Điện cơ bản

Giáo trình mô đun Điện cơ bản Trường Cao đẳng Hòa Bình Xuân Lộc năm 2021

• Tác giả: Nguyễn Đức Duy
• Trường học: Trường Cao đẳng Hòa Bình Xuân Lộc
• Chuyên ngành: Vận hành sửa chữa thiết bị lạnh
• Đề tài: Điện cơ bản
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Đồng Nai

Tóm tắt

I. Tổng quan giáo trình Điện cơ bản Trường Cao đẳng Hòa Bình Xuân Lộc

Giáo trình Điện cơ bản tại Trường Cao đẳng Hòa Bình Xuân Lộc đóng vai trò là học phần kỹ thuật cơ sở bắt buộc. Chương trình được ban hành chính thức vào năm 2021 theo quyết định của Hiệu trưởng nhà trường. Đối tượng đào tạo trọng tâm là sinh viên hệ cao đẳng chuyên ngành Vận hành sửa chữa thiết bị lạnh. Bộ tài liệu được đội ngũ giảng viên giàu kinh nghiệm biên soạn dưới sự chủ biên của Thạc sĩ Nguyễn Đức Duy. Cấu trúc môn học gồm chín bài học trọng tâm từ an toàn xưởng đến lắp ráp mạch điện chiếu sáng cơ bản. Tài liệu xây dựng dựa trên nguyên tắc gắn kết chặt chẽ giữa lý thuyết và thực tiễn. Nội dung bài giảng bám sát trang thiết bị hiện có tại xưởng thực hành của nhà trường. Sinh viên được trang bị năng lực tư duy kỹ thuật mạch điện và kỹ năng nghề nghiệp vững chắc. Môn học đóng vai trò tiền đề quan trọng trước khi bước vào các học phần chuyên sâu ngành lạnh. Mọi tiêu chuẩn đào tạo đều hướng đến việc đáp ứng yêu cầu khắt khe của doanh nghiệp sản xuất hiện đại.

1.1. Mục tiêu và vị trí môn học trong chương trình đào tạo

Học phần được triển khai ngay sau khi người học hoàn tất môn kỹ thuật điện và an toàn lao động. Vị trí môn học nằm ở khối kiến thức cơ sở ngành bắt buộc. Mục tiêu chính là cung cấp nền tảng vận hành hệ thống điện hỗ trợ cho máy lạnh. Người học nắm vững quy chuẩn an toàn trước khi tiếp xúc mạch công nghiệp. Tài liệu rèn luyện kỹ năng phân tích sơ đồ nguyên lý điện phức tạp. Học viên hình thành tác phong công nghiệp và tính kỷ luật lao động cao. Giáo trình tạo bệ phóng giúp sinh viên tự tin làm việc tại xưởng cơ điện hiện đại.

1.2. Cấu trúc bài học và nội dung chuẩn hóa chuyên môn

Nội dung giáo trình phân bổ mạch lạc thành chín bài học chuyên biệt. Các bài học đầu tập trung hướng dẫn an toàn xưởng và sử dụng công cụ đo kiểm. Sinh viên học cách sử dụng đồng hồ vạn năng VOM và dụng cụ cách điện chuyên dụng. Các bài tiếp theo rèn luyện thao tác nối dây dẫn điện và làm khoen nối tiếp xúc. Phần trọng tâm đi sâu vào quy trình lắp đặt các mạch điện chiếu sáng thực tế. Người học thực hành mạch đèn song song, nối tiếp, mạch đèn luân phiên và đèn cầu thang. Cấu trúc bài giảng phát triển từ dễ đến khó giúp tiếp thu kiến thức vững chắc.

II. Phân tích khó khăn với giáo trình Điện cơ bản ở Hòa Bình Xuân Lộc

Quá trình học tập môn Điện cơ bản luôn đi kèm nhiều thử thách kỹ thuật khắt khe. Môi trường xưởng điện đòi hỏi tính cẩn trọng tuyệt đối nhằm ngăn ngừa nguy cơ điện giật. Tai nạn điện thường xảy ra do vi phạm quy tắc an toàn hoặc thao tác bất cẩn. Dòng điện rò rỉ ra vỏ thiết bị kim loại tạo mối nguy hiểm trực tiếp cho tính mạng. Hiện tượng ngắn mạch phát sinh khi cách điện bị hỏng gây cháy nổ nguy hiểm. Bên cạnh yếu tố an toàn, người học thường gặp khó khăn khi đo kiểm bằng đồng hồ vạn năng VOM. Việc chọn sai thang đo điện trở hoặc đo điện áp sống dễ dẫn đến hư hỏng thiết bị đo. Kỹ năng đọc sơ đồ nguyên lý mạch điện phức tạp cũng là rào cản lớn đối với tân sinh viên. Khi đi dây sai quy cách, mạch điện vận hành sai lệch dẫn đến tình trạng bóng đèn không sáng hoặc chập cháy. Những vấn đề kỹ thuật này đòi hỏi sinh viên phải nắm vững lý thuyết bảo vệ điện trước khi thực hành.

2.1. Rủi ro mất an toàn và sự cố ngắn mạch trong xưởng

Mối nguy lớn nhất trong xưởng thực hành là hiện tượng chạm vỏ và ngắn mạch thiết bị. Khi lớp cách điện của động cơ hay dây dẫn xuống cấp, điện áp xuất hiện trên vỏ máy. Nếu không có hệ thống bảo vệ thích hợp, người chạm vào sẽ bị điện giật nguy kịch. Ngắn mạch xảy ra làm dòng điện tăng vọt gấp nhiều lần định mức. Sự cố này gây phát nhiệt dữ dội và tiềm ẩn nguy cơ hỏa hoạn nghiêm trọng. Giáo trình nhấn mạnh yêu cầu tính toán dòng ngắn mạch Inm chính xác. Trị số Inm phải lớn hơn ba lần dòng định mức cầu chì nhằm bảo đảm cắt điện tức thời.

2.2. Lỗi thao tác lắp ráp và sai sót khi vận hành mạch

Sinh viên mới tiếp cận nghề thường mắc các lỗi đấu nối dây dẫn và bảng điện. Việc tuốt dây làm đứt lõi đồng hoặc làm khoen sai chiều gây lỏng tiếp điểm. Hiện tượng tiếp xúc kém khiến mối nối bị phát nhiệt cục bộ khi vận hành tải điện. Trong quá trình chạy thử mạch, một số lỗi phổ biến gồm đèn không sáng hoặc sáng mờ sai quy cách. Nguyên nhân thường do đấu lộn giữa dây pha và dây trung tính hoặc nhầm tiếp điểm công tắc. Người học nếu thiếu cẩn trọng sẽ không phát hiện sự cố chập nguồn trước khi đóng điện. Điều này gây nguy hiểm cho thiết bị và mạng điện xưởng thực hành.

III. Giải pháp thực hành giáo trình Điện cơ bản tại Hòa Bình Xuân Lộc

Giáo trình thiết lập hệ thống giải pháp toàn diện nhằm kiểm soát triệt để mọi rủi ro kỹ thuật. Phương pháp tiếp địa bảo vệ và nối dây trung tính được ứng dụng nghiêm ngặt theo đúng tiêu chuẩn. Thiết bị cơ cấu cắt điện tự động được trang bị nhằm ngắt nguồn cực nhanh trong 0,2 giây khi có rò điện. Cơ chế cuộn dây và lò xo nhả cầu dao giúp loại bỏ hoàn toàn nguy cơ rò điện qua vỏ máy. Sinh viên bắt buộc phải nắm vững nguyên lý hoạt động của các thiết bị bảo vệ này trước khi vận hành máy móc. Quy trình thực hành lắp ráp mạch điện được chia thành từng bước rõ ràng, khoa học. Người học tiến hành vẽ sơ đồ nguyên lý, tính toán tiết diện dây dẫn và gắn thiết bị lên bảng điện. Thao tác kiểm tra an toàn trước khi đóng điện là yêu cầu mang tính kỷ luật bắt buộc. Kỹ thuật viên sử dụng đồng hồ VOM ở thang đo điện trở để kiểm tra thông mạch nguồn. Khi bật công tắc, kim đồng hồ dịch chuyển về 0 Ôm thì mạch đạt chuẩn an toàn. Quy trình này loại trừ hoàn toàn nguy cơ ngắn mạch nguồn điện.

3.1. Phương pháp bảo vệ bằng nối trung tính và cắt tự động

Nối vỏ kim loại với dây trung tính là phương pháp bảo vệ chủ động trong mạng điện hạ thế. Biện pháp này biến sự cố chạm vỏ thành dòng ngắn mạch cường độ lớn. Cầu chì hoặc aptomat ngay lập tức tác động ngắt mạch bảo vệ. Trong trường hợp yêu cầu độ an toàn cao hơn, xưởng trang bị cơ cấu cắt điện tự động. Thiết bị này tích hợp cuộn hút và hệ thống lẫy lò xo nhả chốt. Khi điện áp chạm vỏ vượt ngưỡng cho phép, cuộn dây hút lõi sắt kéo cầu dao ngắt nguồn. Tốc độ ngắt điện đạt mức 0,2 giây giúp loại bỏ triệt để nguy cơ điện giật cho thợ kỹ thuật.

3.2. Quy trình kiểm tra thông mạch bằng đồng hồ VOM

Kiểm tra thông mạch là bước chuẩn bị sống còn trước khi tiến hành cấp nguồn cho tải. Kỹ thuật viên chỉnh đồng hồ VOM về thang đo điện trở nhân một. Hai que đo được đặt vào hai đầu dây nguồn chính của mạch điện lắp ráp. Người thực hiện thao tác bật công tắc điều khiển để quan sát chuyển động của kim đo. Nếu kim chỉ thị dịch chuyển về điểm 0 Ôm, mạch điện đạt độ liên tục thông suốt. Khi ngắt công tắc, kim quay trở về vị trí vô cực ban đầu chứng tỏ không bị rò rỉ. Giáo viên phụ trách xưởng nghiệm thu kết quả đo trước khi sinh viên bật cầu dao đóng điện chính thức.

IV. Ứng dụng thực tế của giáo trình Điện cơ bản tại Hòa Bình Xuân Lộc

Giáo trình Điện cơ bản tại Trường Cao đẳng Hòa Bình Xuân Lộc khẳng định giá trị ứng dụng thực tiễn vượt trội. Tài liệu giúp chuẩn hóa năng lực tay nghề cho kỹ thuật viên điện lạnh tương lai. Sinh viên nắm vững cách vận hành và sửa chữa hệ thống cấp điện cho máy điều hòa và kho lạnh công nghiệp. Mọi kỹ năng đấu nối dây và làm khoen đều phục vụ trực tiếp cho việc lắp đặt tủ điện công nghiệp. Chương trình đào tạo tạo sự liên kết chặt chẽ giữa nhà trường và môi trường làm việc thực tế của doanh nghiệp. Sinh viên tốt nghiệp có khả năng đọc bản vẽ thiết kế điện và xử lý nhanh chóng các sự cố kỹ thuật phức tạp. Năng lực đo đạc thông mạch chuẩn xác giúp giảm thiểu hư hỏng thiết bị và nâng cao năng suất bảo trì. Bộ tài liệu nội bộ này là cẩm nang nghề nghiệp đáng tin cậy đồng hành cùng người học trong suốt quá trình công tác. Giáo trình đóng góp thiết thực vào việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực kỹ thuật cho địa phương.

4.1. Ứng dụng trong bảo trì hệ thống cơ điện lạnh dân dụng

Kiến thức từ giáo trình được áp dụng trực tiếp vào quá trình thi công và bảo dưỡng thiết bị nhiệt lạnh. Kỹ thuật viên dễ dàng xử lý hệ thống dây dẫn máy lạnh treo tường và tủ đông thương mại. Kỹ năng làm khoen nối giúp các đầu cáp tiếp xúc chắc chắn với cọc đấu của máy nén. Khả năng phân tích mạch đèn luân phiên và song song hỗ trợ bảo trì bảng điều khiển kho lạnh. Nhờ nắm vững nguyên tắc bảo vệ điện, thợ máy luôn tuân thủ quy tắc nối đất vỏ dàn nóng ngoài trời. Tay nghề vững vàng hạn chế tối đa nguy cơ rò điện và chập cháy thiết bị tại công trình.

4.2. Chuẩn hóa tác phong lao động và định hướng nghề nghiệp

Giáo trình rèn luyện tinh thần trách nhiệm và thói quen làm việc an toàn cho sinh viên kỹ thuật. Sinh viên luôn ghi nhớ việc kiểm tra an toàn trước khi vận hành bất kỳ hệ thống máy móc nào. Sự tỉ mỉ trong việc sắp xếp sơ đồ đi dây và dán nhãn bảng điện tạo nên tác phong chuyên nghiệp. Người học sau khi tốt nghiệp tự tin ứng tuyển vào các vị trí vận hành cơ điện tại nhà máy lớn. Các doanh nghiệp tuyển dụng luôn đánh giá cao tay nghề thực tế và tính kỷ luật của người học. Nền tảng điện cơ bản mở ra cơ hội phát triển nghề nghiệp lâu dài và bền vững.

Nội dung chính

Giáo trình Mô đun: Điện cơ bản (Ngành: Vận hành sửa chữa thiết bị lạnh – Trình độ: Cao đẳng)

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình mô đun Điện cơ bản (mã số MĐ 11) được biên soạn theo chương trình chi tiết đã được Trường Cao đẳng Hòa Bình Xuân Lộc (trực thuộc Tòa Giám mục Xuân Lộc, tỉnh Đồng Nai) phê duyệt và ban hành nội bộ vào năm 2021. Ban biên soạn tài liệu gồm ThS. Nguyễn Đức Duy (Chủ biên) cùng các tác giả: Nguyễn Xuân Lâm, Diệp Trung Hiếu, Nguyễn Hoàng Anh và Nguyễn Duy Nam.

Trong cấu trúc chương trình đào tạo ngành Vận hành sửa chữa thiết bị lạnh trình độ Cao đẳng (tổng khối lượng toàn khóa 109 tín chỉ, 2700 giờ), mô đun Điện cơ bản là môn học kỹ thuật cơ sở chuyên môn nghề bắt buộc. Học phần này được bố trí giảng dạy tại Năm I, Học kỳ 1, ngay sau khi người học đã hoàn thành hai môn học tiên quyết: Kỹ thuật điện (MH 07, thời lượng 30 giờ) và An toàn lao động Điện - Lạnh (MH 09, thời lượng 30 giờ). Mô đun có thời lượng 2 tín chỉ, tương đương 45 giờ học tập; trong đó bao gồm 10 giờ lý thuyết, 32 giờ thực hành/thực tập/thí nghiệm/thảo luận và 3 giờ dành cho kiểm tra, thi kết thúc.

Mục tiêu học tập của mô đun được xác định cụ thể theo ba nhóm chuẩn đầu ra:

• Về kiến thức: Trang bị khả năng trình bày cấu tạo, nguyên lý làm việc và phương pháp tính chọn các khí cụ điện, thiết bị điện thông dụng trong mạng điện dân dụng (A1); thuyết minh nguyên lý làm việc của các mạch điện cơ bản (A2); xác định và sửa chữa các sự cố kỹ thuật đơn giản trong mạch điện (A3).
• Về kỹ năng: Sử dụng đúng các dụng cụ điện cầm tay (B1); thao tác chính xác đồng hồ vạn năng (VOM) để kiểm tra, sửa chữa hư hỏng mạch điện (B2); lắp đặt hoàn chỉnh mạch điện theo sơ đồ nguyên lý và sơ đồ đi dây (B3); tính toán, lựa chọn khí cụ và thiết bị điện phù hợp với phụ tải tiêu thụ (B4).
• Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Đảm bảo an toàn lao động tuyệt đối (C1); thể hiện tính cẩn thận, tỉ mỉ (C2); duy trì sự ngăn nắp tại vị trí thực hành (C3); hình thành và vận dụng kỹ năng làm việc nhóm (C4).

Giáo trình được cấu trúc thành 9 bài học tích hợp, tiếp cận theo định hướng thực hành nghề nghiệp gắn liền với thiết bị tại xưởng, tập trung trang bị kiến thức nền tảng về mạng điện sinh hoạt dân dụng trước khi người học tiếp cận các mô đun trang bị điện và tự động hóa hệ thống lạnh phức tạp hơn.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được triển khai qua 9 bài học cụ thể, phân bổ theo quy trình logic từ an toàn, công cụ, gia công mối nối đến lắp đặt mạch ứng dụng:

• Bài 1: Nội quy an toàn xưởng, an toàn điện: Phân tích bản chất các dạng tai nạn điện (chấn thương điện, bỏng điện, dấu vết điện, kim loại hóa da và sốc điện nguy hiểm ở ngưỡng 25–100 mA). Xác định các nhân tố ảnh hưởng tới mức độ nguy hiểm: cường độ dòng điện qua người, thời gian tiếp xúc (nguy hiểm nếu kéo dài trên 0,2 giây), đường đi của dòng điện qua tim (chân qua chân: 0,4%; tay qua tay: 3,3%; tay trái qua chân: 3,7%; tay phải qua chân: 6,7%), tần số dòng điện công nghiệp (40–60 Hz) và điện trở người. Cung cấp giải pháp bảo vệ: phân loại môi trường sản xuất, điện thế an toàn, che chắn cách điện, nối đất bảo vệ trực tiếp, nối đất qua dây trung hòa, cắt điện bảo vệ tự động và quy trình sơ cứu nạn nhân.
• Bài 2: Sử dụng dụng cụ, thiết bị điện: Giới thiệu hệ thống ký hiệu quy ước theo Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN 1613-75 đối với thiết bị sử dụng điện và đèn điện; TCVN 1623-75 và TCVN 1615-75 đối với thiết bị đóng cắt, bảo vệ). Hướng dẫn nguyên lý và phương pháp vận hành đồng hồ vạn năng VOM qua 4 chức năng: đo điện áp xoay chiều (AC), đo điện áp một chiều (DC), đo dòng điện (mắc nối tiếp hoặc đo sụt áp trên điện trở hạn dòng), đo điện trở và kiểm tra thông mạch. Quy định cách dùng và bảo dưỡng kềm, tua vít, máy khoan tay, máy khoan điện và ampe kẹp.
• Bài 3: Nối dây dẫn điện, làm khoen: Quy trình kỹ thuật nối thẳng, nối phân nhánh (chữ T) đối với dây đơn lõi một sợi và dây đơn lõi nhiều sợi; kỹ thuật bóc vỏ cách điện góc nghiêng 30 độ; làm sạch lõi bằng sợi thủy tinh hoặc giấy ráp đến ánh kim; xoắn nối cơ khí từ 5–15 vòng; kỹ thuật làm khoen tròn cho đầu cốt bắt vít bu-lông và kiểm tra độ bền cơ học, cách điện mối nối.
• Bài 4: Lắp mạch 2 đèn mắc song song, mạch 2 đèn mắc nối tiếp: Phân tích sơ đồ nguyên lý mạch đèn nung sáng mắc nối tiếp và song song; quy trình thiết kế sơ đồ bố trí thiết bị và sơ đồ đi dây; kỹ thuật dùng VOM thang $\Omega \times 1$ kiểm tra thông mạch trước khi cấp nguồn qua aptomat (CB).
• Bài 5: Lắp mạch 2 đèn sáng luân phiên: Nguyên lý điều khiển chuyển mạch thay đổi trạng thái cấp nguồn giữa hai tải chiếu sáng.
• Bài 6: Lắp mạch 2 đèn sáng tỏ, sáng mờ: Kỹ thuật ghép nối thay đổi điện áp đặt lên hai bóng đèn thông qua phối hợp mạch nối tiếp và song song.
• Bài 7: Lắp mạch đèn hầm lò: Thiết lập mạch chiếu sáng chuyên dụng yêu cầu cao về tính liên tục và an toàn đóng ngắt.
• Bài 8: Lắp mạch đèn cầu thang: Kỹ thuật sử dụng công tắc 3 cực để điều khiển độc lập một đèn chiếu sáng từ hai vị trí khác nhau.
• Bài 9: Lắp mạch đèn huỳnh quang: Cấu tạo, sơ đồ nguyên lý và quy trình đấu nối chấn lưu (ballast), tắc te (starter) và bóng đèn huỳnh quang ống dài.

Progression logic của giáo trình đi từ việc trang bị quy chuẩn an toàn lao động và thao tác dụng cụ cơ bản, sang kỹ năng gia công cơ khí điện, sau đó nâng dần độ phức tạp của các sơ đồ mạch chiếu sáng dân dụng.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Các lý thuyết nền tảng (Fundamental theories): Định luật xác định dòng điện qua người $I_{ng} = U_d / R_{ng}$ khi tiếp xúc 2 pha hoặc 1 pha; mô hình phân bố dòng điện rò qua hệ thống nối đất; quy luật sụt áp và suy giảm điện trở da người dưới tác động của nhiệt độ hồ quang ($120^\circ\text{C}$) và điện áp cao.
• Các nguyên lý cốt lõi (Core principles): Nguyên lý bảo vệ nối đất trực tiếp trong lưới 3 pha trung tính cách điện với yêu cầu điện trở nối đất $R_{nđ} \le 4\ \Omega$ (nguồn dưới 100 kVA cho phép $R_{nđ} \le 10\ \Omega$); nguyên lý bảo vệ nối trung hòa trong lưới 3 pha 4 dây trung tính nối đất với điều kiện tạo dòng ngắn mạch $I_{nm} \ge 3 I_{cc}$ (so với dòng định mức cầu chì) hoặc $I_{nm} \ge 1,5 I_a$ (so với dòng cắt của aptomat); nguyên lý cắt điện bảo vệ tự động bằng cuộn dây rút lõi sắt cắt cầu dao trong thời gian $\le 0,2$ giây khi có rò điện.
• Khung quy chuẩn (Essential frameworks): Phân loại môi trường làm việc theo 3 cấp độ nguy hiểm (ít nguy hiểm, nguy hiểm nhiều, đặc biệt nguy hiểm); quy định các mức điện áp an toàn tương ứng: 220V cho phòng khô ráo ($\le 75%$ độ ẩm), 36V cho đèn chiếu sáng tại chỗ ở phòng ẩm, 12V cho dụng cụ cầm tay tại nơi đặc biệt ẩm ướt hoặc làm việc trong bồn kim loại, 70V cho máy hàn điện và 12–24V cho hàn hồ quang.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Bóc vỏ cáp điện đúng góc $30^\circ$, tuốt dây dẫn dưới $2,5\text{ mm}^2$, uốn khoen đầu dây bằng kềm mỏ nhọn và kềm tròn chừa khoảng cách $2-3\text{ mm}$; cân chỉnh điểm 0 trên đồng hồ VOM trước khi đo trở kháng; đo kiểm tra rò tụ, đo sụt áp trên điện trở hạn dòng.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Đọc, bóc tách và phân tích các sơ đồ nguyên lý mạch điện; chuyển đổi từ sơ đồ nguyên lý sang sơ đồ đi dây thực tế; xác định nguyên nhân sự cố thông qua đo kiểm thông mạch bằng VOM (đèn không sáng, ngắn mạch, đứt mạch pha hoặc trung tính).
• Năng lực thực hành nghề nghiệp (Practical competencies): Khả năng độc lập lắp đặt hoàn chỉnh bảng điện điều khiển; tính toán lựa chọn phụ tải và khí cụ bảo vệ phù hợp; vận hành thử nghiệm hệ thống điện và chấp hành các quy định bảo hộ lao động tại xưởng.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Phương pháp tiếp cận sư phạm (Pedagogical approach)

Giáo trình được tổ chức theo phương pháp dạy học tích cực, tích hợp giữa giảng dạy lý thuyết ngắn gọn và thực hành chuyên sâu:

• Đối với giảng viên: Áp dụng thuyết trình ngắn, phương pháp nêu vấn đề, hướng dẫn đọc tài liệu chuyên ngành, phân tích bài tập tình huống kỹ thuật và giám sát thao tác trực tiếp tại xưởng thực hành.
• Đối với học viên: Tự học có hướng dẫn, chủ động đọc trước nội dung bài học trong giáo trình trước khi đến lớp, thực hiện câu hỏi thảo luận và bài tập thực hành theo cá nhân hoặc nhóm.

Bài tập, tình huống và thực hành xưởng

• Học viên được phân thành các nhóm nhỏ từ 8 đến 10 người. Mỗi nhóm nhận chủ đề thảo luận trước buổi học; nhóm trưởng phân công thành viên phụ trách từng nội dung, sau đó toàn nhóm thảo luận, viết báo cáo và thuyết trình.
• Bài tập gắn liền với tình huống xử lý sự cố: phân tích các trường hợp tiếp xúc điện giật (chạm 2 pha, chạm 1 pha lưới có/không nối đất trung tính), chẩn đoán các lỗi vận hành mạch điện (bật công tắc nhưng đèn không sáng, mạch sáng sai chức năng).
• Thực hành rèn luyện kỹ năng: đo kiểm linh kiện bằng VOM, cắt tuốt và nối dây dẫn, bọc cách điện mối nối, uốn khoen đầu cốt và lắp đặt hoàn chỉnh các mạch chiếu sáng trên bảng điện gỗ/nhựa.

Phương pháp kiểm tra, đánh giá (Assessment methods)

Quy trình đánh giá áp dụng theo Quy chế đào tạo ban hành kèm theo Thông tư số 09/2017/TT-BLĐTBXH ngày 13/3/2017 của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, với cơ cấu điểm số:

• Điểm kiểm tra thường xuyên và định kỳ (Trọng số 40%):
  • Kiểm tra thường xuyên (Hệ số 1): 01 cột điểm thực hiện sau 8 giờ học (hình thức hỏi miệng, trắc nghiệm, tự luận hoặc báo cáo), đánh giá các chuẩn đầu ra A1, A2, A3, B1, B2, B3, C1, C2, C3.
  • Kiểm tra định kỳ (Hệ số 2): 02 cột điểm thực hành thực hiện sau 16 giờ học, đánh giá chuẩn đầu ra A4, B4, C3.
• Điểm thi kết thúc môn học (Trọng số 60%): 01 bài thi thực hành sau 44 giờ học, đánh giá toàn diện các chuẩn đầu ra từ A1 đến C4.
• Cách tính điểm: Điểm chấm theo thang điểm 10 (làm tròn một chữ số thập phân), tính tổng điểm theo trọng số, sau đó quy đổi sang thang điểm chữ và thang điểm 4 theo quy chế đào tạo theo niên chế.

Hướng dẫn tự học đối với sinh viên

• Nghiên cứu kỹ nội dung bài học và tài liệu tham khảo được cung cấp trước khi lên lớp.
• Tham dự tối thiểu 70% số tiết giảng lý thuyết; trường hợp vắng quá 30% thời lượng lý thuyết bắt buộc phải học lại môn học.
• Tham gia đầy đủ các bài kiểm tra thường xuyên, định kỳ và thi kết thúc mô đun; chủ động tổ chức thời gian tự học cá nhân và thảo luận nhóm.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Gắn kết trực tiếp với trang thiết bị xưởng: Giáo trình được thiết kế tương thích với điều kiện cơ sở vật chất, bảng điện thực hành và thiết bị đo kiểm hiện có tại Trường Cao đẳng Hòa Bình Xuân Lộc, bảo đảm tỷ lệ thực hành chiếm hơn 71% tổng thời lượng (32/45 giờ).
• Chuẩn hóa theo Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN): Tài liệu tích hợp các tiêu chuẩn quy chuẩn ký hiệu thiết bị điện gồm TCVN 1613-75, TCVN 1623-75 và TCVN 1615-75, giúp sinh viên làm quen với bản vẽ thiết kế điện theo đúng quy định kỹ thuật quốc gia.
• Cập nhật quy định an toàn lao động chi tiết: Cung cấp thông số kỹ thuật định lượng về an toàn điện: các mức điện áp an toàn cho từng môi trường (12V, 36V, 70V, 220V), điện trở nối đất bảo vệ ($4\ \Omega$, $10\ \Omega$), ngưỡng thời gian tác động của cơ cấu cắt điện tự động (0,2 giây) và phương pháp sơ cứu ngạt điện.
• Ứng dụng cho chuyên ngành Kỹ thuật Lạnh: Các kỹ năng đo kiểm VOM, phân tích thông mạch và đấu nối khí cụ đóng cắt trong giáo trình đóng vai trò kiến thức nền móng, kết nối trực tiếp với công tác bảo trì, lắp đặt mạch điện điều khiển của hệ thống điều hòa không khí và máy lạnh công nghiệp.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên chuyên ngành: Sinh viên trình độ Cao đẳng ngành Vận hành sửa chữa thiết bị lạnh, học tập môn học này tại Học kỳ 1 của Năm thứ I.
• Kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học bắt buộc phải hoàn thành học phần Kỹ thuật điện (MH 07, 30 giờ) và An toàn lao động Điện - Lạnh (MH 09, 30 giờ) trước khi bắt đầu mô đun này.
• Giảng viên chuyên môn: Giảng viên sử dụng giáo trình làm khung kế hoạch bài giảng tại xưởng thực hành, kết hợp máy chiếu, mô hình thiết bị và bộ dụng cụ cầm tay; căn cứ vào các mốc thời gian 8 giờ, 16 giờ, 44 giờ để thực hiện kiểm tra đánh giá theo ma trận chuẩn đầu ra.
• Cán bộ kỹ thuật và tự học: Tài liệu cung cấp trình tự thao tác mẫu và câu hỏi ôn tập sau mỗi bài, phù hợp làm tài liệu tra cứu kỹ thuật cơ bản cho kỹ thuật viên bảo trì hệ thống điện lạnh dân dụng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu được biên soạn phục vụ trực tiếp cho sinh viên hệ Cao đẳng ngành Vận hành sửa chữa thiết bị lạnh tại Trường Cao đẳng Hòa Bình Xuân Lộc. Ngoài ra, giáo trình có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo kỹ thuật cơ sở cho học viên trung cấp nghề cơ điện và kỹ thuật viên ngành nhiệt lạnh.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền nào trước khi học mô đun này?

Người học cần tích lũy kiến thức lý thuyết cơ bản về mạch điện, định luật mạch và các quy tắc bảo hộ an toàn điện đã được trang bị trong hai môn học tiên quyết: Kỹ thuật điện (MH 07) và An toàn lao động Điện - Lạnh (MH 09).

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu kỹ thuật điện lý thuyết là gì?

Giáo trình tinh giản tối đa các phép biến đổi toán học phức tạp, tập trung vào mô đun thực hành tích hợp: 71% thời lượng dành cho thao tác đo kiểm VOM, bóc vỏ nối cáp và đấu nối thực tế 6 mạch chiếu sáng dân dụng thông dụng, bám sát thiết bị tại xưởng.

4. Làm thế nào để tự học và hoàn thành tốt mô đun này?

Sinh viên cần đọc trước bài giảng, tham gia nhóm học tập từ 8–10 người để hoàn thành bài tập thảo luận, tuân thủ quy tắc an toàn xưởng, bảo đảm tham dự trên 70% số giờ học và luôn dùng đồng hồ VOM kiểm tra thông mạch trước khi cấp nguồn cho mạch thực hành.

5. Giáo trình có danh mục tài liệu tham khảo bổ trợ nào?

Tài liệu trích dẫn 10 nguồn tài liệu tham khảo chính thống, bao gồm các giáo trình kỹ thuật điện, nhiệt lạnh và đo lường của các tác giả: PGS. Nguyễn Hữu Tuấn (NXB Khoa học và Kỹ thuật, 2015, 2016), TS. Đào Văn Thanh (NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 2016, 2017), TS. Lê Thị Minh Hồng (NXB Khoa học và Kỹ thuật, 2018) và PGS. Nguyễn Quang Hưng (NXB Đại học Bách Khoa TP.HCM).

---

Kết luận

Giáo trình mô đun Điện cơ bản (MĐ 11) do Trường Cao đẳng Hòa Bình Xuân Lộc ban hành là tài liệu đào tạo nghề nghiệp chuẩn mực, cung cấp các kiến thức cốt lõi về an toàn điện xưởng, thiết bị đo lường VOM, tiêu chuẩn TCVN và quy trình gia công, lắp đặt các mạch điện chiếu sáng dân dụng cơ bản.

Trong lộ trình đào tạo 109 tín chỉ của ngành Vận hành sửa chữa thiết bị lạnh, hoàn thành mô đun này là điều kiện nền tảng để sinh viên tiếp thu các học phần kỹ thuật chuyên môn tiếp theo như: Trang bị điện hệ thống lạnh (MĐ 12, 90 giờ), Đo lường Điện - Lạnh (MĐ 15, 30 giờ), Thiết bị hệ thống lạnh (MĐ 16, 120 giờ) và Tự động hóa hệ thống lạnh cơ bản (MĐ 22, 90 giờ).

Để nâng cao hiệu quả tiếp thu kiến thức, người học nên phối hợp nghiên cứu thêm các tài liệu tham khảo chuyên ngành của PGS. Nguyễn Hữu Tuấn, TS. Đào Văn Thanh và TS. Lê Thị Minh Hồng được liệt kê trong giáo trình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TÒA GIÁM MỤC XUÂN LỘC TRƯỜNG CAO ĐẲNG HÒA BÌNH XUÂN LỘC GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN: ĐIỆN CƠ BẢN NGÀNH: VẬN HÀNH SỬA CHỮA THIẾT BỊ LẠNH TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG (Ban hành kèm theo Quyết định số: /QĐ-CĐHBXL ngày. của Hiệu Trưởng Trường Cao đẳng Hòa Bình Xuân Lộc) Đồng Nai, năm 2021 (Lưu hành nội bộ) TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. 1 LỜI GIỚI THIỆU Giáo trình ĐIỆN CƠ BẢN được biên soạn trên chương trinh chi tiết do trường cao đẳng Hòa Bình Xuân Lộc xây dựng và thông qua.

Nội dung được biên soạn theo tinh thần ngắn gọn, dễ hiểu, các kiến thức cơ bản có mối liên hệ chặt chẽ. Tuy vậy, giáo trình chỉ là một phần trong nội dung của chuyên ngành đào tạo cho nên người học cần phải tham khảo thêm các giáo trình có liên quan để đạt được hiệu quả cao hơn Bên cạnh đó, khi biên soạn giáo trình, chúng tôi cố gắng cập nhật những kiến thức mới có liên quan tới môn học và phù hợp với đối tượng sử dụng. Nội dung lý thuyết và thực hành gắn liền với trang thiết bị có trong xưởng thực hành, và đáp ứng với thực tế sản xuất, đời sống để giáo trình có tính thực tiễn cao. Nội dung của giáo trình bao gồm các bài sau: Bài 1 : Nội quy an toàn xưởng, an toàn điện Bài 2 :Sử dụng dụng cụ,thiết bị điện Bài 3 :Nối dây dẫn điện, làm khoen Bài 4 :Lắp mạch 2 đèn mắc song song, mạch 2 đèn mắc nối tiếp Bài 5 : Lắp mạch 2 đèn sáng luôn phiên Bài 6: Mạch 2 đèn sáng tỏ sáng mờ Bài 7 :Lắp mạch đèn hầm lò Bài 8 :Lắp mạch đèn cầu thang Bài 9 :Lắp mạch đèn huỳnh quang Trong quá trình biên soạn, chúng tôi đã tham khảo và trích dẫn từ nhiều tài liệu được liệt kê tại mục Danh mục tài liệu tham khảo.

Chúng tôi chân thành cảm ơn các tác giả của các tài liệu mà chúng tôi đã tham khảo. Bên cạnh đó, giáo trình cũng không thể tránh khỏi những sai sót nhất định. Nhóm tác giả rất mong nhận được những ý kiến đóng góp, phản hồi từ quý đồng nghiệp, các bạn người học và bạn đọc. Trân trọng cảm ơn.

Đồng Nai, ngày tháng năm 2021 Tham gia biên soạn 1. Chủ biên ThS. Nguyễn Đức Duy 2. Nguyễn Xuân Lâm 3.

Diệp Trung Hiếu 4. Nguyễn Hoàng Anh 5. Nguyễn Duy Nam 2 MỤC LỤC LỜI GIỚI THIỆU. 3 GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN.

4 BÀI 1: NỘI QUY AN TOÀN XƯỞNG, AN TOÀN ĐIỆN. SỬ DỤNG DỤNG CỤ, THIẾT BỊ ĐIỆN. NỐI DÂY DẪN ĐIỆN, LÀM KHOEN. LẮP MẠCH 2 ĐÈN MẮC SONG SONG, MẠCH 2 ĐÈN MẮC NỐI TIẾP.

LẮP MẠCH 2 ĐÈN SÁNG LUÂN PHIÊN. LẮP MẠCH 2 ĐÈN SÁNG TỎ, SÁNG MỜ. LẮP MẠCH ĐÈN HẦM LÒ. LẮP MẠCH ĐÈN CẦU THANG.

LẮP MẠCH ĐÈN HUỲNH QUANG. 62 3 GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN 1. Tên mô đun: Điện cơ bản 2. Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học: 3.

Vị trí: Module được thực hiện sau khi học sinh học xong các môn kỹ thuật điện và an toàn lao động điện lạnh 3. Tính chất: Là môn học kỹ thuật cơ sở chuyên môn nghề bắt buộc 3.