chương 1: - Bố cục bằng hoạ đồ đen trắng hoặc màu theo cân bằng động, chuyển động thị giác. Các bài tập ví dụ: Sách cơ sở tạo hình nhỏ. BÀI TẬP: - Bố cục trên mặt phẳng bằng hoạ đồ đen trắng hoặc màu, để toạ được sự cân bằng động. GIÁO TRÌNH CƠ SỞ TẠO HÌNH – DÀNH CHO CHUYÊN NGÀNH KIẾN TRÚC 14 TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA ĐẦ NẴNG LÊ MINH SƠN Hình I-8a Hình I-8d Hình I-8b Hình I-8c Hình I-8e GIÁO TRÌNH CƠ SỞ TẠO HÌNH – DÀNH CHO CHUYÊN NGÀNH KIẾN TRÚC 15 TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA ĐẦ NẴNG LÊ MINH SƠN CHƯƠNG II: TỶ LỆ 2.
TỶ LỆ NHỊP ĐIỆU TRONG THIÊN NHIÊN 2. Tỷ lệ xuất phát trong thiên nhiên: - Hiện tượng xảy ra và lặp đi lặp lại theo chu kỳ: • Ngày và đêm. • Ngày - Tháng - Năm. • Bốn mùa: Xuân - Hạ - Thu – Đông.
• Nhịp thở con người. - Quy luật trong hình dáng, sinh trưởng và phát triển của thực vật, động vật. - Các lặp đi lặp lại có quy luật đã tạo ra sự thống nhất và sự thống nhất đã tạo được cái đẹp. - Từ những hiện tượng tự nhiên thuần tuý đã được con người tiếp thu và vận dụng trong kiến trúc.
Tổng thể các bộ phận chi tiết phải theo một quy luật nhịp điệu nhất định để tạo được sự thống nhất và mỹ cảm nhất định trong công trình. CÁC LOẠI TỶ LỆ: 2. Tỷ lệ vàng: 2. Tỷ lệ vàng: - Bản chất của tỷ lệ vàng là nó tồn tại trong thiên nhiên mối tương quan giữa hai đại lượng a b a & b với = = 0,618 ta được một con số ngẫu nhiên là 0,618.
b a+b - Tỷ lệ vàng là hình thức tỷ lệ người Hylạp cổ thường dùng, tỷ lệ này được thể hiện trong hình chữ nhật vàng. Hình chữ nhật vàng: - Hình chữ nhật vàng là hình chữ nhật có tỷ lệ các cạnh 1:1,618 (a=1; b=1,618) - Từ hình chữ nhật vàng ta có thể chia thành một hình vuông và một hình chữ nhật vàng và cứ tiếp như vậy mãi. Ứng dụng tỷ lệ vàng phân tích công trình cổ: - Đền Pathenon có chu vi ứng với thiết diện vàng.Có gần một chục sơ đồ dựng hình tỷ lệ cho Pathenon, các sơ đồ đó – theo ý kiến của những tác giả của chúng – đã cho phép GIÁO TRÌNH CƠ SỞ TẠO HÌNH – DÀNH CHO CHUYÊN NGÀNH KIẾN TRÚC 16 TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA ĐẦ NẴNG LÊ MINH SƠN theo dõi quá trình tạo ra kiệt tác này. Hoá ra là những kích thước cơ bản của ngôi đền có thể dựng lên được từ những tương quan chia đúng đơn giản và trên cơ sở của tiết diện vàng, trên cơ sở những hình chữ nhật động của Hembigiơ và hàm Giôntôpxki.
Hoàn toàn tự nhiên là điều đó đã gây ra sự nghi ngờ đối với việc sử dụng bất kỳ hệ thống tỉ lệ nào vào việc xây dựng Pathenon. Hình II-2b - Tỷ lệ giữa mái đình và cột đình trùng với tỷ lệ vàng. Tỷ lệ của bậc 2: 2. Hình vẽ: Hình II-2d 2.
Nhận xét: - Hình chữ nhật có tỷ lệ các cạnh là 1: 2 có những tính chất không giống với một hình chữ nhật thường, vì nó có thể chia thành 2 hình mà hai hình này có đường chéo thẳng góc với đường chéo của hình lớn. Tỷ lệ số hoc: 2. Khái niệm: - Là mối tương quan chẳn của các đại lượng, người ta còn gọi đó là tỷ lệ môdun. Ví dụ:(Hình II-2e) GIÁO TRÌNH CƠ SỞ TẠO HÌNH – DÀNH CHO CHUYÊN NGÀNH KIẾN TRÚC 17 TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA ĐẦ NẴNG LÊ MINH SƠN - Các bộ phận của công trình đều dựa vào một lưới ô vuông.
- Tỷ lệ số học còn hiện diện trong những tính chất khác: độ đậm nhạt, độ sáng tối. Chứ không phải hạn hẹp là chỉ trong lĩnh vực đo đạc về kích thước. Ta thường nói vật a sáng gấp đôi vật b…. Tỷ lệ hình học: 2.
Khái niệm: - Tỷ lệ hình học là tỷ lệ dựa trên mối tương quan vô tỷ giữa các đại lượng. Tỷ lệ giữa các đại lượng là lẻ, chia không bao giờ chẳn. Ví dụ: 5 3 4 Hình II-2g Hình II-2f - Tỷ lệ tam giác 3:4:5 (Tam giác thần thánh) Hình II-2g - Quảng trường chia theo tỷ lệ hình học 3:4 (Hình II-2f) - Như vậy tỷ lệ là một trong các yếu tố quan trọng để đạt được những hiệu quả thống nhất và hoàn chỉnh. Chuỗi số vàng: - Nếu một loạt hình chữ nhật có giá trị các cạnh: 1, l1, l2, l3,….
mà sự so sánh của chúng: 1 l1 l l +l = = 2 = 1 2 = 0,618 l1 l2 l2 + l1 2l2 + l1 ⎧⎪l12 = 1 + l1 (*) 1 l1 ⎧⎪l12 = 1 + l1 Trên cơ sở: ⎨3 = ⇒⎨ ⎪⎩l1 = l1 + l12 (**) l1 l1 + 1 ⎪⎩l13 = l1 + l12 (a a y = a x + y ) GIÁO TRÌNH CƠ SỞ TẠO HÌNH – DÀNH CHO CHUYÊN NGÀNH KIẾN TRÚC 18 TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA ĐẦ NẴNG LÊ MINH SƠN Và chuỗi số này có trị số tuyệt đối bằng: 1,l1, l2, l3, ⇔ 1:1,618; (1,618)2; (1,618)3 Ở đây ta thấy hình chữ nhật vàng có hai cạnh tương đương là 1&1,618. Bản chất Modulor: - Modulor là một lý luận của Le Corbusier. Ông vận dụng sáng tạo mối tương quan của tỷ lệ vàng vào công trình kiến trúc thông qua các kích thước của cơ thể con người. - Lý luận của Le Corbusier: con người là sản phẩm hoàn thiện nhất của thiên nhiên cho nên trong thiên nhiên đã có tỷ lệ đẹp thì con người cũng phải có.
Công trình kiến trúc xây nên là để con người sử dụng cho nên một sự hợp lý là phải đưa kích thước của con người vào chính những công trình mà con người sử dụng. Cách tạo Modulor: 1. Chọn một người làm chuẩn cao 1,82m 2. Đo kích thước các hoạt động chính của con người đó.
Lấy hệ kích thước này xếp thành hai chuỗi kích thước: • Hệ chuỗi đỏ: 183,113,70,43,27,16 • Hệ chuỗi xanh: 226,140,86,53,33,20. Với quy luật hai số đầu cộng nhau được số sau (đây là mối tương quan theo quy luật tỷ lệ vàng). - Le Corbussierr đã lấy 4 điểm cao sau đây làm chuẩn: • Cốt bàn tay người khi hạ thấp: 86cm • Cốt bán than người: 1,13cm • Cốt đỉnh đầu người: 1,83cm • Cốt bàn tay khi giơ cao khỏi đầu: 2,26cm Những con số này có tính chất như sau: 113cm = 70cm + 43cm 183cm = 113cm + 70cm 226cm = 113cm + 79cm + 43cm Ba con số này xác định khoảng không bị chiếm bởi kích thước con người. GIÁO TRÌNH CƠ SỞ TẠO HÌNH – DÀNH CHO CHUYÊN NGÀNH KIẾN TRÚC 19 TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA ĐẦ NẴNG LÊ MINH SƠN Hình II-2h - Modulor là tập hợp những thông số phù hợp với kích thướng cơ bản của con người biểu diễn dưới dạng hình học, từ đó có thể cho thấy kích thước của các thiết bị cần thiết liên quan.
- Modulor chỉ cống hiến sự thoải mái, tiện lợi do việc sử dụng những số đo chắc chắn. - Nhược điểm: Do Modulor lấy số đo trên cơ thể của người châu Âu (1,86cm) nên không thể áp dụng cho châu Á. Hệ kích thước này rất lẻ, khó công nghiệp hoá xây dựng lắp ghép. Le Corbuser đã áp dụng vào đơn vị nhà ở lớn Macxây (Hình II-2i) Hình II-2i GIÁO TRÌNH CƠ SỞ TẠO HÌNH – DÀNH CHO CHUYÊN NGÀNH KIẾN TRÚC 20 TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA ĐẦ NẴNG LÊ MINH SƠN 2.
Khái niệm chung: Hình vẽ minh hoạ (Hình II-3a): Hình II-3a Định nghĩa: Nhịp điệu là sự lặp đi lặp lại của nhiều hình và sự lặp lại đó lớn hơn ba lần. Nhịp điệu trong kiến trúc và quy hoạch đô thị: là một loại hiện tượng của sự lặp đi lặp lại có quy luật, có sự biến hoá, có tổ chức trong biểu hiện nghệ thuật kiến trúc của đơn thể công trình hay quần thể công trình. - Lặp đi lặp lại có quy luật: nhằm tạo ra sự thống nhất. - Gắn bó với sự biến hoá có tổ chức: nhằm tạo ra sự đa dạng.
- Trong tổ hợp kiến trúc: Sự lặp lại của các bước nhà, các nhịp nhà, các loạt cửa sổ, logia, ban công,… là phổ biến.(Hình II-3b) Nhịp Nhịp Hình II-3b 2. Các loại nhịp điệu: 2. Nhịp điệu kiến trúc: Định nghĩa: là nhịp điệu sinh ra do sự sắp xếp lại một cách liên tục của một loại hoặc một số loại thành phần cơ bản (Hình II-3c). Mặt nhà bên trong của nhà học Basilica do francesso thiêt kế Hình II-3c GIÁO TRÌNH CƠ SỞ TẠO HÌNH – DÀNH CHO CHUYÊN NGÀNH KIẾN TRÚC 21 TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA ĐẦ NẴNG LÊ MINH SƠN - Nếu sự lặp lại đó do một thành phần cơ bản đặt cạnh nhau, ta có nhịp điệu liên tục đơn giản.
Nhà ở nhiều căn hộ ở Casablanca - Maroc (Hình II-3d). - Nếu sự lặp lại đó được tiến hành với hai hay một số thành phần cơ bản ta có nhịp điệu liên tục phức tạp.Nhà ở tập thể Montréal - Canada (Hình II-3e). Hình II-3d Hình II-3e 2. Nhịp điệu tiệm biến Định nghĩa: là nhịp điệu thay đổi dần dần một cách có quy luật lớn dần đều hoặc nhỏ dần đều.
• Kích thước: lớn đến nhỏ và ngược lại. • Màu sắc: nóng đến lạnh. • Chất liệu: sần sùi, nhẵn bóng. Nhịp điệu lồi lõm Định nghĩa: Nhịp điệu lồi lõm là nhịp điệu giao động theo hình sóng, đồng thời tăng hoặc giảm theo một quy luật.
Biệt thự trên thác của Frank Lloyd Wright Hình II-3g GIÁO TRÌNH CƠ SỞ TẠO HÌNH – DÀNH CHO CHUYÊN NGÀNH KIẾN TRÚC 22 TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA ĐẦ NẴNG LÊ MINH SƠN 2. Nhịp điệu giao thoa Định nghĩa: Nhịp điệu giao thoa được tạo thành bởi các thành phần kiến trúc đan chéo nhau. - Chú ý: Nhịp điệu giao thoa không giống các nhịp điệu khác, có tinh chất triển khai theo một hướng mà nhịp điệu giao thoa tạo nên sự đang chéo nhau theo hai hướng đứng và ngang hoặc tạo thành hiệu quả đa hướng. - Vần luật giao thoa có thể thấy: • Trong bố cục hình khối không gian một công trình kiến trúc • Trên mặt đứng của một công trình kiến trúc.
• Trên một bộ phận của mặt đứng hoặc trang trí nội thất Vần luật giao thao trong tổ hợp mặt bằng công trình kiến trúc - Học viện Quản trị kinh doanh Ấn Độ Hình II-3h GIÁO TRÌNH CƠ SỞ TẠO HÌNH – DÀNH CHO CHUYÊN NGÀNH KIẾN TRÚC 23 TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA ĐẦ NẴNG LÊ MINH SƠN CHƯƠNG III: TƯƠNG PHẢN VÀ TƯƠNG TỰ 3. Khái niệm chung: - Trong kiến trúc ta thường gặp các hình thức tương phản về hình khối: to - nhỏ; cao - thấp; dài - ngắn; vuông - tròn.Trong hội hoạ thì có sự tương phản về màu.