ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH SÓC TRĂNG TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ SÓC TRĂNG GIÁO TRÌNH DỊCH HẠI TRÊN CÂY ĂN TRÁI Nghề: Bảo vệ thực vật Trình độ: Trung cấp, cao đẳng Ban hành kèm theo Quyết định số: ……/QĐ-…. của Hiệu trưởng trường Cao đẳng nghề Sóc Trăng Sóc trăng, Tháng , năm 2018 1 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dung nguyên bản hoặc trích dung cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dung với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm LỜI GIỚI THIỆU Môn học “Dịch hại trên cây ăn trái” là một môn học thuộc chuyên ngành giảng dạy về nông nghiệp. Môn học gồm có hai phần chính: phần 1 là “Côn trùng gây hại trên cây ăn trái” và phần 2 là “Bệnh hại trên cây ăn trái”.
Giáo trình “Dịch hại trên cây ăn trái” được xây dựng nhằm cung cấp những kiến thức cơ bản nhất cho sinh viên, trước khi sinh viên chuyển sang thực hành”. Nội dung của giáo trình bao gồm những kiến thức có liên quan đến các đặc điểm về hình thái, sinh lý, sinh học, sinh thái và phân loại dịch hại cũng như vai trò, tác động của dịch hại trên cây ăn trái nói riêng và ảnh hưởng đến kinh tế. Để đáp ứng những nội dung nêu trên, ngoài phần mô tả khá chi tiết về các đặc điểm hình thái cơ bản của côn trùng và bệnh hại, giáo trình còn tập trung trình bày về các đặc điểm có liên quan đến hoạt động sinh sống, phát sinh, phát triển cũng như các nguyên nhân gây bộc phát của dịch hại, đặc biệt là của các các loại dịch hại gây hại hoặc có lợi cho sự phát triển cây ăn trái Để giúp cho sinh viên nghiên cứu phần “dịch hại trên cây ăn trái” có hiệu quả, giáo trình cũng trình bày về các cách gây hại cũng như khả năng gây hại trên cây trồng của dịch hại và tác động của các yếu `tố môi trường (sinh học và không sinh học) đến sự phát sinh và phát triển của dịch hại. Song song với các nội dung vừa nêu trên, để giúp cho sinh viên có thể phân biệt được các đối tượng dịch hại(có hại hoặc có lợi cho nông nghiệp) nhằm có hướng phòng trị hoặc bảo vệ thích hợp, phần “dịch hại trên cây ăn trái” Cách trình bày trong quyển sách của tác giả đã kết hợp được các kiến thức phổ thông với chuyên môn để có thể áp dụng trực tiếp vào sả n xuất, đồng thời cũng có thể làm cơ sở khoa học gợi ý cho các đề tài nghiên cứu cần thiế t trong lĩnh vực này.
Mỗi loại sâu bệnh được trình bày vắn tắt các đặc điểm sinh học và sinh th ái học, triệu chứng gây hại nhằm mục đích nhận diện được tác nhân gây hại và đánh giá mức độ thiệt hại, cùng với khuyến cáo về các biện pháp phòng trừ. Tên khoa học của mỗi loài sâu bệnh được trình bày kèm theo tên của họ và bộ trực thuộc để tránh nhầm lẫn khi dùng tên địa phương. Tên và đặc điểm của một số loài thiên địch phổ biến cũng được 2 trình bày nhằm gây sự chú ý đế n việc bảo vệ các loài có ích này. Đây là một ưu điểm đáng khen trong chiều hướng hạn chế sử dụng các chất độc hoá học và chú trọng việc bảo vệ môi trường Sóc Trăng, ngày tháng năm 2018 Biên soạn Nguyễn Thị Thúy Hằng 3 MUC LỤC BÀI 1 DỊCH HẠI TRÊN CÂY NHÃN .Một số bệnh trên cây nhãn .1 Bệnh cháy lá trên cây nhãn :.
Bệnh thối rễ :. Bệnh thán thư :. Bệnh thối bông. Bệnh phấn trắng .Bệnh chổi rồng ( Nhện lông nhung ):.
26 2 Một số côn trùng hại nhãn. Xén tóc đục vỏ và thân nhãn:. Rệp hại nhãn:. Sâu đục trái nhãn : Conogethes punctiferalis (Guenée).
11 BÀI 2 DỊCH HẠI TRÊN CÂY XOÀI. 30 1 Côn trùng gây hại trên cây xoài. Bọ cắt lá Họ Curculionidae- Bộ Coleoptera. CÂU CẤU XANH LỚN: Họ Cucurlionidae Bộ Coleoptera.
RẦY BÔNG XOÀI: Họ Cicadellidae Bộ Homoptera. RỆP SÁP PHẤN: Bộ Homoptera Họ Pseudococcidae. RẦY GÂY MỤN XOÀI : Họ Psylidae Bộ Homoptera. BỌ TRĨ: Họ Scirtothrips dorsalis Bộ Thysanoptera.
SÂU ĂN LÁ : Họ Pyralidae Bộ Lepidoptera. RUỒI ĐỤC QUẢ:. 37 2 BỆNH HẠI TRÊN CÂY XOÀI:. BỆNH THỐI TRÁI:.
BỆNH ĐỐM ĐEN:. BỆNH ĐỐM RONG:. Error! Bookmark not defined. BỆNH THÁN THƯ:.
40 BÀI 3 DỊCH HẠI TRÊN CÂY SẦU RIÊNG .BỆNH HẠI TRÊN CÂY SẦU RIÊNG. BỆNH THỐI GỐC RỄ. Bệnh thối trái. BỆNH THÁN THƯ.
BỆNH MỐC HỒNG. BỆNH ĐỐM BỒ HỐNG .6 BỆNH CHÁY LÁ CHẾT NGỌN. BỆNH ĐỐM LÁ TẢO. 56 2 CÔN TRÙNG GÂY HẠI TRÊN CÂY SẦU RIÊNG.
SÂU ĐỤC TRÁI. 47 BÀI 4 DỊCH HẠI TRÊN CÂY CÓ MÚI. Sâu vẽ bùa:. Rầy chổng cánh:.
Con bọ xít xanh (Rhynchocoris humeralis):. Loài sâu đục vỏ cây có múi (Prays citri Millière):. Con sâu xanh ăn lá cam quýt (Papilio sp):. Bệnh ghẻ nhám hại cam quýt:.
Nấm bồ hóng:. Bệnh vàng lá gân xanh :. Bệnh thối do nấm:. Bệnh thối trái cam quýt:.
77 BÀI 5 DỊCH HẠI TRÊN CÂY CHUỐI. Bệnh hại trên chuối. Bệnh chùn đọt ở cây chuối:. 105 2 CÔN TRÙNG GÂY HẠI TRÊN CÂY CHUỐI.
Sâu đục thân cây chuối:. Rầy mềm hại chuối:. Sâu cuốn lá hại chuối:. 104 BÀI 6 DỊCH HẠI TRÊN CÂY MĂNG CỤC:.
Bệnh hại trên chuối. Bệnh đốm rong:. Bệnh đốm lá măng cụt:. Bệnh chết nhánh.
Bệnh chảy mủ vàng:. Bệnh thán thư trên măng cụt:. 99 5 GIÁO TRÌNH HỌC PHẦN Tên học phần: Dịch hại trên cây ăn trái Mã học phần: BV451510 Thời gian thực hiện học phần: 120 giờ (Lý thuyết: 28 giờ; Thực hành, thí nghiệm, thảo luận, bài tập: 87 giờ, khiểm tra: 5 giờ) I. Vị trí, tính chất của học phần - Vị trí: Là học phần chuyên ngành trong chương trình đào tạo nghề Bảo vệ thực vật.
- Tính chất: Là học phần nghiên cứu chuyên sâu về dịch hại trên các nhóm cây ăn trái phổ biến tại Đồng Bằng Sông Cửu Long. Mục tiêu học phần: - Về kiến thức: Nhận dạng và chẩn đoán đúng các loại dịch hại chính trên cây ăn trái. - Về kỹ năng: Mô tả được sự gây hại, triệu chứng, đặc điểm tác nhân gây hại, các điều kiện dẫn đến sự phát sinh, phát triển của dịch hại chính trên cây ăn trái. - Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Quản lý được dịch hại tổng hợp trên cây ăn trái một cách hợp lý, hiệu quả và bền vững nhằm phục vụ cho nền nông nghiệp bền vững, bảo vệ môi trường.
6 BÀI 1 DỊCH HẠI TRÊN CÂY NHÃN 1.1 Côn trùng hại cây nhãn 1. Bọ xít nhãn: Bọ xít Tessaratoma papillosa (Cimex papillosa) Họ: Pentatomidae - Bộ: Hemiptera Đặc điểm hình thái Trứng có dạng gần tròn, đường kính khoảng 2,5-2,7 mm. Trứng mới đẻ có mầu xanh nhạt hoặc vàng. Sau đó trứng từ từ trở nên vàng nâu.
Khi sắp nở, trứng có mầu xám đen. Giai đoạn ấu trùng gồm 5 tuổi, tuổi một (T1) có dạng bầu dục, chiều dài của các tuổi ấu trùng lần lượt như sau: T1: 5 mm, mầu đỏ nâu, T2: 8 mm, mầu đỏ cam, T3: 10-12 mm, T4: 14-16 mm. Vào giai đoạn tuổi bốn (T4) mầm cánh đã hiện diện rõ trên cơ thể. Âú trùng T5 dài 18-20 mm.
Mầu vàng nâu, cơ thể hình lục giác. Con Cái có chiều dài cơ thể 24-28mm và chiều ngang 13-15mm, lớn hơn con Đực một cách rõ nét. Bụng con Cái thường phủ một lớp phấn trắng, lớp phấn này sẽ mất đi một thời gian sau khi bắt cập. Có 2 mắt đơn mầu đỏ, râu đầu có 4 đốt.1: Hình thái bọ xít.
7 Một số đặc điểm sinh học và gây hại: Con Cái có thể bắt cập nhiều lần trong đời. Một đến 2 ngày sau khi bắt cập, thành trùng đẻ trứng. Trứng thường được đẻ thành từng khối 14 trứng, mỗi con Cái có thể đẻ hàng trăm trứng, phần lớn trứng được đẻ ở mặt dưới lá. Thời gian ủ trứng biến đổi tùy theo điều kiện nhiệt độ môi trường chung quanh.
Ở điều kiện nhiệt độ 22oC, thời gian ủ trứng là 7-12 ngày. Ấu trùng vừa mới nở thường sống tập trung, vài giờ sau khi nở, ấu trùng bắt đầu phân tán đi tìm thức ăn. Khi bị xáo động, ấu trùng thường giả đò chết rơi xuống đất đồng thời tiết ra một dịch rất hôi. Ấu trùng có khả năng chịu đói trong một thời gian rất lâu vì vậy chúng có thể sống mà không cần ăn trong nhiều ngày.
Giai đoạn ấu trùng kéo dài khoảng 60-80 ngày. Thành trùng có thể sống đến trên 300 ngày. papillosa là một đối tượng gây hại quan trọng trên Nhãn. Khi mật số cao có thể gây hại đến 80-90% năng suất.
Cả thành trùng lẫn ấu trùng đều chích hút đọt non, cuống hoa và trái, làm rụng bông và trái. Cành bị khô và vỏ trái Nhãn thường bị đen. Tại ĐBSCL, loài này chủ yếu gây hại quan trọng trên giống Nhãn da bò và thường xuất hiện với mật số cao trên Nhãn tại Vĩnh Châu (Sóc Trăng). Thiên địch : Trong điều kiện tự nhiên, thành phần thiên địch của T.
papillosa rất phong phú bao gồm nhiều loài ong ký sinh như Anastatus sp. và Ooencyrtus sp., nhóm ăn mồi gồm có các loài Nhện, Kiến và Vi sinh vật gây bệnh như Beauveria bassiana và Mermis spp. Tại Trung quốc, nông dân sử dụng Ong mắt đỏ Trichogramma và ong Anastatus sp. để phòng trị loài Bọ xít này.
Tại Thái Lan, hai loài ong ký sinh trứng Anastatus sp. và Ooencyrtus phongi cũng đã được nghiên cứu sử dụng để phòng trị T. papillosa Biện pháp phòng trừ : Biện pháp phòng trị sinh học rất có hiệu quả. Tại Thái Lan, phóng thích 20.000 ong Anastatus sp.
vào đầu vụ có thể tiêu diệt T. papillosa với 100% trứng bị ký sinh. 8 Hủy diệt trứng và ấu trùng (rung cây cho Bọ xít rơi xuống đất, thu gom và sau đó diệt ấu trùng và thành trùng). Có thể sử dụng thuốc hóa học để phòng trị khi mật số Bọ xít cao, giai đoạn thích hợp để sử dụng thuốc là giai đoạn ấu trùng T1, vào giai đoạn này ấu trùng rất mẫn cảm đối với các loại thuốc trừ sâu.2 : Thuốc hóa học Ffendona diệt bọ xít.
Sâu đục gân lá nhãn Tên khoa học: Conopomorpha litchiella Bradley Đặc điểm hình thái sâu đục gân lá Là một loài ngài có mầu nâu, kích thước rất nhỏ với chiều dài thân khoảng 2,7-2,8 mm, chiều dài sải cánh 8-9 mm, chiều dài cánh 3,5-4 mm.