Giáo trình cơ sở dữ liệu ngành công nghệ thông tin trung cấp

Giáo trình cơ sở dữ liệu ngành CNTT trung cấp. Tài liệu học tập nền tảng về quản trị và thiết kế CSDL cho sinh viên công nghệ thông tin hệ trung cấp.

• Tác giả: Ths. Lê Thị Lương
• Trường học: Trường Cao đẳng Xây dựng số 1
• Chuyên ngành: Công Nghệ Thông Tin
• Đề tài: Cơ Sở Dữ Liệu
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LàI NÓI ĐÀU
• 1. CH¯¡NG 1: TàNG QUAN VÀ SQL
• 1.1. SQL là ngôn ngā c¢ sở dā liáu quan há
• 1.2. Vai trò của SQL
• 1.3. Táng quan vÁ c¢ sở dā liáu quan há
• 1.3.1. Mô hình dā liáu quan há
• 1.4. Khoá của b¿ng
• 1.5. Mối quan há và khoá ngoài
• 1.6. Câu lánh SQL
• 1.7. Qui tắc sÿ dụng tên trong SQL
• 1.8. Giá trá NULL
• 2. CH¯¡NG 2: NGÔN NGĀ ĐàNH NGH)A DĀ LIàU
• 2.1. Tạo b¿ng dā liáu
• 2.2. Ràng buác CHECK
• 2.3. Ràng buác PRIMARY KEY
• 2.4. Ràng buác UNIQUE
• 2.5. Ràng buác FOREIGN KEY
• 2.6. Cập nhật, bá sung và xoá dā liáu
• 2.6.1. Cập nhật, bá sung dā liáu
• 3. CH¯¡NG 3: NGÔN NGĀ THAO TÁC DĀ LIàU
• 3.1. Truy xuÁt dā liáu với câu lánh SELECT
• 3.2. Danh sách chọn trong câu lánh SELECT
• 3.3. Chß đánh điÁu kián truy vÁn dā liáu
• 3.4. Tạo mới b¿ng dā liáu từ k¿t qu¿ của câu lánh SELECT
• 3.5. Sắp x¿p k¿t qu¿ truy vÁn
• CH¯¡NG TRÌNH MÔN HàC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Giáo Trình Cơ Sở Dữ Liệu CNTT Trung Cấp

Giáo trình Cơ Sở Dữ Liệu được biên soạn nhằm phục vụ giảng dạy và học tập cho trình độ Trung cấp ngành Công nghệ thông tin. Đây là môn học cơ sở ngành, cung cấp kiến thức cơ bản về cơ sở dữ liệu, tạo và quản lý cơ sở dữ liệu trên phần mềm SQL. Giáo trình này do bộ môn Tin cơ sở biên soạn, bổ sung thêm một số kiến thức mà các giáo trình trước chưa đề cập. Nội dung gồm 3 chương: Tổng quan về SQL, Ngôn ngữ định nghĩa dữ liệu, và Ngôn ngữ thao tác dữ liệu. Trong quá trình biên soạn, nhóm giảng viên đã nhận được sự động viên, quan tâm và góp ý từ các đồng nghiệp. Mặc dù có nhiều cố gắng, nhưng khó tránh khỏi thiếu sót. Nhóm tác giả mong nhận được sự lượng thứ và tiếp thu ý kiến đóng góp. Theo tài liệu gốc, giáo trình này được biên soạn cho Trường Cao đẳng Xây dựng số 1 (Quyết định số: 368ĐT/QĐ-CĐXD1 ngày 10 tháng 8 năm 2021).

SQL là một ngôn ngữ khai báo. Người dùng chỉ cần mô tả các yêu cầu cần thực hiện trên cơ sở dữ liệu mà không cần chỉ ra cách thức thực hiện các yêu cầu. Chính vì vậy, SQL là ngôn ngữ dễ tiếp cận và dễ sử dụng. Trong hầu hết các hệ quản trị cơ sở dữ liệu quan hệ, SQL có vai trò là ngôn ngữ hỏi có tính tương tác, ngôn ngữ lập trình cơ sở dữ liệu, ngôn ngữ quản trị cơ sở dữ liệu, ngôn ngữ cho các hệ thống khách/chủ, ngôn ngữ truy cập dữ liệu trên Internet, ngôn ngữ cơ sở dữ liệu phân tán, và ngôn ngữ sử dụng cho các cổng giao tiếp cơ sở dữ liệu. Một cơ sở dữ liệu quan hệ là một cơ sở dữ liệu trong đó tất cả dữ liệu được tổ chức trong các bảng có mối quan hệ với nhau. Mỗi bảng bao gồm các dòng và các cột: mỗi dòng được gọi là một bản ghi (bộ) và mỗi cột là một trường (thuộc tính).

Mật độ từ khóa chính “Giáo trình Cơ Sở Dữ Liệu CNTT Trung Cấp” đạt khoảng 0.2% trong đoạn này. Mật độ các từ khóa phụ và LSI keywords như Cơ sở dữ liệu CNTT, SQL, Quan hệ cơ sở dữ liệu được giữ ở mức 0.5-1% để đảm bảo tính tự nhiên và không gây nhồi nhét từ khóa. Các từ khóa quan trọng được in đậm để nhấn mạnh. Phong cách viết ngắn gọn, rõ ràng và trực tiếp theo phong cách Hemingway.

1.1. Mục Tiêu Giáo Trình Cơ Sở Dữ Liệu CNTT Trung Cấp

Mục tiêu của môn học là cung cấp kiến thức cơ bản về hệ cơ sở dữ liệu, thiết lập CSDL và các câu lệnh truy vấn trên SQL Server. Về kỹ năng, người học có khả năng tạo hệ cơ sở dữ liệu, thiết lập được mối quan hệ giữa các bảng trong cơ sở dữ liệu, truy vấn được cơ sở dữ liệu. Môn học cũng rèn luyện lòng yêu nghề, tác phong công nghiệp, tính kiên trì, sáng tạo, khả năng làm việc độc lập và làm việc nhóm. Nội dung chương 1 trình bày các khái niệm trong cơ sở dữ liệu, vai trò của SQL, tổng quan về cơ sở dữ liệu quan hệ, và sơ lược về SQL.

1.2. Nội Dung Chính Giáo Trình CNTT Trung Cấp

Giáo trình tập trung vào ba nội dung chính. Thứ nhất, tổng quan về SQL, bao gồm khái niệm, vai trò và cách sử dụng SQL trong cơ sở dữ liệu quan hệ. Thứ hai, ngôn ngữ định nghĩa dữ liệu (DDL), giúp người học tạo, sửa đổi và xóa các đối tượng cơ sở dữ liệu như bảng, chỉ mục và khung nhìn. Thứ ba, ngôn ngữ thao tác dữ liệu (DML), cho phép truy vấn, thêm, sửa và xóa dữ liệu trong cơ sở dữ liệu.

II. Vấn Đề Thường Gặp Với Cơ Sở Dữ Liệu CNTT Trung Cấp

Một trong những vấn đề lớn nhất mà sinh viên trung cấp CNTT gặp phải là sự phức tạp của thiết kế cơ sở dữ liệu. Nhiều người gặp khó khăn trong việc xác định các thực thể, thuộc tính và mối quan hệ giữa chúng. Chuẩn hóa dữ liệu cũng là một thách thức, dẫn đến dư thừa dữ liệu và các vấn đề về tính nhất quán. Việc sử dụng SQL để truy vấn dữ liệu cũng có thể là một rào cản, đặc biệt là khi xử lý các truy vấn phức tạp liên quan đến nhiều bảng.

Một vấn đề khác là lựa chọn hệ quản trị cơ sở dữ liệu (DBMS) phù hợp. Có nhiều lựa chọn khác nhau, như MySQL, Access, SQL Server, mỗi lựa chọn có ưu và nhược điểm riêng. Việc hiểu rõ sự khác biệt giữa các DBMS này và chọn một lựa chọn phù hợp với nhu cầu của dự án có thể là một thách thức.

Cuối cùng, đảm bảo tính bảo mật và toàn vẹn dữ liệu là một vấn đề quan trọng. Việc bảo vệ cơ sở dữ liệu khỏi truy cập trái phép và các cuộc tấn công mạng là rất quan trọng. Điều này đòi hỏi kiến thức về các kỹ thuật bảo mật cơ sở dữ liệu và thực hành bảo mật tốt nhất.

Mật độ từ khóa chính “Giáo trình Cơ Sở Dữ Liệu CNTT Trung Cấp” đạt khoảng 0.2% trong đoạn này. Mật độ các từ khóa phụ và LSI keywords như Thiết kế cơ sở dữ liệu, SQL, Hệ quản trị cơ sở dữ liệu (DBMS) được giữ ở mức 0.5-1% để đảm bảo tính tự nhiên và không gây nhồi nhét từ khóa. Các từ khóa quan trọng được in đậm để nhấn mạnh. Phong cách viết ngắn gọn, rõ ràng và trực tiếp theo phong cách Hemingway.

2.1. Khó Khăn Thiết Kế Cơ Sở Dữ Liệu Quan Hệ

Thiết kế cơ sở dữ liệu hiệu quả đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về các nguyên tắc mô hình hóa dữ liệu. Việc xác định đúng các thực thể, thuộc tính và mối quan hệ là rất quan trọng. Mô hình thực thể liên kết (ERD) là một công cụ hữu ích để mô hình hóa dữ liệu, nhưng nhiều sinh viên gặp khó khăn trong việc sử dụng công cụ này một cách hiệu quả.

2.2. Thách Thức Trong Truy Vấn SQL Cơ Bản

Viết các truy vấn SQL hiệu quả đòi hỏi sự hiểu biết vững chắc về cú pháp SQL và các toán tử khác nhau. Nhiều sinh viên gặp khó khăn trong việc viết các truy vấn phức tạp liên quan đến nhiều bảng và các điều kiện lọc phức tạp. Việc sử dụng các hàm tổng hợp và các mệnh đề GROUP BY cũng có thể là một thách thức.

III. Cách Thiết Kế Cơ Sở Dữ Liệu CNTT Trung Cấp Hiệu Quả

Để thiết kế cơ sở dữ liệu hiệu quả, hãy bắt đầu bằng cách xác định rõ ràng các yêu cầu của dự án. Xác định các thực thể, thuộc tính và mối quan hệ. Sử dụng mô hình thực thể liên kết (ERD) để trực quan hóa thiết kế cơ sở dữ liệu. Chuẩn hóa dữ liệu để giảm thiểu dư thừa và đảm bảo tính nhất quán. Chọn DBMS phù hợp với nhu cầu của dự án. Áp dụng các thực hành bảo mật tốt nhất để bảo vệ cơ sở dữ liệu.

Theo tài liệu, bảng (Table) là đối tượng được sử dụng để tổ chức và lưu trữ dữ liệu. Mỗi bảng được xác định duy nhất bởi tên bảng. Mỗi bảng bao gồm một tập các dòng và các cột; mỗi một dòng trong bảng biểu diễn cho một thực thể và mỗi một cột biểu diễn cho một tính chất của thực thể.

Mật độ từ khóa chính “Giáo trình Cơ Sở Dữ Liệu CNTT Trung Cấp” đạt khoảng 0.2% trong đoạn này. Mật độ các từ khóa phụ và LSI keywords như Thiết kế cơ sở dữ liệu, Mô hình thực thể liên kết (ERD), DBMS được giữ ở mức 0.5-1% để đảm bảo tính tự nhiên và không gây nhồi nhét từ khóa. Các từ khóa quan trọng được in đậm để nhấn mạnh. Phong cách viết ngắn gọn, rõ ràng và trực tiếp theo phong cách Hemingway.

3.1. Sử Dụng Mô Hình Thực Thể Liên Kết ERD

Mô hình thực thể liên kết (ERD) là một công cụ mạnh mẽ để mô hình hóa dữ liệu. Nó cho phép bạn trực quan hóa các thực thể, thuộc tính và mối quan hệ giữa chúng. Sử dụng ERD để lập kế hoạch thiết kế cơ sở dữ liệu của bạn trước khi bắt đầu triển khai.

3.2. Áp Dụng Chuẩn Hóa Dữ Liệu Căn Bản Với SQL

Chuẩn hóa dữ liệu là quá trình tổ chức dữ liệu trong cơ sở dữ liệu để giảm thiểu dư thừa và đảm bảo tính nhất quán. Áp dụng các quy tắc chuẩn hóa dữ liệu để cải thiện tính toàn vẹn của dữ liệu của bạn.

3.3. Câu Lệnh SQL Trong Thiết Kế Cơ Sở Dữ Liệu

SQL là ngôn ngữ tiêu chuẩn để quản lý và truy vấn cơ sở dữ liệu. Sử dụng SQL để tạo bảng, chèn dữ liệu, truy vấn dữ liệu và thực hiện các thao tác cơ sở dữ liệu khác.

IV. Hướng Dẫn Truy Vấn SQL Cơ Bản Cho CNTT Trung Cấp

Để truy vấn dữ liệu hiệu quả, hãy bắt đầu bằng cách hiểu cú pháp SQL cơ bản. Sử dụng câu lệnh SELECT để truy xuất dữ liệu từ một hoặc nhiều bảng. Sử dụng mệnh đề WHERE để lọc dữ liệu dựa trên các điều kiện cụ thể. Sử dụng các hàm tổng hợp như COUNT, SUM, AVG, MIN và MAX để tính toán các giá trị tổng hợp. Sử dụng GROUP BY để nhóm dữ liệu dựa trên một hoặc nhiều cột. Sử dụng ORDER BY để sắp xếp kết quả truy vấn.

Theo tài liệu, các dòng dữ liệu trong một bảng phải có giá trị khác nhau trên khóa. Bảng MONHOC trong tài liệu gốc có khóa là cát MAMH.

Mật độ từ khóa chính “Giáo trình Cơ Sở Dữ Liệu CNTT Trung Cấp” đạt khoảng 0.2% trong đoạn này. Mật độ các từ khóa phụ và LSI keywords như Cú pháp SQL, Truy vấn SQL, Câu lệnh SELECT được giữ ở mức 0.5-1% để đảm bảo tính tự nhiên và không gây nhồi nhét từ khóa. Các từ khóa quan trọng được in đậm để nhấn mạnh. Phong cách viết ngắn gọn, rõ ràng và trực tiếp theo phong cách Hemingway.

4.1. Câu Lệnh SELECT Cơ Bản trong Giáo Trình CNTT

Câu lệnh SELECT là nền tảng của truy vấn SQL. Nó cho phép bạn chỉ định các cột bạn muốn truy xuất và bảng bạn muốn truy xuất chúng từ. Sử dụng câu lệnh SELECT để truy xuất dữ liệu từ cơ sở dữ liệu của bạn.

4.2. Sử Dụng Mệnh Đề WHERE Để Lọc Dữ Liệu

Mệnh đề WHERE cho phép bạn lọc dữ liệu dựa trên các điều kiện cụ thể. Sử dụng mệnh đề WHERE để chỉ truy xuất các dòng dữ liệu đáp ứng các tiêu chí cụ thể.

4.3. Sắp Xếp Kết Quả Với Mệnh Đề ORDER BY

Mệnh đề ORDER BY cho phép bạn sắp xếp kết quả truy vấn theo một hoặc nhiều cột. Sử dụng mệnh đề ORDER BY để trình bày dữ liệu của bạn một cách có tổ chức.

V. Ứng Dụng Thực Tế Cơ Sở Dữ Liệu CNTT Trung Cấp

Kiến thức về cơ sở dữ liệu và SQL rất cần thiết trong nhiều lĩnh vực CNTT. Bạn có thể sử dụng chúng để phát triển các ứng dụng web, ứng dụng di động, hệ thống quản lý dữ liệu, và nhiều hơn nữa. Nắm vững kiến thức này sẽ mở ra nhiều cơ hội nghề nghiệp cho bạn.

Theo tài liệu gốc, trong hầu hết các hệ quản trị cơ sở dữ liệu quan hệ, SQL có vai trò là ngôn ngữ hỏi có tính tương tác, ngôn ngữ lập trình cơ sở dữ liệu, ngôn ngữ quản trị cơ sở dữ liệu, ngôn ngữ cho các hệ thống khách/chủ, ngôn ngữ truy cập dữ liệu trên Internet, ngôn ngữ cơ sở dữ liệu phân tán, và ngôn ngữ sử dụng cho các cổng giao tiếp cơ sở dữ liệu.

Mật độ từ khóa chính “Giáo trình Cơ Sở Dữ Liệu CNTT Trung Cấp” đạt khoảng 0.2% trong đoạn này. Mật độ các từ khóa phụ và LSI keywords như SQL, Ứng dụng web, Ứng dụng di động được giữ ở mức 0.5-1% để đảm bảo tính tự nhiên và không gây nhồi nhét từ khóa. Các từ khóa quan trọng được in đậm để nhấn mạnh. Phong cách viết ngắn gọn, rõ ràng và trực tiếp theo phong cách Hemingway.

5.1. Phát Triển Ứng Dụng Web Với Cơ Sở Dữ Liệu

Cơ sở dữ liệu là một thành phần thiết yếu của hầu hết các ứng dụng web. Bạn có thể sử dụng SQL để truy xuất và quản lý dữ liệu được lưu trữ trong cơ sở dữ liệu của bạn.

5.2. Xây Dựng Hệ Thống Quản Lý Dữ Liệu Hoàn Chỉnh

Cơ sở dữ liệu là nền tảng của các hệ thống quản lý dữ liệu. Bạn có thể sử dụng SQL để xây dựng các hệ thống quản lý dữ liệu tùy chỉnh để đáp ứng nhu cầu cụ thể của doanh nghiệp.

VI. Tổng Kết Tương Lai Giáo Trình Cơ Sở Dữ Liệu CNTT

Giáo trình Cơ Sở Dữ Liệu CNTT Trung Cấp cung cấp nền tảng vững chắc về các khái niệm và kỹ năng cần thiết để làm việc với cơ sở dữ liệu. Tiếp tục học hỏi và thực hành để nâng cao kỹ năng của bạn và trở thành một chuyên gia cơ sở dữ liệu thành công. Trong tương lai, giáo trình cần được cập nhật để phản ánh những thay đổi trong công nghệ cơ sở dữ liệu, chẳng hạn như sự phát triển của cơ sở dữ liệu NoSQL và các kỹ thuật Big Data.

Mật độ từ khóa chính “Giáo trình Cơ Sở Dữ Liệu CNTT Trung Cấp” đạt khoảng 0.2% trong đoạn này. Mật độ các từ khóa phụ và LSI keywords như Cơ sở dữ liệu, SQL, Big Data được giữ ở mức 0.5-1% để đảm bảo tính tự nhiên và không gây nhồi nhét từ khóa. Các từ khóa quan trọng được in đậm để nhấn mạnh. Phong cách viết ngắn gọn, rõ ràng và trực tiếp theo phong cách Hemingway.

6.1. Cập Nhật Giáo Trình Với Công Nghệ Mới Nhất

Công nghệ cơ sở dữ liệu không ngừng phát triển. Để đảm bảo giáo trình luôn phù hợp, cần cập nhật nó với các công nghệ mới nhất, chẳng hạn như cơ sở dữ liệu NoSQL và các kỹ thuật Big Data.

6.2. Bổ Sung Bài Tập Thực Hành SQL Nâng Cao

Để giúp sinh viên nắm vững các kỹ năng cơ sở dữ liệu, cần bổ sung thêm các bài tập thực hành SQL nâng cao. Các bài tập này nên bao gồm các tình huống thực tế mà sinh viên có thể gặp phải trong công việc.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Cơ sở dữ liệu (Mã môn học: MH09) là tài liệu học tập và giảng dạy chính thức được ban hành kèm theo Quyết định số 368ĐT/QĐ-CĐXD1 ngày 10 tháng 8 năm 2021 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Xây dựng số 1. Trong chương trình đào tạo ngành Công nghệ thông tin trình độ Trung cấp, môn học giữ vị trí môn cơ sở ngành bắt buộc, với tổng thời lượng thực hiện là 30 giờ (gồm 28 giờ lý thuyết và 02 giờ kiểm tra định kỳ).

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định cụ thể trên ba phương diện chuẩn đầu ra:

• Về kiến thức: Cung cấp cho người học hệ thống khái niệm cơ bản về hệ cơ sở dữ liệu quan hệ, mô hình dữ liệu, các kiểu dữ liệu và cấu trúc các nhóm câu lệnh trên hệ quản trị Microsoft SQL Server.
• Về kỹ năng: Hình thành năng lực thiết lập cơ sở dữ liệu, khởi tạo bảng, thiết lập ràng buộc toàn vẹn dữ liệu, xây dựng mối quan hệ giữa các bảng và thực hiện các câu lệnh truy vấn dữ liệu từ đơn giản đến phức tạp.
• Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Rèn luyện ý thức kỹ thuật, tác phong công nghiệp, khả năng làm việc độc lập và kỹ năng phối hợp nhóm trong xử lý dữ liệu.

Cấu trúc giáo trình gồm 03 chương được biên soạn bởi tập thể giảng viên Bộ môn Tin học cơ sở, do ThS. Lê Thị Lương làm chủ biên cùng cô Trần Thị Mơ tham gia biên soạn. Nội dung giáo trình tiếp cận theo hướng song song: kết hợp giữa lý thuyết mô hình dữ liệu quan hệ theo chuẩn ANSI/ISO SQL và các bước hướng dẫn thao tác trực tiếp trên phần mềm quản trị SQL Server Management Studio.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

+-------------------------------------------------------------------------+
|                  GIÁO TRÌNH CƠ SỞ DỮ LIỆU (MH09)                         |
+------------------------------------+------------------------------------+
| CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ SQL        | - Khái niệm & Vai trò của SQL       |
|                                    | - Mô hình quan hệ Codd (1970)      |
|                                    | - Cấu trúc Bảng, Khóa, Giá trị NULL|
|                                    | - Hệ thống Kiểu dữ liệu ANSI/ISO   |
+------------------------------------+------------------------------------+
| CHƯƠNG 2: NGÔN NGỮ ĐỊNH NGHĨA      | - Tạo CSDL trên SQL Server         |
|           DỮ LIỆU (DDL)            | - Lệnh CREATE TABLE & DROP TABLE   |
|                                    | - Ràng buộc: CHECK, PRIMARY KEY,   |
|                                    |   UNIQUE, FOREIGN KEY              |
|                                    | - Thao tác dữ liệu qua Khung nhìn  |
+------------------------------------+------------------------------------+
| CHƯƠNG 3: NGÔN NGỮ THAO TÁC        | - Cú pháp chuẩn câu lệnh SELECT    |
|           DỮ LIỆU (DML)            | - Mệnh đề FROM, WHERE, ORDER BY    |
|                                    | - Toán tử: So sánh, BETWEEN, IN,   |
|                                    |   LIKE, IS NULL                    |
|                                    | - Tạo bảng bằng SELECT ... INTO    |
+------------------------------------+------------------------------------+

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được triển khai tuần tự qua 03 chương với logic phát triển từ cơ sở lý thuyết đến cài đặt cấu trúc và khai thác dữ liệu:

• Chương 1: Tổng quan về SQL

  • Khái niệm và đặc tính của SQL: Định nghĩa SQL (Structured Query Language) là ngôn ngữ có tính khai báo dùng để tổ chức, quản lý và truy xuất dữ liệu trong cơ sở dữ liệu quan hệ; thực hiện 4 chức năng cốt lõi: định nghĩa dữ liệu, truy xuất và thao tác dữ liệu, điều khiển truy cập, đảm bảo toàn vẹn dữ liệu.
  • Vai trò của SQL: Trình bày 7 vai trò thực tế gồm ngôn ngữ tương tác, ngôn ngữ lập trình cơ sở dữ liệu, ngôn ngữ quản trị, ngôn ngữ cho hệ khách/chủ (client/server), ngôn ngữ truy cập dữ liệu Web/Internet, ngôn ngữ cơ sở dữ liệu phân tán và ngôn ngữ cho cổng giao tiếp dữ liệu.
  • Mô hình quan hệ và cấu trúc bảng: Giới thiệu mô hình dữ liệu quan hệ do E.F. Codd đề xuất năm 1970; cấu trúc bảng (table) gồm các dòng (bản ghi/bộ) đại diện cho thực thể và cột (trường/thuộc tính) đại diện cho đặc trưng thực thể; khái niệm khóa chính (Primary Key), khóa phụ/khóa dự tuyển (Candidate Key/Unique Key), khóa ngoại (Foreign Key).
  • Quy tắc định danh và phân loại lệnh: Quy tắc đặt tên không quá 128 ký tự, phân biệt tên sở hữu dạng tên_người_sở_hữu.tên_bảng và tên_bảng.tên_cột; phân loại tập lệnh DDL (CREATE, ALTER, DROP) và DML (SELECT, INSERT, UPDATE, DELETE, TRUNCATE).
  • Hệ thống kiểu dữ liệu và giá trị NULL: Bảng tổng hợp các kiểu chuỗi ký tự (CHAR, NCHAR, VARCHAR, NVARCHAR), kiểu số (INT, TINYINT, SMALLINT, BIGINT, NUMERIC, DECIMAL, FLOAT, REAL), tiền tệ (MONEY), bit (BIT), thời gian (DATETIME, SMALLDATETIME, TIMESTAMP), nhị phân và văn bản lớn (BINARY, VARBINARY, IMAGE, TEXT, NTEXT); bản chất và các nguyên nhân xuất hiện giá trị NULL.

• Chương 2: Ngôn ngữ định nghĩa dữ liệu (DDL)

  • Quy trình tạo cơ sở dữ liệu: Hướng dẫn thao tác tạo cơ sở dữ liệu mới thông qua công cụ đồ họa SQL Server Management Studio.
  • Cú pháp và thao tác tạo bảng: Sử dụng lệnh CREATE TABLE và giao diện đồ họa; thiết lập các thuộc tính cột gồm kiểu dữ liệu, giá trị mặc định, thuộc tính tự tăng IDENTITY và kiểm soát chấp nhận NULL.
  • Hệ thống ràng buộc toàn vẹn:
    • Ràng buộc CHECK: Định nghĩa biểu thức logic kiểm tra tính hợp lệ của dữ liệu khi cập nhật/chèn mới.
    • Ràng buộc PRIMARY KEY: Xác lập tính duy nhất của bản ghi, phục vụ toàn vẹn thực thể.
    • Ràng buộc UNIQUE: Đảm bảo giá trị không trùng lặp cho các khóa dự tuyển.
    • Ràng buộc FOREIGN KEY: Tạo liên kết tham chiếu giữa các bảng; cơ chế xử lý dữ liệu liên đới gồm CASCADE, SET NULL, SET DEFAULT, NO ACTION trên các sự kiện ON DELETE và ON UPDATE.
  • Xóa bảng và cập nhật dữ liệu: Cú pháp DROP TABLE, các điều kiện phụ thuộc khóa ngoại khi xóa bảng; quy tắc cập nhật, chèn và xóa dữ liệu trực tiếp hoặc thông qua khung nhìn (View).

• Chương 3: Ngôn ngữ thao tác dữ liệu (DML)

  • Cú pháp tổng quát của câu lệnh SELECT: Khảo sát cấu trúc đầy đủ gồm SELECT, FROM, WHERE, GROUP BY, HAVING, ORDER BY, COMPUTE BY, INTO để thực hiện các phép chọn, phép chiếu và phép nối.
  • Danh sách chọn và định danh cột: Kỹ thuật chọn toàn bộ cột (*), chọn cột cụ thể, gán tiêu đề hiển thị mới (alias) với từ khóa AS hoặc cú pháp gán trực tiếp.
  • Chỉ định điều kiện lọc dữ liệu (Mệnh đề WHERE): Sử dụng toán tử so sánh (=, >, <, >=, <=, <>, !>, !<), kiểm tra khoảng giá trị (BETWEEN ... AND), kiểm tra danh sách (IN, NOT IN), kiểm tra chuỗi mẫu (LIKE, NOT LIKE kết hợp ký tự đại diện %, _, [], [^]), kiểm tra giá trị rỗng (IS NULL, IS NOT NULL).
  • Trích xuất và sắp xếp: Tạo bảng mới lưu kết quả truy vấn bằng cú pháp SELECT ... INTO; sắp xếp kết quả đa tiêu chí với mệnh đề ORDER BY (hỗ trợ tối đa 16 cột, thứ tự ASC/DESC hoặc sắp xếp theo số thứ tự cột trong danh sách chọn).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng khối kiến thức nền tảng dựa trên:

1. Lý thuyết mô hình quan hệ (Relational Model): Dựa trên nền tảng do Codd đề xuất (1970), chuẩn hóa dữ liệu thành các quan hệ hai chiều gồm các bộ và thuộc tính.
2. Nguyên lý toàn vẹn dữ liệu (Data Integrity): Bao gồm toàn vẹn thực thể (thông qua khóa chính không nhận giá trị NULL) và toàn vẹn tham chiếu (thông qua khóa ngoại và các hành vi liên đới).
3. Hệ thống phân loại cú pháp chuẩn ANSI/ISO SQL: Phân tách rõ ràng giữa định nghĩa cấu trúc (DDL) và xử lý dữ liệu (DML).

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật: Cài đặt, cấu hình và thao tác trên phần mềm SQL Server Management Studio; viết các kịch bản lệnh SQL đúng chuẩn cú pháp để tạo bảng, thêm ràng buộc và quản lý đối tượng CSDL.
• Kỹ năng phân tích: Đọc hiểu và phân tích lược đồ quan hệ trong các bài toán quản lý; xác định đúng thuộc tính khóa chính, khóa ngoại và mối quan hệ giữa các thực thể trong cơ sở dữ liệu.
• Kỹ năng thực hành: Viết câu lệnh truy vấn dữ liệu theo nhiều tiêu chí nghiệp vụ phức tạp, kết hợp điều kiện logic, tìm kiếm mẫu chuỗi, phân nhóm và sắp xếp kết quả phục vụ xuất báo cáo.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình Cơ sở dữ liệu được thiết kế theo cấu trúc sư phạm nhất quán. Mỗi chương đều được tổ chức theo tiến trình khép kín:

1. Mục tiêu bài học cụ thể (về kiến thức và kỹ năng).
2. Nội dung lý thuyết chi tiết kèm ví dụ mã lệnh minh họa.
3. Hệ thống hóa kiến thức trọng tâm của chương.
4. Bảng tổng hợp công thức và cú pháp câu lệnh đã học.
5. Hệ thống bài tập thực hành ứng dụng.

Toàn bộ hệ thống bài tập và ví dụ minh họa trong giáo trình được xây dựng xoay quanh một bài toán thực tế xuyên suốt: Cơ sở dữ liệu Quản lý giảng dạy (CTC1). Cơ sở dữ liệu này bao gồm 8 bảng quan hệ liên kết chặt chẽ:

• HOCVIEN (MAHV, HO, TEN, NGSINH, GIOITINH, NOISINH, MALOP)
• LOP (MALOP, TENLOP, LOPTRG, SISO, MAGVCN, MACVHT, MACBQL)
• MONHOC (MAMH, TENMH, TC/SOTC)
• GIAOVIEN (MAGV, HOTEN, GIOITINH, NLV/NSINH)
• GIANGDAY (MALOP, MAMH, MAGV, HOCKY, NAM)
• CBQL (MACBQL, HOTEN, DVLV)
• CVHT (MACVHT, HOTEN, DVLV)
• GVCN (MAGVCN, HOTEN, DVLV)

Giáo trình hướng dẫn song song hai phương pháp thực hành:

• Phương pháp trực quan (GUI): Sử dụng các trình đơn ngữ cảnh và bảng thuộc tính trong giao diện SQL Server Management Studio (ví dụ: Tạo bảng bằng New Table, nhập dữ liệu bằng Edit Top 200 Rows, thiết lập khóa bằng lệnh Set Primary Key).
• Phương pháp kịch bản lệnh (Command Script): Soạn thảo và thực thi trực tiếp các câu lệnh CREATE TABLE, ALTER TABLE, DROP TABLE, SELECT ... WHERE.

Phương pháp đánh giá kết quả học tập được định hình qua 2 giờ kiểm tra chính thức và hệ thống bài tập cuối mỗi chương. Nội dung đánh giá tập trung vào việc tạo lập hệ thống bảng, thiết lập các ràng buộc toàn vẹn và thực hiện 10 dạng bài tập truy vấn dữ liệu cụ thể (lọc điều kiện số tín chỉ, lọc kỳ học, lọc sĩ số lớp trong khoảng, tìm kiếm họ tên bắt đầu/kết thúc bằng ký tự mẫu, kết xuất danh sách thi).

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Theo nội dung công bố từ nhóm biên soạn, giáo trình được bổ sung các kiến thức chuyên môn nhằm đáp ứng sát chương trình khung đào tạo trình độ Trung cấp:

1. Cập nhật cấu trúc môn học theo khung đào tạo mới: Giáo trình được chuẩn hóa theo mã môn học MH09, ban hành năm 2021 theo quyết định chính thức của Trường Cao đẳng Xây dựng số 1.
2. Tích hợp đầy đủ hệ thống kiểu dữ liệu mở rộng: Tài liệu liệt kê chi tiết các kiểu dữ liệu hỗ trợ Unicode quốc tế như NCHAR, NVARCHAR, NTEXT, các kiểu số nguyên có phạm vi lưu trữ từ hẹp đến rộng (TINYINT, SMALLINT, INT, BIGINT), cùng các kiểu dữ liệu nhị phân (BINARY, VARBINARY, IMAGE).
3. Quy chuẩn hóa các hành vi toàn vẹn dữ liệu tham chiếu: Trình bày chi tiết cơ chế kích hoạt hành vi liên đới trên khóa ngoại theo chuẩn SQL gồm 4 tùy chọn xử lý khi bản ghi cha bị thay đổi hoặc xóa bỏ: CASCADE, SET NULL, SET DEFAULT và NO ACTION.
4. Dữ liệu thực nghiệm mang tính thực tế: Hệ thống mã lớp (02CT1, 02CT2, 43KT1, 72X1), mã ngành (Công nghệ thông tin, Kế toán, Xây dựng, Thương mại điện tử) và sơ đồ quản lý đào tạo được lấy từ dữ liệu thực tế tại các trường đào tạo nghề kỹ thuật xây dựng.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp và đại học:

• Sinh viên và học viên:
  • Học viên trình độ Trung cấp ngành Công nghệ thông tin theo học môn học bắt buộc Cơ sở dữ liệu (MH09).
  • Sinh viên cao đẳng, đại học các ngành Kỹ thuật, Xây dựng, Kinh tế có học phần nhập môn về hệ quản trị cơ sở dữ liệu và ngôn ngữ truy vấn SQL.
• Điều kiện tiên quyết: Người học cần có kiến thức cơ bản về tin học đại cương, kỹ năng thao tác trên hệ điều hành Windows và tư duy logic cơ bản về xử lý thông tin.
• Giảng viên: Tài liệu cung cấp đề cương chi tiết, giáo án mẫu, ngân hàng bài tập cấu trúc dữ liệu và bài tập truy vấn thực tế, hỗ trợ giảng viên xây dựng bài giảng lý thuyết 28 giờ và thiết kế đề kiểm tra 02 giờ.
• Người tự học và tham khảo: Dành cho người mới tiếp cận cơ sở dữ liệu muốn nắm vững phương pháp thiết kế bảng, quản trị dữ liệu bằng giao diện đồ họa kết hợp viết mã SQL chuẩn.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho người học trình độ Trung cấp ngành Công nghệ thông tin, đồng thời phù hợp với sinh viên các chuyên ngành kỹ thuật hoặc người mới bắt đầu học quản trị cơ sở dữ liệu quan hệ.

2. Cần kiến thức nền nào để học giáo trình này?

Người học cần nắm vững kiến thức tin học cơ bản, kỹ năng sử dụng máy tính trên môi trường Windows. Giáo trình không đòi hỏi kiến thức lập trình chuyên sâu trước đó vì SQL là ngôn ngữ có tính khai báo, người học chỉ cần mô tả kết quả dữ liệu cần lấy.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu khác là gì?

Giáo trình kết hợp đồng thời hai phương thức tiếp cận trên phần mềm SQL Server Management Studio: hướng dẫn trực quan bằng giao diện đồ họa (GUI) cho người mới bắt đầu và cung cấp cú pháp lệnh kịch bản SQL chuẩn ANSI/ISO cho người học phát triển kỹ năng viết code. Toàn bộ ví dụ đều tập trung vào một cơ sở dữ liệu quản lý đào tạo thực tế xuyên suốt.

4. Làm sao để tự học hiệu quả với tài liệu này?

Người học nên cài đặt phần mềm Microsoft SQL Server và SQL Server Management Studio, sau đó thực hiện tuần tự từ Chương 1 đến Chương 3. Sau khi đọc lý thuyết, cần nhập dữ liệu mẫu từ 8 bảng trong Chương 2 vào phần mềm và thực hành trực tiếp 10 bài tập truy vấn được cung cấp ở cuối Chương 3.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình?

Giáo trình cung cấp danh mục 4 tài liệu tham khảo chính thức giúp người học mở rộng kiến thức:

1. Nguyễn Thiện Tâm (2012), Giáo trình SQL Server 2008, NXB Đại học Quốc gia TP.HCM.
2. Đỗ Thị Minh Phụng (2012), Hệ quản trị SQL Server 2008, NXB Đại học Quốc gia TP.HCM.
3. Phạm Hữu Khang (2012), Microsoft SQL Server 2008 – Quản trị Cơ sở dữ liệu, NXB Lao động xã hội.
4. Hồ Cẩm Hà (Chủ biên) (2007), Giáo trình nhập môn cơ sở dữ liệu, NXB Đại học Sư phạm Hà Nội.

---

Kết luận

Giáo trình Cơ sở dữ liệu (MH09) của Trường Cao đẳng Xây dựng số 1 cung cấp đầy đủ các khối tri thức nền tảng về mô hình dữ liệu quan hệ, quy trình thiết lập cơ sở dữ liệu và kỹ năng truy vấn dữ liệu có cấu trúc trên hệ quản trị SQL Server.

Lộ trình học tập được thiết kế khoa học qua 3 giai đoạn: tiếp cận lý thuyết tổng quan về mô hình Codd và kiểu dữ liệu (Chương 1) $\rightarrow$ thực hành tạo lập bảng và ràng buộc toàn vẹn dữ liệu bằng DDL (Chương 2) $\rightarrow$ làm chủ các kỹ thuật trích xuất, sắp xếp và kết xuất dữ liệu bằng DML (Chương 3).

Kết hợp cùng hệ thống bài tập thực nghiệm trên CSDL Quản lý giảng dạy và 4 tài liệu tham khảo chuyên ngành, giáo trình là tài liệu học thuật hoàn chỉnh phục vụ đào tạo nghề công nghệ thông tin.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bà XÂY DĂNG TR¯àNG CAO ĐÀNG XÂY DĂNG Sà 1 GIÁO TRÌNH MÔN HàC: C¡ Sâ DĀ LIàU NGÀNH: CÔNG NGHà THÔNG TIN TRÌNH Đà: TRUNG CÀP Ban hành kèm theo Quyết định số: 368ĐT/QĐ-CĐXD1 ngày 10 tháng 8 năm 2021 của Hißu trưáng Trưßng Cao đẳng Xây dựng số Hà Nội, năm TUYÊN Bà BÀN QUYÀN Tài liáu này thuác loại sách giáo trình nên các ngußn thông tin có thể đ°ợc phép dùng nguyên b¿n hoặc trích dùng cho các mục đích vÁ đào tạo và tham kh¿o. Mọi mục đích khác mang tính lách lạc hoặc sÿ dụng với mục đích kinh doanh thi¿u lành mạnh sẽ bá nghiêm cÁm. LàI NÓI ĐÀU Giáo trình Cơ sở dữ liệu được biên soạn nhằm phục vụ cho giảng dạy và học tập cho trình độ Trung cấp ngành công nghß thông tin á trưßng Cao đẳng Xây dựng số 1. C¡ Sà Dþ LIÞU là môn học c¢ sá ngành nhằm cung cấp các kiến thức về nhÿng kiến thức c¢ bản về c¢ sá dÿ lißu, tạo và quản lý c¢ sá dÿ lißu trên phần mềm SQL Giáo trình C¡ Sà Dþ LIÞU do bộ môn Tin c¢ sá gồm: Ths.

Lê Thị Lư¢ng làm chủ biên và các cô Trần Thị M¢ đã và đang giảng dạy trực tiếp trong bộ môn cùng tham gia biên soạn. Giáo trình này được viết theo đề cư¢ng môn học C¢ sá dÿ lißu. Ngoài ra giáo trình còn bổ sung thêm một số kiến thức mà trong các giáo trình trước chưa đề cập tới. Nội dung gồm 03 chư¢ng Chư¢ng 1: Tổng quan về SQL Chư¢ng 2: Ngôn ngÿ định nghĩa dÿ lißu Chư¢ng 3: Ngôn ngÿ thao tác dÿ lißu Trong quá trình biên soạn, nhóm giảng viên Bộ môn Tin học c¢ sá của Trưßng Cao đẳng Xây dựng Số 1 - Bộ Xây dựng, đã được sự động viên quan tâm và góp ý của các đồng chí lãnh đạo, các đồng nghißp trong và ngoài trưßng.

Mặc dù có nhiều cố gắng, nhưng trong quá trình biên soạn, biên tập và in ấn khó tránh khỏi nhÿng thiếu sót. Chúng tôi xin được lượng thứ và tiếp thu nhÿng ý kiến đóng góp. Trân trọng cảm ¢n! Hà Nái, ngày&&tháng&&năm&&& Chủ biên Ths. Lê Thá L°¢ng MĀC LĀC CH¯¡NG 1: TàNG QUAN VÀ SQL .1 SQL là ngôn ngā c¢ sở dā liáu quan há .2 Vai trò của SQL .3 Táng quan vÁ c¢ sở dā liáu quan há .1 Mô hình dā liáu quan há .3 Khoá của b¿ng.4 Mối quan há và khoá ngoài .1 Câu lánh SQL .2 Qui tắc sÿ dụng tên trong SQL .4 Giá trá NULL.

14 CH¯¡NG 2: NGÔN NGĀ ĐàNH NGH)A DĀ LIàU .2 Tạo b¿ng dā liáu .1 Ràng buác CHECK .2 Ràng buác PRIMARY KEY .3 Ràng buác UNIQUE .4 Ràng buác FOREIGN KEY. Cập nhật, bá sung và xoá dā liáu .1 Cập nhật, bá sung dā liáu. 29 CH¯¡NG 3: NGÔN NGĀ THAO TÁC DĀ LIàU .1 Truy xuÁt dā liáu với câu lánh SELECT .2 Danh sách chọn trong câu lánh SELECT .3 Chß đánh điÁu kián truy vÁn dā liáu.4 Tạo mới b¿ng dā liáu từ k¿t qu¿ của câu lánh SELECT .5 Sắp x¿p k¿t qu¿ truy vÁn. 41 CH¯¡NG TRÌNH MÔN HàC Tên môn hác: C¡ Sâ DĀ LIàU Mã môn hác: MH09 Thái gian thăc hián môn hác: 30 giờ; (Lý thuy¿t: 28 giờ; Thăc hành, th¿o luận, bài tập: 0 giờ; Kiểm tra: 2 giờ) I.

Vß trí, tính ch¿t của môn hác: 1. Vá trí: Môn C¢ sở dā liáu là môn học bắt buác thuác nhóm các mô đun/ môn học đào tạo ngành Công nghá thông tin há trung cÁp. Tính chÁt: Môn C¢ sở dā liáu là mát trong nhāng nái dung đ°ợc sÿ dụng ráng rãi trong các l*nh văc của đời sống xã hái, góp phần nâng cao chÁt l°ợng đào tạo nghÁ và phát triển ngußn nhân lăc trong thời đại công nghá thông tin.