Chương 1: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu của Kinh tế học giáo dục Chương 2: Tương quan giáo dục và kinh tế trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội Chương 3: Dự báo, quy hoạch và lập kế hoạch giáo dục Chương 4: Đầu tư cho giáo dục và tài chính giáo dục Cliương 5: Hiệu quả kinh tế của giáo dục Trong quá trình biên soạn giáo trình này, chúng tôi đã tham khảo nhiều công trình nghiên cứu đã công bố. Nhân địp này, chúng tôi xin tran trong cảm ơn các tác giả. Mặc dù đã cố gắng để có được một tài liệu tốt cho người học, cán bộ giảng dạy và những người quan tâm, nhưng giáo trình khó tránh khỏi những thiếu sót, hạn chế. Chúng tôi rất mong nhận được các ý kiến nhận xét, góp ý để tiếp tục điều chỉnh, hoàn thiện giáo trình trong lần tái bản sau.
Mọi ý kiến xin gửi về địa chỉ email: thuyhangihs®gmail.com và duonghoangyen. Xin chân thành cảm ơn! Các tác giả Chuong 1 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CỦA KINH TẾ HỌC GIÁO DỤC NỘI DUNG MỤC TIÊU 1. Kinh tế học giáo dục « Nắm được một số khái niệm về kinh tế, giáo dục, kinh tế học 1. Khái niệm, tính chất của kinh tế học giáo dục giáo dục 2.
Dối tượng nghiên cứu và nhiệm vụ của « Nêu được đối tượng, nhiệm vụ kinh tế học giáo dục nghiên cứu của kinh tế học giáo dục II. Lịch sử phát triển một số quan diém « Nêu được khái quát lịch sử phát kinh tế học giáo dục triển môn học trên thế giới và ở 1. Lich sử phát triển một số quan điểm Việt Nam kinh tế học giáo dục trên thế giới * Qua bài tập và câu hỏi, bước đầu 2. Lịch sử phát triển kinh tế học giáo dục hình thành kĩ năng sử dụng các tại Việt Nam phương pháp nghiên cứu của kinh III.
Mot sé khái niệm kinh tế, giáo dục cơ bản tế học giáo dục 1. Giáo dục học 2. Kinh tế học 3. Chi phí cơ hội 4.
Giới hạn khả năng sản xuất 5. Lợi thế tuyệt đối, lợi thế so sánh, chuyên môn hoá, phân công lao động và thương mại 6. Tăng trưởng kinh tế và Phát triển kinh tế 1V. Một số phương pháp nghiên cứu Kinh tế học giáo dục 1.
Phương pháp luận trong nghiên cứu Kinh tế học giáo dục 2. Một số phương pháp nghiên cứu cụ thể I. KINH TE HOG GIAO DUC 1. Khai niém, tinh chat cla Kinh tế học giáo dục 1.
Khai niém Kinh tế học giáo dục là môn khoa học nghiên cứu tính chất biểu hiện và đặc thù hoạt động của các quy luật kinh tế trong lĩnh vực giáo dục, tác động của giáo dục đối với sự phát triển kinh tế - xã hội, với chất lượng cuộc sống của cá nhân. Tinh chat cơ bản của Kinh tế học giáo dục Xét trên tổng thể, Kinh tế học giáo dục là chuyên ngành khoa học thuộc phạm trù khoa học xã hội, mới được hình thành từ những điểm chung của hai môn khoa học là Kinh tế học và Giáo dục học. Vì thế, về nội dung Kinh tế học giáo dục dựa trên tri thức của hai môn khoa học nói trên, tổng hợp lại và tách ra theo một số chủ để, làm cho các tri thức này hoà quyện, xâm nhập, trao đối lẫn nhau hình thành nên chuyên ngành khoa học mới mang tính liên ngành. Các nhà kinh tế học và giáo dục học khá thống nhất với nhau ở điểm này.
Tuy nhiên, khi đi sâu vào nghiên cứu, phân tích những thuộc tính cụ thể của môn học thì có nhiều cách nhìn nhận và lí giải khác nhau. Các ý kiến này có thể quy tụ về mấy nhóm sau: Nhóm ý kiến thứ nhất: Kinh tế học giáo dục là phân ngành của Kinh tế học vì vận dụng lí luận, phương pháp và dạng thức tính toán của Kinh tế học, do đó không nhất thiết phải chú ý quá nhiều đến lí luận và quy luật giáo dục. Nhóm ý kiến thứ hai: Kinh tế học giáo dục là phân ngành mới trong lĩnh vực giáo dục học vì dựa trên quy luật, tác dụng quan sát giáo dục dưới phương pháp và dạng thức tính toán của Kinh tế học, vì thế không nhất thiết phải chú ý quá nhiều đến lí luận và quy luật kinh tế. Nhóm ý kiến thứ ba: Kinh tế học giáo dục là môn học mới và độc lập nghiên cứu những quy luật đặc trưng chung hợp thành giữa kinh tế và giáo dục.
Dây là môn học dạng mở, vừa có thể nghiên cứu từ góc độ kinh tế học, vừa có thể nghiên cứu từ góc độ giáo dục học và thu nạp thêm thành quả nghiên cứu của các môn khoa học khác. Đối tượng nghiên cứu và nhiệm vụ của Kinh tế học giáo dục 2. Đối tượng nghiên cứu Do còn có sự khác biệt trong cách lí giải tính chất đặc trưng của môn Kinh tế học giáo dục nên cũng tổn tại các quan điểm khác nhau về đối tượng nghiên cứu, ví dụ: ~ Nhật Bản: Kinh tế học giáo dục tập trung nghiên cứu từ góc độ đầu tư, nghiên cứu mối quan hệ giữa phát triển giáo dục và phát triển kinh tế. ~ Phương Tây (các nước Âu, Mĩ): Tập trung nghiên cứu vẻ lí luận vốn con người/tư bản nhân lực.
~ Liên Xô cũ và Dông Âu: Tập trung nghiên cứu mối quan hệ tương hỗ giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, làm rõ những quy luật kinh tế xã hội chủ nghĩa trong lĩnh vực giáo dục. Từ đó có thể thấy xét trên phạm vi thế giới, đối tượng nghiên cứu của Kinh tế học giáo dục chưa được trình bày thống nhất. Tuy nhiên, có thể khái quát lại Kinh tế học giáo dục là môn khoa học liên ngành có đối tượng nghiên cứu là: 1/ Nghiên cứu mối quan hệ tương hỗ giữa giáo dục và kinh tế, cũng như các quy luật của nó. 2! Nghiên cứu các hiện tượng kinh tế trong lĩnh vực giáo dục và các đặc điểm, biểu hiện và tính chất hoạt động của quy luật kinh tế trong giáo dục.
Nghiên cứu chức năng và nhiệm vụ kinh tế của hệ thống giáo dục, của từng phân hệ: giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục đại học và giáo dục chuyên nghiệp. đối với quá trình tái sản xuất xã hội (bao gồm tái sản xuất sức sản xuất và tái sản xuất quan hệ sản xuất). 3/ Nghiên cứu sự tái sản xuất lực lượng lao động trong lĩnh vực giáo dục và tác dụng của nó: những quan hệ kinh tế lao động của ngành giáo dục (lao động của giáo viên trong tập thể sư phạm; lao động của giáo viên với lao động của xã hội; lao động của các tập thể sư phạm với lao động của các ngành có liên quan trực tiếp với lao động xã hội). 4/ Nghiên cứu về các chức năng kinh tế- xã hội của sự đầu tư tri thức, sự vận động của các nguồn lực của xã hội trong hoạt động giáo dục.
5/ Nghiên cứu và xem giáo dục là một sự đầu tư có tính sản xuất, tìm hiểu sự phân phối và hiệu quả kinh tế của nó, hiệu quả giáo dục tác động đến sự tăng trưởng, phát triển kinh tế và phát triển xã hội. Nhiệm vụ của Kinh tế học giáo dục a. Nghiên cứu mối quan hệ có tính quy luật giữa giáo dục va kinh tế trong từng giai đoạn phát triển Xây dựng cơ sở lí luận của việc lựa chọn các hình thức biểu hiện của các quy luật kinh tế vào các hoạt động giáo dục, giữa đầu tư phát triển kinh tế và phát triển giáo dục, sự vận hành của các nhân tố kinh tế, tài chính trong quá trình giáo dục - đào tạo. Nghiên cứu, xây đựng cơ sở khoa học của các chính sách, biện pháp kinh tế áp dụng uào giáo dục Xây dựng cơ sở khoa học cho việc lập kế hoạch phát triển giáo dục về số lượng; chính sách phổ cập giáo dục; các định mức kinh tế dùng trong các trường và cơ quan giáo dục; các chính sách đối với lao động của giáo viên.
Dặc biệt là áp dụng các phân tích hiệu quả kinh tế - xã hội của giáo dục - đào tạo; định ra các tiêu chuẩn, các định mức xác định đầu vào và cách thức đo đạc, đánh giá chất lượng, hiệu quả các hoạt động giáo dục - đào tạo phù hợp với điều kiện cụ thể của từng quốc gia. Xây dựng cơ sở khoa học cho việc khai thác các nguồn lực để phát triển giáo dục - đào tạo cũng như các căn cứ khoa học để xây dựng kế hoạch, phân bổ và sử dụng các nguồn lực giáo dục - đào tạo một cách tối ưu. Phân tích kinh tế các vấn đề, hiện tượng giáo dục để từ đó, chính phủ và nhà quản lí xác định các ưu tiên trong phát triển giáo dục - đào tạo và lựa chọn các phương thức để đạt được các mục tiêu ưu tiên đó. Chẳng hạn, các ưu tiên giáo dục cho mỗi quốc gia nên tập trung vào đâu: giáo dục tiểu học, trung học, dạy nghề hay đào tạo đại học và trên đại học; tuổi đến trường là bao nhiêu, số năm học tập bắt buộc, mức độ phổ cập giáo dục, các chương trình giáo dục quốc gia.
Sự phân tích kinh tế còn được áp dụng cho việc so sánh giữa chỉ phí và lợi ích giáo dục đối với cá nhân và xã hội, mức độ đầu tư của cá nhân và xã hội vào giáo dục như thế nào cho họp lí, tỉ suất lợi nhuận xã hội và lợi nhuận cá nhân. Lam sáng tỏ phương pháp luận chung 0à phương pháp tính cụ thể để định lượng hiệu quả kinh tế của giáo dục, từ đó đề xuất dược các định hướng dự báo uà định hướng chiến lược đầu tư cho phát triển giáo cục Cùng với các khoa học khác như Giáo dục học, Kinh tế học giáo dục xây dựng các phương pháp luận chung và phương pháp tính cụ thể để: ~ Xác định hiệu quả đào tạo và hiệu quả kinh tế - xã hội của hoạt động giáo dục. ~ Giải quyết vấn để kinh tế trong nệ ¡ bộ ngành như kế hoạch hoá, tiêu chuẩn hoá, đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của công tác giáo dục. ~ Xây dựng cơ sở khoa học cho các định mức kinh tế sư phạm như sĩ số trung bình của một lớp ở các cấp đào tạo, số lượng giáo viên/ học sinh, định mức chỉ tiêu trong các trường học.
~ Phát hiện ra các quy luật có liên quan đến kinh tế lao động trong việc hình thành và nâng cao nghề nghiệp chuyên môn của người lao động.