Giáo Trình Bảo Dưỡng và Sửa Chữa Mô Tô Xe Gắn Máy

Giáo trình bảo dưỡng và sửa chữa mô tô xe gắn máy cung cấp kiến thức chuyên sâu cho sinh viên ngành công nghệ ô tô tại trường CĐ Cơ điện Xây dựng và Nông lâm Trung Bộ.

• Tác giả: Nguyễn Tiến Sỹ
• Trường học: Khoa CKĐL
• Chuyên ngành: Bảo Dưỡng và Sửa Chữa Mô Tô Xe Gắn Máy
• Đề tài: Giáo Trình Bảo Dưỡng và Sửa Chữa Mô Tô Xe Gắn Máy
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Bình Định

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời giới thiệu
• 1.2. Đề cương mô đun
• 1.3. Bài 1 - Cấu tạo xe gắn máy
• 1.4. Bài 2 - Bảo dưỡng xe gắn máy
• 1.5. Bài 3 - Hệ thống truyền động
• 1.6. Bài 4 - Hệ thống chiếu sáng
• 1.7. Bài 5 - Hệ thống đánh lửa
• 1.8. Bài 6 - Hệ thống khởi động
• 1.9. Bài 7 - Cơ cấu trục khuỷu thanh truyền
• 1.10. Bài 8 - Cơ cấu phân phối khí
• 1.11. Bài 9 - Hệ thống nhiên liệu
• HƯỚNG DẪN THỰC HIỆN MÔ ĐUN

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Bảo Dưỡng và Sửa Chữa Mô Tô Xe Gắn Máy

Giáo trình Bảo Dưỡng và Sửa Chữa Mô Tô Xe Gắn Máy là tài liệu quan trọng cho học sinh, sinh viên trong lĩnh vực kỹ thuật. Nội dung giáo trình được biên soạn ngắn gọn, dễ hiểu, giúp người học nắm vững kiến thức về cấu tạo, nguyên lý hoạt động và phương pháp bảo dưỡng xe gắn máy. Việc hiểu rõ về mô tô và xe gắn máy không chỉ giúp nâng cao kỹ năng nghề nghiệp mà còn đáp ứng nhu cầu thực tiễn trong xã hội.

1.1. Mục tiêu của giáo trình Bảo Dưỡng Mô Tô

Mục tiêu chính của giáo trình là cung cấp kiến thức cơ bản về cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các bộ phận trên xe gắn máy. Học sinh sẽ được trang bị kỹ năng thực hành trong việc bảo dưỡng và sửa chữa xe, từ đó nâng cao khả năng làm việc trong ngành công nghiệp này.

1.2. Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được thiết kế cho học sinh, sinh viên hệ cao đẳng và trung cấp. Đây là tài liệu tham khảo hữu ích cho những ai muốn theo đuổi nghề sửa chữa mô tô và xe gắn máy, giúp họ có nền tảng vững chắc trong lĩnh vực này.

II. Những Thách Thức Trong Bảo Dưỡng và Sửa Chữa Mô Tô Xe Gắn Máy

Bảo dưỡng và sửa chữa mô tô xe gắn máy gặp nhiều thách thức do sự đa dạng của các loại xe và công nghệ ngày càng phát triển. Các kỹ thuật viên cần phải cập nhật kiến thức thường xuyên để đáp ứng yêu cầu của thị trường. Những vấn đề thường gặp như hỏng hóc động cơ, hệ thống điện và các bộ phận cơ khí cần được xử lý kịp thời để đảm bảo an toàn cho người sử dụng.

2.1. Các lỗi thường gặp ở xe gắn máy

Một số lỗi phổ biến bao gồm hỏng hóc động cơ, hệ thống điện không hoạt động, và các vấn đề liên quan đến hệ thống phanh. Những lỗi này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu suất của xe mà còn có thể gây nguy hiểm cho người lái.

2.2. Tác động của công nghệ mới đến bảo dưỡng

Công nghệ mới như hệ thống phun xăng điện tử và các cảm biến hiện đại đã làm thay đổi cách thức bảo dưỡng và sửa chữa xe gắn máy. Kỹ thuật viên cần phải nắm vững các công nghệ này để thực hiện bảo trì hiệu quả.

III. Phương Pháp Bảo Dưỡng Mô Tô Xe Gắn Máy Hiệu Quả

Để bảo dưỡng mô tô xe gắn máy hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc kiểm tra định kỳ, thay dầu, và bảo trì các bộ phận quan trọng là rất cần thiết. Ngoài ra, việc sử dụng các công cụ và thiết bị hiện đại cũng giúp nâng cao hiệu quả bảo dưỡng.

3.1. Kiểm tra định kỳ và bảo trì

Kiểm tra định kỳ giúp phát hiện sớm các vấn đề tiềm ẩn. Việc bảo trì thường xuyên các bộ phận như phanh, lốp và động cơ sẽ giúp xe hoạt động ổn định và an toàn hơn.

3.2. Sử dụng công nghệ trong bảo dưỡng

Sử dụng các thiết bị hiện đại như máy chẩn đoán lỗi và công cụ sửa chữa chuyên dụng giúp tiết kiệm thời gian và nâng cao độ chính xác trong quá trình bảo dưỡng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Giáo Trình Bảo Dưỡng Mô Tô

Giáo trình Bảo Dưỡng và Sửa Chữa Mô Tô Xe Gắn Máy không chỉ là tài liệu học tập mà còn là nguồn tài liệu tham khảo cho các kỹ thuật viên trong ngành. Việc áp dụng kiến thức từ giáo trình vào thực tiễn giúp nâng cao tay nghề và đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động.

4.1. Kết quả nghiên cứu từ thực tiễn

Nhiều nghiên cứu cho thấy việc áp dụng kiến thức từ giáo trình vào thực tiễn giúp giảm thiểu lỗi hỏng hóc và nâng cao hiệu suất làm việc của kỹ thuật viên. Điều này chứng tỏ tầm quan trọng của giáo trình trong việc đào tạo nhân lực chất lượng.

4.2. Tác động đến ngành công nghiệp sửa chữa

Giáo trình đã góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ sửa chữa mô tô xe gắn máy, từ đó tạo ra sự tin tưởng từ phía khách hàng và thúc đẩy sự phát triển của ngành công nghiệp này.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Giáo Trình Bảo Dưỡng Mô Tô

Giáo trình Bảo Dưỡng và Sửa Chữa Mô Tô Xe Gắn Máy là tài liệu thiết yếu cho việc đào tạo kỹ thuật viên trong ngành. Tương lai của giáo trình sẽ tiếp tục được cải tiến để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường và công nghệ mới. Việc cập nhật kiến thức và kỹ năng cho học sinh, sinh viên là rất quan trọng để họ có thể làm việc hiệu quả trong ngành công nghiệp này.

5.1. Định hướng phát triển giáo trình

Giáo trình sẽ được cập nhật thường xuyên để phản ánh những thay đổi trong công nghệ và nhu cầu của thị trường. Điều này sẽ giúp học sinh, sinh viên luôn được trang bị kiến thức mới nhất.

5.2. Tầm quan trọng của việc đào tạo liên tục

Đào tạo liên tục là cần thiết để kỹ thuật viên có thể theo kịp với sự phát triển của công nghệ. Việc này không chỉ giúp nâng cao tay nghề mà còn đảm bảo an toàn cho người sử dụng xe gắn máy.

Nội dung chính

TỔNG QUAN HỌC THUẬT VÀ PHÂN TÍCH NỘI DUNG GIÁO TRÌNH BẢO DƯỠNG VÀ SỬA CHỮA MÔ TÔ – XE GẮN MÁY

---

Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

Giáo trình “Bảo dưỡng và Sửa chữa Mô tô – Xe gắn máy” (ký hiệu mô đun: MĐ 29) do Kỹ sư Nguyễn Tiến Sỹ (Khoa Cơ khí Động lực) chủ biên, hoàn thành chỉnh sửa vào tháng 7 năm 2021 tại Bình Định. Tài liệu được biên soạn căn cứ theo đề cương và chương trình khung của Bộ Giáo dục & Đào tạo, phục vụ trực tiếp cho đối tượng học sinh – sinh viên thuộc hệ Cao đẳng và Trung cấp chuyên ngành Công nghệ Ô tô và Kỹ thuật Sửa chữa Xe máy.

Trong chương trình đào tạo, mô đun MĐ 29 giữ vị trí môn học chuyên môn nghề tự chọn, được bố trí giảng dạy sau khi người học đã hoàn thành khối kiến thức cơ sở và kỹ năng bổ trợ gồm 13 môn học/mô đun: MH 07 đến MH 12 và MĐ 13 đến MĐ 19. Mô đun có tổng thời lượng 75 giờ, trong đó thời lượng phân bổ gồm 15 giờ lý thuyết, 57 giờ thực hành chuyên sâu tại xưởng và 3 giờ kiểm tra định kỳ.

Mục tiêu đào tạo (Learning Outcomes) của giáo trình hướng đến:

• Trình bày đầy đủ nhiệm vụ, yêu cầu, phân loại, cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các cụm chi tiết, hệ thống trên xe hai bánh.
• Phân tích chính xác nguyên nhân, hiện tượng sai hỏng và quy trình kiểm tra, bảo dưỡng, sửa chữa cơ cấu cơ khí và hệ thống điện.
• Rèn luyện kỹ năng thực hành tháo lắp đúng quy trình kỹ thuật, sử dụng dụng cụ đo kiểm chuẩn xác và tuân thủ an toàn lao động trong nghề cơ khí động lực.

Cấu trúc giáo trình gồm 9 bài học chuyên đề được sắp xếp tuần tự theo logic sư phạm kỹ thuật. Điểm đặc sắc của tài liệu là tỷ trọng thực hành chiếm tới 76% tổng thời lượng (57/75 giờ), gắn kết chặt chẽ giữa cơ sở lý thuyết nhiệt động cơ bản với thông số kỹ thuật thực tế của các dòng xe phổ biến trên thị trường Việt Nam.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được triển khai qua 9 bài học chuyên sâu với tiến trình logic từ tổng thể cấu tạo, kỹ thuật bảo dưỡng định kỳ đến từng hệ thống cơ phận chi tiết:

1. Bài 1: Cấu tạo xe gắn máy (11 giờ: 7 LT, 4 TH): Tổng quan về các hệ thống chính (động cơ, truyền động, chuyển động, điều khiển, điện đèn còi); phân loại động cơ 2 thì và 4 thì; giải mã quy chuẩn ký hiệu của hãng Honda (như Honda C 50 M, C 70 E, C 100 M DM Dream II 1984); thông số kích thước hình học (chiều dài, chiều rộng, góc phuộc, khoảng sáng gầm trên xe Mio, Nouvo); phân tích chu trình công tác lý thuyết và thực tế của động cơ 4 thì và 2 thì.
2. Bài 2: Bảo dưỡng xe gắn máy (6 giờ: 6 TH): Kỹ thuật chạy rà (rodage) từ 500 đến 2000 km; quy tắc vận hành hộp số và ly hợp; nguyên tắc lựa chọn chỉ số ốc-tan của xăng (A83, A92, A95) và cấp nhiệt bugi (bugi nóng, bugi lạnh) theo tỷ số nén; quy trình bảo dưỡng lưu kho; lịch bảo trì định kỳ cho các dòng xe Honda Dream II, xe tay ga Honda, Yamaha và Suzuki Viva.
3. Bài 3: Hệ thống truyền động (10 giờ: 2 LT, 7 TH, 1 KT): Cấu tạo và nguyên lý bộ ly hợp ma sát ướt có điều khiển, ly hợp tự động; hộp số vô cấp CVT (kết cấu puli góc 20° và dây đai chữ V); hộp số cơ khí 3 cấp, 4 cấp; cơ cấu truyền động xích tải; kết cấu bánh xe, nan hoa, áp suất vỏ ruột và hệ thống phanh cơ khí (tang trống).
4. Bài 4: Hệ thống chiếu sáng (8 giờ: 1 LT, 7 TH): Mạch điện đèn pha/cốt, đèn xi-nhan, đèn phanh và cụm đèn tín hiệu.
5. Bài 5: Hệ thống đánh lửa (8 giờ: 1 LT, 7 TH): Kết cấu và hoạt động của hệ thống đánh lửa điện từ, hệ thống đánh lửa ắc-quy và đánh lửa bán dẫn điện tử CDI.
6. Bài 6: Hệ thống khởi động (8 giờ: 1 LT, 7 TH): Cơ cấu cần khởi động bằng chân (giò đạp) và hệ thống máy khởi động điện (đề-ma-rơ).
7. Bài 7: Cơ cấu trục khuỷu thanh truyền (8 giờ: 1 LT, 6 TH, 1 KT): Phân tích nhóm chi tiết cố định (các-te, thân xi-lanh, nắp quy-lát) và chi tiết di động (piston, xéc-măng, thanh truyền, trục khuỷu, bánh đà).
8. Bài 8: Cơ cấu phân phối khí (8 giờ: 1 LT, 7 TH): Cấu tạo supap hút/xả, trục cam, xích cam, cò mổ và nguyên lý làm việc của hệ thống phân phối khí xu-páp treo.
9. Bài 9: Hệ thống nhiên liệu (8 giờ: 1 LT, 6 TH, 1 KT): Cấu tạo và điều chỉnh bộ chế hòa khí, thùng xăng, khóa xăng, lọc gió và nguyên lý hệ thống phun xăng điện tử.

TIẾN TRÌNH NỘI DUNG ĐÀO TẠO (MĐ 29)

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình trang bị hệ thống lý thuyết kỹ thuật nhiệt động và cơ học ứng dụng:

• Các thông số kỹ thuật nhiệt động: Định nghĩa tử điểm thượng (TĐT), tử điểm hạ (TĐH), khoảng chạy piston ($C$), đường kính xi-lanh ($D$), công thức thể tích làm việc $V = \frac{\pi \cdot D^2 \cdot C}{4}$, thể tích buồng cháy ($v$), và công thức tính tỷ số nén $\varepsilon = \frac{V + v}{v}$ ($\varepsilon$ đạt $6:1 \div 8:1$ trên động cơ 2 thì; $8:1 \div 11:1$ trên động cơ 4 thì).
• Góc độ phân phối khí thực tế: Cơ chế mở sớm và đóng trễ của supap (động cơ Honda S50: supap hút mở sớm trước TĐT, đóng trễ $30^\circ$ sau TĐH; supap xả mở sớm $40^\circ$ trước TĐH, đóng trễ $5^\circ$ sau TĐT tạo hiện tượng 2 supap trùng điệp/cưỡi nhau; góc đánh lửa sớm $15^\circ$).
• Cơ chế phân phối khí động cơ 2 thì: Đặc điểm 3 cửa khí (hút, nạp, xả) quét khí qua các-te kín; nguyên lý đĩa hút trên xe Yamaha (mở $72^\circ$ trước TĐT, đóng $54^\circ$ sau TĐT), xe Bridgestone (mở $72^\circ$ trước TĐT, đóng $49^\circ$ sau TĐT) và van lưỡi gà.
• Động học truyền động: Sự biến thiên tỷ số truyền trên hộp số vô cấp CVT nhờ lực ly tâm của các con lăn đẩy má puly di động, kết hợp hoạt động của bộ ly hợp ma sát ướt và hộp số bánh răng nhiều cấp.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Thực hiện quy trình tháo lắp, kiểm tra mài mòn các chi tiết máy; cân chỉnh khe hở nhiệt supap; cân lửa hệ thống đánh lửa; đo kiểm và phục hồi má phanh (độ dày chuẩn $4\text{ mm}$, giới hạn mòn thay mới $< 1{,}5\text{ mm}$, lò xo phanh chuẩn $28{,}5\text{ mm}$); hiệu chỉnh độ chùng xích tải ($1 \div 2\text{ cm}$); căn chỉnh vành bánh xe 36 nan hoa.
• Kỹ năng phân tích, chẩn đoán (Analytical skills): Nhận diện lỗi động cơ dựa trên trạng thái bugi (đóng muội than do bugi quá nguội hoặc ướt dầu); phân tích hiện tượng kích nổ, rốc máy do không tương thích chỉ số ốc-tan xăng; chẩn đoán trượt ly hợp, kẹt ga hoặc rung lắc bánh xe do rơ bạc đạn, méo vành.
• Năng lực nghề nghiệp (Practical competencies): Vận hành thiết bị bảo dưỡng đúng định mức kỹ thuật; lập bảng kế hoạch bảo trì theo số km vận hành; thực hiện thao tác nghề độc lập, tỉ mỉ và tuân thủ các quy tắc an toàn xưởng.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

Giáo trình áp dụng phương pháp sư phạm tích hợp (Integrated Pedagogical Approach), kết hợp bài giảng lý thuyết cô đọng (15 giờ) làm nền tảng định hướng cho các module thực hành thao tác tại xưởng (57 giờ). Mô hình này giúp học viên chuyển hóa trực tiếp kiến thức lý thuyết về kết cấu cơ khí thành kỹ năng nghề nghiệp cụ thể.

Các bài tập thực hành và tình huống thực tế (Case studies) được thiết kế gắn liền với lỗi vận hành thực tế:

• Phân tích sự cố vận hành: Xử lý hiện tượng xe bị rung giật, "rần máy" do hiện tượng ép số (dùng số cao ở dải tốc độ thấp); xử lý sự cố động cơ 2 thì không nổ do hở phớt hoặc đệm các-te làm mất áp suất nén buồng trục khuỷu.
• Thực hành tháo lắp và đo kiểm chi tiết: Thực hành tháo rã cụm ly hợp ướt, đo khe hở lá bố, lá thép (ví dụ: bổ sung lá sắt $1{,}8\text{ mm}$ khi côn mòn); đo hành trình tự do tay phanh và bàn đạp phanh sau (tiêu chuẩn $20 \div 30\text{ mm}$); đo áp suất lốp tiêu chuẩn theo bảng định mức từng dòng xe.
• Thực hành căn chỉnh hệ thống: Thao tác căn chỉnh độ chùng xích tải qua nút thăm cacte xích kết hợp cân chỉnh độ thẳng hàng của bánh sau thông qua vạch dấu trên bát tăng đơ.

QUY TRÌNH THỰC HÀNH CĂN CHỈNH BỘ TRUYỀN XÍCH VÀ BÁNH SAU
[Nới ốc trục sau & ốc giữ đĩa xích] 
[Vặn đai ốc bát tăng đơ bên trái (chỉnh xích)] ➔ Kiểm tra độ võng đạt 1 ÷ 2 cm
[Vặn đai ốc bát tăng đơ bên phải (chỉnh bánh)] ➔ Quan sát khe hở cân xứng với dè sau
[Xiết chặt ốc giữ đĩa xích ➔ Ốc trục sau ➔ Ốc bát tăng đơ] ➔ Gài chốt bi an toàn

Phương pháp đánh giá kết quả học tập bao gồm:

• Đánh giá quá trình: Kiểm tra kỹ năng thực hành thao tác tại xưởng theo từng bài học (đúng quy trình, chuẩn thời gian và an toàn).
• Đánh giá định kỳ: 3 bài kiểm tra chính thức (mỗi bài 1 giờ) được bố trí sau Bài 3 (Hệ thống truyền động), Bài 7 (Cơ cấu trục khuỷu thanh truyền) và Bài 9 (Hệ thống nhiên liệu).

Hướng dẫn tự học: Học viên tra cứu các bảng thông số định kỳ của nhà chế tạo, so sánh sự sai khác kết cấu giữa các thế hệ xe (má vít sang CDI, chế hòa khí sang phun xăng điện tử), tự thiết lập quy trình kiểm tra các-te và bugi khi bảo dưỡng xe lưu kho trên 6 tháng.

---

Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

Giáo trình “Bảo dưỡng và Sửa chữa Mô tô – Xe gắn máy” phản ánh sự cập nhật kỹ thuật phù hợp với sự phát triển của công nghệ phương tiện tại Việt Nam:

• Tích hợp đa dạng các dòng phương tiện: Giáo trình bao quát từ các dòng xe số phổ thông truyền thống (Honda C50, C70, Dream II, Suzuki Viva, Yamaha Sirius) đến các dòng xe tay ga hiện đại (Yamaha Nouvo, Mio, Honda Click, Spacy, SH 150, SYM Attila Victoria).
• Cập nhật cấu trúc truyền động và cung cấp nhiên liệu mới: Bổ sung cơ chế truyền động vô cấp CVT sử dụng đai cao su chữ V và bộ puli côn biến thiên góc $20^\circ$; cập nhật nguyên lý hệ thống phun xăng điện tử (Electronic Fuel Injection) trên các dòng xe tay ga như Honda SH 150 bên cạnh kết cấu bình xăng con truyền thống.
• Hiện đại hóa hệ thống điện động cơ: Chuyển đổi trọng tâm từ hệ thống đánh lửa cơ khí bằng má vít sang hệ thống đánh lửa điện tử bán dẫn CDI (Capacitor Discharge Ignition) không tiếp điểm trên các dòng xe đời mới từ sau đời 81.
• Hệ thống hóa dữ liệu bảo dưỡng chuẩn: Cung cấp đầy đủ bảng tra cứu chu kỳ bảo trì chi tiết của các hãng xe lớn (Honda, Yamaha, Suzuki), bao gồm các thông số áp suất bơm lốp (bánh trước/sau), mốc thay nhớt máy ($1000\text{ km}$ đối với xe 4 thì, $3000\text{ km}$ đối với xe 2 thì), và chu kỳ kiểm tra lọc gió, má phanh, xích tải.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

• Người học chính quy: Học sinh và sinh viên theo học trình độ Cao đẳng và Trung cấp chuyên ngành Công nghệ Kỹ thuật Ô tô, Kỹ thuật Sửa chữa Xe máy, Máy động lực tại các trường kỹ thuật.
• Yêu cầu điều kiện tiên quyết: Học viên bắt buộc phải hoàn thành các môn học lý thuyết kỹ thuật cơ sở (MH 07, MH 08, MH 09, MH 10, MH 11, MH 12) và các mô đun kỹ năng thực hành nền tảng (MĐ 13 đến MĐ 19).
• Giảng viên chuyên ngành: Tài liệu đóng vai trò là giáo trình giảng dạy chuẩn cho mô đun MĐ 29, định hướng chi tiết tỷ lệ phân bổ bài giảng lý thuyết (15 giờ), hướng dẫn thực hành xưởng (57 giờ) và cấu trúc 3 bài kiểm tra định kỳ.
• Tài liệu tham khảo chuyên môn: Kỹ thuật viên bảo trì, thợ sửa chữa xe máy và người tự học có thể sử dụng giáo trình để tra cứu quy chuẩn kỹ thuật tháo lắp, bảng thông số căn chỉnh góc phối khí, phương pháp phục hồi phanh và lịch trình bảo dưỡng định kỳ các dòng xe phổ biến.

---

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình được thiết kế chuẩn cho học sinh – sinh viên hệ Cao đẳng và Trung cấp nghề Công nghệ Ô tô/Sửa chữa xe máy, đồng thời là tài liệu tham khảo cho kỹ thuật viên sửa chữa cơ giới hai bánh.

2. Cần kiến thức nền nào để học giáo trình này?

Người học cần hoàn thành khối kiến thức cơ bản về cơ khí, đo lường và an toàn lao động đã được giảng dạy trong 13 môn học/mô đun tiên quyết (từ MH 07 đến MH 12 và MĐ 13 đến MĐ 19).

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu khác là gì?

Tài liệu tập trung 76% thời lượng cho thực hành xưởng (57/75 giờ), hệ thống hóa song song cấu tạo của cả động cơ 2 thì và 4 thì, cung cấp bảng giải mã ký hiệu thương mại của hãng Honda và trích xuất chi tiết lịch bảo dưỡng thực tế từ 4 dòng xe đại diện (Dream II, Honda tay ga, Yamaha, Suzuki Viva).

4. Làm sao để tự học và ứng dụng giáo trình hiệu quả?

Người học cần kết hợp việc đọc hiểu lý thuyết nhiệt động (tỷ số nén, góc phối khí) với việc đối chiếu trực tiếp trên xe thực hành; bám sát các bảng thông số kỹ thuật (độ dày má phanh $< 1{,}5\text{ mm}$, hành trình tự do tay phanh $20 \div 30\text{ mm}$, độ chùng xích $1 \div 2\text{ cm}$) trong quá trình đo kiểm.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình?

Giáo trình tích hợp sẵn bảng phân phối thời lượng 75 giờ, hệ thống hình vẽ chi tiết kết cấu cụm phanh, hộp số 4 cấp, bộ ly hợp CVT, đồ thị góc phối khí của xe Honda và bảng kế hoạch bảo trì định kỳ từ nhà sản xuất.

---

Kết luận (150 từ)

Giáo trình “Bảo dưỡng và Sửa chữa Mô tô – Xe gắn máy” (MĐ 29) của Kỹ sư Nguyễn Tiến Sỹ cung cấp hệ thống tri thức hoàn chỉnh, ngắn gọn và chuẩn xác về kết cấu kỹ thuật, nguyên lý nhiệt động cũng như phương pháp chẩn đoán, bảo trì các dòng xe máy hai bánh. Cấu trúc nội dung 75 giờ với trọng tâm thực hành giúp người học hình thành năng lực nghề nghiệp từ mức độ hiểu biết cấu tạo chi tiết đến thuần thục kỹ năng sửa chữa, bảo dưỡng thực tế.

Để tối ưu hóa quá trình tiếp thu, học viên được khuyến nghị tuân thủ lộ trình học tập từ lý thuyết cơ cấu (Bài 1, 3, 7, 8, 9) đến quy trình bảo dưỡng thực hành (Bài 2, 4, 5, 6), đồng thời tham khảo song song các tài liệu hướng dẫn kỹ thuật (Service Manual) do các hãng Honda, Yamaha, Suzuki ban hành.

---

BẢNG TỔNG HỢP THÔNG SỐ VÀ ĐỊNH MỨC KỸ THUẬT TRONG GIÁO TRÌNH

Hạng mục kỹ thuật	Tiêu chuẩn kỹ thuật trong giáo trình	Dẫn chứng chi tiết trong tài liệu
Tỷ số nén ($\varepsilon$)	Động cơ 2 thì: $6:1 \div 8:1$ Động cơ 4 thì: $8:1 \div 11:1$	Bài 1 - Mục IV (Định nghĩa các danh từ)
Góc phối khí động cơ Honda S50	Hút: mở sớm trước TĐT, đóng trễ $30^\circ$ sau TĐH Xả: mở sớm $40^\circ$ trước TĐH, đóng trễ $5^\circ$ sau TĐT	Bài 1 - Mục IV (Chu kỳ thực tế)
Thời gian chạy rà máy (Rodage)	$500 \div 2000\text{ km}$; 500 km đầu chạy $30 \div 45\text{ km/h}$	Bài 2 - Mục I (Sử dụng xe gắn máy mới)
Chu kỳ thay dầu bôi trơn	Sau 500 km đầu; sau đó $1000\text{ km}$/lần (xe 4 thì), $3000\text{ km}$/lần (xe 2 thì)	Bài 2 - Mục I (Sử dụng dầu bôi trơn)
Thông số phanh cơ khí	Bố phanh mới: $4\text{ mm}$ (thay mới khi $< 1{,}5\text{ mm}$) Lò xo phanh chuẩn: $28{,}5\text{ mm}$ Hành trình tự do: $20 \div 30\text{ mm}$	Bài 3 - Mục IV (Kiểm tra phanh)
Độ chùng xích tải	$1 \div 2\text{ cm}$ (đo tại lỗ quan sát cacte xích)	Bài 3 - Mục III (Chỉnh xích và bánh sau)
Áp suất lốp xe Nouvo	Bánh trước: $2{,}00\text{ kg/cm}^2$ Bánh sau: $2{,}25\text{ kg/cm}^2$	Bài 3 - Mục III (Bảng áp suất bơm lốp)
Áp suất lốp xe Suzuki Viva	Bánh trước: $1{,}75\text{ kg/cm}^2$ Bánh sau: $2{,}25\text{ kg/cm}^2$	Bài 3 - Mục III (Bảng áp suất bơm lốp)

Trích đoạn nội dung tài liệu

BD - SC MÔ TÔ – XE GẮN MÁY KHOA CKĐL *************************************************************************************************** LỜI NÓI ĐẦU Đối với nước Việt Nam hiện nay, mô tô và xe gắn máy đã trở thành một trong những nhu cầu hàng ngày. Mô tô và xe gắn máy là phương tiện giao thông cá nhân và vận chuyển nhỏ rất thuận lợi. Những hiểu biết về mô tô và xe gắn máy, việc sử dụng, bảo dưỡng và sửa chữa mô tô và xe gắn máy là nhu cầu thực tế vì vậy bảo hành và sửa chữa mô tô - xe gắn máy đã trở thành một loại dịch vụ của xã hội, một nghề sinh sống. Giáo trình kĩ thuật sửa chữa mô tô và xe gắn máy được biên soạn theo đề cương của bộ giáo dục & đào tạo.

Nội dung được biên soạn theo tinh thần ngắn gọn dễ hiểu. Các kíến thức trong toàn bộ giáo trình có mối quan hệ logic, chặt chẽ. Tuy vậy giáo trình cũng chỉ là một phần trong nội dung của chuyên ngành đào tạo cho nên người dạy, người học cần tham khảo thêm các giáo trình có liên quan đối với ngành học để việc sử dụng giáo trình có hiệu quả hơn. Khi biên soạn giáo trình tác giả đã cố gắng cập nhập những kiến thức mới có liên quan đến môn học và phù hợp với đối tượng sử dụng cũng như cố gắng gắn những nội dung lý thuyết với những vấn đề thực tế thường gặp trong đời sống để giáo trình có tính thực tiễn.

Giáo trình được biên soạn cho đối tượng là HỌC SINH – SINH VIÊN hệ cao đẳng và trung cấp và nó là tài liệu tham khảo. Giáo trình “BD & SC MÔ TÔ – XE GẮN MÁY” được chỉnh sửa trên cơ sở căn cứ chương trình đào tạo đã được chỉnh sửa, các thiết bị mới hiện đại, các giáo trình giảng dạy của các giảng viên ở các trường cao đẳng và đại học kỹ thuật ở Việt Nam. Giáo trình tập trung vào các nội dung cơ bản sau: 1 Bài 1: Cấu tạo xe gắn máy 2 Bài 2: Bảo dưỡng xe gắn máy 3 Bài 3: Hệ thống truyền động 4 Bài 4: Hệ thống chiếu sáng 5 Bài 5: Hệ thống đánh lửa *************************************************************************************************** Ks:Nguyễn Tiến Sỹ -1 - BD - SC MÔ TÔ – XE GẮN MÁY KHOA CKĐL *************************************************************************************************** 6 Bài 6: Hệ thống khởi động 7 Bài 7: Cơ cấu trục khuỷu thanh truyền 8 Bài 7: Cơ cấu phân phối khí 9 Bài 9: Hệ thống nhiên liệu Mặc dù đã cố gắng nhưng không tránh khỏi những khiếm khuyết. Hi vọng nhận được sự góp ý của đồng nghiệp và bạn đọc để giáo trình này được biên soạn tiếp hoặc tái bản lần sau có chất lượng tốt hơn.

Xin chân thành cảm ơn ! Bình Định, ngày 28 tháng 7 năm 2021. Chủ biên Nguyễn Tiến Sỹ *************************************************************************************************** Ks:Nguyễn Tiến Sỹ -2 - BD - SC MÔ TÔ – XE GẮN MÁY KHOA CKĐL *************************************************************************************************** MỤC LỤC Trang 1. Lời giới thiệu 1 2. Đề cương mô đun 4 4.

Bài 1 - Cấu tạo xe gắn máy 6 5. Bài 2 - Bảo dưỡng xe gắn máy 21 6. Bài 3 - Hệ thống truyền động 36 7. Bài 4 - Hệ thống chiếu sáng 67 8.

Bài 5 - Hệ thống đánh lửa 77 9. Bài 6 - Hệ thống khởi động 106 10. Bài 7 - Cơ cấu trục khuỷu thanh truyền 115 11. Bài 8 - Cơ cấu phân phối khí 130 12.

Bài 9 - Hệ thống nhiên liệu 145 13. HƯỚNG DẪN THỰC HIỆN MÔ ĐUN 162 *************************************************************************************************** Ks:Nguyễn Tiến Sỹ -3 - BD - SC MÔ TÔ – XE GẮN MÁY KHOA CKĐL *************************************************************************************************** CHƯƠNG TRÌNH MÔ ĐUN Tên mô đun: BẢO DƯỠNG VÀ SỬA CHỮA MÔ TÔ - XE GẮN MÁY Mã mô đun: MĐ 29 Thời gian mô đun: 75 giờ( Lý thuyết: 15 giờ; Thực hành: 57 giờ, kiểm tra 3 giờ ) I. Vị trí, tính chất của mô đun: - Vị trí: Mô đun được bố trí dạy sau các môn học/ mô đun sau: MH 07, MH 08, MH 09, MH 10, MH 11, MH 12, MĐ13, MĐ 14, MĐ 15, MĐ16, MĐ17, MĐ18, MĐ19. - Tính chất: Là mô đun chuyên môn nghề tự chọn.

Mục tiêu mô đun: + Kiến thức: + Trình bày được nhiệm vụ, yêu cầu , phân loại của các bộ trên mô tô - xe máy + Trình bày được cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các bộ phận: mô tô - xe máy + Phân tích đúng những hiện tượng, nguyên nhân sai hỏng thường gặp của xe mô tô - xe máy: + Trình bày đúng phương pháp bảo dưỡng, kiểm tra và sữa chữa những sai hỏng của các bộ phận: - Kỹ năng: +Tháo lắp, kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa các chi tiết trên mô tô - xe máy đúng quy trình, quy phạm và đúng các tiêu chuẩn kỹ thuật trong sửa chữa + Sử dụng đúng các dụng cụ kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa đảm bảo chính xác và an toàn. -Năng lực tự chủ và trách nhiệm: + Chấp hành đúng quy trình, quy phạm trong nghề công nghệ ô tô + Rèn luyện tính kỷ luật, cẩn thận, tỉ mỉ của học viên, độc lập trong công việc. Nội dung mô đun: 1. Nội dung tổng quát và phân phối thời gian: *************************************************************************************************** Ks:Nguyễn Tiến Sỹ -4 - BD - SC MÔ TÔ – XE GẮN MÁY KHOA CKĐL *************************************************************************************************** Thời gian Số Tên các bài trong mô đun Tổng Lý Thực Kiểm TT số thuyết hành tra 1 Bài 1: Cấu tạo xe gắn máy 11 7 4 2 Bài 2: Bảo dưỡng xe gắn máy 6 6 3 Bài 3: Hệ thống truyền động 10 2 7 1 4 Bài 4: Hệ thống chiếu sáng 8 1 7 5 Bài 5: Hệ thống đánh lửa 8 1 7 6 Bài 6: Hệ thống khởi động 8 1 7 7 Bài 7: Cơ cấu trục khuỷu thanh truyền 8 1 6 1 8 Bài 8: Cơ cấu phân phối khí 8 1 7 9 Bài 9: Hệ thống nhiên liệu 8 1 6 1 Cộng 75 15 57 3 *************************************************************************************************** Ks:Nguyễn Tiến Sỹ -5 - BD - SC MÔ TÔ – XE GẮN MÁY KHOA CKĐL *************************************************************************************************** Bài 1: CẤU TẠO XE GẮN MÁY Mã bài: 29 – 1 I.

Khái niệm về xe gắn máy I. Động cơ Động cơ là bộ máy gồm nhiều chi tiết và hệ thống lắp ghép liên hệ mật thiết với nhau, là nơi đốt cháy nhiên liệu tỏa nhiệt biến thành cơ năng rồi sinh ra động lực truyền sang hệ thống truyền chuyển động làm cho xe di chuyển. Muốn vậy trong động cơ phải có các chi tiết và hệ thống sau: Các chi tiết cố định và di động. Các chi tiết của hệ thống phân phối khí.

Hệ thống làm trơn, làm mát. Hệ thống nhiên liệu. Hệ thống đánh lửa. Hệ thống truyền chuyển động Có nhiệm vụ truyền chuyển động từ động cơ đến bánh xe phát động, thay đổi tốc độ, moment của bánh xe phát động tùy theo tải trọng và đường sá.

Hệ thống này gồm: Bộ ly hợp, hộp số, bánh răng kéo xích( nhông trước ); đĩa xích( nhông sau ), xích tải. Ở một vài loại môtô không dùng xích mà hệ thống láp chuyền và cacđăng. Trên xe gắn máy động cơ và hệ thống truyền chuyển động được ráp chung thành một khối ta thường gọi là động cơ. Hệ thống chuyển động( hệ thống di chuyển ) Có tác dụng biến chuyển động quay của hệ thống truyền chuyển động thành chuyển động tịnh tiến của chiếc xe.

Mặt khác nó còn có tác dụng bảo đảm cho xe di chuyển êm dịu trên những đoạn đường không bằng phẳng. Hệ thống này gồm: Bánh xe trước, bánh xe sau, hệ thống nhún và khung xe. *************************************************************************************************** Ks:Nguyễn Tiến Sỹ -6 - BD - SC MÔ TÔ – XE GẮN MÁY KHOA CKĐL *************************************************************************************************** HÌNH.1 CẤU TẠO TỔNG QUÁT XE 1. Công tắc máy đồng thời khoá cổ, chìa khoá yên; 2.

Cụm công tắc cốt, pha, công tắc còi, công tắc đèn báo rẽ; 3. Cụm công tắc đèn chính, nút đề; 5. Tay phanh trước; 7. Bàn đạp thắng sau; 9.

Công tắc đèn sto; 11. Khung giữ khi dựng hay đẩy xe; 15. Baga trước; 16. Chỗ đựng đồ nghề, 17.

Khung gắn gác chân; 19. Chân chống nghiêng; 20.Chân chống đứng; 21. Gương chiếu hậu; 26. Cao su giảm chấn yên xe; 28.

Hệ thống điều khiển Có nhiệm vụ thay đổi hướng chuyển động của chiếc xe. Cho xe chạy chậm lại hay dừng hẳn để đảm bảo an toàn khi giao thông. Hệ thống này gồm tay lái, các cần điều khiển và hệ thống phanh. Hệ thống điện đèn còi Có tác dụng tạo tín hiệu hoặc chiếu sáng khi xe dừng, quay vòng, đi trong đêm tối hoặc chỗ đông người để bảo đảm an toàn giao thông.

Hệ thống này gồm các đèn chiếu gần, chiếu xa, đèn stop, đèn soi sáng công tơ mét, còi, đèn báo rẽ, các loại đèn tín hiệu… *************************************************************************************************** Ks:Nguyễn Tiến Sỹ -7 - BD - SC MÔ TÔ – XE GẮN MÁY KHOA CKĐL *************************************************************************************************** II. Phân loại xe gắn máy: Xe gắn máy là gọi chung cho tất cả các xe 2 bánh có gắn động cơ. Thực ra danh từ xe gắn máy( xe máy ) để chỉ cho các xe hai bánh có gắn động cơ, khi cần thiết có thể đạp như xe đạp mà không dùng đến máy như Vélo Solex, Mobylette, Peugeot, PC, số còn lại gọi là Scooter hay môtô. Nếu cỡ bánh xe nhỏ như Vespa, Làmbertta gọi là Scooter, Cỡ bánh lớn gọi là môtô.

Ngày nay xe gắn máy phân loại chủ yếu dựa vào động cơ. Theo tính năng ta có hai loại chính là động cơ 4 thì và động cơ 2 thì. – Loại 4 thì dùng cho xe có lòng xilanh từ 50 ÷ 1300 cm3. – Loại 2 thì dùng cho xe có lòng xilanh từ 50 ÷ 250 cm3.

Tối đa là 350 cm3 vì loại này tiêu hao nhiên liệu nhiều. Dựa vào thiết kế động cơ thì ta có: – Động cơ máy đứng( Honda CB 350 ) – Động cơ máy nằm( Honda C50 ) – Động cơ máy hình chữ V( Harley Davidson ) – Động cơ máy nằm ngang( B.W ) Dựa vào dung tích xilanh ta có: – Động cơ loại 49cc( Honda C.