BÈ gi∏o dÙc vµ Ƶo tπo NGUYŸN MINH ß¶òNG (TÊng chÒ bi™n ki™m ChÒ bi™n) - TR¡N MAI THU C´ng ngh÷ 9 Læp Æ∆t mπng Æi÷n trong nhµ (T∏i b∂n l«n th¯ ch›n) Nhµ xu†t b∂n gi∏o dÙc vi÷t nam B¶n quyÒn thuéc Nhµ xuÊt b¶n Gi¸o dôc ViÖt Nam - Bé Gi¸o dôc vµ §µo t◊o 01 - 2014/CXB/269 - 1062/GD M∑ sË : 2H929T4 LÍi n„i Æ«u S∏ch gi∏o khoa C´ng ngh÷ 9 - Læp Æ∆t mπng Æi÷n trong nhµ Æ≠Óc bi™n soπn nËi ti’p vµ ph∏t tri”n li™n th´ng vÌi ph«n K‹ thuÀt Æi÷n cÒa C´ng ngh÷ 8. Sau khi h‰c xong C´ng ngh÷ 8 c∏c em Æ∑ c„ Æ≠Óc nh˜ng ki’n th¯c c¨ b∂n v“ ÆÂ dÔng Æi÷n vµ mπng Æi÷n trong nhµ, hi”u bi’t ban Æ«u v“ thi’t k’ vµ læp Æ∆t mπch Æi÷n. C´ng ngh÷ 9 Æ≠Óc x©y d˘ng d≠Ìi dπng m´ Æun k‹ n®ng ngh“, trong Æ„ c„ m´ Æun “Læp Æ∆t mπng Æi÷n trong nhµ” nhªm mang lπi cho c∏c em nh˜ng ki’n th¯c, k‹ n®ng c¨ b∂n c«n thi’t cÒa tıng l‹nh v˘c ngh“ nghi÷p, h◊nh thµnh vµ rÃn luy÷n cho c∏c em th„i quen lµm vi÷c ch›nh x∏c, khoa h‰c, theo t∏c phong c´ng nghi÷p. NÈi dung m´ Æun “Læp Æ∆t mπng Æi÷n trong nhµ” Æ≠Óc thi’t k’ chÒ y’u lµ th˘c hµnh nhªm h◊nh thµnh vµ rÃn luy÷n cho c∏c em mÈt sË k‹ n®ng lao ÆÈng ngh“ nghi÷p Æ” c∏c em lµm quen vÌi ngh“ Æi÷n.
VÌi nh˜ng Æi“u Æ≠Óc h‰c, c∏c em c„ th” ∏p dÙng trong s∂n xu†t vµ cuÈc sËng hªng ngµy, ÆÂng thÍi g„p ph«n giÛp c∏c em l˘a ch‰n h≠Ìng Æi th›ch hÓp sau khi tËt nghi÷p Trung h‰c c¨ sÎ. CÉC TÉC GIÅ 3 4 Bµi 1 G iÌi thi÷u ngh“ Æi÷n d©n dÙng l Bi’t Æ≠Óc vfi tr›, vai trfl cÒa ngh“ Æi÷n d©n dÙng ÆËi vÌi s∂n xu†t vµ ÆÍi sËng. l Bi’t Æ≠Óc mÈt sË th´ng tin c¨ b∂n v“ ngh“ Æi÷n d©n dÙng. l Bi’t Æ≠Óc mÈt sË bi÷n ph∏p an toµn lao ÆÈng trong ngh“ Æi÷n d©n dÙng.
i - vai trfl, vfi tr› cÒa ngh“ Æi÷n d©n dÙng trong s∂n xu†t vµ ÆÍi sËng H«u h’t c∏c hoπt ÆÈng trong s∂n xu†t vµ ÆÍi sËng Æ“u gæn vÌi vi÷c sˆ dÙng Æi÷n n®ng. V◊ vÀy, c«n r†t nhi“u ng≠Íi Æ” lµm c∏c c´ng vi÷c trong ngh“ Æi÷n d©n dÙng. Ngh“ Æi÷n d©n dÙng r†t Æa dπng, hoπt ÆÈng chÒ y’u trong l‹nh v˘c sˆ dÙng Æi÷n n®ng phÙc vÙ cho ÆÍi sËng, sinh hoπt vµ lao ÆÈng s∂n xu†t cÒa c∏c hÈ ti™u thÙ Æi÷n. Ng≠Íi thÓ Æi÷n c„ m∆t Î h«u h’t c∏c c¨ quan, x› nghi÷p, nhµ m∏y, c´ng tr≠Íng.
Æ” lµm c∏c c´ng vi÷c v“ Æi÷n. Ngh“ Æi÷n n„i chung, Æi÷n d©n dÙng n„i ri™ng g„p ph«n Æ»y nhanh tËc ÆÈ c´ng nghi÷p ho∏, hi÷n Æπi ho∏ Ɔt n≠Ìc. iI - Æ∆c Æi”m vµ y™u c«u cÒa ngh“ 1. ßËi t≠Óng lao ÆÈng cÒa ngh“ Æi÷n d©n dÙng ßËi t≠Óng lao ÆÈng cÒa ngh“ Æi÷n d©n dÙng gÂm : - Thi’t bfi b∂o v÷, Æ„ng cæt vµ l†y Æi÷n ; - NguÂn Æi÷n mÈt chi“u vµ xoay chi“u Æi÷n ∏p th†p d≠Ìi 380V ; - Thi’t bfi Æo l≠Íng Æi÷n ; - VÀt li÷u vµ dÙng cÙ lµm vi÷c cÒa ngh“ Æi÷n ; - C∏c loπi ÆÂ dÔng Æi÷n.
NÈi dung lao ÆÈng cÒa ngh“ Æi÷n d©n dÙng H∑y sæp x’p c∏c c´ng vi÷c sau cho ÆÛng vÌi chuy™n ngµnh cÒa ngh“ Æi÷n d©n dÙng vµo c∏c cÈt trong b∂ng : - Læp Æ∆t mπng Æi÷n chi’u s∏ng trong nhµ. - Læp Æ∆t m∏y Æi“u hoµ kh´ng kh›. - Sˆa ch˜a quπt Æi÷n. - B∂o d≠Ïng vµ sˆa ch˜a m∏y gi∆t.
Læp Æ∆t mπng Æi÷n VÀn hµnh, b∂o d≠Ïng vµ sˆa ch˜a Læp Æ∆t thi’t bfi vµ ÆÂ s∂n xu†t vµ mπng Æi÷n, thi’t bfi vµ dÔng Æi÷n sinh hoπt ÆÂ dÔng Æi÷n 3. ßi“u ki÷n lµm vi÷c cÒa ngh“ Æi÷n d©n dÙng C´ng vi÷c læp Æ∆t Æ≠Íng d©y cung c†p Æi÷n th≠Íng Æ≠Óc ti’n hµnh trong m´i tr≠Íng nh≠ th’ nµo ? H∑y Æ∏nh d†u (x) vµo ´ trËng nh˜ng cÙm tı chÿ m´i tr≠Íng lµm vi÷c cÒa ngh“ Æi÷n. a) Lµm vi÷c ngoµi trÍi. d) Nguy hi”m v◊ lµm vi÷c g«n khu v˘c c„ Æi÷n.
b) Th≠Íng ph∂i Æi l≠u ÆÈng. e) Ti’p xÛc vÌi nhi“u ch†t ÆÈc hπi. c) Lµm vi÷c trong nhµ. g) Lµm vi÷c tr™n cao.
C´ng vi÷c læp Æ∆t, b∂o d≠Ïng, sˆa ch˜a thi’t bfi, ÆÂ dÔng Æi÷n th≠Íng Æ≠Óc ti’n hµnh trong nhµ. H‰c sinh th˘c hµnh qu†n d©y ÆÈng c¨ Æi÷n. Y™u c«u cÒa ngh“ Æi÷n d©n dÙng ÆËi vÌi ng≠Íi lao ÆÈng ß” lµm Æ≠Óc nh˜ng c´ng vi÷c cÒa ngh“ Æi÷n d©n dÙng c«n c„ mÈt sË y™u c«u c¨ b∂n sau : - V“ ki’n th¯c : tËi thi”u c«n ph∂i c„ tr◊nh ÆÈ v®n ho∏ tËt nghi÷p c†p Trung h‰c c¨ sÎ. Hi”u bi’t nh˜ng ki’n th¯c c¨ b∂n cÒa l‹nh v˘c k‹ thuÀt Æi÷n nh≠ an toµn Æi÷n, nguy™n l› lµm vi÷c vµ c†u tπo cÒa m∏y Æi÷n, thi’t bfi Æi÷n vµ nh˜ng Æ∆c t›nh vÀn hµnh cÒa chÛng.
Hi”u Æ≠Óc mÈt sË quy tr◊nh k‹ thuÀt trong ngh“ Æi÷n d©n dÙng. - V“ k‹ n®ng : c„ k‹ n®ng Æo l≠Íng, sˆ dÙng, b∂o d≠Ïng, sˆa ch˜a, læp Æ∆t nh˜ng thi’t bfi Æi÷n vµ mπng Æi÷n. - V“ th∏i ÆÈ : y™u th›ch nh˜ng c´ng vi÷c cÒa ngh“ Æi÷n d©n dÙng, c„ ˝ th¯c b∂o v÷ m´i tr≠Íng vµ an toµn lao ÆÈng, lµm vi÷c khoa h‰c, ki™n tr◊, thÀn tr‰ng vµ ch›nh x∏c. - V“ s¯c khoŒ : c„ ÆÒ Æi“u ki÷n v“ s¯c khoŒ, kh´ng mæc c∏c b÷nh v“ tim mπch, huy’t ∏p, th†p khÌp.
Tri”n v‰ng cÒa ngh“ - Ngh“ Æi÷n d©n dÙng lu´n c«n ph∏t tri”n Æ” phÙc vÙ s˘ nghi÷p c´ng nghi÷p ho∏ vµ hi÷n Æπi ho∏ Ɔt n≠Ìc. - T≠¨ng lai ngh“ Æi÷n d©n dÙng gæn li“n vÌi s˘ ph∏t tri”n Æi÷n n®ng, ÆÂ dÔng Æi÷n vµ tËc ÆÈ ph∏t tri”n x©y d˘ng nhµ Î. - Ngh“ Æi÷n d©n dÙng c„ nhi“u Æi“u ki÷n ph∏t tri”n kh´ng nh˜ng Î thµnh phË mµ cfln Î n´ng th´n, mi“n nÛi. 7 - Do s˘ ph∏t tri”n cÒa c∏ch mπng khoa h‰c vµ k‹ thuÀt, lu´n xu†t hi÷n nhi“u thi’t bfi mÌi c„ nhi“u t›nh n®ng hi÷n Æπi Æfli h·i ng≠Íi thÓ Æi÷n lu´n ph∂i cÀp nhÀt, n©ng cao ki’n th¯c vµ k‹ n®ng ngh“ nghi÷p.
Nh˜ng n¨i Ƶo tπo ngh“ - Ngµnh Æi÷n cÒa c∏c tr≠Íng Dπy ngh“, Trung c†p chuy™n nghi÷p, Cao ƺng vµ ßπi h‰c k‹ thuÀt. - C∏c Trung t©m K‹ thuÀt tÊng hÓp - H≠Ìng nghi÷p. - C∏c Trung t©m Dπy ngh“ c†p huy÷n vµ t≠ nh©n. Nh˜ng n¨i hoπt ÆÈng ngh“ - Nh˜ng c´ng vi÷c cÒa ngh“ Æi÷n Î c∏c hÈ gia Æ◊nh ti™u dÔng Æi÷n, trong c∏c x› nghi÷p, c¨ quan, n´ng trπi, ƨn vfi kinh doanh.
- Nh˜ng c¨ sÎ læp Æ∆t, sˆa ch˜a v“ Æi÷n. Ph©n x≠Îng s∂n xu†t ÆÈng c¨ Æi÷n. Em h∑y cho bi’t nÈi dung lao ÆÈng cÒa ngh“ Æi÷n d©n dÙng. Ngh“ Æi÷n d©n dÙng c„ tri”n v‰ng ph∏t tri”n nh≠ th’ nµo ? 3.
ß” trÎ thµnh ng≠Íi thÓ Æi÷n, c«n ph∂i ph†n Ɔu vµ rÃn luy÷n nh≠ th’ nµo v“ h‰c tÀp vµ s¯c khoŒ ? 8 Bµi 2 V Àtmπng li÷u Æi÷n dÔng trong læp Æ∆t Æi÷n trong nhµ l Bi’t Æ≠Óc mÈt sË vÀt li÷u Æi÷n th≠Íng dÔng trong læp Æ∆t mπng Æi÷n. l Bi’t c∏ch sˆ dÙng mÈt sË vÀt li÷u Æi÷n th´ng dÙng. VÀt li÷u Æi÷n Æ≠Óc dÔng trong læp Æ∆t mπng Æi÷n gÂm d©y c∏p Æi÷n, d©y d…n Æi÷n vµ nh˜ng vÀt li÷u c∏ch Æi÷n. D©y c∏p Æi÷n vµ d©y d…n Æi÷n Æ≠Óc dÔng Æ” truy“n t∂i vµ ph©n phËi Æi÷n n®ng Æ’n ÆÂ dÔng Æi÷n.
Ph©n loπi Q uan s∏t c†u tπo cÒa mÈt sË loπi d©y d…n Æi÷n trong h◊nh 2 - 1, ph©n loπi vµ ghi sË th¯ t˘ cÒa h◊nh vµo b∂ng 2 - 1. MÈt sË loπi d©y d…n Æi÷n. Ph©n loπi d©y d…n Æi÷n D©y d…n b‰c D©y d…n l‚i D©y d…n l‚i D©y d…n tr«n c∏ch Æi÷n nhi“u sÓi mÈt sÓi 9 H∑y Æi“n nh˜ng tı ho∆c cÙm tı th›ch hÓp vµo chÁ trËng trong c∏c c©u sau : - C„ nhi“u loπi d©y d…n Æi÷n. D˘a vµo lÌp v· c∏ch Æi÷n, d©y d…n Æi÷n Æ≠Óc chia thµnh d©y d…n tr«n vµ d©y d…n.
- D˘a vµo sË l‚i vµ sË sÓi cÒa l‚i c„ d©y mÈt l‚i, d©y. Mπng Æi÷n trong nhµ th≠Íng sˆ dÙng loπi d©y d…n Æi÷n Æ≠Óc b‰c c∏ch Æi÷n. C†u tπo d©y d…n Æi÷n Æ≠Óc b‰c c∏ch Æi÷n GÂm hai ph«n lµ l‚i vµ lÌp v· c∏ch Æi÷n. L‚i d©y d…n th≠Íng bªng ÆÂng (ho∆c nh´m), Æ≠Óc ch’ tπo thµnh mÈt sÓi ho∆c 3 2 1 1.
C∏ch Æi÷n nhi“u sÓi b÷n vÌi nhau (d©y m“m). V· b∂o v÷ 2 c¨ h‰c V· c∏ch Æi÷n gÂm 1 lÌp ho∆c nhi“u lÌp, th≠Íng bªng cao su, ch†t c∏ch Æi÷n tÊng 1 hÓp (PVC). Ngoµi lÌp c∏ch Æi÷n, mÈt sË loπi d©y d…n cfln c„ th™m lÌp v· b∂o v÷ H◊nh 2 - 2 chËng va ÆÀp c¨ h‰c, ∂nh h≠Îng cÒa ÆÈ D©y d…n b‰c c∏ch Æi÷n. D©y d…n b‰c c∏ch Æi÷n th≠Íng Æ≠Óc ch’ tπo thµnh nhi“u loπi, ti’t di÷n l‚i kh∏c nhau tu˙ theo y™u c«u sˆ dÙng.
H∑y cho bi’t tπi sao lÌp v· c∏ch Æi÷n cÒa d©y d…n Æi÷n th≠Íng c„ mµu sæc kh∏c nhau ? 3. Sˆ dÙng d©y d…n Æi÷n ßËi vÌi mπng Æi÷n trong nhµ, vi÷c l˘a ch‰n d©y d…n Æi÷n kh´ng Æ≠Óc tu˙ ti÷n mµ c«n tu©n theo thi’t k’ cÒa mπng Æi÷n. Trong c∏c b∂n thi’t k’, d©y d…n th≠Íng Æ≠Óc l˘a ch‰n theo nh˜ng ti™u chu»n nh†t Æfinh. K› hi÷u cÒa d©y d…n b‰c c∏ch Æi÷n th≠Íng lµ M(n¥F).
Trong Æ„ : M lµ l‚i ÆÂng, n lµ sË l‚i d©y, F lµ ti’t di÷n cÒa l‚i d©y d…n (mm2). H∑y Ɖc k› hi÷u d©y d…n Æi÷n cÒa b∂n vœ thi’t k’ mπng Æi÷n : M(2¥1,5). Trong qu∏ tr◊nh sˆ dÙng c«n chÛ ˝ : - Th≠Íng xuy™n ki”m tra v· c∏ch Æi÷n cÒa d©y d…n Æ” tr∏nh g©y ra tai nπn Æi÷n cho ng≠Íi sˆ dÙng. - ß∂m b∂o an toµn khi sˆ dÙng d©y d…n Æi÷n nËi dµi (d©y d…n c„ ph›ch cæm Æi÷n).
10 II - D©y c∏p Æi÷n C∏p Æi÷n bao gÂm mÈt ho∆c nhi“u l‚i d©y d…n Æ≠Óc b‰c c∏ch Æi÷n, b™n ngoµi lµ v· b∂o v÷ m“m. C∏p Æi÷n cÒa mπng Æi÷n trong nhµ lµ loπi c∏p 1 pha, Æi÷n ∏p th†p, 1 l‚i ho∆c 2 l‚i. C†u tπo C†u tπo cÒa c∏p Æi÷n gÂm c∏c ph«n ch›nh sau : L‚i c∏p (1) ; v· c∏ch Æi÷n (2) ; v· b∂o v÷ (3). - L‚i c∏p th≠Íng bªng ÆÂng (ho∆c nh´m).
3 - V· c∏ch Æi÷n th≠Íng Æ≠Óc lµm bªng cao su t˘ nhi™n, cao su tÊng hÓp, ch†t polyvinyl H◊nh 2 - 3 C†u tπo c∏p Æi÷n. - V· b∂o v÷ cÒa c∏p Æi÷n Æ≠Óc ch’ tπo cho phÔ hÓp vÌi c∏c m´i tr≠Íng læp Æ∆t c∏p kh∏c nhau nh≠ v· chfiu nhi÷t, chfiu m∆n, chfiu ®n mfln v. C∏p Æi÷n cÒa mπng Æi÷n trong nhµ th≠Íng c„ lÌp v· b∂o v÷ m“m chfiu Æ≠Óc næng, m≠a. MÈt sË loπi d©y c∏p Æi÷n T™n g‰i C†u tπo Phπm vi sˆ dÙng 1.
V· c∏ch Æi÷n c∏p cho mÈt d©y 3. V· b∂o v÷ mÈt l‚i pha ho∆c mÈt d©y trung t›nh 1. V· c∏ch Æi÷n mÈt c∏p cho mÈt 3. Sˆ dÙng c∏p Æi÷n VÌi mπng Æi÷n trong nhµ, c∏p Æ≠Óc dÔng Æ” læp Æ∆t Æ≠Íng d©y hπ ∏p d…n Æi÷n tı l≠Ìi Æi÷n ph©n phËi g«n nh†t Æ’n mπng Æi÷n trong nhµ.
11 C∏p Æ≠Óc g‰i t™n theo ch†t c∏ch Æi÷n.