022 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. ii LỜI GIỚI THIỆU Giới thiệu xuất xứ của giáo trình, quá trình biên soạn, mối quan hệ của giáo trình với chương trình đào tạo và cấu trúc chung của giáo trình. Lời cảm ơn của các cơ quan liên quan, các đơn vị và cá nhân đã tham gia.
Đắk Lắk, ngày 02 tháng 8 năm 2022 Tham gia biên soạn 1. Nguyễn Thị Bích Điền - Chủ biên 2. Nguyễn Quốc Quân 3. Dương Văn Quý iii MỤC LỤC LỜI GIỚI THIỆU.
iii GIÁO TRÌNH MÔN HỌC/MÔ ĐUN .1 BÀI 1 : KHÁI NIỆM, CẤU TẠO VÀ HIỆU LỰC ĐẠO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM .Khái niệm đạo Luật hình sự Việt Nam .Cấu trúc của Bộ luật hình sự Việt Nam .Hiệu lực của Bộ luật hình sự .Giải thích Bộ luật hình sự. Nguyên tắc tương tự về luật .9 BÀI 2: TỘI PHẠM. Khái niệm tội phạm. Phân loại tội phạm.
Tội phạm và các hành vi vi phạm khác. Nguồn gốc và bản chất giai cấp của tội phạm .18 BÀI 3 : CẤU THÀNH TỘI PHẠM. Khái quát về cấu thành tội phạm. Cấu thành tội phạm theo luật hình sự Việt Nam hiện hành.
Ý nghĩa của cấu thành tội phạm .22 BÀI 4 : KHÁCH THỂ CỦA TỘI PHẠM .Khái niệm của khách thể tội phạm .Phân loại khách thể của tội phạm. Ý nghĩa khách thể của tội phạm. Đối tượng tác động của tội phạm .28 BÀI 5 : MẶT KHÁCH QUAN CỦA TỘI PHẠM. Các dấu hiệu thuộc mặt khách quan của tội phạm .30 BÀI 6 : CHỦ THỂ CỦA TỘI PHẠM.
Khái niệm của chủ thể tội phạm. Năng lực trách nhiệm hình sự. Tuổi chịu trách nhiệm hình sự. Chủ thể đặc biệt của tội phạm.
Vấn đề nhân thân người phạm tội trong luật hình sự .40 BÀI 7 : MẶT CHỦ QUAN CỦA TỘI PHẠM. Động cơ và mục đích phạm tội. Sai lầm và ảnh hưởng của sai lầm đối với trách nhiệm hình sự .52 BÀI 8 : CÁC GIAI ĐOẠN THỰC HIỆN CỦA TỘI PHẠM. Chuẩn bị phạm tội.
Phạm tội chưa đạt. Tội phạm hoàn thành. Tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội .64 BÀI 9 : ĐỒNG PHẠM .Khái niệm chung về đồng phạm .Các loại người đồng phạm.Các hình thức đồng phạm. Trách nhiệm hình sự trong đồng phạm.
Một số vấn đề liên quan đến trách nhiệm hình sự trong đồng phạm. Những hành vi liên quan đến tội phạm cấu thành tội độc lập .74 BÀI 10: NHỮNG TÌNH TIẾT LOẠI TRỪ TÍNH NGUY HIỂM CHO XÃ HỘI CỦA HÀNH VI. Những trường hợp cụ thể.83 BÀI 11: HÌNH PHẠT, HỆ THỐNG HÌNH PHẠT VÀ CÁC BIỆN PHÁP TƯ PHÁP88 1.Mục đích của hình phạt .Hệ thống hình phạt .Các loại hình phạt .Các biện pháp tư pháp .95 BÀI 12: QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT .Khái niệm quyết định hình phạt .Các căn cứ quyết định hình phạt .Quyết định hình phạt trong trường hợp chuẩn bị phạm tội, phạm tội chưa đạt và đồng phạm .Quyết định hình phạt trong trường hợp phạm nhiều tội và trong trường hợp có nhiều bản án .Miễn trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt .108 BÀI 13: ÁN TREO, GIẢM THỜI HẠN CHẤP HÀNH HÌNH PHẠT, MIỄN CHẤP HÀNH HÌNH PHẠT, THỜI HIỆU, XÓA ÁN TÍCH .Giảm thời hạn chấp hành hình phạt và miễn chấp hành hình .Thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự .Thời hiệu thi hành bản án .115 BÀI 14: TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ĐỐI VỚI NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI .Đường lối xử lý .Các biện pháp tư pháp và hình phạt áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội 121 BÀI 15 : CƠ QUAN TIẾN HÀNH TỐ TỤNG, NGƯỜI TIẾN HÀNH TỐ TỤNG VÀ NGƯỜI THAM GIA TỐ TỤNG .Cơ quan tiến hành tố tụng.Người tiến hành tố tụng .Người tham gia tố tụng .131 BÀI 16: CÁC GIAI ĐOẠN TỐ TỤNG .141 BÀI 17 : THỦ TỤC XÉT LẠI CÁC BẢN ÁN ĐÃ CÓ HIỆU LỰC PHÁP LUẬT .Giám đốc thẩm. Khái niệm, nhiệm vụ và ý nghĩa của Tái thẩm .151 vi GIÁO TRÌNH MÔN HỌC/MÔ ĐUN Tên môn học: LUẬT HÌNH SỰ VÀ TỐ TỤNG HÌNH SỰ Mã số môn học: MH 14 VỊ TRÍ, TÍNH CHẤT CỦA MÔN HỌC: - Vị trí: Là môn khoa học cơ sở trong nội dung chương trình đào tạo của nghề pháp luật.
- Tính chất: Là môn khoa học xã hội, học sinh sẽ được tiếp cận với nội dung kiến thức về luật hình sự và tố tụng hình sự. MỤC TIÊU MÔN HỌC: - Kiến thức: + Người học nắm vững được các vấn đề về luật hình sự: Tội phạm, các loại tội phạm, các giai đoạn thực hiện phạm tội, điều tra, xét xử, thi hành án hình sự. - Kỹ năng: + Rèn luyện các kỹ năng nhận thức và vận dụng các kiến thức về pháp luật hình sự và tố tụng hình sự trong công tác chuyên môn. - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: + Xây dựng các quan hệ đúng đắn, đúng pháp luật , sống tôn trọng pháp luật.
NỘI DUNG MÔN HỌC: 1 BÀI 1 : KHÁI NIỆM, CẤU TẠO VÀ HIỆU LỰC ĐẠO LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM Mã chương/mã bài: Giới thiệu: Đạo luật hình sự Việt Nam là văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất ban hành, quy định về tội phạm và hình phạt cũng như các chế định khác liên quan đến việc xác định tội phạm và hình phạt, đồng thời quy định nhiệm vụ và những nguyên tắc chung của luật hình sự Việt Nam. Mục tiêu: - Nắm bắt khái niệm, cấu trúc, hiệu lực của Bộ luật hình sự - Giải thích và trình bày nguyên tắc về tự luật Nội dung chính: 1.Khái niệm đạo Luật hình sự Việt Nam ĐLHS của nước CHXHCN Việt Nam là văn bản pháp luật hình sự do cơ quanquyền lực Nhà nước cao nhất ban hành quy định về tội phạm và hình phạt cũng như các chế định khác liên quan đến việc xác định tội phạm và hình phạt, đồng thời quy định những nhiệm vụ và nguyên tắc của LHS Việt Nam. Đạo luật hình sự có 3 đặc điểm như sau: - Về hình thức pháp lý: Đạo luật hình sự là văn bản quy phạm pháp luật. - Về thẩm quyền ban hành: Đạo luật hình sự do Quốc Hội ban hành.
- Về nội dung: Đạo luật hình sự chứa đựng các quy phạm pháp luật quy định về tội phạm và hình phạt. Với các đặc điểm trên thì Đạo luật hình sự hiện hành chỉ là Bộ luật hình sự Việt Nam 1999. Song đánh giá cả quá trình lịch sử lập pháp hình sự của Nhà nước ta cho thấy đạo luật hình sự Việt Nam bao gồm: Bộ luật hình sự năm 1985, Bộ luật hình sự năm 1999; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật hình sự năm 1985 vào các năm 1989, 1991, 1992, 1997. Nội dung bên trong của đạo luật hình sự Việt Nam chứa đựng các quy phạm pháp luật.
Tính chất của các quy phạm pháp luật hình sự trong đạo luật hình sự thể hiện ở tính chất cấm chỉ và tính chất bắt buộc: Về tính chất cấm chỉ của quy phạm pháp luật hình sự được thể hiện ở việc không cho phép người ta thực hiện những hành vi được quy định trong bộ luật hình sự là tội phạm bằng cách răn đe áp dụng hình phạt đối với người thực hiện hành vi đó. Tuy nhiên, Bộ luật hình sự Việt Nam vẫn cho phép một người được quyền hành động để gây một thiệt hại nhất định cho xã hội trong hai trường hợp: Phòng vệ chính đáng và tình thế cấp thiết (Điều 15, Điều 16 BLHS). Về tính chất bắt buộc của các quy phạm pháp luật hình sự thể hiện ở 2 phương diện là đối với người phạm tội luôn phải chịu một biện pháp trách nhiệm hình sự nhất định, còn đối với các cơ quan có trách nhiệm tiến hành điều tra, truy tố, xét xử người phạm tội một cách nghiêm minh, kịp thời. 2 Các quy phạm pháp luật trong Đạo luật hình sự được chia làm 2 loại với vị trí pháp lý khác nhau: Nhóm quy phạm thứ nhất là các quy phạm quy định các vấn đề có tính chất là nền tảng, cơ sở lý luận chung, như các quy phạm về hiệu lực, về nhiệm vụ, về khái niệm, điều kiện cho việc xác định tội phạm và hình phạt.
Các quy phạm này hợp thành phần chung của BLHS (được quy định từ Điều 1 đến Điều 77 BLHS). Nhóm quy phạm thứ hai là các quy phạm quy định các tội phạm cụ thể và hình phạt cần áp dụng đối với từng tội phạm đó. Các quy phạm này hợp thành phần các tội phạm cụ thể (được quy định từ Điều 78 đến Điều 344 BLHS).Cấu trúc của Bộ luật hình sự Việt Nam Về hình thức cấu trúc bên ngoài của Đạo luật hình sự Việt Nam Hình thức cấu tạo bên ngoài của Đạo luật hình sự Việt Nam được thể hiện theo sơ đồ sau: ĐLHS (BLHS) gồm có: phần chung và phần riêng sau đó được chia thành các chương (mục), đến các điều. Hình thức cấu trúc bên trong của Đạo luật hình sự (Chính là cấu trúc của các quy phạm pháp luật hình sự).
Cấu trúc của một quy phạm pháp luật nói chung bao gồm 3 bộ phận, đó là: bộ phận giả định, quy định và chế tài. Phần giả định của một quy phạm pháp luật trả lời câu hỏi ai? ở đâu? hoàn cảnh nào? Đối với phần giả định của quy phạm pháp luật hình sự nó trả lời cho câu hỏi: trong điều kiện nào họ được coi là có lỗi, người phạm tội là công dân Việt Nam, người nước ngoài, độ tuổi, tình trạng năng lực trách nhiệm hình sự, phạm tội trên lãnh thổ Việt Nam, hay ngoài lãnh thổ Việt Nam. Những nội dung này được nêu trong phần chung của Bộ luật hình sự. Như vậy phần giả định của quy phạm pháp luật hình sự được quy định trong phần chung của Bộ luật hình sự.
Do đó, cấu trúc của một quy phạm pháp luật hình sựphần các tội phạm gồm 2 bộ phận quy định và chế tài. Phần quy định của quy phạm pháp luật hình sựđưa ra quy tắc xử sự mang tính cấm chỉ.