Chương 1, 3, 5 TS. Đoàn Thị Tô Uy ên Chương 7 (mục 3, 4) ThS. Cao Kim Oanh Chương 6 (mục 1) Chương 4 ThS. Lê Thị Ngoc Mai Chương 6 (mục 2) Chương 2 ThS.
Ngô Linh Ngoc Chương 7 (mục 1, 2) LỜI GIỚI THIỆU Trong chương trình dao tạo cử nhân luật của Trường Đại học Luật Hà Nội, các nội dung liên quan đến xây dựng văn bản quy phạm pháp luật luôn được chú trọng nhằm trang bị cho người học kiến thức, kỹ năng cần thiết để hiểu và vận dụng trong thực tiễn hoạt động nghề nghiệp. Hiện nay, ngoài “Xây dựng văn bản pháp luật” là học phần bắt buộc trong chương trình đào tạo cử nhân luật của Trường có nhiệm vụ cung cấp cho người học những kiến thức và kỹ năng chung về xây dựng pháp luật, Trường đã và đang xây dựng một số học phan tự chọn liên quan đến xây dựng pháp luật đáp ứng nhu cầu tìm hiểu, nắm bắt và vận dụng các kiến thức và kỹ năng chuyên sâu của người học. Kỹ năng thâm định, thẩm tra trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật là học phần tự chọn trong chương trình đào tạo cử nhân luật của Trường, có thời lượng 02 tín chỉ và được giảng dạy cho đối tượng là những sinh viên đã hoàn thành học phần Xây dựng văn bản pháp luật. Học phần trang bị cho người học những kiến thức và kỹ năng mang tính thực tiễn về thâm định, thẩm tra đề nghị và dự thảo văn bản quy phạm pháp luật.
Đây là những kiến thức và kỹ năng rất quan trọng đối với người học thực hiện hoạt động nghề nghiệp liên quan đến pháp lý. Giáo trình này được Nhóm tác giả biên soạn phục vụ trực tiếp cho việc giảng dạy học phan “Kỹ năng thẩm định, thẳm tra trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật". Chúng tôi hy vọng rằng những kiến thức và kỹ năng cơ bản được trình bày trong Giáo trình này sẽ góp phần giúp người học nhanh chóng tiếp cận và nắm bắt được những vấn đề liên quan đến hoạt động chuyên môn về thâm định, thấm tra trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật. Lần đầu biên soạn giáo trình về một nội dung chuyên môn khá phức tạp và có tính chuyên sâu chắc chăn không thể tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót.
Trường Đại học Luật Hà Nội và Nhóm tác giả biên soạn Giáo trình rất mong nhận được ý kiến đóng góp của bạn doc dé Giáo trình ngày càng hoàn thiện hơn. Hà Nội, tháng 4 năm 2022 TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI Chương | KHÁI QUÁT VE THÂM ĐỊNH, THÂM TRA TRONG XÂY DỰNG VĂN BẢN QUY PHẠM PHÁP LUẬT 1. Khái niệm thâm định, thẩm tra trong xây dựng văn ban quy phạm pháp luật 1. Định nghĩa thẩm định, thẩm tra trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật Nếu tiếp cận dưới góc nhìn của kiểm soát quyền lập pháp, thâm định, thâm tra trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật là một trong những phương thức kiểm soát quyền lập pháp nhằm hướng đến sự hoàn thiện của hệ thong phap luat, bao dam cho pháp luật được ban hành luôn hợp hiến, hop pháp, thống nhất, đồng bộ, khả thi và công khai, minh bạch, bảo đảm tối đa nhất quyền và lợi ích chính đáng của cá nhân, tổ chức.
Có nhiều phương thức khác nhau để kiểm soát ủy quyên lập pháp như: - Kiểm soát trong quá trình lập pháp (thâm định, thâm tra); kiểm soát sau khi ban hành văn bản quy phạm pháp luật (kiểm tra, giám sát. ); - Kiểm soát trong hệ thống cơ quan nhà nước; kiểm soát từ các chủ thé bên ngoài nhà nước; - Kiêm soát băng cơ chê Tòa án. Theo quy định của pháp luật hiện hành!, thâm định, thâm tra trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật là một công đoạn bắt buộc trong quá trình soạn thảo, ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Việc thâm định, thâm tra được tiến hành trước khi dự án, dự thảo văn bản được trình lên cơ quan có thầm quyền ban hành văn bản xem xét, thông qua.
Về bản chất, thâm định và thâm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật là hoạt động xem xét, đánh giá về nội dung, chính sách pháp luật và hình thức của dự án, dự thảo văn bản nhằm bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất, đồng bộ của dự án, dự thảo trong hệ thống pháp luật và tính khả thi của văn bản sau khi được ban hành. Đây là một trong những công cụ dé Quốc hội kiểm soát về phạm vi nội dung ủy quyên lập pháp của mình cho những cơ quan nhà nước khác. Tham định, thâm tra là một công đoạn bắt buộc trong quá trình soạn thảo, ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Việc thâm định, thấm tra được tiến hành trước khi dự án, dự thảo văn bản đó được trình lên cơ quan có thâm quyền ban hành văn bản xem xét, quyết định.
Trước hết, về khái niệm thâm định được tiếp cận theo Đại Từ điển tiếng Việt năm 1998 là “xem xét để xác định về chất lượng”. Từ điển Bách khoa toàn thư của Pháp giải thích: Contrôle (thâm định) là việc kiểm tra, điều tra một cách kỹ lưỡng tinh đúng đắn và giá trị của một văn bản”. ! Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2020. ? Le petit Larousse, Nxb.
Theo Từ điển Luật học do Viện Khoa học pháp lý, Bộ Tư pháp biên soạn thì thâm định có nghĩa là việc “xem xét, đánh giá và đưa ra kết luận mang tính pháp lý bằng văn bản về một vấn dé nào đó. Hoạt động này do tổ chức hoặc cá nhân có chuyên môn, nghiệp vụ thực hiện. Việc thẩm định có thé tiến hành với nhiều đối tượng khác nhau như thâm định dự án, thẩm định báo cáo, thâm định hồ sơ,. thâm định dự thảo văn bản quy phạm oo] pháp luat’”’.
Xét về ban chất, thâm định là việc kiểm tra trước nhằm phat hiện những vi phạm, khiếm khuyết, hạn chế và dự báo, phòng ngừa những điểm sai trái có thé có trong dự thao. Tóm lại, thâm định dự thảo văn bản quy phạm pháp luật là hoạt động nghiên cứu, xem xét, đánh giá về nội dung và hình thức, kỹ thuật soạn thảo đối với dự thảo văn bản quy phạm pháp luật theo nội dung, trình tự, thủ tục do luật định nhăm bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất và đồng bộ của văn bản quy phạm pháp luật trong hệ thống pháp luật. Tham định dự thảo văn bản quy phạm pháp luật là khâu bắt buộc trong quy trình soạn thảo, ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Hoạt động này do cơ quan chuyên môn về tư pháp có thâm quyên tiến hành nhăm đánh giá toàn diện, khách quan và chính xác dự thảo văn bản quy phạm pháp luật trước khi ban hành, phê duyệt và trình cơ quan có thâm quyên ban hành, phê chuẩn.
Như vậy, thấm định là một thủ tục trong quá trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật, do chủ thé có thẩm quyền ! Bộ Tư pháp, Viện Khoa học pháp ly, Tir điển Luật học, Nxb. Từ điển Bách khoa - Nxb. Tư pháp, Hà Nội, 2006, tr. thực hiện với mục đích nghiên cứu, xem xét, đánh giá một cách toàn diện về các vẫn đề của dự án, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật (nội dung, hình thức, kỹ thuật soạn thảo văn bản) nhằm bảo đảm tính hợp hiến, tính hợp pháp, tính thống nhất, đồng bộ của văn bản với hệ thống pháp luật và các yêu cầu khác về chất lượng của dự án, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật theo quy định.
Từ những luận điểm trên đây có thé đưa ra khái niệm thẩm định như sau: Tham định dự án, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật là hoạt động xem xét, đánh gia về chính sách, nội dung và hình thức của dự án, dự thảo bảo đảm tinh hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhát, đồng bộ và tính kha thi của dự an, dự thao. Bên cạnh hoạt động thâm định, trong quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật còn có hoạt động thẩm tra đề nghị và thâm tra dự thảo văn bản quy phạm pháp luật, có chung mục đích với hoạt động thâm định nhằm bảo đảm chất lượng cho văn bản quy phạm pháp luật trước khi được ban hành. Từ điển Luật học năm 1999 (Nhà xuất bản Từ điển Bách khoa) cắt nghĩa thuật ngữ thâm tra dự án luật, pháp lệnh như sau: “Xem xét lại kỹ lưỡng dự án luật, pháp lệnh do Hội đồng Dân tộc, Ủy ban Pháp luật hoặc một Ủy ban hữu quan của Quốc hội hay một Ủy ban lâm thời được Quốc hội chỉ định tiễn hành trước khi trình Uy ban thường vụ Quốc hội. Co quan thấm tra xem xét dự án về cả hình thức và nội dung nhưng tập trung vào xem xét sự phù hợp với chủ trương, chính sách của Đảng: tính hợp hiến, hợp pháp, đối tượng, nội dung, phạm vi và tính khả thi của dự án”.
10 Thẩm tra được hiếu là hoạt động của các chủ thể có thẩm quyên (các cơ quan thuộc cơ quan quyên lực nhà nước) trong việc xem xét, đánh gia về chất lượng của đề nghị hoặc dự thảo văn bản quy phạm pháp luật. Thâm định và thâm tra trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật có những điểm tương đồng và khác biệt sau đây: Trước hết, về điểm tương đồng, cả hoạt động thâm định và thâm tra trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật đều có chung bản chất là xem xét, đánh giá về chất lượng của đề nghị hoặc dự thảo văn bản quy phạm pháp luật trước khi chủ thể có thâm quyên thông qua, ban hành. Trong đó, nội dung thâm định, thâm tra đều tiến hành xem xét đánh giá khá kỹ lưỡng đó là sự phù hợp với đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; tính hợp hiến, hợp pháp, tinh thong nhất; tính khả thi, ngôn ngữ và kỹ thuật trình bày văn bản; vấn đề lồng ghép bình đăng giới (nếu có). Ngoài những điểm tương đồng trên đây, thâm định, thâm tra trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật có một số điểm khác nhau như: - Về chủ thé tiễn hành: Tham định là hoạt động thuộc trách nhiệm của các cơ quan Tư pháp (Bộ Tư pháp, Sở Tư pháp, Phòng Tư pháp), đơn vị pháp chế của các bộ, cơ quan ngang bộ.
Những cơ quan, đơn vị này đều thuộc cơ quan hành pháp. Còn thâm tra là hoạt động của các cơ quan, đơn vị thuộc cơ quan quyền lực nhà nước (Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, các Ban của Hội đồng nhân dân cấp tỉnh, cấp huyện).