TỔNG QUAN HỌC THUẬT VÀ NỘI DUNG GIÁO TRÌNH GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ (TRÌNH ĐỘ TRUNG CẤP)

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình môn học Giáo dục chính trị (Mã môn học: MH 01) do Bộ môn Chính trị thuộc Khoa Khoa học cơ bản - Pháp lý - Hành chính, Trường Cao đẳng Lào Cai biên soạn và phát hành nội bộ năm 2020, do Thạc sĩ Trần Thùy Linh làm chủ biên. Tài liệu được thiết kế theo chương trình môn học ban hành kèm theo Thông tư số 24/2018/TT-BLĐTBXH ngày 06 tháng 12 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

                               CƠ SỞ VĂN BẢN VÀ CẤU TRÚC GIÁO TRÌNH
                               
     Thông tư 24/2018/TT-BLĐTBXH                     Nghị quyết Đảng bộ tỉnh Lào Cai
  (Khung chương trình GDCT Trung cấp)                     (Đại hội XV và XVI)
     [Bài 1]         [Bài 2]         [Bài 3]         [Bài 4]        [Bài 5]
   Chủ nghĩa       Tư tưởng        Thành tựu       Phát triển      Tu dưỡng
   Mác-Lênin      Hồ Chí Minh     CM Việt Nam     KT-XH-VH-CN     rèn luyện

Trong hệ thống đào tạo nghề nghiệp, môn học Giáo dục chính trị giữ vị trí là môn học bắt buộc thuộc khối các môn học chung cho toàn bộ học sinh theo học trình độ trung cấp. Mục tiêu đào tạo của giáo trình hướng tới việc chuẩn hóa ba nhóm chuẩn đầu ra:

  1. Về kiến thức: Cung cấp hệ thống lý luận đại cương về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối và chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam, chính sách pháp luật của Nhà nước, cùng các tiêu chuẩn rèn luyện của người lao động.
  2. Về kỹ năng: Xây dựng năng lực vận dụng kiến thức lý luận vào học tập, rèn luyện hành vi, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm công dân.
  3. Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Hình thành bản lĩnh chính trị vững vàng, ý thức chấp hành pháp luật và tinh thần kỷ luật trong môi trường lao động xã hội chủ nghĩa.

Cấu trúc giáo trình gồm 1 Bài Mở đầu và 5 bài chuyên đề lý luận, đi từ nền tảng triết học, kinh tế, chính trị đến định hướng tu dưỡng thực tế. Điểm đặc thù của tài liệu là việc tích hợp các văn kiện địa phương, cụ thể là Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Lào Cai khóa XV và XVI, gắn kết lý luận chung với thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội tại địa bàn.

Nội dung kiến thức cốt lõi

                                 TIẾN TRÌNH NỘI DUNG LÝ LUẬN

Các chương và chủ đề chính

Nội dung giáo trình được triển khai tuần tự qua 5 bài chuyên đề:

  • Bài Mở đầu: Trình bày vị trí, tính chất, mục tiêu, nội dung chương trình cùng phương pháp dạy - học và quy chế đánh giá môn học Giáo dục chính trị.
  • Bài 1: Khái quát về chủ nghĩa Mác - Lênin: Cung cấp tri thức nền tảng về ba bộ phận cấu thành: Triết học Mác - Lênin, Kinh tế chính trị học Mác - Lênin và Chủ nghĩa xã hội khoa học; khẳng định bản chất khoa học, cách mạng và vai trò nền tảng tư tưởng đối với các đảng cộng sản.
  • Bài 2: Khái quát về tư tưởng Hồ Chí Minh: Phân tích các nội dung cơ bản: độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, quyền làm chủ của nhân dân, đại đoàn kết toàn dân, phát triển kinh tế - văn hóa, đạo đức cách mạng, bồi dưỡng thế hệ sau và phong trào học tập, làm theo tư tưởng, phong cách Hồ Chí Minh.
  • Bài 3: Những thành tựu của cách mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng: Trình bày bối cảnh ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam, vai trò lãnh đạo qua các thời kỳ, thắng lợi của sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và thành tựu của công cuộc Đổi mới.
  • Bài 4: Phát triển kinh tế, xã hội, văn hóa, con người ở Việt Nam: Hệ thống hóa chủ trương và giải pháp phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, xây dựng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc và bồi dưỡng nhân tố con người trong giai đoạn mới.
  • Bài 5: Tu dưỡng, rèn luyện để trở thành người công dân tốt, người lao động tốt: Làm rõ quan niệm, tiêu chí của công dân và người lao động mới; định hướng phát huy lòng yêu nước, nâng cao năng lực chuyên môn và kỷ luật nghề nghiệp.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập hệ thống khái niệm và nguyên lý khoa học chặt chẽ qua các lĩnh vực:

                            HỆ THỐNG KIẾN THỨC NỀN TẢNG (BÀI 1)
                            
        TRIẾT HỌC MÁC-LÊNIN             KINH TẾ CHÍNH TRỊ             CNXH KHOA HỌC

Triết học Mác - Lênin

Xây dựng thế giới quan duy vật biện chứng thông qua quan điểm vật chất quyết định ý thức; 5 hình thức vận động của vật chất (cơ học, lý học, hóa học, sinh học, xã hội); 2 nguyên lý cơ bản (về mối liên hệ phổ biến và sự phát triển); 3 quy luật biện chứng (quy luật lượng - chất, quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập, quy luật phủ định của phủ định).

Về nhận thức luận, tài liệu phân tích tiến trình từ nhận thức cảm tính đến nhận thức lý tính và khẳng định thực tiễn là cơ sở, động lực, mục đích và tiêu chuẩn của chân lý. Về duy vật lịch sử, giáo trình luận giải quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất và mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng với kiến trúc thượng tầng.

Kinh tế chính trị học Mác - Lênin

Tập trung vào hai học thuyết trụ cột:

  • Học thuyết giá trị: Phân tích hai thuộc tính của hàng hóa (giá trị sử dụng và giá trị), thời gian lao động xã hội cần thiết, năng suất lao động và bản chất của tiền tệ.
  • Học thuyết giá trị thặng dư: Phân tích sự chuyển hóa tiền thành tư bản qua công thức $T - H - T'$ (với $T' = T + m$), hàng hóa sức lao động, phương pháp sản xuất giá trị thặng dư tuyệt đối và tương đối. Ngoài ra, giáo trình phân tích 5 đặc điểm kinh tế cơ bản của chủ nghĩa tư bản độc quyền (tập trung sản xuất, tư bản tài chính, xuất khẩu tư bản, phân chia thị trường thế giới và phân chia lãnh thổ).

Chủ nghĩa xã hội khoa học

Làm rõ sứ mệnh lịch sử toàn thế giới của giai cấp công nhân; tính tất yếu hình thành chính đảng cách mạng; đặc điểm của thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội (tồn tại nền kinh tế nhiều thành phần, đan xen yếu tố cũ và mới); các đặc trưng bản chất của xã hội xã hội chủ nghĩa và xã hội cộng sản chủ nghĩa.

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng tư duy phân tích: Áp dụng phương pháp luận duy vật biện chứng để phân tích các vấn đề kinh tế, chính trị và xã hội trong bối cảnh Đổi mới.
  • Kỹ năng nhận diện và tính toán kinh tế: Nhận thức cơ chế tạo ra giá trị, phân biệt các hình thức lao động và hiểu rõ bản chất quy luật giá trị thặng dư trong hoạt động sản xuất.
  • Kỹ năng thực hành chính trị - xã hội: Tuân thủ pháp luật, thực hiện chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp, rèn luyện tác phong lao động công nghiệp và nâng cao trách nhiệm đối với sự phát triển của địa phương và đất nước.

Phương pháp giảng dạy và học tập

                                 MÔ HÌNH DẠY VÀ HỌC TÍCH CỰC
                                 
    NGHIÊN CỨU LÝ THUYẾT               BÀI TẬP ĐỊNH LƯỢNG                   GẮN VỚI THỰC ĐỊA

Giáo trình xác định phương pháp giảng dạy dựa trên nền tảng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, triển khai qua các hình thức dạy học tích cực nhằm phát huy năng lực tự học của học sinh.

  • Hoạt động dạy và học trên lớp: Kết hợp giảng dạy lý thuyết với việc tổ chức thảo luận nhóm, giải quyết câu hỏi tình huống và ứng dụng công nghệ thông tin trong việc tra cứu văn bản của Đảng và Nhà nước.
  • Hệ thống bài tập và nghiên cứu thực nghiệm: Sau mỗi bài học đều có hệ thống câu hỏi ôn tập nhằm kiểm tra khả năng hệ thống hóa kiến thức (ví dụ: phân tích vị trí môn học, phương hướng học tập hiệu quả). Về mặt định lượng, tài liệu đưa ra các bài toán ví dụ cụ thể về kinh tế chính trị, tiêu biểu như cách tính tỷ suất giá trị thặng dư ($m'$):

$$\text{Ban đầu: ngày làm việc 10 giờ (5 giờ tất yếu, 5 giờ thặng dư)} \implies m' = \frac{5}{5} \times 100% = 100%$$

$$\text{Khi rút ngắn thời gian tất yếu xuống 2 giờ (thời gian thặng dư là 8 giờ)} \implies m' = \frac{8}{2} \times 100% = 400%$$

  • Gắn kết thực tiễn và hoạt động ngoại khóa: Yêu cầu giảng viên tổ chức các hoạt động học tập ngoài lớp học, bao gồm tham quan bảo tàng, khảo sát thực tế tại các di tích lịch sử - văn hóa cách mạng, cũng như tham quan các dây chuyền sản xuất tại doanh nghiệp địa phương để đối chiếu kiến thức lý luận với thực tế lao động sản xuất.
  • Phương thức đánh giá kết quả: Quy trình kiểm tra, thi và xét công nhận hoàn thành môn học được thực hiện theo Thông tư số 09/2017/TT-BLĐTBXH ngày 13 tháng 3 năm 2017 của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, áp dụng đồng bộ cho cả hai phương thức đào tạo: theo niên chế và tích lũy mô đun hoặc tín chỉ.

Điểm nổi bật và cập nhật

  • Cập nhật các nghị quyết chính trị mới: Giáo trình bổ sung trực tiếp các nội dung cốt lõi từ văn kiện Đại hội Đảng bộ tỉnh Lào Cai lần thứ XV và XVI, kết hợp với tinh thần Nghị quyết Đại hội XII và XIII của Trung ương Đảng, giúp nội dung giảng dạy bám sát định hướng phát triển vùng.
  • Tích hợp xu thế kinh tế hiện đại: Tài liệu cập nhật các khái niệm về kinh tế tri thức, tác động của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại đối với sự thay đổi của giai cấp công nhân (mở rộng phạm vi bao gồm lao động chân tay và lao động trí óc trong các ngành dịch vụ công nghiệp theo Văn kiện Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ 6, khóa X).
  • Tính thực tiễn đối với đào tạo nghề: Giáo trình không tiếp cận lý luận thuần túy mà gắn trực tiếp nghĩa vụ chính trị với đạo đức nghề nghiệp, định hướng học sinh chuẩn bị kỹ năng tay nghề, kỷ luật lao động để đáp ứng yêu cầu của các cơ sở sản xuất và doanh nghiệp trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Đối tượng sử dụng giáo trình

                             PHÂN LOẠI ĐỐI TƯỢNG VÀ MỤC ĐÍCH SỬ DỤNG
                             
    HỌC SINH TRUNG CẤP NGHỀ             GIẢNG VIÊN GIẢNG DẠY                 BỘ PHẬN TỰ HỌC
  • Học sinh trình độ trung cấp: Tài liệu học tập chính khóa cho học sinh tất cả các nghề đào tạo hệ trung cấp tại Trường Cao đẳng Lào Cai và các cơ sở giáo dục nghề nghiệp có chương trình tương đương.
  • Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần có trình độ học vấn phổ thông cơ bản (Trung học cơ sở hoặc Trung học phổ thông), có hiểu biết nền tảng về lịch sử và xã hội Việt Nam.
  • Giảng viên chuyên trách: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chuẩn, làm căn cứ biên soạn giáo án, xây dựng ngân hàng câu hỏi kiểm tra, tổ chức giờ học lý thuyết và hướng dẫn học sinh tham quan thực tế.
  • Nghiên cứu và tham khảo nội bộ: Phục vụ công tác bồi dưỡng chính trị nội bộ trong nhà trường và làm tài liệu tham khảo cho người lao động cần tìm hiểu kiến thức pháp luật, chính trị và chuẩn mực nghề nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này được biên soạn cho đối tượng nào?

Giáo trình được biên soạn riêng cho học sinh đang theo học các ngành nghề trình độ trung cấp tại Trường Cao đẳng Lào Cai, thuộc khối môn học chung bắt buộc theo khung chương trình đào tạo của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

2. Người học cần đáp ứng những kiến thức nền tảng nào trước khi học môn này?

Học sinh cần nắm vững các kiến thức khoa học xã hội cơ bản ở cấp học phổ thông (Lịch sử, Giáo dục công dân) để có thể tiếp thu các khái niệm về triết học, kinh tế chính trị và các sự kiện lịch sử Đảng.

3. Giáo trình có điểm gì khác biệt so với các tài liệu lý luận chính trị khác?

Tài liệu được cấu trúc theo tính chất rút gọn, tường minh, lược bỏ các phần lý luận phức tạp chuyên sâu để tập trung vào các nguyên lý cốt lõi gắn với đào tạo nghề; đồng thời cập nhật trực tiếp số liệu, văn kiện từ Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Lào Cai XV, XVI.

4. Phương pháp tự học giáo trình này như thế nào để đạt hiệu quả?

Người học cần đọc trước nội dung từng bài, trả lời hệ thống câu hỏi ôn tập ở cuối mỗi chương, đối chiếu các ví dụ kinh tế (như công thức giá trị thặng dư) với thực tiễn sản xuất và liên hệ nội dung bài học với việc rèn luyện kỷ luật nghề nghiệp cá nhân.

5. Giáo trình có những tài liệu bổ trợ nào đi kèm?

Tài liệu sử dụng bổ trợ gồm: Văn kiện Đại hội Đảng bộ tỉnh Lào Cai, Văn kiện các kỳ Đại hội Đảng toàn quốc (XII, XIII), hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước và các tài liệu hướng dẫn thực hiện Thông tư số 09/2017/TT-BLĐTBXH, Thông tư số 24/2018/TT-BLĐTBXH.

Kết luận

Giáo trình môn học Giáo dục chính trị (MH 01) của Trường Cao đẳng Lào Cai là tài liệu học tập chuẩn hóa, cung cấp hệ thống kiến thức nền tảng về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối phát triển đất nước cho hệ trung cấp nghề.

Lộ trình học tập 5 bài chuyên đề giúp người học thiết lập tư duy logic từ lý luận đại cương đến thực tiễn chính trị - xã hội tại địa phương. Việc kết hợp nghiên cứu giáo trình với việc đối chiếu các văn kiện của Đảng, chính sách của Nhà nước và tham gia các hoạt động trải nghiệm thực tế là cơ sở để người học hoàn thành các chuẩn đầu ra môn học.