Giáo trình Kinh tế học Vĩ mô (ĐH Kinh tế Quốc dân) - Bộ GD&ĐT

Giáo trình kinh tế về học vĩ mô phần 1 1, biên soạn theo chương trình đào tạo chuẩn, hệ thống hóa kiến thức từ cơ bản đến nâng cao.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế
• Chuyên ngành: Kinh Tế Học Vĩ Mô
• Đề tài: Giáo Trình Kinh Tế Học Vĩ Mô Phần 1
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẠI CƯƠNG VỀ KINH TẾ HỌC
• 1.1. KHÁI NIỆM, NHỮNG ĐẶC TRƯNG VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN NGHIÊN CỨU CỦA KINH TẾ HỌC
• 1.1.1. Khái niệm kinh tế học
• 1.1.2. Những đặc trưng của kinh tế học
• 1.1.3. Phương pháp luận nghiên cứu của kinh tế học
• 1.2. TỔ CHỨC KINH TẾ CỦA MỘT NỀN KINH TẾ HỖN HỢP
• 1.2.1. Ba chức năng cơ bản của một nền kinh tế
• 1.2.2. Tổ chức kinh tế của nền kinh tế hỗn hợp

Tóm tắt

I. Hướng dẫn nhập môn Kinh tế học vĩ mô Các khái niệm cốt lõi

Kinh tế học là một môn khoa học xã hội nghiên cứu cách thức xã hội quản lý các nguồn lực khan hiếm. Theo định nghĩa kinh điển của Paul A. Samuelson và William D. Nordhaus, "Kinh tế học là môn học nghiên cứu xem xã hội sử dụng như thế nào nguồn tài nguyên khan hiếm để sản xuất ra những hàng hóa cần thiết và phân phối cho các thành viên của xã hội". Trọng tâm của môn học này là giải quyết mâu thuẫn giữa nhu cầu vô hạn của con người và nguồn lực có hạn. Môn học này thường được chia thành hai phân ngành chính là Kinh tế học vĩ mô và Kinh tế học vi mô. Trong đó, Kinh tế học vĩ mô tập trung vào các vấn đề tổng thể của nền kinh tế như tăng trưởng kinh tế, lạm phát, thất nghiệp, và cán cân thanh toán. Nó xem xét hoạt động của nền kinh tế như một khối thống nhất, phân tích các yếu tố quyết định đến sản lượng quốc gia, mức giá chung và việc làm trên quy mô toàn quốc. Ngược lại, kinh tế học vi mô nghiên cứu hành vi của các đơn vị kinh tế riêng lẻ như hộ gia đình và doanh nghiệp. Việc hiểu rõ các khái niệm nền tảng của Kinh tế học vĩ mô là bước đầu tiên để phân tích các chính sách kinh tế và dự báo xu hướng phát triển của một quốc gia. Các nhà kinh tế sử dụng hai phương pháp tiếp cận chính: kinh tế học thực chứng và kinh tế học chuẩn tắc. Kinh tế học thực chứng mô tả và giải thích các sự kiện kinh tế một cách khách quan, trả lời câu hỏi "Là gì?" hoặc "Tại sao?". Trong khi đó, kinh tế học chuẩn tắc đưa ra các khuyến nghị và đánh giá dựa trên các quan điểm giá trị, trả lời câu hỏi "Nên là gì?". Việc phân biệt rõ hai cách tiếp cận này giúp tránh nhầm lẫn giữa phân tích khoa học và quan điểm chính sách. Đây là nền tảng quan trọng cho việc nghiên cứu sâu hơn về các mô hình và lý thuyết trong Kinh tế học vĩ mô.

1.1. Định nghĩa và đặc trưng cơ bản của kinh tế học hiện đại

Kinh tế học là môn khoa học nghiên cứu sự lựa chọn trong điều kiện khan hiếm nguồn lực. Đặc trưng cơ bản nhất của kinh tế học là nghiên cứu sự khan hiếm tương đối giữa nguồn lực (đất đai, lao động, vốn) và nhu cầu không giới hạn của con người. Nếu không có sự khan hiếm, sẽ không có hàng hóa kinh tế và không cần đến kinh tế học. Đặc trưng thứ hai là tính hợp lý, giả định rằng các cá nhân và doanh nghiệp luôn hành động để tối đa hóa lợi ích của mình trong những ràng buộc nhất định. Ví dụ, người tiêu dùng muốn tối đa hóa sự thỏa mãn với thu nhập có hạn, còn doanh nghiệp tìm cách tối đa hóa lợi nhuận. Đặc trưng thứ ba là tính định lượng; các kết quả nghiên cứu kinh tế thường được thể hiện bằng con số cụ thể để đo lường mức độ thay đổi. Cuối cùng, kinh tế học mang tính toàn diện, xem xét các sự kiện trong mối liên hệ với toàn bộ nền kinh tế quốc gia và thế giới.

1.2. Phân biệt Kinh tế học vĩ mô và Kinh tế học vi mô

Kinh tế học vĩ mô (Macroeconomics) nghiên cứu các vấn đề kinh tế trên phạm vi tổng thể của một quốc gia. Các chủ đề chính bao gồm tổng sản phẩm quốc dân (GNP), lạm phát, thất nghiệp, chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ. Nó nhìn vào "bức tranh lớn", phân tích các yếu tố như tổng cung và tổng cầu để giải thích sự biến động của toàn bộ nền kinh tế. Ngược lại, Kinh tế học vi mô (Microeconomics) tập trung vào hành vi của các đơn vị kinh tế cá thể như người tiêu dùng, hộ gia đình và doanh nghiệp. Nó nghiên cứu cách các đơn vị này ra quyết định, sự tương tác của họ trên các thị trường riêng lẻ và các yếu tố quyết định giá cả của một mặt hàng cụ thể. Hiểu đơn giản, vi mô nhìn vào từng cái cây, còn vĩ mô nhìn vào cả khu rừng.

1.3. Vai trò của kinh tế học thực chứng và kinh tế học chuẩn tắc

Kinh tế học được chia thành hai dạng dựa trên mục đích phân tích: kinh tế học thực chứng và kinh tế học chuẩn tắc. Kinh tế học thực chứng (Positive Economics) mô tả các sự kiện và mối quan hệ kinh tế như chúng vốn có. Nó dựa trên dữ liệu và sự thật, nhằm giải thích các hiện tượng một cách khách quan. Ví dụ: "Nếu chính phủ tăng thuế, thu nhập khả dụng sẽ giảm". Ngược lại, kinh tế học chuẩn tắc (Normative Economics) đề cập đến những phán đoán giá trị và đưa ra các khuyến nghị chính sách. Nó trả lời câu hỏi "Nên làm gì?". Ví dụ: "Chính phủ nên tăng thuế đối với người giàu để tái phân phối thu nhập". Phân tích kinh tế thường bắt đầu từ thực chứng để hiểu rõ vấn đề, sau đó mới chuyển sang chuẩn tắc để đề xuất giải pháp. Phân biệt rõ hai phương pháp này là rất quan trọng để có một cuộc tranh luận chính sách hiệu quả.

II. Giải mã 3 vấn đề kinh tế cơ bản của mọi nền kinh tế hỗn hợp

Mọi xã hội, dù ở trình độ phát triển nào, đều phải đối mặt với ba vấn đề kinh tế cơ bản xuất phát từ sự khan hiếm nguồn lực. Ba vấn đề này là: Sản xuất cái gì? Sản xuất như thế nào? Và sản xuất cho ai? Việc trả lời ba câu hỏi này định hình nên hệ thống kinh tế của một quốc gia. Câu hỏi "Sản xuất cái gì?" liên quan đến việc phân bổ nguồn lực để tạo ra các loại hàng hóa và dịch vụ cụ thể. Xã hội phải quyết định nên sản xuất nhiều lương thực hay nhiều vũ khí, nhiều hàng tiêu dùng hay nhiều hàng tư bản. Câu hỏi "Sản xuất như thế nào?" đề cập đến việc lựa chọn công nghệ và phương pháp sản xuất. Doanh nghiệp phải quyết định sử dụng nhiều lao động hay nhiều máy móc, sử dụng năng lượng hóa thạch hay năng lượng tái tạo. Lựa chọn này thường nhằm mục tiêu tối thiểu hóa chi phí để sản xuất ra một lượng sản phẩm nhất định. Cuối cùng, câu hỏi "Sản xuất cho ai?" liên quan đến cơ chế phân phối sản phẩm quốc dân cho các thành viên trong xã hội. Thu nhập được phân chia như thế nào giữa lao động và vốn, giữa người giàu và người nghèo? Lịch sử ghi nhận các kiểu tổ chức kinh tế khác nhau để giải quyết ba vấn đề này, từ kinh tế tập quán truyền thống, kinh tế chỉ huy (kế hoạch hóa tập trung), đến kinh tế thị trường. Tuy nhiên, các hệ thống kinh tế hiện đại ngày nay đều là nền kinh tế hỗn hợp, kết hợp các yếu tố của thị trường và sự can thiệp của chính phủ. Trong một nền kinh tế hỗn hợp, cơ chế thị trường, thông qua "bàn tay vô hình", điều phối phần lớn các quyết định sản xuất và tiêu dùng. Đồng thời, chính phủ, thông qua "bàn tay hữu hình", can thiệp để điều chỉnh các thất bại thị trường và đảm bảo công bằng xã hội.

2.1. Phân tích ba chức năng cơ bản của một nền kinh tế

Ba chức năng kinh tế cơ bản mà mọi quốc gia phải thực hiện là: (1) Quyết định sản xuất hàng hóa gì và số lượng bao nhiêu. Chức năng này đòi hỏi sự lựa chọn giữa các loại sản phẩm khác nhau do nguồn lực có hạn. (2) Lựa chọn phương pháp sản xuất các hàng hóa đó như thế nào. Điều này liên quan đến việc kết hợp các yếu tố sản xuất (lao động, vốn, đất đai) một cách hiệu quả nhất. (3) Xác định sản phẩm được phân phối cho ai. Đây là vấn đề phân chia thu nhập và của cải trong xã hội. Cách thức một quốc gia giải quyết ba vấn đề này phụ thuộc vào hệ thống chính trị, hệ tư tưởng và chính sách kinh tế của quốc gia đó.

2.2. Các tác nhân chính trong nền kinh tế hỗn hợp hiện đại

Trong một nền kinh tế hỗn hợp, có bốn nhóm tác nhân chính: Người tiêu dùng, Doanh nghiệp, Chính phủ, và Người nước ngoài. Người tiêu dùng (hộ gia đình) ra quyết định mua sắm hàng hóa và dịch vụ để tối đa hóa sự thỏa mãn. Doanh nghiệp sản xuất hàng hóa và dịch vụ với mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận. Chính phủ đóng vai trò điều tiết, cung cấp hàng hóa công, tái phân phối thu nhập và ổn định kinh tế vĩ mô. Người nước ngoài tham gia thông qua các hoạt động xuất nhập khẩu, đầu tư và viện trợ. Sự tương tác phức tạp giữa bốn tác nhân này quyết định sự vận hành của toàn bộ nền kinh tế.

2.3. Vai trò của bàn tay vô hình và bàn tay hữu hình

Nguyên lý "bàn tay vô hình" của Adam Smith cho rằng khi các cá nhân theo đuổi lợi ích riêng trên một thị trường cạnh tranh, họ sẽ vô tình thúc đẩy lợi ích chung của xã hội. Cơ chế giá cả và lợi nhuận sẽ tự động điều phối các nguồn lực một cách hiệu quả. Tuy nhiên, thị trường không phải lúc nào cũng hoàn hảo và có thể gặp "thất bại" như độc quyền, tác động ngoại lai (ô nhiễm), và bất bình đẳng thu nhập. Khi đó, cần đến sự can thiệp của "bàn tay hữu hình" của Chính phủ. Chính phủ sử dụng các công cụ như thuế, chi tiêu công, và các quy định pháp luật để khắc phục các khuyết tật của thị trường, đảm bảo hiệu quả, công bằng và ổn định cho nền kinh tế.

III. Phương pháp phân tích giới hạn khả năng sản xuất và chi phí cơ hội

Một trong những công cụ phân tích cơ bản nhất trong kinh tế học là đường Giới hạn khả năng sản xuất (Production Possibility Frontier - PPF). Công cụ này minh họa các khái niệm cốt lõi như sự khan hiếm, hiệu quả, sự lựa chọn và chi phí cơ hội. Đường PPF biểu diễn tất cả các tổ hợp hàng hóa và dịch vụ tối đa mà một nền kinh tế có thể sản xuất với một lượng yếu tố sản xuất và trình độ công nghệ cho trước. Giả sử một nền kinh tế chỉ sản xuất hai loại hàng hóa, ví dụ như lương thực và quần áo. Đường PPF sẽ là một đường cong lồi thể hiện sự đánh đổi giữa việc sản xuất hai mặt hàng này. Mọi điểm nằm trên đường PPF thể hiện một nền kinh tế hoạt động hiệu quả, tức là đã sử dụng hết nguồn lực hiện có. Một điểm nằm bên trong đường cong cho thấy nền kinh tế đang hoạt động dưới mức tiềm năng, có thể do thất nghiệp hoặc sử dụng tài nguyên không hiệu quả. Ngược lại, một điểm nằm ngoài đường cong là mục tiêu không thể đạt được với nguồn lực và công nghệ hiện tại. Khái niệm quan trọng nhất được minh họa bởi đường PPF là chi phí cơ hội. Do nguồn lực khan hiếm, để sản xuất thêm một đơn vị hàng hóa này, xã hội phải hy sinh một lượng hàng hóa khác. Chi phí cơ hội của một quyết định chính là giá trị của phương án tốt nhất bị bỏ qua. Ví dụ, chi phí cơ hội của việc sản xuất thêm 1.000 bộ quần áo là số tấn lương thực phải cắt giảm sản xuất. Hình dạng lồi của đường PPF phản ánh quy luật chi phí cơ hội ngày càng tăng, nghĩa là để có thêm một lượng bằng nhau của một mặt hàng, xã hội phải hy sinh ngày càng nhiều mặt hàng kia. Điều này xảy ra do các yếu tố sản xuất không có khả năng thay thế hoàn hảo cho nhau trong việc sản xuất các loại hàng hóa khác nhau.

3.1. Các yếu tố sản xuất và quá trình sản xuất hàng hóa

Quá trình sản xuất là quá trình biến đổi các yếu tố sản xuất (đầu vào) thành sản phẩm (đầu ra). Các yếu tố sản xuất cơ bản được phân thành ba nhóm chính: (1) Đất đai (Tài nguyên thiên nhiên), bao gồm đất canh tác, khoáng sản, nhiên liệu. (2) Lao động, là năng lực thể chất và trí tuệ của con người được sử dụng trong sản xuất. (3) Tư bản (Tài sản cố định), bao gồm máy móc, nhà xưởng, công cụ được sản xuất ra để hỗ trợ sản xuất các hàng hóa khác. Nhiều nhà kinh tế hiện đại còn bổ sung thêm yếu tố thứ tư là công nghệ và quản lý. Sự kết hợp hiệu quả các yếu tố này quyết định năng lực sản xuất của một quốc gia.

3.2. Đường giới hạn khả năng sản xuất PPF và tính hiệu quả

Đường Giới hạn khả năng sản xuất (PPF) là một đồ thị mô tả các kết hợp sản lượng tối đa của hai loại hàng hóa mà nền kinh tế có thể sản xuất khi sử dụng toàn bộ nguồn lực sẵn có. Một nền kinh tế được coi là đạt hiệu quả sản xuất khi nó nằm trên đường PPF, nghĩa là không thể sản xuất thêm hàng hóa này mà không làm giảm sản lượng hàng hóa kia. Các điểm bên trong đường PPF thể hiện sự lãng phí nguồn lực hoặc hoạt động kém hiệu quả. Đường PPF có thể dịch chuyển ra ngoài theo thời gian nếu có sự gia tăng về số lượng các yếu tố sản xuất (như tăng vốn, lao động) hoặc có tiến bộ công nghệ.

3.3. Hiểu đúng về chi phí cơ hội trong các quyết định kinh tế

Chi phí cơ hội là một khái niệm nền tảng trong kinh tế học, phản ánh bản chất của sự đánh đổi. Nó được định nghĩa là giá trị của cơ hội tốt nhất bị bỏ lỡ khi đưa ra một lựa chọn. Ví dụ, chi phí cơ hội của việc đi học đại học không chỉ bao gồm học phí và sách vở, mà còn cả khoản thu nhập mà bạn có thể kiếm được nếu đi làm trong thời gian đó. Trên đường PPF, chi phí cơ hội của việc sản xuất thêm một đơn vị hàng hóa A được đo bằng số lượng hàng hóa B phải hy sinh. Việc hiểu rõ chi phí cơ hội giúp các cá nhân, doanh nghiệp và chính phủ đưa ra các quyết định phân bổ nguồn lực một cách hợp lý và hiệu quả hơn.

IV. Bí quyết phân tích cung cầu và xác định giá cả cân bằng thị trường

Phân tích cung - cầu là công cụ trọng tâm của kinh tế học, giúp giải thích cách giá cả và sản lượng được xác định trong một nền kinh tế thị trường. Cầu (Demand) thể hiện mối quan hệ giữa giá của một mặt hàng và số lượng mà người tiêu dùng sẵn sàng và có khả năng mua. Theo luật cầu, khi các yếu tố khác không đổi, giá một mặt hàng càng cao thì lượng cầu càng thấp, và ngược lại. Mối quan hệ nghịch biến này được biểu diễn bằng một đường cầu dốc xuống. Các yếu tố có thể làm dịch chuyển toàn bộ đường cầu bao gồm thu nhập, giá cả hàng hóa liên quan (thay thế hoặc bổ sung), thị hiếu và quy mô thị trường. Trong khi đó, Cung (Supply) thể hiện mối quan hệ giữa giá của một mặt hàng và số lượng mà nhà sản xuất sẵn sàng và có khả năng bán. Theo luật cung, giá một mặt hàng càng cao thì lượng cung càng lớn. Mối quan hệ đồng biến này được biểu diễn bằng một đường cung dốc lên. Các yếu tố làm dịch chuyển đường cung chủ yếu là chi phí sản xuất (giá đầu vào, công nghệ), chính sách của chính phủ (thuế, trợ cấp) và các yếu tố tự nhiên. Sự tương tác giữa cung và cầu trên thị trường sẽ xác định giá cả cân bằng và sản lượng cân bằng. Điểm cân bằng là điểm mà tại đó đường cung và đường cầu cắt nhau. Ở mức giá này, lượng hàng hóa người mua muốn mua đúng bằng lượng hàng người bán muốn bán. Nếu giá thị trường cao hơn giá cân bằng, sẽ xảy ra tình trạng dư thừa cung, gây áp lực làm giá giảm. Ngược lại, nếu giá thấp hơn giá cân bằng, sẽ xảy ra thiếu hụt, khiến người mua cạnh tranh và đẩy giá lên. Cơ chế tự điều chỉnh này giúp thị trường luôn có xu hướng quay về trạng thái cân bằng. Đây chính là cốt lõi của cơ chế thị trường.

4.1. Quy luật cầu và các yếu tố ảnh hưởng đến đường cầu

Luật cầu phát biểu rằng, với điều kiện các yếu tố khác không đổi, lượng cầu về một hàng hóa có quan hệ tỷ lệ nghịch với giá của nó. Đường cầu dốc xuống thể hiện quy luật này. Sự thay đổi giá của chính hàng hóa đó gây ra sự di chuyển dọc theo đường cầu. Tuy nhiên, có nhiều yếu tố khác có thể làm dịch chuyển toàn bộ đường cầu sang trái hoặc phải. Các yếu tố chính bao gồm: Thu nhập của người tiêu dùng (tăng thu nhập làm tăng cầu hàng hóa thông thường), giá của hàng hóa liên quan (giá hàng thay thế tăng làm tăng cầu hàng hóa đang xét), thị hiếu, kỳ vọng về tương lai và số lượng người mua trên thị trường.

4.2. Quy luật cung và các nhân tố làm dịch chuyển đường cung

Luật cung cho thấy, các yếu tố khác không đổi, lượng cung về một hàng hóa có quan hệ tỷ lệ thuận với giá của nó. Đường cung dốc lên phản ánh điều này. Sự thay đổi về giá sẽ gây ra di chuyển dọc theo đường cung. Các yếu tố làm dịch chuyển đường cung bao gồm: Giá các yếu tố đầu vào (chi phí nguyên vật liệu, tiền lương tăng làm cung giảm), công nghệ sản xuất (công nghệ tiến bộ làm tăng cung), chính sách của Chính phủ (thuế làm giảm cung, trợ cấp làm tăng cung), và các điều kiện tự nhiên (thời tiết thuận lợi làm tăng cung nông sản).

4.3. Xác định điểm cân bằng cung cầu và sự điều tiết của thị trường

Cân bằng cung - cầu xảy ra tại giao điểm của đường cung và đường cầu, nơi lượng cung bằng lượng cầu. Mức giá tại điểm này được gọi là giá cả cân bằng và sản lượng tương ứng là sản lượng cân bằng. Tại điểm cân bằng, thị trường được "dọn sạch", không có dư thừa hay thiếu hụt. Khi có bất kỳ sự thay đổi nào làm dịch chuyển đường cung hoặc đường cầu, điểm cân bằng mới sẽ được thiết lập. Ví dụ, nếu thu nhập tăng làm cầu tăng (đường cầu dịch sang phải), cả giá và sản lượng cân bằng đều sẽ tăng. Phân tích sự thay đổi trạng thái cân bằng là công cụ hữu hiệu để dự báo tác động của các sự kiện kinh tế lên thị trường.

V. Ứng dụng mô hình tổng cung tổng cầu trong Kinh tế học vĩ mô

Mô hình Tổng cung - Tổng cầu (AS-AD) là công cụ phân tích trung tâm của Kinh tế học vĩ mô, giúp giải thích những biến động ngắn hạn của hoạt động kinh tế xung quanh xu hướng dài hạn. Mô hình này mở rộng phân tích cung - cầu của thị trường riêng lẻ lên quy mô toàn bộ nền kinh tế. Trục tung của mô hình biểu thị mức giá chung (thường đo bằng chỉ số giá tiêu dùng CPI hoặc chỉ số giảm phát GDP), và trục hoành biểu thị tổng sản lượng thực tế của nền kinh tế (GDP thực tế). Đường Tổng cầu (AD) cho thấy tổng lượng hàng hóa và dịch vụ mà các tác nhân kinh tế (hộ gia đình, doanh nghiệp, chính phủ, và người nước ngoài) muốn mua ở mỗi mức giá chung. Đường tổng cầu dốc xuống vì ba lý do chính: hiệu ứng của cải, hiệu ứng lãi suất, và hiệu ứng tỷ giá hối đoái. Khi mức giá chung giảm, sức mua thực tế tăng, lãi suất giảm khuyến khích đầu tư, và hàng hóa trong nước trở nên rẻ hơn tương đối, kích thích xuất khẩu ròng. Đường Tổng cung (AS) thể hiện tổng lượng hàng hóa và dịch vụ mà các doanh nghiệp trong nước sản xuất và bán ra ở mỗi mức giá chung. Trong ngắn hạn, đường tổng cung (SRAS) dốc lên. Điều này là do tiền lương và giá cả một số yếu tố đầu vào có tính cứng nhắc trong ngắn hạn. Khi mức giá chung tăng, doanh nghiệp có thể tăng sản lượng để kiếm lợi nhuận cao hơn. Trong dài hạn, đường tổng cung (LRAS) là một đường thẳng đứng tại mức sản lượng tiềm năng, phản ánh rằng sản lượng của nền kinh tế phụ thuộc vào các yếu tố sản xuất và công nghệ, chứ không phụ thuộc vào mức giá chung. Giao điểm của đường AD và SRAS xác định mức sản lượng và mức giá cân bằng trong ngắn hạn. Các cú sốc kinh tế hoặc các chính sách kinh tế vĩ mô sẽ làm dịch chuyển đường AD hoặc AS, dẫn đến những biến động về tăng trưởng kinh tế, lạm phát và thất nghiệp.

5.1. Khái niệm và các thành phần của Tổng cầu AD

Tổng cầu (AD) là tổng chi tiêu dự kiến cho hàng hóa và dịch vụ cuối cùng trong một nền kinh tế tại một mức giá nhất định. Nó bao gồm bốn thành phần chính: Tiêu dùng (C) của các hộ gia đình, Đầu tư (I) của các doanh nghiệp, Chi tiêu của Chính phủ (G), và Xuất khẩu ròng (NX), là chênh lệch giữa xuất khẩu và nhập khẩu. Đường tổng cầu dốc xuống cho thấy mối quan hệ nghịch biến giữa mức giá chung và tổng sản lượng cầu. Các yếu tố làm dịch chuyển đường AD bao gồm những thay đổi trong các thành phần của nó, chẳng hạn như sự thay đổi trong chính sách tài khóa (thuế, chi tiêu chính phủ) hoặc chính sách tiền tệ (lãi suất, cung tiền).

5.2. Phân tích đường Tổng cung AS trong ngắn hạn và dài hạn

Tổng cung (AS) mô tả tổng sản lượng mà các doanh nghiệp sẵn sàng cung ứng ở các mức giá khác nhau. Cần phân biệt giữa tổng cung ngắn hạn (SRAS) và dài hạn (LRAS). Đường SRAS dốc lên vì trong ngắn hạn, giá cả của một số yếu tố đầu vào (như tiền lương danh nghĩa) chậm điều chỉnh theo sự thay đổi của mức giá chung. Đường LRAS thẳng đứng tại mức sản lượng tiềm năng (sản lượng toàn dụng nhân công), vì trong dài hạn, mọi giá cả, bao gồm cả tiền lương, đều linh hoạt và đã điều chỉnh hoàn toàn. Sản lượng tiềm năng được quyết định bởi lao động, vốn, tài nguyên và công nghệ.

5.3. Trạng thái cân bằng kinh tế vĩ mô và sự dịch chuyển

Trạng thái cân bằng kinh tế vĩ mô trong ngắn hạn được xác định tại giao điểm của đường tổng cầu (AD) và đường tổng cung ngắn hạn (SRAS). Tại điểm này, tổng lượng cầu về hàng hóa và dịch vụ bằng tổng lượng cung. Các sự kiện kinh tế, như sự bùng nổ của thị trường chứng khoán (làm dịch chuyển AD sang phải) hoặc sự gia tăng giá dầu (làm dịch chuyển SRAS sang trái), sẽ phá vỡ trạng thái cân bằng ban đầu và tạo ra một điểm cân bằng mới với mức sản lượng và mức giá khác. Phân tích sự dịch chuyển này là chìa khóa để hiểu về các chu kỳ kinh tế.

VI. Tổng kết các mục tiêu và công cụ chính sách Kinh tế vĩ mô hiện đại

Mục tiêu cuối cùng của Kinh tế học vĩ mô là cải thiện đời sống kinh tế của người dân. Để đạt được điều này, các nhà hoạch định chính sách thường tập trung vào bốn mục tiêu chính: (1) Tăng trưởng kinh tế cao và bền vững, thể hiện qua sự gia tăng của tổng sản phẩm quốc dân (GNP) thực tế; (2) Tỷ lệ thất nghiệp thấp, hướng tới mức thất nghiệp tự nhiên và tạo ra nhiều việc làm; (3) Ổn định giá cả, tức là kiểm soát lạm phát ở mức thấp và ổn định; và (4) Ổn định kinh tế đối ngoại, bao gồm việc cân bằng cán cân thanh toán và ổn định tỷ giá hối đoái. Các mục tiêu này đôi khi có thể mâu thuẫn với nhau trong ngắn hạn. Ví dụ, việc theo đuổi chính sách giảm lạm phát có thể dẫn đến tỷ lệ thất nghiệp cao hơn tạm thời, đây là sự đánh đổi được mô tả bởi đường cong Phillips. Do đó, các nhà hoạch định chính sách phải cân nhắc và lựa chọn thứ tự ưu tiên. Để đạt được các mục tiêu trên, chính phủ và ngân hàng trung ương sử dụng một loạt các công cụ chính sách. Hai công cụ quan trọng nhất là chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ. Chính sách tài khóa liên quan đến các quyết định của chính phủ về thuế và chi tiêu công. Việc tăng chi tiêu hoặc giảm thuế có thể kích thích tổng cầu, thúc đẩy tăng trưởng nhưng cũng có thể gây ra lạm phát. Chính sách tiền tệ, do ngân hàng trung ương thực hiện, tác động đến nền kinh tế thông qua việc kiểm soát cung tiền và lãi suất. Việc hạ lãi suất sẽ khuyến khích đầu tư và tiêu dùng, từ đó tăng tổng cầu. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa các chính sách này là yếu tố quyết định sự thành công trong việc quản lý và điều tiết nền kinh tế.

6.1. Bốn mục tiêu trọng tâm của chính sách kinh tế vĩ mô

Các chính sách kinh tế vĩ mô của một quốc gia thường hướng tới bốn mục tiêu cốt lõi. Thứ nhất là sản lượng cao, thể hiện qua tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh và ổn định, duy trì mức sản lượng thực tế gần với sản lượng tiềm năng. Thứ hai là việc làm, nhằm tạo ra nhiều cơ hội việc làm và giữ tỷ lệ thất nghiệp ở mức thấp. Thứ ba là ổn định giá cả, nghĩa là kiểm soát lạm phát để bảo vệ sức mua của đồng tiền và tạo môi trường kinh doanh ổn định. Cuối cùng là kinh tế đối ngoại, bao gồm việc giữ cho cán cân thanh toán cân bằng và tỷ giá hối đoái ổn định để thúc đẩy thương mại quốc tế.

6.2. Công cụ của Chính sách tài khóa Thuế và Chi tiêu công

Chính sách tài khóa là việc chính phủ sử dụng ngân sách nhà nước để tác động đến nền kinh tế. Hai công cụ chính là chi tiêu của chính phủ (G) và thuế (T). Chi tiêu của chính phủ, bao gồm các khoản chi cho quốc phòng, giáo dục, y tế, cơ sở hạ tầng, tác động trực tiếp đến tổng cầu. Thuế tác động gián tiếp bằng cách làm thay đổi thu nhập khả dụng của hộ gia đình và lợi nhuận của doanh nghiệp, từ đó ảnh hưởng đến tiêu dùng và đầu tư. Chính sách tài khóa mở rộng (tăng G hoặc giảm T) được dùng để chống suy thoái, trong khi chính sách tài khóa thắt chặt (giảm G hoặc tăng T) được dùng để kiềm chế lạm phát.

6.3. Công cụ của Chính sách tiền tệ Cung tiền và Lãi suất

Chính sách tiền tệ do Ngân hàng Trung ương điều hành, nhằm kiểm soát các điều kiện tiền tệ để đạt được các mục tiêu kinh tế vĩ mô. Các công cụ chủ yếu bao gồm việc thay đổi lượng cung tiền và điều chỉnh lãi suất. Khi Ngân hàng Trung ương tăng cung tiền hoặc hạ lãi suất, chi phí vay vốn sẽ giảm, khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư và người tiêu dùng chi tiêu nhiều hơn, qua đó làm tăng tổng cầu. Ngược lại, việc giảm cung tiền hoặc tăng lãi suất sẽ có tác dụng kìm hãm nền kinh tế để chống lạm phát. Chính sách tiền tệ có tác động mạnh mẽ đến đầu tư, lạm phát và sản lượng trong ngắn hạn.

Nội dung chính

TỔNG QUAN HỌC THUẬT: GIÁO TRÌNH KINH TẾ HỌC VĨ MÔ

---

Tổng quan về giáo trình

Kinh tế học Vĩ mô là giáo trình bắt buộc thuộc khối kiến thức cơ sở ngành trong chương trình đào tạo cử nhân kinh tế tại các trường đại học và cao đẳng trên toàn quốc. Văn bản này được xuất bản theo chủ trương đổi mới giáo dục đại học của Bộ Giáo dục và Đào tạo, nhằm chuẩn hóa và cập nhật chương trình giảng dạy kinh tế học hiện đại, có tham khảo chọn lọc kinh nghiệm quốc tế và gắn liền với đường lối, chính sách phát triển kinh tế của Việt Nam.

+-------------------------------------------------------------------------------+
| THÔNG TIN XUẤT BẢN VÀ THẨM ĐỊNH                                               |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| Cơ quan ban hành : Bộ Giáo dục và Đào tạo                                     |
| Căn cứ pháp lý   : Quyết định số 2642/GD-ĐT ngày 3-8-1995                     |
| Đơn vị biên soạn : Trường Đại học Kinh tế Quốc dân                            |
| Chủ biên         : GS. TS. Vũ Đình Bách                                       |
| Đơn vị phát hành : Nhà xuất bản Giáo dục (Tái bản lần thứ bảy)                 |
| Mã số xuất bản   : 7L169T7 - ĐAI | Giấy phép: 2007/CXB/377 - 2119/GD          |
+-------------------------------------------------------------------------------+

Mục tiêu học tập của giáo trình là trang bị cho người học hệ thống khái niệm, quy luật và công cụ phân tích kinh tế học hiện đại; phát triển năng lực nhận diện, mô hình hóa và giải thích sự vận động của các biến số vĩ mô tổng thể như tổng sản phẩm quốc dân (GNP), lạm phát, thất nghiệp, cán cân thanh toán và tỷ giá hối đoái.

Cấu trúc giáo trình đi từ các nguyên lý nhập môn của khoa học kinh tế, cơ chế vận hành của thị trường hỗn hợp, phân tích cân bằng cung - cầu đơn lẻ đến mô hình hóa hệ thống kinh tế vĩ mô thông qua mối quan hệ tổng cung - tổng cầu (AS - AD) và các công cụ điều tiết chính sách của Nhà nước. Điểm đặc sắc của công trình là sự kết hợp giữa lý luận kinh tế học hiện đại (tham khảo công trình Economics của Paul A. Samuelson và William D. Nordhaus, lý thuyết cân bằng tổng hợp của Léon Walras, quy luật Okun, đường cong Phillips) với việc phân tích dữ liệu thực tiễn của nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn chuyển đổi cơ chế.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

+-------------------------------------------------------------------------------+
| TIẾN TRÌNH PHÁT TRIỂN NỘI DUNG TRONG VĂN BẢN                                 |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| [Chương 1: Đại cương về Kinh tế học]                                          |
|  - Bản chất, 5 đặc trưng, phương pháp trừu tượng hóa khoa học                 |
|  - 3 vấn đề kinh tế cơ bản & 4 mô hình tổ chức kinh tế                        |
|  - Khái niệm nền tảng: Yếu tố sản xuất, PPF, Chi phí cơ hội, Thu nhập giảm dần|
|  - Cơ chế vi mô: Biểu/Đường Cung - Cầu & Cân bằng thị trường                  |
| [Chương 2: Khái quát về Kinh tế học Vĩ mô]                                    |
|  - Đối tượng & Phương pháp phân tích cân bằng tổng hợp (L. Walras 1874)       |
|  - Mô hình hệ thống kinh tế vĩ mô (Hộp đen AS - AD theo P. Samuelson)         |
|  - 5 Mục tiêu vĩ mô & 4 Hệ thống công cụ chính sách điều tiết                 |
|  - Mối quan hệ biến số: GNP, Chu kỳ kinh doanh, Quy luật Okun, Đường Phillips  |
|  - Phân tích thực nghiệm kinh tế Việt Nam (Giai đoạn Đổi mới 1986–1995)       |
+-------------------------------------------------------------------------------+

Các chương và chủ đề chính

Chương 1: Đại cương về Kinh tế học

Chương này thiết lập nền tảng lý thuyết đại cương và phương pháp luận của khoa học kinh tế:

• Khái niệm và đặc trưng: Định nghĩa kinh tế học là môn học nghiên cứu cách thức xã hội sử dụng nguồn tài nguyên khan hiếm để sản xuất và phân phối hàng hóa cần thiết (Samuelson & Nordhaus). Phân biệt kinh tế học thực chứng (mô tả, giải thích sự kiện: "Là gì?", "Bao nhiêu?") và kinh tế học chuẩn tắc (đưa ra đánh giá giá trị: "Nên làm gì?"). Xác lập 5 đặc trưng: nghiên cứu sự khan hiếm tương đối, tính hợp lý dựa trên giả thiết tối ưu hóa, tính lượng hóa bằng con số, tính toàn diện tổng hợp, và kết quả xác định ở mức trung bình.
• Tổ chức kinh tế của nền kinh tế hỗn hợp: Phân tích 3 vấn đề kinh tế cơ bản (Sản xuất cái gì? Sản xuất như thế nào? Sản xuất cho ai?) thông qua 4 mô hình kinh tế (tập quán truyền thống, chỉ huy/kế hoạch hóa tập trung, thị trường tự do, và hỗn hợp). Phân tích hành vi và vai trò của 4 nhóm tác nhân: Người tiêu dùng (tối đa hóa thỏa dụng với thu nhập hữu hạn), Doanh nghiệp (tối đa hóa lợi nhuận), Chính phủ (thực hiện 3 chức năng: hiệu quả qua xử lý độc quyền và ngoại ứng; công bằng qua thuế lũy tiến và phân phối lại; ổn định qua chính sách kinh tế vĩ mô), và Khu vực nước ngoài (thông qua mậu dịch, vốn đầu tư, tín dụng quốc tế).
• Các khái niệm công cụ cơ bản:
  • Yếu tố sản xuất: Đất đai/tài nguyên, lao động (đo bằng thời gian), tài sản cố định/tư bản, quản lý và công nghệ.
  • Đường giới hạn khả năng sản xuất (PPF): Minh họa qua mối quan hệ lựa chọn giữa Lương thực và Quần áo (Bảng 1.1 và Hình 1.1), xác định điểm hiệu quả trên đường PPF, điểm không hiệu quả nằm trong (điểm M) và điểm không thể đạt tới nằm ngoài (điểm N).
  • Chi phí cơ hội: Giá trị phương án tốt nhất bị bỏ qua (ví dụ: lựa chọn nghỉ mát ở Sầm Sơn với mua quạt bàn giá 300.000 đồng; chi phí cơ hội đi học đại học gồm học phí 2.000.000 đồng cộng với thu nhập đi làm bị mất 5.000.000 đồng, tổng cộng là 7.000.000 đồng).
  • Quy luật thu nhập giảm dần: Khối lượng đầu ra tăng thêm ngày càng giảm khi bổ sung liên tiếp các đơn vị bằng nhau của một đầu vào biến đổi trên nền các đầu vào khác giữ cố định (Bảng 1.2 mô tả 100 đến 103 lao động trên 100 ha đất, sản lượng biên giảm từ 20, 15 xuống 10 tạ thóc). Phân biệt với quy mô không đổi và quy mô tăng theo quy mô.
  • Quy luật chi phí tương đối ngày càng tăng: Giải thích hình dạng đường cong lồi của PPF do tỷ lệ sử dụng đầu vào giữa các ngành có sự khác nhau.
• Phân tích Cung - Cầu:
  • Khái niệm Biểu cầu (Bảng 1.3 về xăng), Đường cầu dốc xuống (Hình 1.2), Luật cầu. Phân biệt sự di chuyển dọc đường cầu (do giá hàng hóa thay đổi) và sự dịch chuyển đường cầu (Hình 1.3, do thu nhập, thị hiếu, giá hàng thay thế/bổ sung, quy mô thị trường).
  • Biểu cung (Bảng 1.4), Đường cung dốc lên (Hình 1.4). Các yếu tố làm dịch chuyển đường cung (Hình 1.5, do công nghệ, chi phí đầu vào như giá bột mì sản xuất bánh quy, thời tiết, độc quyền).
  • Trạng thái cân bằng thị trường (Bảng 1.5 và Hình 1.6, mức giá cân bằng 30 USD/thùng với lượng cân bằng 24 nghìn thùng xăng/tháng) và sự thay đổi điểm cân bằng khi cung hoặc cầu dịch chuyển (Hình 1.7a, 1.7b).

Chương 2: Khái quát về Kinh tế học Vĩ mô

Chương này mở rộng phạm vi phân tích sang cấp độ toàn bộ nền kinh tế quốc dân:

• Đối tượng và phương pháp: Nghiên cứu sự vận động tổng thể (tăng trưởng, lạm phát, thất nghiệp, ngoại thương). Ứng dụng phương pháp phân tích cân bằng tổng hợp do Léon Walras đề xuất năm 1874 (đồng thời xem xét tất cả các thị trường hàng hóa và yếu tố sản xuất), kết hợp tư duy trừu tượng, thống kê số lớn và mô hình kinh tế lượng.
• Hệ thống kinh tế vĩ mô: Cấu trúc theo mô hình hệ thống của P. Samuelson gồm Đầu vào (biến tác động bên ngoài và biến chính sách), Hộp đen kinh tế vĩ mô (cơ chế tương tác Tổng cung - Tổng cầu), và Đầu ra (sản lượng GNP, việc làm, giá cả, xuất nhập khẩu).
• Mô hình Tổng cung (AS) và Tổng cầu (AD):
  • Tổng cầu (AD): Đường dốc xuống theo mức giá chung (Hình 2.1a). Dịch chuyển do các biến chính sách tài khóa, tiền tệ.
  • Tổng cung (AS): Phụ thuộc sản lượng tiềm năng (sản lượng tối đa ở mức toàn dụng nhân công mà không gây lạm phát). Phân biệt đường AS dài hạn thẳng đứng tại sản lượng tiềm năng (Hình 2.2a) và đường AS ngắn hạn có đoạn nằm ngang và dốc ngược lên sau khi qua mức tiềm năng (Hình 2.2b).
  • Điểm cân bằng vĩ mô E: Giao điểm giữa AD và AS xác định mức giá cân bằng ($P_0$) và sản lượng cân bằng ($Y_0$) (Hình 2.1b).
• Mục tiêu và công cụ chính sách vĩ mô:
  • 5 Mục tiêu: Sản lượng (tăng trưởng thực tế cao, bền vững), Việc làm (giảm thất nghiệp về mức tự nhiên), Ổn định giá cả (kiểm soát lạm phát), Kinh tế đối ngoại (ổn định tỷ giá, cân bằng cán cân thanh toán), và Phân phối công bằng.
  • 4 Nhóm chính sách: Chính sách tài khóa (chi tiêu chính phủ $G$ và thuế khóa $T$); Chính sách tiền tệ (mức cung tiền $M$ và lãi suất $r$ do Ngân hàng Trung ương điều hành); Chính sách thu nhập (kiểm soát trực tiếp hoặc gián tiếp tiền lương và giá cả); Chính sách kinh tế đối ngoại (tỷ giá, thuế quan, hạn ngạch).
• Các mối quan hệ biến số vĩ mô cốt lõi:
  • GNP danh nghĩa và thực tế: Khái niệm GNP, phân biệt danh nghĩa (theo giá hiện hành) và thực tế (theo giá cố định); xác định khoảng cách thiếu hụt sản lượng: $$\text{Thiếu hụt sản lượng} = \text{Sản lượng tiềm năng} - \text{Sản lượng thực tế}$$
  • Quy luật Okun (Arthur Okun, 1929–1979): Mối quan hệ tỷ lệ 2 : 1 giữa tăng trưởng và thất nghiệp (nếu GNP thực tế tăng thêm 2% so với GNP tiềm năng trong một năm thì tỷ lệ thất nghiệp giảm 1%).
  • Đường cong Phillips (A.W. Phillips, 1958): Thể hiện sự đánh đổi nghịch biến giữa lạm phát và thất nghiệp trong ngắn hạn; trong dài hạn đường Phillips là đường thẳng đứng.
  • Thực tiễn kinh tế Việt Nam: Phân tích giai đoạn chuyển đổi thể chế 1986–1992 (lạm phát giảm từ trên 500% năm 1986 xuống 17,5% năm 1992, tăng trưởng kinh tế đạt 5% năm 1988 và 6% năm 1991) và giai đoạn 1993–1995 dựa trên số liệu của Tổng cục Thống kê năm 1995 (Bảng 2.1). Phân tích vai trò của cơ chế khoán trong nông nghiệp, chính sách mở cửa thu hút đầu tư nước ngoài và vấn đề giải quyết việc làm cho lao động dôi dư do thu hẹp khu vực quốc doanh, giảm quân số xuất ngũ.

+-------------------------------------------------------------------------------+
| BẢNG 2.1: TỈ LỆ LẠM PHÁT VÀ TĂNG TRƯỞNG CỦA VIỆT NAM (1988 - 1994)            |
| (Nguồn: Tổng cục Thống kê - 1995)                                             |
+----------------------+-------+-------+-------+-------+-------+-------+--------+
| Năm                  | 1988  | 1989  | 1990  | 1991  | 1992  | 1993  | 1994   |
+----------------------+-------+-------+-------+-------+-------+-------+--------+
| Tỉ lệ tăng trưởng (%)| 5,2   | 5,1   | 5,1   | 6,0   | 8,6   | 8,1   | 8,8    |
| Tỉ lệ lạm phát (%)   | 410,5 | 34,7  | 67,4  | 67,5  | 17,5  | 5,2   | 14,4   |
+----------------------+-------+-------+-------+-------+-------+-------+--------+

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Hệ thống lý thuyết nền tảng: Lý thuyết lựa chọn tối ưu trong điều kiện khan hiếm; Lý thuyết cân bằng tổng hợp thị trường (Léon Walras); Lý thuyết hệ thống kinh tế vĩ mô và mô hình tương tác Tổng cung - Tổng cầu (P. Samuelson); Lý thuyết chu kỳ kinh doanh và sự can thiệp của chính phủ vào thị trường hỗn hợp.
• Các nguyên lý cốt lõi: Nguyên lý chi phí cơ hội; Quy luật thu nhập giảm dần; Quy luật chi phí tương đối ngày càng tăng; Quy luật Okun; Cơ chế đánh đổi trên đường cong Phillips ngắn hạn.
• Khung phân tích thiết yếu: Khung giới hạn khả năng sản xuất (PPF); Khung phân tích cân bằng cung - cầu thị trường riêng lẻ; Khung phân tích cân bằng kinh tế vĩ mô AS - AD để xác định sản lượng và mức giá chung.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật:
  • Kỹ năng biểu diễn, đọc và giải thích các đồ thị kinh tế: đường giới hạn khả năng sản xuất, đường cung, đường cầu, đường tổng cung (ngắn hạn/dài hạn), đường tổng cầu và đường cong Phillips.
  • Kỹ năng tính toán định lượng các chỉ số kinh tế: tính sản lượng biên, tính chi phí cơ hội thực tế, đo lường sự thiếu hụt sản lượng, tính toán mức thay đổi thất nghiệp dựa trên biến động GNP theo quy luật Okun.
• Kỹ năng phân tích:
  • Phân biệt rành mạch giữa các mệnh đề kinh tế học thực chứng và chuẩn tắc.
  • Phân tích và phân biệt sự di chuyển dọc đường đồ thị với sự dịch chuyển của toàn bộ đường cung, đường cầu, đường AS và đường AD dưới tác động của các biến ngoại sinh.
  • Phân tích cơ chế truyền dẫn và tác động ngắn hạn/dài hạn của 4 công cụ chính sách kinh tế vĩ mô (tài khóa, tiền tệ, thu nhập, kinh tế đối ngoại) đến sản lượng thực tế, việc làm và mức giá.
• Năng lực ứng dụng thực tiễn:
  • Năng lực sử dụng số liệu thống kê kinh tế vĩ mô để đánh giá hiện trạng tăng trưởng, lạm phát và việc làm.
  • Khả năng giải thích hiện tượng kinh tế đặc thù trong các giai đoạn lịch sử cụ thể, điển hình là thực tiễn nền kinh tế chuyển đổi của Việt Nam giai đoạn 1986–1995.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng phương pháp sư phạm diễn dịch kết hợp quy nạp, đặt trọng tâm vào tư duy trừu tượng hóa khoa học. Quy trình giảng dạy chuẩn mực được tổ chức qua các bước: xác lập khái niệm và định nghĩa -> nêu rõ các giả thiết kinh tế (giả định các yếu tố khác không đổi - ceteris paribus) -> mô hình hóa bằng đồ thị và hàm số toán học -> minh họa bằng bài toán số liệu cụ thể -> đối chiếu và kiểm chứng bằng thực tế kinh tế.

+-------------------------------------------------------------------------------+
| QUY TRÌNH HỌC TẬP VÀ PHÂN TÍCH THEO PHƯƠNG PHÁP TRỪU TƯỢNG HÓA KHOA HỌC        |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Xác định vấn đề & Giả thiết nghiên cứu (Cố định các biến số không xét)     |
| 2. Thu thập dữ liệu & Lập bảng biểu số liệu (Biểu cung, Biểu cầu, Bảng PPF)   |
| 3. Xây dựng mô hình hình học / toán học (Đồ thị PPF, Cung - Cầu, AS - AD)      |
| 4. Phân tích trạng thái cân bằng & Tác động của các cú sốc / chính sách       |
| 5. Kiểm nghiệm thực tế & Liên hệ số liệu kinh tế vĩ mô (Niên giám thống kê)   |
+-------------------------------------------------------------------------------+

• Hệ thống bài tập và tình huống:
  • Tình huống lựa chọn tiêu dùng và sản xuất: Phân tích quyết định lựa chọn chi tiêu cá nhân (đi nghỉ mát Sầm Sơn so với mua quạt bàn); bài toán chi phí cơ hội thực tế của việc theo học đại học gồm học phí 2 triệu đồng và thu nhập bị mất do không đi làm 5 triệu đồng; bài toán kết hợp sản xuất lương thực và quần áo trên đường PPF (Bảng 1.1).
  • Tình huống kinh tế thực tế: Phân tích tình huống kiểm soát lạm phát và tái cơ cấu kinh tế tại Việt Nam giai đoạn 1986–1992, tác động của cơ chế khoán trong nông nghiệp và bài toán giải quyết việc làm khi tinh giản biên chế xí nghiệp quốc doanh, giảm quân số xuất ngũ.
• Bài tập thực hành kỹ thuật:
  • Lập bảng biểu và dựng đồ thị đường cung, đường cầu thị trường xăng dầu từ bảng số liệu thực nghiệm (Bảng 1.3, Bảng 1.4).
  • Tính toán sản lượng biên của yếu tố lao động trên diện tích đất canh tác cố định để nhận diện điểm bắt đầu của quy luật thu nhập giảm dần (Bảng 1.2).
  • Xác định tọa độ mức giá cân bằng và sản lượng cân bằng trên đồ thị Cung - Cầu và hệ trục AS - AD; vẽ biểu diễn sự dịch chuyển cân bằng khi các biến số đầu vào (công nghệ, tiền lương, giá nguyên liệu) hoặc biến chính sách (thuế, chi tiêu chính phủ, cung tiền) biến động.
• Phương pháp đánh giá học tập:
  • Đánh giá lý thuyết: Kiểm tra định kỳ khả năng trình bày bản chất các khái niệm, phân biệt các luồng tư tưởng, giải thích cơ chế vận hành của các quy luật kinh tế.
  • Đánh giá kỹ năng kỹ thuật: Kiểm tra kỹ năng vẽ đồ thị chính xác, tính toán đúng các bài toán chi phí cơ hội, sản lượng biên, độ lệch sản lượng và sự biến động thất nghiệp theo quy luật Okun.
  • Đánh giá ứng dụng: Đánh giá qua bài tập tình huống hoặc tiểu luận phân tích tác động của các chính sách tài khóa, tiền tệ đối với các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô dựa trên số liệu thực tế.
• Hướng dẫn tự học và nghiên cứu: Người học cần chủ động đọc tài liệu theo từng chương, tự vẽ lại các hệ trục tọa độ đồ thị nhằm nắm vững bản chất sự di chuyển trên đường và sự dịch chuyển toàn bộ đường; làm đầy đủ các bài tập tính toán lượng hóa; đối chiếu lý thuyết với các ấn phẩm niên giám thống kê của Tổng cục Thống kê để củng cố năng lực liên hệ thực tế.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Căn cứ hoàn thiện qua các lần tái bản: Giáo trình là kết quả hoàn chỉnh từ giáo trình của Trường Đại học Kinh tế Quốc dân theo định hướng của Hội đồng tư vấn giáo dục môn Kinh tế học (Quyết định số 2642/GD-ĐT ngày 3-8-1995 của Bộ Giáo dục và Đào tạo). Công trình đã trải qua nhiều lần hội thảo khoa học, tiếp thu ý kiến đóng góp từ các trường đại học trong cả nước để sửa chữa, bổ sung và tái bản lần thứ bảy.

+-------------------------------------------------------------------------------+
| CÁC ĐIỂM CẬP NHẬT VÀ TÍCH HỢP HỆ THỐNG TRONG GIÁO TRÌNH                       |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| Lý thuyết quốc tế chuẩn mực : P. Samuelson & W. Nordhaus (Economics 12th/13th)|
|                             : Léon Walras (1874) - Cân bằng tổng thể          |
|                             : Arthur Okun - Mối quan hệ GNP và thất nghiệp    |
|                             : A.W. Phillips (1958) - Đường cong Phillips      |
|                                                                               |
| Dữ liệu thực tiễn Việt Nam  : Số liệu lạm phát & tăng trưởng 1988–1994        |
|                             : Phân tích cơ chế khoán nông nghiệp & mở cửa FDI |
|                             : Tác động của chính sách tài khóa & tiền tệ      |
|                             : Vấn đề việc làm & sắp xếp lại doanh nghiệp nhà nước|
+-------------------------------------------------------------------------------+

• Tích hợp các trường phái và lý thuyết kinh tế học hiện đại: Giáo trình cập nhật các công cụ phân tích chuẩn mực của kinh tế học thế giới:
  • Mô hình hộp đen kinh tế vĩ mô và tương tác AS - AD trích từ giáo trình kinh điển của Paul A. Samuelson và William D. Nordhaus (các ấn bản lần thứ 12 và 13).
  • Phương pháp phân tích cân bằng tổng hợp của Léon Walras (năm 1874).
  • Mối quan hệ thực nghiệm giữa tăng trưởng kinh tế và tỷ lệ thất nghiệp thông qua Quy luật Okun (Arthur Okun).
  • Mối quan hệ đánh đổi ngắn hạn và tính chất dài hạn giữa lạm phát và thất nghiệp thông qua mô hình Đường cong Phillips (A.W. Phillips, năm 1958).
• Gắn kết chặt chẽ với bối cảnh chuyển đổi kinh tế tại Việt Nam:
  • Giáo trình không rập khuôn máy móc lý thuyết kinh tế học phương Tây mà phân tích rõ đặc điểm của nền kinh tế Việt Nam trong thời kỳ đầu chuyển đổi cơ chế.
  • Cập nhật chuỗi số liệu thống kê chính thức của Tổng cục Thống kê giai đoạn 1988–1994 (Bảng 2.1), phản ánh quá trình kiểm soát lạm phát từ mức siêu lạm phát (410,5% năm 1988) xuống mức ổn định tương đối (17,5% năm 1992 và 14,4% năm 1994) đi kèm mức tăng trưởng GNP thực tế cải thiện từ 5,2% lên 8,8%.
  • Phân tích nguyên nhân tăng trưởng trong giai đoạn đầu Đổi mới: giải phóng các nguồn lực bị trói buộc trong cơ chế kế hoạch hóa tập trung thông qua cơ chế khoán trong nông nghiệp, chính sách mở cửa thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài, đồng thời chỉ ra các thách thức việc làm do tinh giản biên chế cơ quan, xí nghiệp nhà nước và giảm quân số xuất ngũ.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

+-------------------------------------------------------------------------------+
| PHÂN LOẠI NHÓM ĐỐI TƯỢNG VÀ YÊU CẦU TIÊN QUYẾT                                |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| [1] Sinh viên Đại học / Cao đẳng khối ngành Kinh tế                           |
|     - Nhóm ngành : Kinh tế học, QTKD, Tài chính - Ngân hàng, Kế toán, Thương mại|
|     - Thời điểm  : Sinh viên năm thứ nhất hoặc năm thứ hai                    |
|                                                                               |
| [2] Giảng viên các Trường Đại học, Cao đẳng                                    |
|     - Mục đích   : Thiết kế đề cương môn học, bài giảng chuẩn hóa             |
|     - Hoạt động  : Xây dựng bài tập, hướng dẫn thảo luận tình huống           |
|                                                                               |
| [3] Học viên Cao học & Bạn đọc nghiên cứu chính sách                          |
|     - Mục đích   : Hệ thống hóa khung lý thuyết kinh tế vĩ mô chuẩn mực       |
|     - Ứng dụng   : Nghiên cứu thực tiễn chuyển đổi thể chế kinh tế Việt Nam   |
+-------------------------------------------------------------------------------+

• Sinh viên đại học và cao đẳng: Tài liệu học tập bắt buộc đối với sinh viên năm thứ nhất và năm thứ hai thuộc tất cả các chuyên ngành khối Kinh tế, Quản trị kinh doanh, Tài chính - Ngân hàng, Kế toán - Kiểm toán và Kinh tế đối ngoại.
• Kiến thức điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành khối kiến thức Toán cao cấp cho các nhà kinh tế (đại số tuyến tính, giải tích cơ bản để phục vụ việc đọc đồ thị hàm số và tính sản lượng biên), môn Khoa học thống kê và các học phần khoa học xã hội đại cương (Triết học, Lịch sử kinh tế quốc dân).
• Giảng viên và phương thức khai thác: Giảng viên sử dụng giáo trình làm khung tham chiếu chuẩn quốc gia để biên soạn bài giảng, xây dựng đề thi kiểm tra đánh giá, thiết kế các chủ đề thảo luận về phối hợp chính sách tài khóa - tiền tệ và điều hành vĩ mô của Chính phủ.
• Học viên cao học và bạn đọc nghiên cứu: Học viên sau đại học có thể sử dụng giáo trình để ôn tập, hệ thống hóa toàn bộ các mô hình lý thuyết vĩ mô nền tảng; các cán bộ quản lý và nhà nghiên cứu chính sách có thể tham khảo bức tranh tổng quan về quá trình vận dụng lý thuyết kinh tế học vĩ mô vào công cuộc đổi mới kinh tế Việt Nam thập niên 1990.

---

Câu hỏi thường gặp

+-------------------------------------------------------------------------------+
| BẢNG TỔNG HỢP GIẢI ĐÁP CÁC THẮC MẮC HỌC THUẬT PHỔ BIẾN                        |
+-------------------------------------------------------------------------------+
| STT | Câu hỏi                                | Trọng tâm giải đáp             |
+-----+----------------------------------------+--------------------------------+
| 1   | Giáo trình này phù hợp với ai?         | Sinh viên, giảng viên khối KT  |
| 2   | Cần kiến thức nền nào trước khi học?   | Toán giải tích, Thống kê, Triết|
| 3   | Điểm khác biệt so với tài liệu khác?   | Kết hợp chuẩn quốc tế & VN     |
| 4   | Phương pháp tự học hiệu quả nhất?      | Nắm giả thiết, tự vẽ đồ thị    |
| 5   | Tài liệu bổ trợ đi kèm gồm những gì?   | Kinh tế Vi mô, Sách Samuelson  |
+-----+----------------------------------------+--------------------------------+

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được biên soạn phục vụ trực tiếp cho sinh viên đại học, cao đẳng khối ngành kinh tế trên toàn quốc; giảng viên cần khung tài liệu giảng dạy chuẩn mực của Bộ Giáo dục và Đào tạo; cùng học viên, nhà nghiên cứu cần tài liệu tham khảo về lý thuyết kinh tế vĩ mô cơ bản.

2. Cần kiến thức nền nào để học giáo trình?

Người học cần trang bị kiến thức toán học căn bản (đọc hiểu đồ thị hai chiều, hệ trục tọa độ Descartes, tính đạo hàm cơ bản để hiểu sản lượng biên), kiến thức về phương pháp thống kê mô tả và các khái niệm cơ bản của triết học, kinh tế chính trị học.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này với các giáo trình khác là gì?

Điểm khác biệt căn bản là tính chính thống và tính định hướng sư phạm cao: giáo trình do Hội đồng tư vấn của Bộ Giáo dục và Đào tạo thẩm định theo Quyết định 2642/GD-ĐT, tích hợp song song các mô hình kinh tế học kinh điển thế giới (Samuelson, Walras, Okun, Phillips) với việc phân tích trực tiếp số liệu thực tế giai đoạn chuyển đổi của kinh tế Việt Nam (1986–1995).

4. Làm sao để tự học giáo trình đạt hiệu quả cao?

Người học cần thực hiện các bước: (1) Nắm vững các khái niệm và giả thiết bóc tách nhân tố (ceteris paribus); (2) Tự vẽ lại các đường giới hạn PPF, Cung - Cầu, AS - AD và đường Phillips; (3) Tự giải các bảng số liệu định lượng (như Bảng 1.1 đến 1.5); (4) Phân tích cơ chế tác động của các chính sách kinh tế tới điểm cân bằng vĩ mô; (5) Liên hệ kiến thức bài học với số liệu kinh tế thực tế.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình?

Giáo trình nằm trong bộ đôi giáo trình chuẩn được Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức thẩm định cùng với cuốn Kinh tế học Vi mô do GS. TSKH. Ngô Đình Giao chủ biên. Ngoài ra, người học có thể tham khảo giáo trình gốc Economics của Paul A. Samuelson và William D. Nordhaus (bản tiếng Anh hoặc bản dịch tiếng Việt), các văn bản quy phạm pháp luật và Niên giám thống kê của Tổng cục Thống kê.

---

Kết luận

Giáo trình Kinh tế học Vĩ mô do GS. TS. Vũ Đình Bách chủ biên là tài liệu học thuật cơ bản, thể hiện đầy đủ cấu trúc của môn học theo tiêu chuẩn chương trình đào tạo cử nhân kinh tế. Giáo trình kết hợp chặt chẽ giữa hệ thống lý luận kinh tế học hiện đại với thực tiễn quản lý và chuyển đổi kinh tế tại Việt Nam.

Lộ trình học tập đề xuất cho người học: bắt đầu từ việc nắm vững phương pháp trừu tượng hóa khoa học và cơ chế vận hành cung - cầu thị trường ở Chương 1; tiếp tục chuyển sang mô hình hóa hệ thống kinh tế vĩ mô qua hộp đen AS - AD và nghiên cứu cơ chế điều hành chính sách ở Chương 2; từ đó làm tiền đề để nghiên cứu sâu các chuyên đề vĩ mô chuyên sâu ở các học phần tiếp theo.

Nguồn tài liệu bổ trợ đồng hành bao gồm giáo trình Kinh tế học Vi mô (Trường Đại học Kinh tế Quốc dân), các văn bản chỉ đạo chuyên môn của Bộ Giáo dục và Đào tạo, cùng các nguồn dữ liệu chính thức từ Tổng cục Thống kê.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 ĐẠI CƯƠNG VỀ KINH TẾ HỌC Chương này cung cấp các khái niệm cơ bản và một gố quy luật, công cu phân tÍch quan trong của kinh tế học hiện đại, nhằm giúp cho sinh viên có được kiến thức ban đấu về môn học. KHÁI NIỆM, NHỮNG ĐẶC TRƯNG VÀ PHƯƠNG PHÁE LUẬN NGHIÊN CỨU CỦA KINH TẾ HỌC 1. Khái niềm kinh tế học Kinh tế học là môn học ra đời cách đây hơn hai thế kỳ. Từ đó đến nay, kinh tế học trải qua nhiều giai đoan phát triển và cùng đã xuất hiện khá nhiều định nghĩa.

Sau đây là một trong số định nghĩa thông dụng về kính tế học được nhiều nhà kính tế hiện nay thống nhất : "Kinh tế học là môn học nghiên cứu xem xã hội sử dụng như thế nào nguồn tài nguyên khan hiếm để sản xuất ra những hàng hớa cẩn thiết và phân phối cho các thành viên của xã hội"t), Kinh tế học là môn học nghiên cứu hoạt động của con người trong sàn xuất và tiêu thụ hàng hơa. Kinh tế học cd quan hệ chặt chế với nhiều món khoa học xã hội khác như : Triết học, kinh tế chính ' trị học, sử học, xã hôi hoc. -Ngoài ra, trong số các môn học khác có (1) Econormes, Paul A. Samuelson and William D.

Nordhzus, Thirteen Fdiuon trang Š. liên quan với kính tế hoc, cần chú ý đặc biệt vai trò thống kế hoc. Kfnh tế học thường được chía thành hai phân ngành lớn Ñinh tế vỉ mô và Kinh tế vi mồ. Kính tế uï mô nghiên cứu hoạt động của toàn bộ tống thể rộng lớn của nền kinh tế như tăng trưởng kinh tế, sự biến động của giá cà và việc làm của cä nước ; cán cân thanh toán và tỷ giá hối đoải.

Trong khi đó, Xinh tế uí mó lại nghiền cứu sự hoạt động của các tế bào Prong nến kinh tế là các doanh nghiệp hoặc gia đình, nghiên cứu những yếu tố quyết định giá cÀ trong các thị trường riêng lẻ. Tùy theo cách thức sử dụng mà kinh tế học được chia thành hai đạng là kinh tế học thực chứng và kinh tế bọc chuẩn tắc. Kinh tế học thực chúng là việc mô tà và phân tích các sự kiện, những mối quan hệ trong nền kính tế : Hiện nay, tỷ lệ lạm phát là bao nhiêu ? Nếu lạm phát gidm di 2% thì thất nghiệp cố tăng lên không và tăng bao nhiêu 7 Cồn hinh tế học chuồn tác lại đề cập đến mặt đạo lý được giải quyết bằng sự lựa chọn, chẳng hạn như : Tỷ lệ thất nghiệp cao đến mức độ nào thì chấp nhận được ? Cố nên tàng chỉ phí quốc phòng không ? Cố nên dùng thuế để lấy bớt thu nhập của người giàu bù cha kẻ nghèo không ? Những vấn để này thường được tranh luận nhưng không bao giờ được giải quyết bằng khoa học hoặc bàng thực tiễn kinh tế. Kinh tế học thực chứng là để trà lời cAu hỏi "LÀ bao nhiêu ?°*, "Là gi ?","Nhu thế nào ?*".Còn kinh tế học chuẩn tác là để trả lời câu hỏi:"Nên làm cái gì ?.

Nghiên cứu kinh tế thường được tiến hành từ kinh tế học thực chứng rối chuyển sang kinh tế học chuẩn tác. Những đặc trưng của kính tế học ~ Đặc trưng cơ bàn và quan trọng của khoa kinh tế học gắn liền, uới Hền dề nghiên citu vd phat triển của mán học này, Đó là việc kinh tế hoe nghiên cứu sự khan hiếm các nguồn lưc một cách, tương đối với nhu cấu kính tế vã bồi Nền <9 thế sản xuất với-gế lugng v4 hau ve moi loai hang hoa và thỏa mãn đẩy đú được môi nhu cầu của con người, thì sẽ không có hàng hóa kinh tế và cũng không cần tiết kiệm hay nghiên cứu kinh tế học. - Đậc trưng quan trọng thứ hai của kinh tế học là tính hợp lý của nơ. Đặc trưng này thể hiện ở chỗ khi phân tích hoặc lý giải một sự kiện kinh tế nào đó, cần phải dựa trên những giả thiết nhất định (hợp lý) về diễn biến của sự kiện kinh tế này.

ChẢng hạn, khi muốn phân tích xem người tiêu dùng muốn mua thứ gì, với số lượng bao nhiều, kinh tế học đưa ra giá định là họ tÌm cách mua được nhiều hàng hóa và dịch vu nhất, với số thu nhập có hạn của mình. Để giải thích xem doanh nghiệp sản xuất cái gì, bao nhiêu và bằng cách nào, nó giả định là họ tÌm cách tối đa hỏa thu nhập của mình với những ràng buộc nhất định vf các yếu tố sản xuất Tuy nhiên, cần lưu ý rằng tính chất hợp ly của những già thiết này chỉ có ý nghỉa tương đối. - Đặc trưng phố biến thứ ba của kinh tế học là: kinh tế học là một bộ ryuôn nghiên cứu niật lượng. Việc thể hiện các kết quả nghiên cứu kinh tế bằng những con số cố tầm quan trọng đặc _ biệt.

Khi phân tích kết quả của các hoạt động kinh tế, nếu chỉ nhận định nơ tăng lên hay giảm đi thì chưa đủ, mà còn phải xác định xem sự thay đổi đó là bao nhiêu. - Đặc trưng thứ tư của kính tế bọc là tính toàn diện và tính tống hợp của nó, tức là khi xem xét các hoạt động và sự kiện kinh tế phải đặt nó trong mối liên hệ với các hoạt động và sự kiện kinh tế khác trên phương điện một nước, thậm chí trên phương điện nền kinh tế thế giới. Chẳng hạn, để chống lạm phát, Ngân hang Trung ương của một nước nào đó quyết định giảm mức cung về qT tiền. Kết quả là tổng cầu giàm và làm cho không chỉ giá cá giảm, mã cả sản lượng và việc làm đều giảm.

Mạt khác, do giảm mức cung về tiến, nên đồng tiền nước này tàng giá, hàng xuất khẩu của họ trở nén đất tương đối và hàng nháp khẩu của họ lại giÀm tương đối. Do vậy, xuất khẩu ròng giảm, dẫn đến sản lượng và việc làm của nước này tiếp tục giàm, còn các nước cố quan hệ buôn bán với nước này lại tăng được xuất khẩu, nén khuyến khích sản lượng và việc làm của nước họ. - Dac trung cuối cùng của kinh tế học lá cáe kết quả nghiên cứu kinh tế chỉ xác định được ở mức trung bình, vì những kết quà này phụ thuộc rất nhiều vao các yếu tố khác nhau và không thể xác định được chính xác tất cẢ các yếu tố này. Phương pháp luận nghiên cứu của kinh tế học Khác với khoa học tự nhiền, khi nghiên cứu các hiện tượng kinh tế, người ta thường áp dụng phương pháp quan sát.

Diều đó do các hiện tượng kinh tế hết sức phức tạp, thường xuyên biến động và chịu nhiều yếu tố tác động. Khi nghiên cửu cần phải thu thập các số liệu. Muốn biết xem lạm phát có xây ra không, mức độ như thế nào, thi cần phải biết được số liệu về sự tăng lên của mức giá nói chung, nền kinh tế đang tăng trưởng hay suy thoái thi phải cố số liệu về GNP. Sau khi đã cố số liệu, cần phải tiến hành phân tích với các phương pháp phân tích thích hợp.

Đời sống kinh tế luân diễn ra hết sức phức tạp với hàng ngàn loại giá cả và hàng triệu hộ gia đỉnh, với vô vàn các mối quan hệ chằng chịt và đan xen với nhau, Mật phương pháp vô cùng quan trọng trong nghiên cứu kinh tế là phương pháp trừu tượng hóa, bóc tách các nhân tố không định nghiên cứu (cố định các nhân tố này) để xem xét các mối quan 8 hề kinh tế giưa những biến số cơ bàn. Khi phân tích trừu tượng: như vậy, việc sử dụng các phương pháp thống kê ca ¥ nghia rất lớn. Sau đó cẩn rút ra nhưng kết luận, đối chiếu với thực tế, phát hiện ra những diểm bất hợp lý, để ra các giả thiết mới, rối lại kiểm nghiệm bằng thực tế để rút ta những kết luận sát thực hơn với đời sống kinh tế, I. TỔ CHỨC KINH TẾ CỦA MỘT NỀN KINH TẾ HỒN HỢP 1.

Ba chức năng cơ bản của một nền kinh tế Tất cả các nến kinh tế quốc dân đều phải thực hiện ba chức mang co ban sau: - Sdn xuất ra những hàng hóa và dịch vụ nào, với số lượng bao nhiêu. Cơ sở của chức năng này là sự khan biếm nguồn lực so với nhu cấu của xã hội. Nếu một nước có số lượng không bạn chế các nguồn lực kinh tế, thì không cần phải giải quyết vấn đề là xem sản xuất cái gì, tức là không cá nhu cẤu sàn xuất đúng những thứ cần thiết hay những thứ mà mọi người muốn có. Nhiệm vụ chủ yếu mà bất kỳ nền kinh tế nào cũng cần phải giải quyết là, giảm đến mức tối thiểu sự lăng phí trong việc sản xuất ra - những sản phẩm kháng cần thiết và tăng cường đến mức tối đa việc sản xuất ra những sản phẩm cần thiết.

- Các hàng hóa và dịch vụ được sản xuất ra như thế nào. Việc lựa chọn đúng đán vấn đề này thông thường cing đồng nghĩa với việc sử dụng số lượng đầu vào Ít nhất để sản xuất ra một số lượng sản phẩm nhất định. - Hàng hóa và dịch vụ được sản xuất cho ai hay sản phẩm quôe đân được phân chia như thế nào cho các thành viên của xã bội. Ba vain để nêu trên là những chức nắng rà bất kỳ rến kinh tế nào cũng phải thực hiện, bất kể hình thức hay trỉnh độ phát triển của nơ như thế nào.

Tất cả những chức năng này đấu mang tính lựa chọn, bởi vì các nguồn lực cần thiết để sản xuất ra sản phẩm déu khan hiếm. Cơ sở cho sự lựa chọn này được thực hiện là: - Tén tại những cách sử dụng khác nhau các nguồn lực trong việc sản xuất ra những sản phẩm khác nhau. - Tốn tại các phương pháp khác nhau để sản xuất ra một sản phẩm cụ thể. - Tên tại các phương pháp khác nhau để phân phối các hàng hơa và thu nhập cho các thành viên của xã hội: Những cách thức để giải quyết ba vấn đề éơ bản nêu trên trong một nước cụ thể sẽ tùy thuộc vào lịch sử, hệ tư tưởng và chính sách của nước này.

Tổ chức kinh tế của nền kinh tế hỗn hợp Các hệ thống kính tế khác nhau cơ những cách tổ chức kinh tế khác nhau để thực hiện ba chức nắng cơ bản của nến kinh tế. Lịch sử phát triển của loài người cho thấy có các kiểu tổ chức Sau: - Nén kinh tế tập quán truyền thống: Kiểu tổ chức tập quán truyền thống hay bản náng đã tốn tại dưới thời công yẩ nguyên thủy.