Chương 1. SƠ ĐÔ LẮP ĐẶT MẠCH ĐIỆN CĂN HỘ Mục tiêu - Trình bày được phương pháp vẽ sơ đồ hệ thống điện cho một căn hộ; - Vẽ được sơ đồ lắp đặt mạch điện cho một căn hộ từ sơ đồ bố trí thiết bị theo các yêu cầu cho trước; - Có được tính tư duy sáng tạo, độc lập, khéo léo, cẩn trọng; ý thức kỷ luật, an toàn và vệ sinh công nghiệp trong quá trình học tập. Sơ đồ lắp đặt và phương pháp vẽ 1. Sơ đồ kiến trúc căn hộ Sơ đồ kiến trúc là sơ đồ mặt bằng các tầng hoặc các đơn nguyên trong căn hộ cho trước.
Ở đây các thông tin cơ bản về: kích thước mỗi tầng (đơn nguyên); các không gian phân bố trong mỗi tầng (đơn nguyên) và kích thước cũng như chức năng của chúng được cung cấp đây đủ. Thông thường đây là sơ đồ mặt bằng kiến trúc của mỗi tầng (mỗi đơn nguyên). Trong căn hộ mà mô đun quan tâm là căn hộ 03 tầng, có mặt bằng xây dựng 10 X 10 m. Cách phân bố không gian tầng 1 được minh họa như trong hình 1.
Cấp điện căn hộ Là hệ thống cấp điện từ nguồn lưới điện khu dân cư (từ bảng điện tổng) đến các loại phụ tải trên các khu vực của căn hộ cho trước như: các tầng, các đơn nguyên, khu vực cầu thang, các khu vực trong mỗi tầng và các không gian riêng trong căn hộ. Hệ thống này bao gồm các hệ thống con như: 1. Hệ thống trục chính đến các tầng (đơn nguyên); 2. Hệ thống trục chính trong mồi tầng; 3.
Hệ thống mạch nhánh đến các tải: - Trên tường nhà - Trên trần nhà 9 4. Hệ thống chiếu sáng cầu thang và chuông báo. Phương pháp vẽ 1. Các loại sơ đồ lắp đặt điện Nhìn chung, khi vẽ sơ đồ thiết kế hệ thống điện căn hộ cần nghiên cứu kỹ nơi lắp đặt hệ thống trên cơ sở: • Sơ đồ tống thể căn hộ như: số tầng (đơn nguyên), số phòng trên mỗi tầng.
• Yêu cầu về các trang thiết bị điện cơ bán trong căn hộ • Yêu cầu chiếu sáng cơ bản, chiếu sáng trang trí, chiếu sáng bảo vệ. • Yêu cầu thông gió, điều hòa Và khi trình bày hay xây dựng bản thiết kế có thể sử dụng các loại sơ đồ hệ thống điện như [3]: * Sơ đồ xây dựng Trên sơ đồ xây dựng, đánh dấu vị trí cần lắp dặt các đường dây cấp điện, các thiết bị diện của căn hộ, theo đúng sơ đồ kiến trúc căn hộ. Sơ đồ xây dựng mang tính chất sơ đồ kiến trúc, do đó, cần biểu diễn các cấu kiện thành phần theo ký hiệu kiến trúc - xây dựng, và được minh họa trên hình 1. Sơ đồ xây dựng cấp điện cho một buồng của căn hộ.
* Sơ đồ chi tiết Sơ đồ này trình bày tất cả các chi tiết về đường dây, vẽ rõ từng dây, cho biết sự kết nối giữa các đường dây, dây với thiết bị: automat, hộp nối dây, ổ cắm, công tắc, đui đèn.trong mạch điện bằng ký hiệu. Khi một tuyến dây có nhiều dây đi chung (trường hợp phân tải hình tia) có thể chỉ cần vẽ một đường và ghi số hoặc đánh dấu ở vị trí đi vào hay cửa ra của nhóm dây. Các thiết bị điện được trình bày theo đúng vị trí lắp đặt, nên loại sơ đồ này còn có tên gọi là sơ đồ thực hành và thường được áp dụng với một mạch điện đơn giản. Đê’ đơn giản hoá bản vẽ sơ đồ cấp điện, trong một sô' trường hợp người ta có thể sử dụng sơ đồ đơn tuyến.
Ở sơ đồ này, các chi tiết như: vị trí thực tế của các thiết bị 10 điện, số lượng đầu dây, bóng đèn chiếu sáng,. được chỉ rõ như trong sơ đồ chi tiết, nhưng các đường dây cấp điện chỉ được vẽ một nét và có ghi số lượng các đường dây thực có. Các dạng sơ đồ này, thường dễ vẽ, tiết kiệm, dễ đọc và dễ hiểu hơn các loại sơ đồ khác và thường được áp dụng cho mọi sơ đồ tổng quát, phức tạp, tuy nhiên, các chú thích cần chi tiết và rõ ràng hơn nhiều, * Sơ đồ ký hiệu Sơ đồ ký hiệu được dùng đế trình bày mạch điện đơn giản hơn. Trong sơ đồ này, không cần tôn trọng vị trí các thiết bị điện cùng các phần tử trong sơ đồ mạch điện.
Mục đích của loại sơ đồ này là minh họa rõ mối quan hệ tương quan giữa các phần tử trong mạch điện. Dạng sơ đồ này được ứng dụng để trình bày các sơ đồ mạch điện, sơ đồ đầu nối các thiết bị điện, đặc biệt là các mạch điện tử. Các phương pháp vẽ Phương pháp vẽ sơ đồ cấp điện căn hộ tối ưu nhất là trên cơ sở sơ đồ xây dựng và phụ thuộc vào phương thức cấp điện. Có hai phương thức phân tải (đi dây) căn bản: • Phương thức đi dây phân tải từ đường dây chính (nối tiếp).
• Phương pháp đi dây phân tải tập trung tại tủ phân phối (hình tia hay song song). Phương thức phân tải từ đường trục chính (nối tiếp) Khi thiết kế theo phương thức này, từ nguồn điện sau công tơ (kWh), đường dây chính đi suốt qua các khu vực cần cung cấp điện đến khu vực nào thì rẽ nhánh cấp điện cho khu vực đó và lần lượt cho đến cuối nguồn. Mạch phân phối tải từ đường dây chính Nếu có tải quan trọng như điều hòa, máy bơm nước. thì có thể đi riêng thêm 1 đường dây lấy từ nguồn chính như được minh nhọa trên hình 1.
Ở mỗi phòng, mỗi khu vực có một bảng điều khiến đóng cắt điện (hay còn gọi là: tủ điện, bảng điện. ) gồm các ELCB, CB và các công tắc để bảo vệ và điều khiển thiết bị, đèn trong khu vực đó. Ưu điểm: • Đi dây theo phương thức này mạch đơn giản, dễ thi công, ít tốn dây và thiết bị bảo vệ nên khá thông dụng trang bị điện cho nhà ở Việt Nam. • Chỉ sử dụng chung đường dây trung tính nên ít tốn kém dây.
11 • Việc điều khiển, kiểm sóat đèn trong nhà nếu thiết kế đúng dễ điều khiển. Khuyết điếm: • Không có sự bảo vệ đoạn đường dây từ hộp nối rẽ dây đến bảng điện ở khu vực. Nếu có sự cố chập mạch sẽ có sự cố toàn bộ hệ thống. • Việc sửa chữa không thuận tiện.
• Nếu mạch ba pha khó phân tải đều các pha. • Do phân tán bảng điện đến từng khu vực, nên ảnh đến trang trí mỹ thuật. Phương pháp phân tải hình tia (song song). Khi thiết kế theo phương pháp này, nguồn điện chính sau điện năng kế Kwh) được đưa đến tủ điện.
Từ đây được phân ra nhiều nhánh, sau khi đi qua CB bảo vệ chính đi trực tiếp đến từng khu vực (tầng, đơn nguyên. Sơ đồ tổng quát một tủ phân phối điện ở 1 căn hộ. (nhánh ổ cắm, nhánh đèn chiếu sáng, nhánh máy nước nóng, nhánh máy lạnh.), tại nơi sử dụng chỉ bố chí công tắc đèn, ồ cắm, .rất tiện sử dụng, và được minh họa trên hình 1. Khi có sự cố ở nhánh đèn hoặc các nhánh khác thì chỉ nhánh đó không có điện do CB báo vệ nhánh đó đã cắt điện bảo vệ.
12 Ưu điểm: • Bảo vệ mạch điện khi có sự cố ngắn mạch hoặc quá tải, tránh hỏa hoạn. • Không làm ánh hưởng đến mạch khác khi đang sửa chữa. • Dễ phân tải đều các pha. • Dễ điều khiển, kiểm tra và an toàn điện • Có tính kỹ thuật, mỹ thuật.
• Đi dây tốn kém, sử dụng nhiều thiết bị bảo vệ. Thời gian thi công lâu, phức tạp. Sơ đồ lắp đặt điện trên các tầng 1. Hệ thống điện tầng 1 1.
Cấp điện và phân bố tải. * Yêu cầu cấp điện Đế CÓ thể xây dựng hệ thống cấp điện cho tầng 1 cần nắm bắt được nhu cầu của chủ hộ và chức năng được xác định của tầng này. Đây là tầng trệt có 03 không gian chức năng: • Khu vực nhà kho và buồng vệ sinh; • Khu ga ra; • Khu thể thao hoặc kinh doanh. • Điện chiếu sáng trên tường; • Quạt thông gió trên trần; • Điện nóng lạnh nhà vệ sinh • Điện cấp cho các phụ tải gia dụng từ đường trục chính.
* Hệ thống cấp điện và phân bố tải Đê’ thuận tiện cho việc thi công cũng như dự toán vật tư, vật liệu và tính toán trong các bài sau của mô đun, có thể thiết kế hệ thống cấp điện: 1. Có ba đường trục chính cấp điện cho 03 khu vực của tàng, gồm: • Khu vự 1 cấp cho nhà kho và nhà vệ sinh • Khu vực 2 cho ga ra và một phần của khu thể thao (cửa hàng) • Khu vực 2 cho khu thể thao (cừa hàng) 2. Đường trục chính từ bảng điện tầng theo phương án hình tia, 3. Các phụ tải gia dụng lưu động được cấp từ các ồ cắm dọc theo trục chính.
Các phụ tái trên tường và trên trần nhà, được cấp điện từ các ổ cắm gần nhất trên đường trục chính dọc theo sàn nhà. Việc cấp điện từ đường trục chính được thiết kế trên tường nhà cách nền nhà 13 0.35m, dọc theo mặt băng của sàn nhà như được minh họa trên hình 1. Quy trình vẽ Trên cơ sở mô tả hệ thống cấp điện và phân bố tải ở tiểu tiểu tiêu đề 1.1, và các kiến thức được đưa ra từ tiêu đề 1, có thể đưa ra quy trình vẽ hệ thống cấp điện tầng 1 như sau: 1. Dùng sơ đồ mặt bằng kiến trúc đế xác định các khu vực cần cấp điện; 2.
Dùng bút chì mềm để vẽ các đường cấp điện trục chính đến các khu vực; 3. Trên cơ sở sơ đồ kiến trúc của các không gian xác định các phụ tải cần có trong mỗi không gian đó sao cho phù hợp (tiện nghi sứ dụng, ánh sáng và thông gió cân, đều 4. Vẽ đường trục chính dọc theo sàn nhà trên sơ đồ kiến trúc căn hộ. - Việc cấp điện, cho các không gian của tầng chia làm 04 khu vực: + Khu vực : 1, 2, 3 cho các phòng, nhà bếp, nhà vệ sinh., + Khu vực 4 cấp điên chiếu sáng và chuông báo cầu thang; - Các đường trục chính được vẽ bằng nét đứt đậm; - Các mạch nhánh trên tren được vẽ bằng nét đứt mảnh; - Các ổ cắm, công tắc, đèn ống, đèn dùng đui ngắn được vẽ theo ký hiệu chung của khí cụ điện có chú giải: đơn (Đ), kép n(Kn); - Vị trí lắp đặt của các khí cụ gần sát với thực tế và có đính kèm khoảng cách.