BO GIAO THONG VAN TAI TRUGNG CAO BANG GIAO THONG VAN TAI TRUNG UONG I GIAO TRINH MON HOC ĐIỆN TU CO BAN TREN MAY CONG TRINH TRÌNH ĐỘ TRUNG CAP. NGHE: SUA CHUA DIEN MAY CONG TRINH Ban hanh theo Quyét dinh s6 1955/QD-CDGTVTTWI-DT ngay 21/12/2017 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng GTVT Trung wong | Hà Nội, 2017 LOI NOI DAU Ngày nay điện từ cơ bàn đã phát triển rất mạnh và dược ứng dụng rộng rãi trong mọi lĩnh vực khoa học và đời sông. Chính vì vậy kiễn thức điện tir cơ bản rất cần thiết cho sinh viên trong quá trình đào tạo ngành Sửa chữa máy thỉ công xây dựng, cũng như mọi ngành khác. Giáo trình này biên soạn để làm tài liệu giảng dạy cho môn học điện từ cơ bàn cho sinh viên hệ cao đẳng chuyên ngành Sửa chữa máy thỉ công xây đựng, ngoài ra cũng là tài liệu tham khảo bỗ ích cho học sinh chuyên ngành khác.
Về nội dung giáo trình được đề cập một cách có hệ thông kiễn thức quan trọng theo chương trình khung 2009, ngành Sửa chữa máy thi công xây dựng. Các chương mục đã được xấp xếp theo một trật tự nhất định đễ đàm bào tính hệ thông chuyên môn. Giáo trình bao gồm: Bai 1: Các khái niệm co bin Bài 2: Linh kiện thụ động Bài 3: ảnh kiện bán Be ác mạch khuêch đại dùng tranzto Bài 5: Các mạch ứng dụng dùng trên ô tô - máy xây dựng Trong quá trình biên soạn mặc đù đã có nhiều cỗ gẵng, song không thể tránh khỏi những thiểu sót, hạn chễ, chúng tôi rất mong được sự góp ý, bỗ sung của độc giả để nội dung tài u được hoàn thiện hơn Chúng tôi chân thành cảm ơn. BAI 1: CAC KHAI NIEM CO BAN Mục tiêu của bài: - Đánh giá, xác định tính dẫn điện trên mạch điện, linh kiện phù hợp theo yêu cầu kỹ thuật.
~ Phát biểu tính chất điều kiện làm việc của dòng điện trên các linh kiện điện tử khác theo nội dung bài đã học. ~ Tính toán điện trở, dòng điện, điện áp trên các mạch điện một chiều theo điều kiện cho trước. Nội dung của bài: 1. Vật dẫn điện và cách điện.
Khái niệm * Vật dẫn Là loại vật chất cho dòng điện truyền qua một cách dễ dàng gọi là chất dẫn điện như: Vàng, Bạc, Đồng, Nhôm, Sắt. „ Trên máy xây hiện nay thường dùng chất dẫn điện bằng nhôm hoặc bằng đồng. * Vật cách điện: Là những chất mà dòng điện không thể truyền qua như: Nhựa, , thuỷ tỉnh, gôm, s 1. Một số linh kiện điện tử dẫn điện và truyền điện 1.
Dây dẫn điện 1. Cấu tạo Vật dẫn điện Vat cách điện Hình 1.1: Dây dẫn điện Dây điện dùng trên ôtô và máy xây dựng thông thưởng gồm có 2 phần là: phan din điện và phần cách điện. Phin din điện của dây thường làm bằng đồng sợi bên ngoài bọc chất cách điện như nhựa, nylông, cao su để bảo vệ không cho. dong điện dò gỉ ra ngoài.
ộ tải của dây điện Để ối nguồn điện với một thiết bị điện nào đó người ta phải dùng dây điện để truyền dẫn như vậy là ta đã có một mạng điện với đầy đủ các thiết bị cầu thành như nguồn, dây dẫn và bộ phận tiêu thụ điện năng. Dây điện bao giờ cũng có điện trở, nếu dây cảng dài thì điện trở cảng lớn và tiết điện dây nhỏ thi điện trở càng lớn. Nếu ta cho một dòng điện có cường độ lớn lên một dây điện có một điện trở lớn, thì khi dòng điện truyền tới thiế bị tiêu thụ hiệu điện thế của nó sẽ bị suy giảm. Vì vậy, sẽ không thể truyền tới thiết bị.
với hiệu điện thế như bình thưởng được. Không chỉ có vậy mà trên dây sẽ sinh nhiệt và làm chảy vỏ cách điện bên ngoài đây. Các loại đây dẫn dùng để mắc trong các mạng điện phải là các loại đây có. thể tải được dòng điện có cường độ phù hợp với thiết bị điện.
Do đó, nếu sử: dụng trong thời gian dài thì vẫn có tính an toàn, tiết kiệm và có tính kinh tế, Người ta thường quy đỉnh cụ thể cường độ dòng điện tối đa ma day có thể tải được và gọi đỏ là độ tải của dây điện. Độ tải của dây điện lớn hay nhỏ phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như vật liệu chế tạo dây dẫn, chất liệu của vỏ cách điện, số sợi lõi đây điện, nhiệt độ môi trường,.Nếu số sợi lõi dây càng nhiều, nhiệt độ môi trường xung quanh cảng cao thì độ tái sẽ càng kém. Mã số đây, màu sắc, ký hiệu dây trên sơ đồ mạch điện * Mã số đây và màu sắc Để phân biệt dây trên sơ đồ cũng như trên máy thực tế người ta phải quy định, ký hiệu mã số và màu sắc của dây. Đối với một số hãng sản xuất ôtô và máy xây dựng người ta vừa ký hiệu mã số và mảu sắc.
Tuy nhiên, một số hãng, khác chỉ có ký hiệu về màu sắc mà không có ký hiệu về mã số. Căn cứ vào mã số và màu sắc của dây mà người sửa chữa có thể biết được từng dây thuộc bộ. phận của mạch điện nào. 'Về mã số có rất nhiều ký hiệu khác nhau tuỳ theo từng hãng, do đó khi cần tìm hiểu .Š mạch điện của máy nảo ta phải tra trong số tay bảo dưỡng sửa chữa của hãng đó.
Về ký hiệu màu sắc đây thì các hãng đều có chung ký hiệu theo chữ cái “Tiếng Anh như sau: Ký hiệu Tiếng Anh Tiếng Việt Ww White Trang B Black Den R Red DS G Green Xanh lá cây Y Yellow ‘Vang L Blue Xanh nước biên. V Violet Tím P Pink Hong Oo Orange Cam Br Brown Nau Gr Grey Xám ‘Sb Sky — Blue Xanh da trời Le Light — Green “Xanh nhạt Dg Dark — Green Xanh đậm Ch Charcoal Than đá Bảng 1.1: Bang ky hiệu quy ước của mầu dây * KỊ! hiệu dây trên sơ đồ mach điện Trên sơ đồ mạch điện của máy xây dựng có ký hiệu rất chỉ tiết về kích cỡ va miu ác của dây, khả năng nhận biết dây trên sơ đồ tương ứng với t ét bi điện trên thực tế là một trong những yêu cầu rất quan trọng của công tác bảo. dưỡng, sửa chữa. Vì vậy, cần nắm được kỹ năng đọc sơ đồ.
M14 (M8) fs 1uAN 4U Í ha || | Hình 1.2: Ký hiệu màu dây trên sơ đồ mạch cắp ngu của máy PC200 - 6. Ví dụ 1: Trên sơ đồ một dây điện có ghi ký hiệu như sau: Hình 1.3: Dây dân điện có ký hiệu 0.5B' Ký hiệu này có nghĩa là: # 0.5 là con số tra bảng. Khi tra ta có thê biết được các thông số như: Đường kính của dây, tiết điện dây dẫn, cường độ dòng điện cho phép. # B; Có nghĩa là dây có nền màu đen Ví dụ 2: Trên sơ đồ dây điện có ký hiệu như sa ==_— Hình 1.4: Dây dẫn điện có ký hiệu 0.85 à con số tra bảng.
#W __ ; Dây có màu nên trắng. *Y __ : Dây có sọc vàng. Cầu nối Hình 1.5: Cấu tạo cầu nổi 'Về nhiệm vụ và chức năng cầu nối hoàn toàn giống như cầu chỉ, nhưng, cầu nối thường được sử dụng trong các mạch có cường độ lớn khoảng vải chục đến vải trăm ampe. Cầu nối có cấu tạo là một đoạn dây dẫn bên ngoài có vỏ.
cách điện nhưng có cường độ chịu đựng nhỏ hơn so với dây của mạch. Cầu chì 'Cầu chì có nhiệm vụ bảo vệ các thiết bị điện và hệ thống đây khi trong mạch xảy ra các sự cố. như đoàn mạch hoặc chạm mát Hình 1.6: Ký hiệu cầu chỉ trên sơ đỗ mạch điện Khi trong mạch điện xuất hiện dòng điện có cường độ cao bắt thường, cầu chỉ sẽ tự động chảy đứt làm gián đoạn mạch dòng điện bảo vệ mạch điện một cách an toàn. Trên ôtô và máy xây dựng thường hay xử dụng 3 loại cầu chì là cầu chỉ ống, cầu chỉ đẹt và cầu chỉ ngất chậm, ngoài ra còn sử dụng các bộ phận khác để bảo vệ như cầu nối hay bộ ngắt mạch thay cho cầu chỉ.7: Mội lô loại iu chi hay ding Tuy nhiên, trong một số trường hợp khi cường độ dòng điện truyền qua không lớn hơn quy định nhưng cầu chì vẫn bị đứt.
Nguyên nhân có thể do: # Mạch điện hoạt động liên tục trong thời gian dài với cường độ lớn như: mạch đèn pha, mạch của các mô tơ. #“ Đầu kẹp cầu chỉ tiếp xúc không tốt, bị lỏng. “ Nhiệtđộ môi trường xung quanh tăng đột ngộ Chui ý: Khi cầu chỉ bị đứt ta phải tìm nguyên nhân sau đó mới thay cầu chỉ mới vào, khi thay phải chú ý đến trị số cường độ dòng điện của mạch. Không được phép thay cầu chì có trị 1.
Hộp nối Hình 1.8: Hộp nói khi được Hộp nỗi được sử dụng để các dây dẫn với các thiết bị điện, điện tử hoặc để nối dây dẫn với dây dẫn. Khi k nối cho các thiết bị điện người ta thường gọi phần cắm vào bên trong của thiết bị điện là phần phích cắm, còn phần gắn ở trên tường gọi là ô cắm. Trên ô tô và máy xây dựng người ta gọi đỏ là hộp nối (connector). loại hộp nối khác nhau, nếu phân loại về hình thức bên ngoài thì có rất nhiều loại đầu nối như: hình tròn, hình vuông, hình chữ nhật.
Ngoài ra, còn có rất nhiều các loại hình dáng khác nữa tuỳ theo từng hãng sản xuất. Nếu phân loại theo chức năng thì ta có 2 loại cơ bản đó là loại chống nước (hình 1.14b) và loại không chống nước (hình 1. Loại chống nước thường có. gioăng cao su bao kín, loại này thường được lắp ở bên ngoài trời có thê chịu nhiệt, ôxy hoá.
Loại không chống nước thì không có gioăng cao su, loại này không chịu được nhiệt và ôxy hoá dé dàng bị ngắm nước vào bên trong nên nó được lắp trong cabin và những chỗ khuất, kin. gÄ2 nong Erhing Seo] 4 ï | m | | I | m 1L Hình I.9a,b: Hộpnối khi được lắp vào và tháo ra * Ký hiệu hộp nối Hộp nổi 4 cực. 'Hộp nổi 4 cực Hộp nỗi khi đã (Phân phích) (Phân ô) —OI it — 3 4 4 Hình 1.10: Ký hiệu hộp nồi trên mạch điện * Số hiệu của hộp nối Trên sơ đồ điện của ôtô và máy xây dựng, hộp nối được ký hiệu bằng chữ CN sau đó là số thứ tự của hộp nỗi theo từng mạch điện. dụ: ï Trên một sơ đồ mạch điện của máy xúc đào PC200 - 5.
Ngt i ta ký hiệu hộp nối là CN-C3 (X21). Nghĩa là đây là một hộp nồi có 21 cực, kiểu X và có số hiệu thứ tự của mạch là C3.