dé nâng cao nang lực nội tại, tim kiếm lợi thế trong kinh doanh băng cách áp dụng tiến bộ khoa học kĩ thuật, nâng cao chất lượng và giảm giá thành sản phẩm. Tuy nhiên, để cản trở cạnh tranh doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường có thể áp dụng thủ đoạn lạm dụng vi trí khong chế khả năng phát triển kĩ thuật công nghệ trên thị trường liên quan. Nhóm hành vi này thường được thực hiện dưới các dạng vi phạm sau đây: + Mua phát minh sáng chế, giải pháp hữu ích, kiểu dáng công nghiệp để tiêu huỷ hoặc không sử dụng. Dưới góc độ quyền sở hữu đối với các sáng chế về kĩ thuật công nghệ có khả năng ứng dụng trong kinh doanh, pháp luật của các quốc gia luôn nỗ lực bảo hộ quyền của chủ sở hữu (bao gồm người phát minh hoặc người mua lại phát minh).
Khi xác lập quyền bảo hộ, pháp luật đã làm cho những đối tượng cần bảo hộ trở thành bất khả xâm phạm, trong đó chủ sở hữu là người duy nhất chiếm hữu, sử dụng và định đoạt mà không ai được xâm phạm. Thực tế lại cho thấy, sự phát triển của khoa học, công nghệ-kĩ thuật luôn mang tính kế thừa. Những giải pháp hữu ích, phát minh sáng chế. luôn được sáng tạo từ những trình độ của sáng chế.
Khi mua lại các sáng chế, giải pháp hữu ích, kiểu đáng công nghệ, doanh nghiệp đã xác lập quyền sở hữu hợp pháp và được pháp luật bảo hộ. Việc doanh nghiệp có quyền lực thị trường mua các đối tượng nói trên dé tiêu huỷ hoặc không sử dụng mang bản chất của sự lạm dụng bởi những lí do sau 1) hành vi này đã lợi dụng sự bảo hộ của pháp luật và 213 lam dụng quyên lực thị trường dé cản trở việc ứng dụng những thành quả kĩ thuật, công nghệ vào thực tiễn; 2) Có khả năng làm tê liệt khả năng sáng tạo, khả năng phát triển công nghệ, kĩ thuật trên thị trường bởi các thế hệ sau khó có cơ hội tiếp cận những thành quả sáng tạo trước đó để thực hiện quy luật về sự kế thừa; 3) Hành vi đã ngăn cản quyền được hưởng thụ thành tựu sáng tạo của con người. Với hành vi này, không chỉ doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh dậm chân tại chỗ trong tiến trình phát triển mà còn làm cho thị trường có sức ỳ lớn trong việc phát triển trình độ kĩ thuật. + De doa hoặc ép buộc người đang nghiên cứu phát triển kĩ thuật, công nghệ phải ngừng hoặc huỷ bỏ việc nghiên cứu đó.
Nếu như hành vi thứ nhất mang bản chất ngăn cản sự ứng dụng của các thành quả sáng tạo của khoa học và công nghệ vào thực tiến thì trong hành vi này, doanh nghiệp vi phạm lại thực hiện chiến lược cản trở sự nghiên cứu dé phát triển công nghệ bằng những thủ đoạn mang tính ép buộc. Hành vi này kìm hãm sự phát triển chung về trình độ kĩ thuật, công nghệ của thị trường, hạn chế sự phát triển khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp nói riêng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế quốc gia nói chung. Hành vi giới hạn khả năng phát triển khoa học kĩ thuật làm cho khả năng đáp ứng nhu cầu mới trên thị trường bị hạn chế. Như vậy, thiệt hại mà khách hàng gánh chịu không thé hiện ngay ở sự giảm sút số lượng sản phâm ở hiện tại, mà thể hiện ở việc khả năng kinh doanh của doanh nghiệp bị dậm chân tại chỗ.
Hành vi áp đặt điều kiện thương mại khác nhau trong các giao dịch như nhau nhằm tạo bất bình đẳng trong cạnh tranht) Theo Nghị định số 116/2005/NĐ-CP, hành vi áp đặt điều kiện thương mại khác nhau trong các giao dịch như nhau nhằm tạo bất bình đăng trong kinh doanh được mô tả là hành vi của doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh phân biệt đối xử với các doanh nghiệp về điều kiện mua, bán; giá cả; thời hạn thanh toán. trong những giao dịch tương tự về giá trị hoặc tính chất hàng hoá, dịch vụ để đặt một hoặc một số doanh nghiệp vào vi trí cạnh tranh có lợi hơn so với doanh nghiệp khac.” Từ quy định trên có thể thấy hành vi này có hai dấu hiệu cơ bản sau: Dấu hiệu thứ nhất, là hành vi áp đặt các điều kiện khác nhau cho các giao dịch như nhau. Nghị định số 116/2005/NĐ- CP mô tả dấu hiệu này là sự phân biệt đối xử về các điều kiện thương mại như giá cả điều kiện mua, bán; điều kiện thanh toán. cho những giao dịch như nhau.
Khi bàn đến bản chất phân biệt đối xử của hành vi vi phạm cần phải xác định một sé nội dung sau: Biểu hiện của hành vi là áp đặt các điều kiện thương mại khác nhau trong giao dịch như nhau giữa doanh nghiệp và các khách hàng. Doanh nghiệp đã căn cứ vào khách hàng để quyết định áp dụng các điều kiện thương mại khác nhau mà không (1). Còn gọi là hành vi phân biệt đối xử.Xem: Điều 29 Nghị định sé 116/2005/NĐ-CP. 215 phải là căn cứ vào các giao dịch.
Xác định tính chất phân biệt đối xử của hành vi cần làm rõ hai van dé: 1) Có sự khác nhau trong điều kiện thương mại giữa các khách hàng: 2) Các giao dịch giữa các khách hàng là như nhau. * Có sự khác nhau trong điều kiện thương mại Sự phân biệt về điều kiện thương mại được hiểu là sự áp đặt các điều kiện thương mại khác nhau như giá cả, điều kiện mua bán hàng hoá, thời hạn và phương thức thanh toán. cho các khách hàng trong các giao dịch tương tự nhau. Cơ quan cạnh tranh chỉ cần dựa vào nội dung của các điều khoản được doanh nghiệp thống lĩnh áp đặt dé xác định sự phân biệt đối xử.
* Xác định sự như nhau của các giao dich Sự tương tự của các giao dịch quyết định địa vị như nhau của các khách hàng trước doanh nghiệp. Luật cạnh tranh không quy định thế nào được coi là như nhau trong các giao dịch. Nghị định số 116/2005/NĐ-CP xác định sự như nhau dựa vào hai dấu hiệu là giá trị của sản phẩm và tinh chất của sản phẩm. - Tính tương tự của sản phẩm: Lí lẽ bảo vệ cho sự phân biệt đưa ra lập luận là sự khác biệt về sản phẩm quyết định những khác biệt trong giao dịch giữa các khách hàng.
Các sản phẩm khác nhau sẽ làm cho chi phí giao dịch khác nhau và khi đó những điều kiện thương mại được áp dụng không giống nhau là điều có thé lí giải. Bởi 18 một khi đối tượng của hợp đồng khác nhau thì chắc chắn sẽ kéo theo sự khác biệt căn bản trong mọi điều khoản của hợp đồng. 216 Hàng hoá và dịch vụ trong các giao dịch được coi là như nhau khi tính chất và giá trị của chúng tương tự nhau. Sự tương tự không đòi hỏi sản phẩm trong các giao dịch phải giống hệt nhau cả về giá trị và tính chất của hàng hoá.
Có thể chấp nhận một sự di biệt về sản phẩm giữa các hợp đồng nhưng sự khác biệt đó chưa đủ dé làm cho các điều kiện thương mại thay đôi. Trong việc xác định sự tương tự về giá trị và tính chất của sản phẩm, có hai van đề được đặt ra, 1) Việc xác định giá tri trong tự giữa các sản phâm có thể sé là dé dàng thông qua giá trị của sản phẩm được chứng minh bằng hợp đồng hoặc bằng các số liệu kinh doanh lành mạnh thu thập được từ doanh nghiệp. Tuy nhiên, một khi giá trị của các sản phâm không hoàn toàn đồng nhất, tức là có sự chênh lệch thì cần phải xác định mức chênh lệch có thể chấp nhận được để giá trị của chúng được coi là tương tự nhau. Về van dé này Luật cạnh tranh chưa xác định chỉ tiết.
Kinh nghiệm của các nước cho thấy, pháp luật của họ không đưa ra mức chênh lệch có thể chấp nhận cho mọi trường hợp mà trao quyền chủ động cho cơ quan cạnh tranh được quyền cân nhắc, quyết định trong từng vụ việc cụ thể. 2) Vấn đề sẽ là khó khăn khi cơ quan cạnh tranh phải xác định sự tương tự về tính chất của hàng hoá, dịch vụ. Thông thường tính chất của sản phẩm sẽ được phân tích dựa vào nhiều thông số khác nhau như tính chất lí hoá, tính năng sử dụng của sản phẩm. Trong thực tiễn và theo kinh nghiệm của các nước, van đề xác định tính chat của sản phẩm thường phải căn cứ vào tập quán của ngành sản xuất sản pham đó trong từng thời điểm và phụ thuộc vào thị hiếu của thị trường, pháp luật khó có thé đưa 217 ra các thông số mang tính kinh tế kĩ thuật để làm căn cứ chung cho mọi trường hop.” - Giao dịch tương tự về giá trị.
Luật cạnh tranh chỉ đưa ra một quy định gọi tên hành vi một cách chung chung về hành vi phân biệt đối xử trong các giao dịch như nhau. Giao dịch như nhau phải bao gồm cả giá trị của giao dịch và đối tượng của giao dịch. Nghị định số 116/2005/NĐ-CP xác định sự tương tự của các giao dịch căn cứ vào giá trị của sản phẩm và tính chất của sản phẩm. Vấn đề số lượng của hàng hoá và dịch vụ được coi như là điều kiện thương mại có thể bị phân biệt đối xử.) Dấu hiệu thứ hai, hành vi phân biệt đôi xử tạo ra sự bất bình đắng trong cạnh tranh giữa các khách hàng.
Dấu hiệu này cho thấy hành vi phân biệt đối xử không gây thiệt hại cho đối thủ cạnh tranh trực tiếp của doanh nghiệp nhưng việc áp đặt các điều kiện thương mại khác nhau cho những giao dịch như nhau đã làm cho quan hệ cạnh tranh giữa các khách hàng không bình dang. Vi vậy, các khách hàng phải là đối thủ cạnh tranh của nhau, là chủ thể kinh doanh trên cùng một thị trường liên quan.” Mọi sự phân biệt đối xử mà người bị phân biệt không phải là chủ thể kinh doanh, ví dụ như người tiêu dùng, các hội từ thiện, các cơ quan nhà nước. đều không bị xếp vào hành vi vi phạm loại này. Nghị định số 1 16/2005/NĐ-CP (1).Xem: Cơ quan phát triển quốc tế Canada (CIDA) - Bộ Thương mại Việt Nam, Luật cạnh tranh Canada và bình luận, 2004, tr.Xem: Điều 32 Nghị định số 116/2005/NĐ-CP.
Xác định thị trường liên quan dựa vào thị trường sản phẩm và thị trường địa lí của các doanh nghiệp. 218 diễn tả sự bất bình đăng là tình trạng một, một số doanh nghiệp có được vi tri có lợi hơn so với doanh nghiệp khác do sự phân biệt tạo ra.
