NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT KHI SỐNG CHUNG VỚI ĐIỆN Héi ®ång chØ ®¹o xuÊt b¶n Chñ tÞch Héi ®ång: TS. NguyÔn thÕ kû Phã Chñ tÞch Héi ®ång: TS. NguyÔn Duy Hïng Thµnh viªn Héi ®ång: TS. NguyÔn tiÕn hoµng ts.
nguyÔn an tiªm TS. Vò Träng L©m nguyÔn hanh nh÷ng ®iÒu cÇn biÕt khi sèng chung víi ®iÖn nhµ xuÊt b¶n nhµ xuÊt b¶n khoa häc vµ kü thuËt chÝnh trÞ quèc gia - sù thËt hµ néi - 2011 Lêi nhµ xuÊt b¶n Ngµy nay, ®iÖn ®· trë thµnh mét phÇn thiÕt yÕu cña ®êi sèng con ngêi. ViÖc sö dông ®iÖn trong sinh ho¹t h»ng ngµy lµ mét nhu cÇu kh«ng thÓ thiÕu cña mçi ngêi d©n, tõ n«ng th«n ®Õn thµnh thÞ. §iÖn ®· th©m nhËp vµo mäi lÜnh vùc cña ®êi sèng x· héi, ®Æc biÖt lµ trong thêi kú ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp hãa, hiÖn ®¹i hãa ®Êt níc hiÖn nay.
V× vËy, viÖc sö dông ®iÖn an toµn, hîp lý vµ tiÕt kiÖm lµ mét trong nh÷ng vÊn ®Ò cÊp thiÕt cña ®êi sèng x· héi, nh»m b¶o ®¶m viÖc ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi nÒn v÷ng. Tuy nhiªn, viÖc sö dông ®iÖn thÕ nµo ®Ó ®¶m b¶o an toµn, hîp lý vµ tiÕt kiÖm ®èi víi ®a sè ngêi d©n hiÖn nay l¹i lµ mét vÊn ®Ò cÇn ®îc sù quan t©m cña x· héi còng nh cña ngµnh ®iÖn, bëi v× hÇu hÕt ngêi d©n hiÖn nay cã rÊt Ýt th«ng tin phæ biÕn vÒ kiÕn thøc sö dông ®iÖn mét c¸ch an toµn, tiÕt kiÖm. §a sè ngêi d©n hiÖn nay sö dông ®iÖn theo thãi quen vµ kinh nghiÖm. Trong cuéc sèng h»ng ngµy vÉn x¶y ra nh÷ng trêng hîp tai n¹n ®¸ng tiÕc trong sö dông vµ söa ch÷a ®iÖn.
Nh÷ng tai n¹n x¶y ra thêng lµ do bÊt cÈn vµ trong nhiÒu trêng hîp lµ do thiÕu hiÓu biÕt vÒ ®iÖn. Nh»m gãp phÇn phæ biÕn nh÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n vÒ viÖc sö dông ®iÖn an toµn vµ tiÕt kiÖm cho mçi ngêi 5 d©n, Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia - Sù thËt xuÊt b¶n cuèn s¸ch Nh÷ng ®iÒu cÇn biÕt khi sèng chung víi ®iÖn cña t¸c gi¶ NguyÔn Hanh. Néi dung cuèn s¸ch ®Ò cËp ®Õn nh÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n nh»m gióp b¹n ®äc cã nh÷ng hiÓu biÕt thêng thøc vÒ ®iÖn ®Ó sö dông ®iÖn an toµn, hiÖu qu¶ vµ tiÕt kiÖm. C¸c bµi viÕt trong cuèn s¸ch ®îc tr×nh bµy díi d¹ng nh÷ng mÈu chuyÖn vui víi c¸c s¾c th¸i kh¸c nhau nh»m gióp b¹n ®äc dÔ dµng ®äc vµ n¾m b¾t c¸c th«ng tin tæng qu¸t vÒ c¸c kü n¨ng ®¬n gi¶n trong viÖc sö dông c¸c thiÕt bÞ ®iÖn an toµn, hiÖu qu¶ vµ tiÕt kiÖm.
Hy väng cuèn s¸ch sÏ gãp phÇn n©ng cao hiÓu biÕt vµ c¸ch sö dông ®iÖn an toµn, tiÕt kiÖm cña quý vÞ ®éc gi¶ trong ®iÒu kiÖn ph¸t triÓn ®Êt níc hiÖn nay. Xin tr©n träng giíi thiÖu cuèn s¸ch víi b¹n ®äc. Th¸ng 12 n¨m 2011 Nhµ xuÊt b¶n chÝnh trÞ quèc gia - sù thËt 6 LêI NãI §ÇU Chóng ta vÉn thêng nghe c¸c bµ hµng xãm nãi víi anh thî ®iÖn: “Chó thî ®iÖn ¬i, lµm ¬n xem gióp chÞ c¸i ®Ìn mét tý! T¹i sao nã kh«ng s¸ng? Bän chÞ ch¼ng ai biÕt ®iÖn ®ãm lµ g×”. §©y hoµn toµn kh«ng ph¶i lµ mét c©u kh¸ch s¸o mµ rÊt ch©n t×nh.
Së dÜ nãi nh vËy lµ v× ®a sè chóng ta, tõ ngêi d©n nghÌo th«n quª ®Õn nh÷ng ngêi giµu cã ë thµnh thÞ, tuy nhµ cöa ®Çy ¾p tiÖn nghi nhng l¹i am hiÓu rÊt Ýt vÒ kü thuËt ®iÖn. Do ®ã mçi khi trong nhµ cã trôc trÆc vÒ ®iÖn th× chØ cßn c¸ch cËy nhê «ng thî ®iÖn mµ th«i. §óng ra, khi nhµ cöa ®· ®îc ®iÖn khÝ ho¸ th× mäi ngêi trong nhµ b¾t buéc ph¶i cã nh÷ng hiÓu biÕt tèi thiÓu vÒ ®iÖn, v× ®iÖn lµ ngêi b¹n ®ång hµnh víi chóng ta trong suèt c¶ cuéc ®êi. C¸c hiÓu biÕt vÒ ®iÖn sÏ gióp ta sö dông c¸c ®å ®iÖn hîp lý, hiÖu qu¶, tiÕt kiÖm ®iÖn h¬n, vµ ®iÒu chñ yÕu lµ sinh m¹ng cña chóng ta sÏ ®îc b¶o ®¶m h¬n.
HiÖn nay, ®iÖn ®· th©m nhËp vµo mäi lÜnh vùc cña cuéc sèng nhng tµi liÖu, s¸ch b¸o, ph¬ng tiÖn truyÒn th«ng ®¹i chóng nãi vÒ chñ ®Ò nµy cßn qu¸ Ýt. §©y lµ mét “lç hæng” vÒ kiÕn 7 thøc mµ chóng ta kh«ng thÓ bá qua nÕu muèn níc nhµ tiÕn bíc thµnh c«ng trªn con ®êng c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸. Cuèn s¸ch nµy ra ®êi nh»m ®¸p øng nhu cÇu nãi trªn. S¸ch gåm cã bèn ch¬ng: Ch¬ng I - Nh÷ng hiÓu biÕt thêng thøc vÒ ®iÖn.
Ch¬ng II - §iÖn vµ cuéc sèng. Ch¬ng III - TiÕt kiÖm ®iÖn kh«ng ph¶i chØ v× m×nh mµ cßn v× mäi ngêi. Ch¬ng IV - Mét sè ®iÒu cÇn biÕt vÒ an toµn ®iÖn. Néi dung s¸ch kh«ng ®i s©u vµo chuyªn m«n kü thuËt ®iÖn mµ chØ ®Ò cËp ®Õn nh÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n vÒ ®iÖn mµ mäi ngêi ®Òu cÇn ph¶i biÕt.
S¸ch ®îc tr×nh bµy díi d¹ng nh÷ng th«ng tin ng¾n gän, nh÷ng c©u hái vµ tr¶ lêi xung quanh c¸c chñ ®Ò nh: nh÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n vÒ ®iÖn, c¸ch sö dông ®å ®iÖn trong nhµ, c¸c kiÕn thøc vÒ an toµn ®iÖn, c¸c biÖn ph¸p tiÕt kiÖm ®iÖn. Ngoµi ra, s¸ch cßn ®Ò cËp thªm mét sè vÊn ®Ò mµ nhiÒu ngêi quan t©m nh: t¸c dông cña ®iÖn ®èi víi søc khoÎ con ngêi, c¸ch lý gi¶i nh÷ng ®iÒu tai nghe m¾t thÊy trong m«i trêng ®iÖn khÝ ho¸, lÞch sö ra ®êi cña ngµnh ®iÖn vµ c¸c thµnh tùu khoa häc míi nhÊt cã liªn quan ®Õn ngµnh ®iÖn. §Ó tr¸nh nhµm ch¸n khi ®äc, t¸c gi¶ kh«ng ph©n lo¹i thµnh h¹ng môc nh s¸ch gi¸o khoa mµ tr×nh bµy díi d¹ng nh÷ng mÈu chuyÖn ng¾n hoÆc chuyÖn vui, mçi chuyÖn cã mét s¾c th¸i kh¸c 8 nhau. Tuy vËy, sau khi ®äc xong vµ tæng hîp l¹i, ®éc gi¶ sÏ thu nhËn ®îc mét sè kiÕn thøc tæng qu¸t vÒ vai trß cña ®iÖn trong ®êi sèng, ®ñ ®Ó sö dông trong sinh ho¹t hµng ngµy.
Víi c¸ch tr×nh bµy nh trªn, bÊt cø tÇng líp nµo trong x· héi ®Òu cã thÓ lÜnh héi ®îc dÔ dµng mµ kh«ng ph¶i nhäc c«ng t×m hiÓu trong c¸c gi¸o tr×nh kü thuËt ®iÖn. Ngay c¶ nh÷ng ngêi ®ang c«ng t¸c trong ngµnh ®iÖn còng cã thÓ t×m thÊy ë ®©y mét sè c©u chuyÖn bæ Ých vµ lý thó trong lÜnh vùc chuyªn m«n cña m×nh. T¸c gi¶ kú väng cuèn s¸ch nhá bÐ nµy sÏ gãp phÇn lµm phong phó thªm c¸c hiÓu biÕt vÒ ®iÖn cña ®éc gi¶ trong mét x· héi ngµy cµng ®iÖn khÝ ho¸ nh hiÖn nay. NguyÔn Hanh 9 10 Ch¬ng I nh÷ng hiÓu biÕt thêng thøc vÒ ®iÖn C¸c cô nhµ ta hiÓu vÒ ®iÖn nh thÕ nµo? Ngêi xa thêng nãi “«n cè tri t©n”, ®¹i ý lµ b»ng c¸ch «n l¹i c¸i cò, ngêi ta cã thÓ nhËn thøc ®îc c¸i míi mét c¸ch têng tËn h¬n.
ChÝnh v× vËy mµ tríc khi t×m hiÓu c¸c ®Æc tÝnh mu«n h×nh mu«n vÎ cña ®iÖn, thiÕt nghÜ chóng ta còng nªn bá ra vµi phót ®Ó «n l¹i c©u chuyÖn ngµy xa, c¸ch ®©y mét thÕ kû, c¸c cô nhµ ta ®· quan niÖm vÒ ®iÖn nh thÕ nµo. Ngêi ViÖt Nam b¾t ®Çu cã kh¸i niÖm vÒ ®iÖn tõ khi thùc d©n Ph¸p sang ®« hé níc ta, ®em nÒn v¨n minh Ph¸p quèc ®Ó truyÒn b¸ cho c¸c d©n téc “nhîc tiÓu”. LÇn ®Çu tiªn trong ®êi, ngêi d©n b¶n xø ®îc môc kÝch nh÷ng sù kiÖn l¹ lïng: dßng níc ch¶y ngîc tõ díi lªn (vßi phun níc ë c¸c vên hoa), ®Ìn treo tõ trªn chóc xuèng (®Ìn ®iÖn), xe kh«ng cã ngùa kÐo mµ vÉn ch¹y (c¸i « t«). §èi víi hä, ®©y lµ nh÷ng chuyÖn thÇn kú.
NÕu hái nh÷ng ngêi lµm viÖc 11 víi T©y th× sÏ ®îc gi¶i thÝch: “TÊt c¶ nh÷ng chuyÖn ®ã ®Òu do ®iÖn mµ ra”. Thêi Êy cã cô ThiÒu Chöu, mét ngêi tinh th«ng ch÷ H¸n ë Nam Kú, ®· cho ra ®êi cuèn s¸ch H¸n ViÖt tù ®iÓn. BiÕt rÊt nhiÒu ngêi quan t©m ®Õn ch÷ “®iÖn”, cô ®· bá c«ng tham kh¶o hµng lo¹t tù ®iÓn tiÕng H¸n vµ cã thÓ ®· t×m hiÓu thªm ë nh÷ng ngêi ®¬ng thêi ®Ó cã ®îc mét ®Þnh nghÜa thËt sóc tÝch vÒ “®iÖn” nh»m tho¶ m·n tÝnh hiÕu kú cña ngêi d©n. Vµ ®©y lµ nguyªn v¨n phÇn ®Þnh nghÜa ch÷ “®iÖn” cña cô trong cuèn tù ®iÓn ®ã: “§iÖn lµ mét c¸i søc c¶m øng cña mu«n vËt ®Òu cã.
C¸i søc c¶m øng ®ã nã hai tÝnh ®èi ®·i nhau, kh¸c tÝnh th× hót lÊy nhau, cïng tÝnh th× l¹i cù nhau cho nªn míi chia ra ©m ®iÖn vµ d¬ng ®iÖn hay gäi lµ ch¸nh ®iÖn vµ phô ®iÖn. §ang lóc vËt thÓ nã yªn lÆng th× kh«ng thÊy søc ®iÖn ë ®©u, ®Õn lóc nã quÖn nã s¸t vµo vËt kh¸c, mÊt c¸i tÝnh trung hßa ®i, bÊy giê tÊt nã l«i thø ®iÖn kh¸c tÝnh nã ®Ó san ®Òu víi nã. C¸i søc l«i kÐo cña nã rÊt m¹nh vµ rÊt nhanh, tãe ra nh÷ng ¸nh s¸ng rÊt m¹nh rÊt s¸ng, nh chíp vµ sÐt ta thêng tr«ng thÊy, Êy lµ thø ®iÖn thiªn nhiªn b©y giê ngêi ta lîi dông nã ®Ó ch¹y m¸y thay søc ngêi gäi lµ ®iÖn nh©n t¹o. C¸ch lµm ra ®iÖn cã hai c¸ch: dïng b¸nh xe m¸y s¸t vµo nhau mµ sinh ra ®iÖn nh xe ®iÖn, ®Ìn ®iÖn thêng dïng ®ã; dïng vËt chÊt hãa hîp mµ sinh ra ®iÖn, nh ®iÖn ®¸nh d©y thÐp vµ ®iÖn m¹ thêng dïng ®ã”.
12 §©y lµ ®Þnh nghÜa vÒ ®iÖn cña cô ThiÒu Chöu c¸ch ®©y gÇn 100 n¨m chø kh«ng ph¶i lµ ®Þnh nghÜa cña t¸c gi¶. V× kÝnh l·o ®¾c thä nªn chóng t«i m¹n phÐp cô ®a lªn lµm bµi ®Çu tiªn cña cuèn s¸ch nµy. Mong r»ng cô kh«ng phËt ý, cßn vÒ phÇn chóng ta th× còng kh«ng nªn b×nh luËn, v× ë thêi ®ã mµ hiÓu ®îc nh vËy còng lµ uyªn b¸c l¾m råi. §iÖn mét chiÒu vµ ®iÖn xoay chiÒu Trong c«ng nghiÖp còng nh trong cuéc sèng hµng ngµy, chóng ta thêng nghe nãi ®Õn c¸c thuËt ng÷ “®iÖn mét chiÒu” vµ “®iÖn xoay chiÒu”, vËy chóng lµ g×? Cã thÓ gi¶i thÝch mét c¸ch s¬ lîc nh sau: dßng ®iÖn lµ luång ®iÖn tö tù do ch¹y trong d©y dÉn, ®iÖn tö cã kÝch thíc cùc kú nhá bÐ; nã bÐ ®Õn nçi nÕu cã mét “chiÕc kÝnh thÇn” phãng ®¹i con vi rót HIV to b»ng c¶ qu¶ ®Êt th× kÝch thíc ®iÖn tö chØ b»ng h¹t c¸t, nÕu kh«ng nãi lµ cßn nhá h¬n1; khi luång ®iÖn tö ch¹y liªn tôc trong d©y dÉn theo mét chiÒu, ta cã dßng ®iÖn mét _________ 1.
Khoa häc ®· chøng minh ®îc sù hiÖn h÷u cña ®iÖn tö nhng vÉn cha ai chôp ¶nh ®îc nã, v× nã qu¸ bÐ ®Ó c¸c thiÕt bÞ t©n kú nhÊt cña nh©n lo¹i cã thÓ nhËn diÖn. Ngêi ta chØ chôp ®îc ®êng bay cña nã trong c¸c buång bät hoÆc buång Wilson mµ th«i. 13 chiÒu; nÕu luång ®iÖn tö ch¹y tíi ch¹y lui, ®¶o chiÒu liªn tôc, ta cã dßng ®iÖn xoay chiÒu. §iÖn mét chiÒu vµ xoay chiÒu ®îc øng dông rÊt réng r·i trong cuéc sèng.