ev UBND TỈNH THANH HÓA TRƢỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ CÔNG NGHIỆP THANH HÓA GIÁO TRÌNH LẬP TRÌNH CƠ BẢN NGHỀ: CÔNG NGHỆ THÔNG TIN (ƢDPM) TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP Năm 2018 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể đƣợc phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. 2 LỜI GIỚI THIỆU Mô đun lập trình cơ bản cung cấp cho sinh viên những kiến thức cơ bản về lập trình thông qua ngôn ngữ lập trình C. Mô đun này là nền tảng để tiếp thu hầu hết các môn học/mô đun khác trong chƣơng trình đào tạo.
Mặt khác, nắm vững ngôn ngữ lập trình C là cơ sở phát triển các ứng dụng. Giáo trình ―Lập trình cơ bản‖ bao gồm những kiến thức cơ bản về ngôn ngữ lập trình C nhƣ cách khai báo biến, cấu trúc lập trình, cách xây dựng hàm, làm việc với mảng dữ liệu, biến con trỏ, chuỗi kí tự trong C, kiểu dữ liệu cấu trúc. Giáo trình đƣợc biên soạn dựa trên Chƣơng trình khung nghề Công nghệ thông tin (Ứng dụng phần mềm) ở trình độ Trung cấp. Tài liệu dùng cho việc nghiên cứu, giảng dạy của giáo viên, học tập của sinh viên và cũng có thể đƣợc sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các lập trình viên.
Trong quá trình biên soạn giáo trình có sử dụng một số tài liệu liên quan đến ngôn ngữ lập trình C, tuy nhiên không tránh khỏi thiếu sót, rất mong nhận đƣợc sự đóng góp ý kiến của ngƣời đọc để giáo trình ngày càng hoàn thiện hơn. Xin chân thành cảm ơn! Thanh Hóa, ngày 10 tháng 05 năm 2018 Tham gia biên soạn 1. Lê Thị Bằng 2. Lê Ngọc Tâm 3 MỤC LỤC ĐỀ MỤC TRANG TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN.
2 LỜI GIỚI THIỆU. 4 GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN. 8 BÀI 1: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ NGÔN NGỮ LẬP TRÌNH C. MÔ TẢ THUẬT GIẢI.
GIỚI THIỆU VỀ NGÔN NGỮ C VÀ MÔI TRƢỜNG LẬP TRÌNH TURBO C 2. Giới thiệu về ngôn ngữ C. Môi trƣờng lập trình Turbo C. VIẾT CHƢƠNG TRÌNH C ĐƠN GIẢN.
Cấu trúc chƣơng trình C đơn giản. Các tập tin thƣ viện thông dụng. Cú pháp khai báo các phần bên trong môt chƣơng trình C. 26 BÀI 2: SỬ DỤNG CÁC THÀNH PHẦN CƠ BẢN TRONG.
KHAI BÁO VÀ SỬ DỤNG BIẾN. Bộ chữ viết trong C. Các từ khóa trong C. Các kiểu dữ liệu trong C.
Tên và các hằng số trong C. Biến và biểu thức. NHẬP, XUẤT DỮ LIỆU TRONG C. SỬ DỤNG CÁC HÀM CƠ BẢN TRONG C.
46 BÀI 3: SỬ DỤNG CẤU TRÚC RẼ NHÁNH. SỬ DỤNG LỆNH RẼ NHÁNH IF. Cấu trúc rẽ nhánh if. SỬ DỤNG CẤU TRÚC LỰA CHỌN.
59 BÀI 4: SỬ DỤNG CẤU TRÚC VÒNG LẶP. SỬ DỤNG CẤU TRÚC VÒNG LẶP FOR. Khái niệm về cấu trúc vòng lặp. Vòng lặp for.
SỬ DỤNG VÒNG LẶP WHILE. SỬ DỤNG VÒNG LẶP DO. CÁC CÂU LỆNH ĐẶC BIỆT. 71 BÀI 5: SỬ DỤNG HÀM.
XÂY DỰNG HÀM. Khái niệm về hàm trong C. Xây dựng một hàm. SỬ DỤNG HÀM.
Đặc điểm cần lƣu ý khi viết hàm đệ quy. LÀM VIỆC VỚI MẢNG DỮ LIỆU. NHẬP/ XUẤT MẢNG MỘT CHIỀU. Khái niệm về mảng.
Truy xuất từng phần tử của mảng. SẮP XẾP MẢNG. Các bƣớc thực hiện. CHÈN PHẦN TỬ VÀO MẢNG.
Các bƣớc thực hiện. XÓA PHẦN TỬ MẢNG. Các bƣớc thực hiện. MẢNG NHIỀU CHIỀU.
Truy xuất từng phần tử của mảng 2 chiều. 92 BÀI 7: SỬ DỤNG BIẾN CON TRỎ. KHAI BÁO VÀ SỬ DỤNG BIẾN CON TRỎ. THAO TÁC TRÊN CON TRỎ.
Gán địa chỉ của biến cho biến con trỏ. Nội dung của ô nhớ con trỏ chỉ tới. Cấp phát vùng nhớ cho biến con trỏ. Cấp phát lại vùng nhớ cho biến con trỏ.
Giải phóng vùng nhớ cho biến con trỏ. Một số phép toán trên con trỏ. SỬ DỤNG CON TRỎ VÀ MẢNG MỘT CHIỀU. Truy cập các phần tử mảng theo dạng con trỏ.
Truy xuất từng phần tử đang đƣợc quản lý bởi con trỏ theo dạng mảng. Sử dụng con trỏ chỉ đến phần tử mảng. 102 BÀI 8: LÀM VIỆC VỚI CHUỖI KÍ TỰ. NHẬP/ XUẤT CHUỖI KÍ TỰ.
Nhập xuất chuỗi. SỬ DỤNG HÀM XỬ LÝ CHUỖI. Cộng chuỗi - Hàm strcat(). Xác định độ dài chuỗi - Hàm strlen().
Đổi một ký tự thƣờng thành ký tự hoa - Hàm toupper(). Đổi chuỗi chữ thƣờng thành chuỗi chữ hoa, hàm strupr(). Đổi chuỗi chữ hoa thành chuỗi chữ thƣờng, hàm strlwr(). Sao chép chuỗi, hàm strcpy().
Sao chép một phần chuỗi, hàm strncpy() .Trích một phần chuỗi, hàm strchr(). Tìm kiếm nội dung chuỗi, hàm strstr(). So sánh chuỗi, hàm strcmp() .11 So sánh chuỗi, hàm stricmp(). Khởi tạo chuỗi, hàm memset().
Đổi từ chuỗi ra số, hàm atoi(), atof(), atol() (trong stdlib. 110 BÀI 9: LÀM VIỆC VỚI KIỂU CẤU TRÚC. KHAI BÁO KIỂU CẤU TRÚC TRONG C. Định nghĩa kiểu cấu trúc.
Khai báo biến cấu trúc. THAO TÁC TRÊN BIẾN KIỂU CẤU TRÚC. Truy xuất đến từng trƣờng của biến cấu trúc. Khởi tạo cấu trúc.
116 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 118 7 GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN Tên mô đun: Lập trình cơ bản Mã mô đun: MĐ 10 Vị trí, ý nghĩa, tính chất vai trò mô đun: - Vị trí mô đun: Mô đun đƣợc bố trí sau khi học xong các môn học chung. - Tính chất mô đun: Là mô đun bắt buộc thuộc nhóm các mô đun trung cấp nghề Công nghệ thông tin (Ứng dụng phần mềm). - Ý nghĩa, vai trò của mô đun: Mô đun trang bị kiến thức cho ngƣời học về ngôn ngữ lập trình C Mục tiêu của mô đun: - Kiến thức: + Trình bày đƣợc các thành phần cơ bản trong giao diện làm việc của phần mềm Turbo C.
+ Trình bày đƣợc công dụng của ngôn ngữ lập trình, ý nghĩa, cú pháp của các câu lệnh dùng trong ngôn ngữ lập trình C. + Biết đƣợc một số thuật toán để xử lý một số yêu cầu đơn giản. + Trình bày đƣợc ý nghĩa, cách khai báo, cách truy xuất với một số cấu trúc dữ liệu. + Trình bày đƣợc ý nghĩa, cách khai báo, cách sử dụng hàm, mảng dữ liệu, chuỗi kí tự.
+ Trình bày đƣợc ý nghĩa, cách khai báo, cách sử dụng biến con trỏ, kiểu cấu trúc. - Kỹ năng: + Cài đặt đƣợc một số chƣơng trình ứng dụng đơn giản bằng ngôn ngữ lập trình C; + Tạo và thực thi các chƣơng trình ứng dụng C. + Áp dụng các cấu trúc lệnh để viết đƣợc một số chƣơng trình xử lý yêu cầu đơn giản. + Viết đƣợc một số hàm đơn giản và sử dụng trong các ứng dụng.
+ Xử lý đƣợc dữ liệu trên mảng và xâu ký tự. + Khắc phục đƣợc một số lỗi trong quá trình viết chƣơng trình C - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: + Có tính tự giác, học hỏi. + Có đƣợc tính sáng tạo, nghiêm túc, tích cực, linh hoạt. - Nội dung chính: + Bài 1: Giới thiệu chung về ngôn ngữ lập trình C + Bài 2: Sử dụng các thành phần cơ bản trong C + Bài 3: Sử dụng câu lệnh rẽ nhánh + Bài 4: Sử dụng cấu trúc vòng lặp + Bài 5: Sử dụng hàm 8 + Bài 6: Làm việc với mảng dữ liệu + Bài 7: Sử dụng biến con trỏ + Bài 8: Làm việc với chuỗi kí tự + Bài 9: Làm việc với kiểu cấu trúc 9 BÀI 1: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ NGÔN NGỮ LẬP TRÌNH C MÃ BÀI: MĐ10/01 Giới thiệu: Trƣớc khi ngƣời học viết đƣợc một chƣơng trình C, ngƣời học phải biết diễn tả đƣợc thuật giải có thể bằng ngôn ngữ tự nhiên hoặc bằng lƣu đồ khối và biết sử dụng môi trƣờng lập trình C Trong giáo trình bày tập trung sử dụng phần mềm Turbo C++ để thực hiện viết chƣơng trình C.
Mục tiêu: - Trình bày đƣợc khái niệm về thuật giải và các cách để diễn tả thuật giải. - Khái niệm về ngôn ngữ lập trình, sử dụng lƣu đồ để biểu diễn các giải thuật. - Hiểu đƣợc lịch sử phát triển của ngôn ngữ C. - Biết đƣợc những ứng dụng thực tế của ngôn ngữ lập trình C.
- Thao tác thành thạo trên môi trƣờng phát triển C. - Sử dụng đƣợc hệ thống trợ giúp của phần mềm C. - Nghiêm túc, chủ động tìm hiểu các tính năng của ngôn ngữ C. Nội dung chính: 1.
MÔ TẢ THUẬT GIẢI Thuật giải: Là một tập hợp hữu hạn các thao tác (các công việc, các phép toán….) đƣợc thực hiện theo một trình tự thích hợp. Có nhiều cách diễn đạt thuật giải: Bằng lời (ngôn ngữ tự nhiên) Bằng ngôn ngữ lập trình Bằng lƣu đồ - Ngôn ngữ tự nhiên là ngôn ngữ của chúng ta đang sử dụng, chúng ta có thể sử dụng ngôn ngữ tự nhiên để mô tả giải thuật. Ví dụ: Ta có giải thuật giải phƣơng trình bậc nhất dạng ax + b = 0 nhƣ sau: Bƣớc 1: Nhập giá trị a, b Bƣớc 2: Xét giá trị của a xem có bằng 0 hay không? Nếu a=0 thì làm bƣớc 3, nếu a khác không thì làm bƣớc 4. Bƣớc 3: (a bằng 0) Nếu b bằng 0 thì ta kết luận phƣơng trình vô số nghiệm, nếu b khác 0 thì ta kết luận phƣơng trình vô nghiệm.
Bƣớc 4: (a khác 0) Ta kết luận phƣơng trình có nghiệm x=-b/a - Ngôn ngữ lập trình: Là một hệ thống đƣợc kí hiệu hoá để diễn tả những tính toán trong một dạng mà cả con ngƣời máy đều có thể đọc và hiểu đƣợc. - Lƣu đồ (Flowchart): Sử dụng các kí hiệu sơ đồ hình khối để thực hiện thuật giải. 10 Hình dạng Hành động Bắt đầu, kết thúc Xử lý (công việc thực hiện) Lựa chọn Đƣờng đi (Luồng xử lý) Dữ liệu đầu vào Bảng 1-1. Bảng kí hiệu lƣu đồ thuật toán Ví dụ: Hình 1-1.
Sơ đồ khối bài toán giải phƣơng trình ax+b=0 2. GIỚI THIỆU VỀ NGÔN NGỮ C VÀ MÔI TRƢỜNG LẬP TRÌNH TURBO C 2. Giới thiệu về ngôn ngữ C C là ngôn ngữ lập trình cấp cao, đƣợc sử dụng rất phổ biến để lập trình hệ thống cùng với Assembler và phát triển các ứng dụng.