Giáo Trình Hàn TIG 1 Ngành Nghề Hàn Trình Độ Trung Cấp

Giáo trình môn học hàn TIG 1 cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết cho ngành nghề hàn trình độ trung cấp, giúp nâng cao tay nghề.

• Tác giả: Nguyễn Văn Tuyên
• Trường học: Trường Cao Đẳng Nghề Hà Nam
• Chuyên ngành: Hàn
• Đề tài: Giáo Trình Hàn TIG 1: Nâng Cao Kỹ Năng Nghề Hàn Trung Cấp
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nam

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• 1. Bài 1: Những kiến thức cơ bản khi hàn TIG
• 1.1. Thực chất, đặc điểm và phạm vi ứng dụng phương pháp hàn TIG
• 1.2. Vật liệu hàn TIG
• 1.2.1. Khí bảo vệ
• 1.2.2. Điện cực hàn Tungsten
• 1.2.3. Que hàn phụ
• 1.3. Thiết bị dụng cụ hàn TIG
• 1.3.1. Mỏ hàn và chụp khí
• 1.3.2. Van giảm áp và lưu lượng kế
• 1.3.3. Nguồn điện hàn
• 2. Bài 2: Vận hành thiết bị hàn TIG
• 2.1. Cấu tạo, nguyên lý làm việc của máy hàn TIG
• 2.2. Kết nối, vận hành thiết bị hàn TIG
• 2.3. Kỹ thuật mài điện cực
• 2.4. Mồi hồ quang
• 2.5. An toàn lao động và vệ sinh phân xưởng khi sử dụng thiết bị hàn TIG
• 2.6. Hàn góc Inox ở vị trí hàn (1F)
• 2.6.1. Kiến thức liên quan
• 2.6.2. Trình tự thực hiện
• 2.6.3. An toàn lao động và vệ sinh công nghiệp
• 2.7. Hàn góc Inox vị trí hàn (2F)
• 2.7.1. Kiến thức có liên quan
• 2.7.2. Trình tự thực hiện
• 2.7.3. An toàn lao động và vệ sinh công nghiệp
• 2.8. Hàn giáp mối Inox ở vị trí hàn 1G
• 2.8.1. Kiến thức có liên quan
• 2.8.2. Trình tự thực hiện
• 2.8.3. An toàn lao động và vệ sinh công nghiệp
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Hàn TIG 1 Nâng Cao Kỹ Năng Hàn

Giáo trình Hàn TIG 1 là một phần quan trọng trong chương trình đào tạo nghề hàn trung cấp. Mục tiêu của giáo trình này là cung cấp cho học viên những kiến thức và kỹ năng cần thiết để thực hiện các công việc hàn TIG một cách hiệu quả. Phương pháp hàn TIG, viết tắt của Tungsten Inert Gas, được biết đến với khả năng tạo ra mối hàn chất lượng cao, đặc biệt là trong các ứng dụng hàn kim loại màu và hợp kim. Giáo trình này không chỉ tập trung vào lý thuyết mà còn chú trọng đến thực hành, giúp học viên có thể áp dụng kiến thức vào thực tế.

1.1. Mục tiêu và nội dung của giáo trình Hàn TIG 1

Giáo trình Hàn TIG 1 được thiết kế để trang bị cho học viên những kiến thức cơ bản về phương pháp hàn TIG, bao gồm nguyên lý hoạt động, các loại thiết bị và dụng cụ cần thiết. Học viên sẽ được học cách vận hành thiết bị hàn TIG, lựa chọn chế độ hàn phù hợp và kiểm tra chất lượng mối hàn.

1.2. Lợi ích của việc học hàn TIG trong ngành công nghiệp

Việc nắm vững kỹ năng hàn TIG không chỉ giúp học viên có cơ hội việc làm tốt hơn mà còn nâng cao khả năng cạnh tranh trong thị trường lao động. Hàn TIG được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực như chế tạo máy, xây dựng và sản xuất ô tô.

II. Những thách thức trong việc học và thực hành hàn TIG

Học viên thường gặp nhiều thách thức khi tiếp cận với phương pháp hàn TIG. Một trong những vấn đề lớn nhất là việc làm quen với thiết bị và công nghệ hàn hiện đại. Hàn TIG yêu cầu sự chính xác cao và kỹ năng điều khiển tốt, điều này có thể gây khó khăn cho những người mới bắt đầu. Ngoài ra, việc hiểu rõ về các loại vật liệu và khí bảo vệ cũng là một yếu tố quan trọng trong quá trình học.

2.1. Khó khăn trong việc sử dụng thiết bị hàn TIG

Việc sử dụng thiết bị hàn TIG đòi hỏi học viên phải nắm vững các nguyên tắc vận hành và bảo trì thiết bị. Học viên cần phải hiểu rõ cách kết nối và điều chỉnh các thông số kỹ thuật để đảm bảo quá trình hàn diễn ra an toàn và hiệu quả.

2.2. Ảnh hưởng của môi trường làm việc đến chất lượng hàn

Môi trường làm việc có thể ảnh hưởng lớn đến chất lượng mối hàn. Các yếu tố như gió, bụi bẩn và độ ẩm có thể làm giảm hiệu quả của khí bảo vệ, dẫn đến các khuyết tật trong mối hàn. Học viên cần được trang bị kiến thức về cách tạo ra môi trường làm việc tối ưu.

III. Phương pháp và kỹ thuật hàn TIG hiệu quả

Để đạt được kết quả tốt nhất trong hàn TIG, học viên cần nắm vững các phương pháp và kỹ thuật hàn. Việc lựa chọn chế độ hàn phù hợp với từng loại vật liệu là rất quan trọng. Học viên cũng cần thực hành thường xuyên để cải thiện kỹ năng và độ chính xác trong quá trình hàn.

3.1. Lựa chọn chế độ hàn phù hợp với vật liệu

Mỗi loại vật liệu có yêu cầu riêng về chế độ hàn. Học viên cần biết cách điều chỉnh dòng điện, điện áp và tốc độ hàn để phù hợp với từng loại vật liệu, từ đó tạo ra mối hàn chất lượng cao.

3.2. Kỹ thuật mồi hồ quang và điều chỉnh hồ quang

Kỹ thuật mồi hồ quang là một trong những yếu tố quyết định đến chất lượng mối hàn. Học viên cần thực hành để nắm vững cách mồi hồ quang và điều chỉnh độ dài hồ quang sao cho phù hợp với từng tình huống hàn.

IV. Ứng dụng thực tiễn của hàn TIG trong ngành công nghiệp

Hàn TIG được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực công nghiệp, từ chế tạo máy móc đến sản xuất ô tô. Phương pháp này đặc biệt hiệu quả trong việc hàn các kim loại khó hàn như nhôm, titan và inox. Việc nắm vững kỹ năng hàn TIG sẽ giúp học viên có nhiều cơ hội việc làm trong các ngành công nghiệp hiện đại.

4.1. Hàn TIG trong sản xuất ô tô

Trong ngành công nghiệp ô tô, hàn TIG được sử dụng để hàn các chi tiết kim loại chính xác, đảm bảo độ bền và tính thẩm mỹ cao. Kỹ năng hàn TIG là một yêu cầu quan trọng đối với các kỹ sư và thợ hàn trong ngành này.

4.2. Ứng dụng hàn TIG trong chế tạo máy móc

Hàn TIG cũng được sử dụng phổ biến trong chế tạo máy móc, đặc biệt là trong việc hàn các chi tiết máy có độ chính xác cao. Việc sử dụng hàn TIG giúp tăng cường độ bền và giảm thiểu khuyết tật trong sản phẩm.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của hàn TIG

Hàn TIG là một trong những phương pháp hàn tiên tiến nhất hiện nay, với nhiều ưu điểm vượt trội. Việc nâng cao kỹ năng hàn TIG không chỉ giúp học viên có cơ hội việc làm tốt hơn mà còn góp phần vào sự phát triển của ngành công nghiệp. Trong tương lai, hàn TIG sẽ tiếp tục được cải tiến và ứng dụng rộng rãi hơn nữa trong nhiều lĩnh vực.

5.1. Tương lai của công nghệ hàn TIG

Công nghệ hàn TIG đang ngày càng được cải tiến với sự phát triển của các thiết bị hàn hiện đại. Việc áp dụng công nghệ tự động hóa trong hàn TIG sẽ giúp nâng cao hiệu quả và chất lượng mối hàn.

5.2. Cơ hội nghề nghiệp cho kỹ thuật viên hàn TIG

Với nhu cầu ngày càng cao về nhân lực có kỹ năng hàn TIG, các kỹ thuật viên hàn sẽ có nhiều cơ hội việc làm trong các ngành công nghiệp khác nhau. Việc nắm vững kỹ năng hàn TIG sẽ là một lợi thế lớn trong thị trường lao động.

Nội dung chính

TỔNG QUAN HỌC THUẬT VỀ GIÁO TRÌNH HÀN TIG 1 (MÃ MÔ ĐUN: MĐ23)

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Hàn TIG 1 (Mã mô đun: MĐ23) là tài liệu giảng dạy chuyên ngành bắt buộc thuộc chương trình đào tạo nghề Hàn ở trình độ Trung cấp và Cao đẳng nghề. Tài liệu do tác giả Nguyễn Văn Tuyên làm Chủ biên cùng tập thể giáo viên Khoa Cơ khí Trường Cao đẳng Nghề Hà Nam biên soạn và ban hành năm 2020 theo quy định của chương trình khung quốc gia. Trong cấu trúc chương trình đào tạo, mô đun này được bố trí giảng dạy sau khi học sinh, sinh viên đã hoàn thành hoặc học song song với các môn học kỹ thuật cơ sở từ MH07 đến MH13 và các mô đun kỹ năng cơ sở MĐ18, MĐ19.

Mục tiêu đào tạo của giáo trình hướng tới việc trang bị cho người học hệ thống kiến thức toàn diện về nguyên lý hàn hồ quang bằng điện cực không nóng chảy trong môi trường khí bảo vệ (Gas Tungsten Arc Welding - GTAW/TIG). Người học sau khi hoàn thành chương trình có khả năng giải thích bản chất vật lý của hồ quang hàn TIG, phân biệt các chủng loại khí trơ và điện cực Vonfram, vận hành thành thạo thiết bị hàn công nghiệp, đồng thời thực hiện chính xác các mối hàn góc (1F, 2F) và hàn giáp mối (1G) trên vật liệu thép hợp kim và thép không gỉ (Inox).

Cấu trúc giáo trình có tổng thời lượng 60 giờ, bao gồm 14 giờ lý thuyết, 43 giờ thực hành/thảo luận và 3 giờ kiểm tra. Nội dung được tổ chức theo phương thức tích hợp lý thuyết và thực hành thao tác. Điểm đặc thù của tài liệu là việc chuẩn hóa các thông số kỹ thuật, quy trình công nghệ dựa trên hệ thống tiêu chuẩn quốc tế (AWS A5.12, ISO/R564) và gắn kết trực tiếp với các dòng thiết bị hàn công nghiệp như Panasonic, CEA MATRIX 5000 AC/DC.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Giáo trình được cấu trúc thành 5 bài học với tiến trình logic từ trang bị cơ sở lý thuyết, làm chủ thiết bị đến rèn luyện kỹ năng hàn trên các dạng liên kết không gian:

1. Bài 1: Những kiến thức cơ bản khi hàn TIG (Mã bài 23.01 - 10 giờ lý thuyết): Cung cấp cơ sở khoa học về phương pháp hàn TIG; phân loại khí bảo vệ (Argon tinh khiết 99,9% gồm các loại A, B, C; Heli; hỗn hợp Ar-He, Ar-H2); phân loại điện cực Vonfram (EWP, EWTh, EWZr, EWCe, EWLa) theo tiêu chuẩn AWS A5.12; quy chuẩn que hàn phụ theo ISO/R564 (đường kính 1,2 mm đến 3,2 mm); thiết bị mỏ hàn, chụp khí và van giảm áp; phân tích đặc tính cực tính dòng điện (DCEN, DCEP, AC); các thông số chế độ hàn và nguyên nhân, biện pháp khắc phục các khuyết tật mối hàn (rỗ khí, lẫn Vonfram, lẫn oxit, thiếu ngấu, cháy cạnh).
2. Bài 2: Vận hành thiết bị hàn TIG (Mã bài 23.02 - 5 giờ: 1 LT, 4 TH): Trình bày cấu tạo bảng điều khiển và nguyên lý làm việc của máy hàn TIG công nghiệp (chu trình điều khiển thời gian tăng dòng Up-slope 0,1–5s, thời gian giảm dòng Down-slope 0,2–10s, tần số xung Pulse Freq 0,5–10Hz, dòng xung Pulse Cur 5–250A); kỹ thuật hàn xung; quy trình đấu nối nguồn điện, lắp đặt chai khí bảo vệ (áp suất 1–3 kg/cm², lưu lượng 5–8 l/phút); kỹ thuật mài góc côn điện cực (30°–60° cho DCEN, dạng bán cầu cho AC/DCEP); phương pháp mồi hồ quang không tiếp xúc (sử dụng bộ cao tần 250–300W, điện áp 2–3kV, tần số 250–1000kHz) và phương pháp tiếp xúc.
3. Bài 3: Hàn góc Inox ở vị trí hàn 1F (Mã bài 23.03 - 15 giờ: 1 LT, 13 TH, 1 KT): Hướng dẫn kỹ thuật đọc bản vẽ liên kết chữ T (ký hiệu 141-1F, kích thước cạnh hàn K = 3 ÷ 4 mm); chuẩn bị phôi thép CT3/Inox (kích thước 170 x 30 x 3 mm); chọn chế độ hàn (Ih = 110A, Uh = 12V, dq = 2,4 mm, Lbv = 8–10 l/phút, tốc độ 25 cm/phút); kỹ thuật gây hồ quang cách điểm bắt đầu 10–25 mm, phương pháp hàn trái và quy trình kiểm soát khuyết tật ngoại dạng.
4. Bài 4: Hàn góc Inox ở vị trí hàn 2F (Mã bài 23.04 - 10 giờ: 1 LT, 8 TH, 1 KT): Hướng dẫn thao tác hàn góc ngang 2F trên phôi thép dày 3 mm; thiết lập góc độ mỏ hàn và que hàn phụ; duy trì khoảng cách từ đầu chụp khí đến bề mặt vật hàn 8–10 mm; kỹ thuật khống chế vũng chảy kim loại chống chảy xệ và tránh biến dạng nhiệt.
5. Bài 5: Hàn giáp mối Inox ở vị trí hàn 1G (Mã bài 23.05 - 20 giờ: 1 LT, 18 TH, 1 KT): Đào tạo kỹ thuật hàn giáp mối bằng phẳng (1G) với yêu cầu bề rộng mối hàn B = 6 mm; kỹ thuật hàn đính 2 điểm cách mép chi tiết 15 mm (kích thước mối đính Bđ = 5 mm, hđ = 1 mm); phương pháp dao động mỏ hàn hình bán nguyệt; kỹ thuật tăng tốc độ di chuyển và duy trì lưu khí bảo vệ ở cuối đường hàn để triệt tiêu rỗ co ngót.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng hệ thống kiến thức vật lý và luyện kim hàn thông qua ba trụ cột:

• Bản chất nhiệt và điện từ hồ quang: Vùng hồ quang TIG có nhiệt độ đạt trên 6100°C. Phân tích rõ cơ chế phân bố năng lượng theo cực tính: cực thuận (DCEN) phân bổ 70% nhiệt lượng vào chi tiết hàn và 30% vào điện cực giúp tạo độ ngấu sâu và hẹp; cực nghịch (DCEP) phân bổ 70% nhiệt lượng vào điện cực và 30% vào chi tiết, có tác dụng phá vỡ màng oxit bề mặt nhưng làm mòn nhanh điện cực; dòng xoay chiều (AC) phân bổ cân bằng 50/50, kết hợp khả năng tẩy sạch oxit ở nửa chu kỳ dương và nung chảy vật hàn ở nửa chu kỳ âm.
• Hóa học khí bảo vệ: So sánh cơ tính giữa khí Argon (tỷ trọng 1,33 so với không khí, năng lượng ion hóa thấp, dễ mồi hồ quang) và khí Heli (tỷ trọng 0,13, điện áp hồ quang cao, tạo nhiệt lượng lớn). Nguyên lý phối trộn hỗn hợp Ar + He và Ar + H2 (bổ sung 2–15% H2) nhằm tăng điện áp hồ quang, cải thiện tốc độ hàn và độ sạch bề mặt của thép không gỉ Cr-Ni và hợp kim Ni.
• Khoa học vật liệu điện cực: Phân loại và phân tích thành phần điện cực Vonfram theo AWS A5.12: Vonfram nguyên chất (EWP, đầu màu xanh lá cây), Vonfram pha Thori (EWTh-1, EWTh-2 chứa 1,5–2% ThO2), Vonfram pha Zirconi (EWZr-1), Vonfram pha Ceri (EWCe-2, đầu màu da cam) và Vonfram pha Lanthan (EWLa-1, đầu màu đen). Mỗi loại điện cực được phân định rõ khả năng phát xạ điện tử, mật độ dòng điện cho phép và loại dòng điện tương thích.

Kỹ năng phát triển

Tài liệu xác lập quy trình đào tạo nhằm hình thành 3 nhóm kỹ năng cụ thể:

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Kỹ năng đấu nối mạch điện, hệ thống khí nén và hệ thống làm mát mỏ hàn bằng nước; thao tác cài đặt các thông số dòng điện, điện áp, thời gian trễ khí và chu trình xung trên bảng điều khiển; kỹ thuật mài điện cực Vonfram theo chiều dọc trục đạt góc nhọn 30°–60° hoặc mài đầu vê tròn bán cầu theo đúng tiêu chuẩn công nghệ.
• Kỹ năng thao tác thực hành (Practical competencies): Khả năng mồi hồ quang không tiếp xúc qua bộ cao tần và mồi tiếp xúc; kiểm soát khoảng cách hồ quang từ 0,5 mm đến 3 mm; phối hợp chuyển động tay bón que hàn phụ liên tục trong vùng bao phủ của khí bảo vệ; thực hiện hoàn chỉnh đường hàn góc 1F, 2F và giáp mối 1G bảo đảm kích thước bản vẽ (K = 3 ÷ 4 mm, B = 6 mm).
• Kỹ năng phân tích và đánh giá (Analytical skills): Đọc hiểu ký hiệu quy ước trên bản vẽ kỹ thuật cơ khí; đo đạc và kiểm tra kích thước hình học mối hàn bằng thước lá, dưỡng đo chuyên dụng; nhận diện, phân tích nguyên nhân gốc rễ của các khuyết tật (ngậm Vonfram, rỗ khí do gió hoặc phôi bẩn, cháy cạnh do dòng hàn cao, thiếu ngấu do tốc độ di chuyển nhanh) và thực hiện các biện pháp điều chỉnh kỹ thuật tương ứng.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng mô hình sư phạm tích hợp (Integrated Pedagogical Approach) giữa bài giảng lý thuyết công nghệ và bài tập rèn luyện kỹ năng tại xưởng cơ khí. Tỷ trọng thực hành chiếm 71,7% (43/60 giờ) bảo đảm người học trực tiếp hình thành phản xạ thao tác trên thiết bị.

Cấu trúc mỗi bài thực hành được chuẩn hóa thành các bảng quy trình thao tác theo 4 cột:

1. Nội dung công việc: Liệt kê chi tiết từ khâu đọc bản vẽ, chuẩn bị phôi thép CT3 (170 x 30 x 3 mm), gá đính liên kết đến thực hiện đường hàn.
2. Dụng cụ, thiết bị: Chỉ định chính xác trang thiết bị (máy hàn TIG, máy mài phôi, mỏ hàn, thước lá, kính hàn, búa nguội, bàn gá).
3. Hình vẽ minh họa: Sơ đồ hướng dẫn góc nghiêng mỏ hàn, góc đặt que hàn phụ và sơ đồ đính phôi.
4. Yêu cầu kỹ thuật: Xác định rõ thông số chế độ hàn ($I_h = 110\text{ A}$, $d_q = 2,4\text{ mm}$, lưu lượng khí $L_{bv} = 8\text{--}10\text{ l/phút}$, vận tốc hàn $v_h = 25\text{ cm/phút}$) và chỉ tiêu kích thước mối hàn.

Phương pháp đánh giá kết quả thực hành được lượng hóa theo thang điểm 100 với cấu trúc rõ ràng:

• Phần thực hành vận hành thiết bị (Bài 2): Điểm vận hành máy đạt tối đa 70 điểm; điểm thao tác bảo dưỡng đạt tối đa 30 điểm.
• Phần thực hành hàn liên kết (Bài 3, 4, 5): Điểm kiểm tra ngoại dạng khách quan (độ thẳng, vảy hàn đều, kích thước cạnh, không khuyết tật) chiếm 70 điểm; điểm tuân thủ quy định an toàn và quy trình chiếm 30 điểm.
• Quy định loại trừ: Người học thực hiện sai vị trí hàn hoặc kéo dài thời gian vượt quá 25% định mức cho phép (định mức chuẩn: 60 phút/bài tập) sẽ bị hủy kết quả đánh giá; vi phạm quy tắc an toàn lao động sẽ bị đình chỉ thực tập.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Xây dựng theo phân tích nghề chuẩn quốc gia: Giáo trình được thiết kế theo cấu trúc mô đun độc lập, phân bổ đầy đủ kiến thức và kỹ năng đáp ứng yêu cầu vị trí việc làm thợ hàn TIG tại các doanh nghiệp sản xuất cơ khí.
• Tích hợp công nghệ hàn xung TIG tiên tiến: Cung cấp hướng dẫn chi tiết về chu trình hàn dòng điện DC gián đoạn (Pulse TIG). Tài liệu làm rõ vai trò của dòng điện xung trong việc khống chế năng lượng đường, giảm biến dạng nhiệt khi gia công tôn mỏng dưới 1 mm và nâng cao chất lượng lớp hàn lót đáy của liên kết ống thành mỏng.
• Chuẩn hóa thông số theo tiêu chuẩn AWS và ISO: Toàn bộ danh mục vật liệu điện cực Vonfram được đối chiếu trực tiếp với tiêu chuẩn AWS A5.12 (quy định rõ % thành phần $W$, $\text{CeO}_2$, $\text{La}_2\text{O}_3$, $\text{ThO}_2$, $\text{ZrO}_2$ và mã màu nhận diện). Kích thước que hàn phụ được quy chuẩn theo tiêu chuẩn ISO/R564.
• Gắn liền với thiết bị công nghiệp thực tế: Nội dung giảng dạy không mang tính lý thuyết trừu tượng mà hướng dẫn chi tiết các nút chức năng trên bảng điều khiển máy hàn Panasonic và quy trình lắp đặt, vận hành, bảo dưỡng máy hàn công nghiệp MATRIX 5000 AC/DC CEA.

Thông số / Tiêu chuẩn	Nội dung quy chuẩn trong giáo trình	Ứng dụng công nghệ
Tiêu chuẩn AWS A5.12	Phân loại điện cực Vonfram (EWP, EWTh, EWZr, EWCe, EWLa) kèm mã màu	Lựa chọn điện cực theo loại vật liệu hàn (thép, inox, nhôm)
Tiêu chuẩn ISO/R564	Quy cách que hàn phụ (đường kính 1,2–3,2 mm; chiều dài 500–1000 mm)	Cấp kim loại điền đầy cho liên kết
Dòng xung (Pulse TIG)	Tần số xung 0,5–10 Hz; Dòng xung 5–250 A; Up/Down-slope	Hàn vật liệu mỏng < 1 mm, giảm biến dạng
Hệ thống mỏ hàn	Mỏ làm mát bằng khí (< 150 A) và mỏ làm mát bằng nước (150–500 A)	Bảo vệ điện cực và cáp dẫn khi hàn dòng cao

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên và học viên: Dành cho học sinh, sinh viên trình độ Trung cấp và Cao đẳng thuộc các ngành Kỹ thuật Hàn, Cơ khí chế tạo, Công nghệ kim loại tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành hoặc học song song các môn học cơ sở kỹ thuật từ MH07 đến MH13 (Vẽ kỹ thuật, Cơ học cơ sở, Vật liệu học, Dung sai lắp ghép) và các mô đun thực hành cơ bản MĐ18, MĐ19 (Nguội cơ bản, Hàn hồ quang tay cơ bản).
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chuẩn để biên soạn giáo án tích hợp, thiết kế bài tập thực hành phân xưởng và thiết lập tiêu chí chấm điểm kỹ năng nghề theo định lượng (Rubrics).
• Kỹ thuật viên và thợ hàn tại phân xưởng: Sử dụng làm tài liệu tra cứu các bảng thông số chế độ hàn thực nghiệm (bảng dòng điện hàn, lưu lượng khí, đường kính que hàn cho thép cacbon, inox, đồng, nhôm) và hướng dẫn bảo dưỡng, xử lý sự cố thiết bị hàn GTAW.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với cấp trình độ đào tạo nào?

Giáo trình được biên soạn phục vụ đào tạo trình độ Trung cấp và Cao đẳng nghề chuyên ngành Hàn, đồng thời làm tài liệu tham khảo cho các khóa bồi dưỡng, nâng bậc thợ kỹ thuật cơ khí.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi học mô đun này?

Học viên cần hoàn thành các môn học kỹ thuật cơ sở (MH07–MH13) và mô đun cơ sở (MĐ18, MĐ19) nhằm nắm vững kỹ năng đọc bản vẽ cơ khí, kiến thức an toàn điện, công nghệ kim loại và kỹ năng gá đính phôi cơ bản.

3. Điểm khác biệt về mặt công nghệ của giáo trình này là gì?

Tài liệu tập trung đào tạo kỹ thuật hàn hồ quang bằng điện cực không nóng chảy (GTAW/TIG), bao gồm cả công nghệ hàn xung và quy trình xử lý trên các loại vật liệu đòi hỏi chất lượng thẩm mỹ cao như thép không gỉ (Inox), nhôm, đồng và magie.

4. Phương pháp tự học và rèn luyện kỹ năng thực hành theo giáo trình như thế nào?

Người học nghiên cứu kỹ sơ đồ nguyên lý, tra cứu bảng thông số chế độ hàn (Ih, Uh, tốc độ hàn, lưu lượng khí) trước khi vào xưởng; sau khi thực hiện mối hàn, tiến hành đối chiếu ngoại dạng với bảng tổng hợp các dạng sai hỏng để tự điều chỉnh thao tác tay.

5. Giáo trình cung cấp những bảng biểu dữ liệu kỹ thuật bổ trợ nào?

Tài liệu cung cấp hệ thống bảng tra cứu đầy đủ gồm: Bảng phân loại điện cực Vonfram theo AWS A5.12, Bảng hướng dẫn chọn khí bảo vệ theo vật liệu, Bảng kích thước mài điện cực, Bảng thông số hàn thép cacbon, Inox, nhôm, đồng và Bảng nhận diện khuyết tật mối hàn.

---

Kết luận

Giáo trình Hàn TIG 1 (Mã mô đun: MĐ23) cung cấp hệ thống kiến thức lý thuyết công nghệ và quy trình thực hành kỹ thuật hàn GTAW theo chuẩn khung quốc gia. Với 60 giờ đào tạo tích hợp, tài liệu xác lập lộ trình phát triển kỹ năng chặt chẽ từ nắm vững bản chất hồ quang, làm chủ thiết bị hàn xung đến hoàn thiện các mối hàn góc 1F, 2F và mối hàn giáp mối 1G trên thép không gỉ. Hệ thống bảng tra chế độ hàn thực nghiệm, tiêu chuẩn phân loại AWS/ISO và bảng phân tích khuyết tật là nguồn tài liệu kỹ thuật có giá trị tham chiếu cao cho sinh viên, giảng viên và kỹ thuật viên ngành cơ khí hàn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

SỞ LAO ĐỘNG TB&XH TỈNH HÀ NAM TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ HÀ NAM GIÁO TRÌNH MÔN HỌC: HÀN TIG 1 NGÀNH/NGHỀ: HÀN TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-… ngày……. của Trường Cao đẳng nghề Hà Nam Hà Nam, năm 2020 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. LỜI GIỚI THIỆU Nền kinh tế Việt Nam đang trong tiến trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá, phát triển và hội nhập, trình độ khoa học kỹ thuật và công nghệ có nhiều tiến bộ vượt bậc.

Nhu cầu nhân lực cho phát triển ngày càng tăng cả về mặt số lượng lẫn chất lượng, việc nắm bắt thông tin cũng như ứng dụng những thành tựu khoa học kỹ thuật ngày càng cao nhằm đáp ứng với những yêu cầu của xã hội. Chính vì vậy, phát triển giáo dục nghề nghiệp luôn nhận được sự quan tâm và đầu tư của Đảng và Nhà nước, đã tạo ra nhiều cơ hội phát triển cho các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, nhưng cũng tạo ra một sức ép to lớn đối với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp về vấn đề quản lý, chất lượng. Sự cạnh tranh trong lĩnh vực giáo dục - đào tạo đã bắt đầu hình thành. Chìa khoá để các cơ sở giáo dục nghề nghiệp có thể đứng vững và phát triển đó là không ngừng nâng cao chất lượng đào tạo của cơ sở mình.

Nhằm góp phần nâng cao chất lượng đào tạo nghề trong giai đoạn mới, cần biên soạn giáo trình kỹ thuật nghề theo chương trình khung quốc gia. Nghề hàn được xây dựng theo các môđun dựa trên cơ sở phân tích nghề, trong đó có bổ xung một số phần tự chọn để phù hợp với điều kiện của mỗi trường, tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ sở dạy nghề trong quá trình thực hiện đào tạo nghề Hàn. Giáo trình Hàn TIG 1 là mô đun 23 trong chương trình đào tạo nghề hàn được biên soạn theo hình thức tích hợp lý thuyết và thực hành. Khi thực hiện biên soạn giáo trình này, chúng tôi đã tham khảo các tài liệu có liên quan đến công nghệ hàn trong và ngoài nước, kết hợp với việc ứng dụng nhiều kiến thức và kinh nghiệm trong thực tế sản xuất.

Trong quá trình biên soạn các tác giả đã có rất nhiều cố gắng, nhưng không tránh khỏi những hạn chế nhất định. Rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của bạn đọc để giáo trình được hoàn thiện hơn. Xin trân trọng cảm ơn! Hà Nam, ngày tháng năm 2020 Tham gia biên soạn 1. Chủ biên: Nguyễn Văn Tuyên 2.

Các Giáo viên khoa Cơ Khí MỤC LỤC LỜI GIỚI THIỆU. 3 Bài 1: Những kiến thức cơ bản khi hàn TIG. Thực chất, đặc điểm và phạm vi ứng dụng phương pháp hàn TIG. Vật liệu hàn TIG.

Thiết bị dụng cụ hàn TIG. Chế độ hàn TIG. Các khuyết tật của mối hàn TIG. Những ảnh hưởng tới sức khoẻ của người công nhân khi hàn TIG.

22 Bài 2 - Vận hành thiết bị hàn TIG. Cấu tạo, nguyên lý làm việc của máy hàn TIG. Kết nối, vận hành thiết bị hàn TIG. Kỹ thuật mài điện cực.

Mồi hồ quang. An toàn lao động và vệ sinh phân xưởng khi sử dụng thiết bị hàn TIG. Hàn góc Inox ở vị trí hàn (1F). Kiến thức liên quan.

Trình tự thực hiện. An toàn lao động và vệ sinh công nghiệp. Hàn góc Inox vị trí hàn (2F). Kiến thức có liên quan.

Trình tự thực hiện. An toàn lao động và vệ sinh công nghiệp. Hàn giáp mối Inox ở vị trí hàn 1G. Kiến thức có liên quan.

Trình tự thực hiện. An toàn lao động và vệ sinh công nghiệp. 49 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 51 GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN Tên mô đun: Hàn TIG 1 Mã mô đun: MĐ23 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học/mô đun: - Vị trí: Mô đun này được bố trí sau khi học xong hoặc học song song với các môn học MH07- MH13 và MĐ18, MĐ19 - Tính chất của môđun: Là mô đun chuyên ngành bắt buộc.

Mục tiêu của môn học/mô đun: - Kiến thức: + Làm việc tại các nhà máy, các cơ sở sản xuất cơ khí với những kiến thức, kỹ năng nghề hàn cơ bản. + Giải thích đầy đủ thực chất, đặc điểm, công dụng của phương pháp hàn TIG + Nhận biết đúng các loại vật liệu dùng trong công nghệ hàn TIG. + Trình bày chính xác cấu tạo và nguyên lý làm việc của thiết bị hàn TIG. - Kỹ năng: + Vận hành, sử dụng thành thạo các loại thiết bị dụng cụ hàn TIG.

+ Chọn chế độ hàn phù hợp với chiều dày và tính chất của vật liệu. + Hàn các mối hàn cơ bản ở vị trí hàn 1G, 1F, 2F đảm bảo độ sâu ngấu, đúng kích thước bản vẽ ít bị khuyết tật. + Kiểm tra đánh giá đúng chất lượng của mối hàn, kết cấu hàn. + Giải thích đúng các nguyên tắc an toàn và vệ sinh phân xưởng khi hàn hồ quang trong môi trường khí bảo vệ với điện cực không nóng chảy.

- Năng lực tự chủ và trách nhiệm: + Có khả năng làm việc độc lập, làm việc theo nhóm, sáng tạo ứng dụng kỹ thuật, công nghệ vào công việc trong điều kiện làm việc thay đổi; Có ý thức kỷ luật, tác phong công nghiệp. + Hướng dẫn, giám sát những người có trình độ thấp hơn thực hiện công việc đã định sẵn theo sự phân công; + Đánh giá hoạt động của cá nhân và kết quả thực hiện của nhóm; + Quản lý, kiểm tra và giám sát quá trình thực hiện công việc của cá nhân, tổ, nhóm. Nội dung của môn học/mô đun: Thời gian (giờ) Thực hành, thí Số Tên các bài trong mô đun Tổng Lý Kiểm nghiệm, thảo TT số thuyết tra luận, bài tập 1 Bài 1: Những kiến thức cơ bản 10 10 Thời gian (giờ) Thực hành, thí Số Tên các bài trong mô đun Tổng Lý Kiểm nghiệm, thảo TT số thuyết tra luận, bài tập khi hàn TIG. 2 Bài 2: Vận hành thiết bị hàn TIG 5 1 4 Bài 3:Hàn góc Inox ở vị trí hàn 3 15 1 13 1 1F Bài 4:Hàn góc Inox ở vị trí hàn 4 10 1 8 1 2F Bài 5:Hàn giáp mối Inox ở vị trí 5 20 1 18 1 hàn 1G Cộng 60 14 43 3 Bài 1: Những kiến thức cơ bản khi hàn TIG Mã bài: 23.01 Giới thiệu TIG viết tắt của từ Tungsten Intert Gas là quá trình hàn hồ quang bằng điện cực Volfram trong môi trường bảo vệ là khí trơ hoặc hỗn hợp khí trơ; mối hàn được khí trơ bảo vệ tránh khỏi sự xâm nhập của không khí bên ngoài.

Kim loại nóng chảy được là nhờ nhiệt lượng do hồ quang tạo ra giữa điện cực Volfram và vật hàn. Thiết bị hàn TIG có nhiều loại, có thể gồm máy biến thế đơn giản cũng có thể sử dụng CPU kết hợp với kỹ thuật điều khiển PWM tiên tiến. Điện cực hàn TIG không nóng chảy, quá trình hàn không tạo xỉ do không có thuốc hàn, hồ quang, vùng chảy quan sát và kiểm soát dễ dàng, nguồn nhiệt tập trung và có nhiệt độ cao. MỤC TIÊU CỦA BÀI Sau khi học xong bài này người học có khả năng: - Kiến thức: + Giải thích đúng nguyên lý, công dụng của phương pháp hàn TIG.

+ Trình bày đầy đủ các loại khí bảo vệ, các loại đầu điện cực. + Trình bày đầy đủ mọi ảnh hưởng của quá trình hàn hồ quang tới sức khoẻ công nhân hàn. - Kỹ năng: + Liệt kê các loại dụng cụ thiết bị dùng trong công nghệ hàn TIG. + Nhận biết các khuyết tật trong mối hàn khi hàn TIG.

- Năng lực tự chủ và trách nhiệm Học tập nghiêm túc; có ý thức kỷ luật; làm việc độc lập, làm việc theo nhóm; hướng dẫn, giám sát những người có trình độ thấp hơn thực hiện công việc đánh giá được kết quả thực hiện của bản thân và các thành viên trong nhóm. Thực chất, đặc điểm và phạm vi ứng dụng phương pháp hàn TIG 1. Thực chất Hình 1.1 Sơ đồ nguyên lý hàn TIG Hình 1.2 Vùng hàn và vũng chảy Hàn TIG (tungsten inert gas) là quá trình hàn bằng điện cực không nóng chảy, trong môi trường khí bảo vệ là khí trơ (Ar, He hoặc hỗn hợp của Ar + He) có tác dụng ngăn cản những tác động có hại của ôxy và nitơ trong không khí và ổn định hồ quang. Vũng hồ quang trong hàn TIG có nhiệt độ rất cao có thể đạt tới hơn 61000C.

Kim loại mối hàn có thể tạo thành chỉ từ kim loại cơ bản khi hàn những chi tiết mỏng với liên kết gấp mép, hoặc được bổ sung từ que hàn phụ. Phương pháp hàn này thông thường được thao tác bằng tay và có thể tự động hóa hai khâu di chuyển hồ quang cũng như cấp dây hàn phụ. Đặc điểm * Ưu điểm - Tạo ra mối hàn có chất lượng cao đối với hầu hết kim loại và hợp kim - Nhiệt tập trung cao cho phép tăng tốc độ hàn, giảm biến dạng. - Có thể tự động hóa khi hàn.

- Mối hàn không phải làm sạch sau khi hàn vì không có xỉ và không có kim loại bắn téo. - Dễ quan sát bể hàn. - Hàn được mọi vị trí trong không gian. * Nhược điểm - Khó bảo vệ mối hàn trong môi trường có gió - Giá thành cao do năng suất thấp, thiết bị và nguyên vật liệu đắt 1.

Phạm vi ứng dụng Hàn TIG được áp dụng trong nhiều lĩnh vực sản xuất, đặc biệt thích hợp trong hàn thép hợp kim cao, kim loại màu và hợp kim của chúng.phương pháp này thông thường được thao tác bằng tay và có thể tự động quá trình di chuyển hồ quang cũng như cấp dây hàn phụ. Hàn được các kim loại, hợp kim khó hàn như titan, đồng đỏ và hợp kim đồng, hàn nhôm, magie, niken và hợp kim niken, inox, các loại thép cacbon thấp có độ dày khác nhau.3: Một số hình ảnh ứng dụng của phương pháp hàn TIG 1. Vật liệu hàn TIG 1. Khí bảo vệ Bất kì loại khí trơ nào cũng có tác dụng bảo vệ khi hàn TIG, song Argon (Ar) và Heli (He) được ưa chuộng hơn cả vì giá thành tương đối thấp, trữ lượng dồi dào.

Khí Argon (Ar): là khí không màu, không mùi, không vị và không độc. Nó không hình thành hợp chất hóa học với bất cứ vật chất nào khác ở mọi nhiệt độ hoặc áp suất.