BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN TRƯỜNG CAO ĐẲNG CƠ ĐIỆN XÂY DỰNG VIỆT XÔ KHOA CƠ KHÍ ĐỘNG LỰC GIÁO TRÌNH Môn đun: Thực hành hàn cơ bản. NGHỀ: CÔNG NGHỆ Ô TÔ TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG (Ban hành kèm theo Quyết định số: 979QĐ-CĐVX-ĐT ngày 12 tháng 12 năm 2019 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng cơ điện xây dựng Việt Xô. Ninh Bình - 2019 1 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN: Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo nghề và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
2 LỜI GIỚI THIỆU Trong những năm qua, dạy nghề đã có những bước tiến vượt bậc cả về số lượng và chất lượng, nhằm thực hiện nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật trực tiếp đáp ứng nhu cầu xã hội. Cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ trên thế giới, lĩnh vực cơ khí chế tạo nói chung và ngành Hàn ở Việt Nam nói riêng đã có những bước phát triển đáng kể. Chương trình nghề hàn đã được xây dựng trên cơ sở phân tích nghề, phần kỹ thuật nghề được kết cấu theo các môđun. Để tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ sở dạy nghề trong quá trình thực hiện, việc biên soạn giáo trình kỹ thuật nghề theo theo các môđun đào tạo nghề là cấp thiết hiện nay.
Với mong muốn đó giáo trình được biên soạn, nội dung giáo trình bao gồm bốn bài: Bài 1. Kiến thức trong giáo trình được biên soạn theo chương trình dạy nghề được Tổng cục Dạy nghề phê duyệt, sắp xếp logic từ khái niệm, yêu cầu, và phạm vi ứng dụng đến cách lựa chọn máy hàn, chế độ hàn cho phù hợp. Do đó người đọc có thể hiểu và thực hiện được một cách dễ dàng. Xin chân trọng cảm ơn Tổng cục Dạy nghề, khoa Động lực trường Cao đẳng nghề Cơ khí Nông nghiệp cũng như sự giúp đỡ quý báu của đồng nghiệp đã giúp tác giả hoàn thành giáo trình này.
Mặc dù đã rất cố gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi sai sót, tác giả rất mong nhận được ý kiến đóng góp của người đọc để lần xuất bản sau giáo trình được hoàn thiện hơn. Xin chân thành cảm ơn! Ninh Bình, ngày…. năm 2019 3 MỤC LỤC TT TÊN ĐỀ MỤC TRANG 1 Lời giới thiệu. 47 6 Tài liệu tham khảo.
58 4 TÊN MÔ ĐUN: THỰC HÀNH HÀN CƠ BẢN Mã mô đun: MĐ 20. Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun: - Vị trí của mô đun: mô đun được bố trí giảng dạy sau các môn học/mô đun: MH 07, MH 08, MH 09, MH 10, MH 11, MH 12, MH13, MH 14, MH 15, MH 16, MĐ 18, MĐ 19. - Tính chất của mô đun: là mô đun kỹ thuật cơ sở. - Ý nghĩa: giúp người học có thể chọn và sử dụng các phương pháp hàn phù hợp khi để sửa chữa các chi tiết, bộ phận trong thực tế, đảm bảo các yêu cầu kỹ thuật và an toàn lao động.
- Vai trò: cung cấp một phần kiến thức, kỹ năng nghề, nghề công nghệ ô tô. Mục tiêu của mô đun: - Trình bày được khái niệm về hàn điện, hàn hơi và hàn thiếc. - Kể tên được các thiết bị phụ trợ, các kỹ thuật hàn và các chế độ khi hàn điện, hàn hơi và hàn thiếc. - Sử dụng thành thạo các dụng cụ liên quan đến công việc hàn điện, hàn hơi và hàn thiếc.
- Vận hành máy hàn, di chuyển mỏ hàn đúng trình tự, đảm bảo yêu cầu kỹ thuật và an toàn. - Thực hiện được kỹ năng hàn điện, hàn hơi và hàn thiếc. - Chấp hành đúng qui trình, qui phạm trong Thực hành hàn cơ bản. - Rèn luyện tính kỷ luật, cẩn thận, tỷ mỉ của học viên.
Nội dung tổng quát và phân phối thời gian: Thời gian (giờ) Số Tên các bài trong mô đun Tổng Lý Thực Kiểm TT số thuyết hành tra 1 Hàn điện hồ quang. 15 3 12 2 Hàn hơi 15 3 11 1 3 Hàn thiếc 15 3 11 1 Tổng cộng 45 9 34 2 5 BÀI 1. Mã bài: MĐ 20 - 01 Giới thiệu: Hàn điện là một trong các phương pháp hàn được sử dụng rộng rãi trong thực tế, các kiến thức cơ bản về hàn điện của bài học sẽ giúp người học tự tin hơn khi thực hiện hàn các mối hàn điện. Việc nhận biết, vận hành thiết bị và chọn được các chế độ tối ưu khi hàn điện sẽ được giới thiệu trong bài học này, qua đó giúp người học có được các kỹ năng cơ bản khi thực hiện các công việc (hàn) sửa chữa chi tiết hư hỏng của xe ô tô.
Mục tiêu: -Trình bày được khái niệm cơ bản về hàn điện. - Chọn que hàn, chế độ hàn và phương pháp di chuyển que hàn. - Vận hành máy hàn đúng trình tự, yêu cầu kỹ thuật và đảm bảo an toàn. - Có được kỹ năng cơ bản về hàn tiếp mối, hàn đắp và cắt kim loại để hỗ trợ cho quá trình sửa chữa phần cơ khí ôtô.
- Chấp hành đúng qui trình, qui phạm trong thực hành Hàn cơ bản. Nội dung chính: 1.1 KHÁI NIỆM VỀ HÀN ĐIỆN HỒ QUANG. Mục tiêu: Trình bày được công dụng của nghề hàn, thực chất của quá trình hàn và khái niệm về hồ quang.1 Thực chất của quá trình hàn. Hàn là quá trình nối liền hai hay nhiều chi tiết dưới tác dụng của nguồn nhiệt nung nóng kim loại đến trạng thái nóng chảy hoặc trạng thái dẻo, lợi dụng khả năng thẩm thấu của kim loại, dưới tác dung của ngoại lực thì ta sẽ thu được mối hàn.2 Công dụng của nghề hàn.
Có hai công dụng chính. - Dùng để chế tạo các chi tiết mới bằng kim loại như nồi hơi, bình chứa và tàu bè các loại. - Dùng để sửa chữa các chi tiết bằng kim loại trong quá trình làm việc bị mài mòn, nứt vỡ hoặc bị gẫy như cổ trục bánh răng, .3 Khái niệm về hồ quang: Hồ quang là sự phóng điện mạnh và bền trong khoảng không khí giữa hai điện cực; đặc điểm của hồ quang là phát ra ánh sáng cực mạnh và toả ra nguồn nhiệt lớn (điện năng biến thành nhiệt năng và quang năng). Hồ quang hàn là hồ quang điện có thể dùng để hàn được, tuy nhiên để hồ quang điện có thể hàn được phải đảm bảo các điều kiện: 6 - Chiều dài cột hồ quang từ 2 7 mm.
- Hiệu điện thế cột hồ quang 10 15 Vôn. - Dòng điện cột hồ quang 10 1000 Ampe.2 SỰ TẠO THÀNH MỐI HÀN Mục tiêu: - Giải thích được quá trình tạo thành mối hàn và các thông số của mối hàn. - Mối hàn được cấu tạo gồm 3 phần: - Mối hàn gồm có kim loại cơ bản cùng với kim loại của điện cực tạo thành. - Vùng tiệm cận là vùng sát với mối hàn có nhiệt độ từ 1000C đến nhiệt độ nóng chảy.
- Vùng kim loại cơ bản không chịu ảnh hưởng nhiệt.Cấu tạo mối hàn. Vùng tiệm cận; 3. Vùng kim loại cơ bản. Trong quá trình hàn nóng chảy, mép kim II I loại cơ bản và kim loại phụ nóng chảy tạo thành bể hàn.
Theo qui ước người ta chia bể hàn thành hai phần: Phần đầu I: diễn ra quá trình nấu chảy kim loại. Phần đuôi II: diễn ra quá trình kết tinh để tạo thành mối hàn. Bể hàn và chuyển động của kim loại lỏng. Hình dạng bể hàn và hình dạng mối hàn phụ thuộc vào các yếu tố: - Công suất của nguồn nhiệt và chế độ hàn.
- Dòng điện hàn và tính chất lý nhiệt của kim loại. Nếu gọi: h + Lb là chiều dài của bể hàn. + b là chiều rộng của bể hàn. b + h là chiều rộng nóng chảy.
+ LR là chiều dài của đuôi bể hàn. LR Hệ số k của bể hàn ảnh hưởng đến quá Lb trình kết tinh và chất lượng của mối hàn. Nếu hệ số k lớn thì điều kiện kết tinh tốt chất lượng mối Hình 1.Hình dạng bể hàn. hàn cao và ngược lại.3 MÁY HÀN VÀ THIẾT BỊ PHỤ TRỢ.
Mục tiêu: - Kể tên được các dụng cụ, bảo hộ khi hàn. - Nắm vững các yêu cầu đối với máy hàn, phân loại được máy hàn và công tác bảo quản, xử lý máy hàn điện.1 Dụng cụ người thợ hàn. Kìm hàn (tay cặp điện cực): dùng để nối điện từ cáp hàn ra que hàn. Cáp hàn:là loại dây điện được bọc cách điện bằng vỏ cao su tuỳthuộc vào dòng điện hàn mà người ta ứng dụng kích thước của cáp hàn khác nhau.
Mặt nạ hàn- Kính hàn: dùng để theo dõi quá trình hàn. Người ta phải theo dõi vũng hàn qua kínhcản quang, ngoài ra còn mặt nạ hàn và kính hàn còn có tác dụng bảo hiểm mắt khu vực mặt của người thợ hàn. Kính hàn có ba số: tối, sáng và trung bình.Mặt nạ hàn- kính hàn. Búa nguội, búa gõ xỉ, bàn chải sắt.
Búa nguội dùng trong quá trình gá lắp chi tiết hàn. Búa gõ xỉ và bàn chải sắt dùng để vệ sinh mối hàn sau khi hàn. Ngoài ra trong cabin hàn còn có các hệ thống húthơi độc.Người thợ hàn được trang bị quần áo, Hình 1. mũ, giầy bảo hộ lao động.
Yêu cầu đối với máy hàn. - Cung cấp điện đủ cho hồ quang. Điện thế của thiết bị đủ để gây và duy trì hồ quang, đồng thời đảm bảo an toàn cho người thợ trong quá trình gây hồ quang. Điện thế càng cao thì tạo ra cường độ điện trường giữa que hàn và vật hàn càng lớn tạo ion hoá tốt, do đó dễ hình thành hồ quang.
8 Đối với thiết bị hàn xoay chiều điện thế đủ để cung cấp vào khoảng 55 75V. Để duy trì hồ quang cháy 25 35V. Đối với thiết bị hàn một chiều điện thế cung cấp khoảng 35 45V. Để duy trì hồ quang cháy 18 20V.
- Phục hồi điện thế hồ quang. Sau mỗi quá trình chập mạch để hồ quang cháy được bền vững thì điện thế hồ quang phải phục hồi nhanh và không được nhỏ hơn 25V. Vì vậy đối với nguồn điện hàn cần đáp ứng 4 yêu cầu sau: + Điện thế hồ quang đủ lớn để gây hồ quang dễ dàng nhưng không vượt quá giới hạn an toàn đối với người thợ (không vượt quá 80V) + Dòng điện chập mạch cần đảm bảo an toàn cho thiết bị: Id= 1,4.Ih (Id là dòng điện chập mạch; Ih là dòng điện hàn) + Điện thế thay đổi phải nhanh, theo sự thay đổi chiều dài hồ quang. + Thiết bị hàn dễ điều chỉnh được cường độ dòng điện hàn.