BỘ XÂY DỰNG TRƯỜNG CAO ĐẲNG XÂY DỰNG SỐ 1 GIÁO TRÌNH MÔN HỌC/MÔ ĐUN: AN TOÀN ĐIỆN NGÀNH/NGHỀ: ĐIỆN DÂN DỤNG TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP (Ban hành theo Quyết định số: 368ĐT/QĐ-CĐXD1, ngày 10 tháng 8 năm 2021 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Xây dựng số 1 Hà nội, năm 2021 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liáu này thußc lo¿i sách giáo trình nên các ngußn thông tin có thá đ°ÿc phép dùng nguyên bÁn hoặc trích dùng cho các māc đích vß đào t¿o và tham khÁo. Mái māc đích khác mang tính lách l¿c hoặc sử dāng vái māc đích kinh doanh thiếu lành m¿nh sẽ bß nghiêm c¿m. LỜI NÓI ĐẦU Giáo trình An toàn đián đ°ÿc biên so¿n nhằm phāc vā cho giÁng d¿y và hác t¿p cho trình đß Cao đẳng ngành Đián dân dāng å tr°ãng Cao đẳng Xây dựng sá 1. An toàn đián là môn hác chuyên môn ngành nhằm cung c¿p các kiến thąc vß an toàn đián cho ngành đián dân dāng.
Giáo trình An toàn đián do bß môn Đián n°ác xây dựng gßm: ThS.Nguyßn Tr°ãng Sinh làm chă biên và các thÁy cô đã và đang giÁng d¿y trực tiếp trong bß môn cùng tham gia biên so¿n. Giáo trình này đ°ÿc viết theo đß c°¢ng môn hác An toàn đián đã đ°ÿc Tr°ãng CĐXD1 ban hành. Ngoài ra giáo trình còn bá sung thêm mßt sá kiến thąc mà trong các giáo trình tr°ác ch°a đß c¿p tái. Nßi dung gßm 03 ch°¢ng sau: Ch°¢ng 1.
Táng quan vß tai n¿n đián. Các khái niám c¢ bÁn vß an toàn đián. Bián pháp kỹ thu¿t an toàn đián Trong quá trình biên so¿n, nhóm giÁng viên Bß môn Đián n°ác căa Trung tâm Thực hành công nghá và đào t¿o nghß, tr°ãng Cao đẳng Xây dựng Sá 1 - Bß Xây dựng, đã đ°ÿc sự đßng viên quan tâm và góp ý căa các đßng chí lãnh đ¿o, các đßng nghiáp trong và ngoài tr°ãng. Mặc dù có nhißu cá gÁng, nh°ng trong quá trình biên so¿n, biên t¿p và in ¿n khó tránh khßi những thiếu sót.
Tác giÁ r¿t mong nh¿n đ°ÿc các góp ý, ý kiến phê bình, nh¿n xét căa ng°ãi đác đá giáo trình đ°ÿc hoàn thián h¢n. Trân tráng cÁm ¢n! Hà Nßi, ngày&&tháng&&năm 2021 Tham gia biên so¿n 1. Nguyßn Tr°ãng Sinh - Chă biên 2. Nguyßn Văn Tiến 5 CH¯¡NG TRÌNH MÔN HàC Tên môn hác: AN TOÀN ĐIàN Mã môn hác: MH09 Thãi gian thực hián môn hác: 30 giã (Lý thuyết: 18 giã; Thực hành, thí nghiám, thÁo lu¿n, bÁi t¿p: 10 giã; Kiám tra: 2 giã) (Trong đó: Táng sá giã giÁng d¿y và hác t¿p trực tuyến: 0 giã) I.
Vß trí, tính ch¿t căa môn hác - Vß trí: + Môn hác đ°ÿc bá trí å kỳ hác thą 2 + Môn hác tiên quyết: Không - Tính ch¿t: Là môn hác c¢ så ngành. Kiến thąc: Trình bày đ°ÿc: - Những nguyên tÁc và tiêu chuẩn c¢ bÁn đá đÁm bÁo an toàn vß đián cho ng°ãi và thiết bß; - Các quy tÁc an toàn đián khi sử dāng và v¿n hành các thiết bß dùng đián; - Các quy tÁc vß mặt kỹ thu¿t cũng nh° vß mặt tá chąc trong viác bÁo vá an toàn cho ng°ãi và thiết bß khi sử dāng đián; - Các l°u ý khi tách n¿n nhân khßi ngußn đián; cách s¢ cąu và hô h¿p nhân t¿o trong tr°ãng hÿp n¿n nhân bß đián gi¿t b¿t tỉnh; - Các bián pháp nái đ¿t, nái trung tính, cháng rò đá đÁm bÁo an toàn cho ng°ãi khi làm viác vái há tháng đián; - Các d¿ng tai n¿n đián, nguyên nhân và cách phòng tránh tai n¿n đián; - Các tác dāng căa dòng đián đái vái c¢ thá ng°ãi; - Chính xác các thông sá an toàn đián theo tiêu chuẩn cho phép. Kỹ năng: - Phân tích đ°ÿc các tr°ãng hÿp gây nên tai n¿n đián; - Ąng dāng đ°ÿc các bián pháp an toàn đián trong ho¿t đßng nghß nghiáp; - Biết cách s¢ c¿p cąu đ°ÿc cho ng°ãi bß đián gi¿t. Năng lực tự chă và trách nhiám: - Hác sinh có thái đß nghiêm túc, tuân thă các quy đßnh vß an toàn lao đßng trong hác t¿p và trong tác nghiáp nghß đián; - Rèn luyán tính nghiêm túc trong hác t¿p và trong thực hián công viác; - Rèn luyán khÁ năng làm viác đßc l¿p và theo nhóm.
Nßi dung táng quát và phân bá Thãi gian: 6 Thãi gian (giã) Thực hành, thí nghiám, TT Tên ch°¢ng, māc Lý thuyết Táng thÁo lu¿n, Kiám sá bài t¿p tra Trực Trực Trực Trực tiếp tuyến tiếp tuyến Ch°¢ng 1: Táng quan vß tai n¿n 1 đián 4 3 1 1.1 Các d¿ng tai n¿n đián 0,5 0,5 Tác dāng căa dòng đián đái vái 1.2 c¢ thá con ng°ãi 0,5 0,5 Các yếu tá Ánh h°ång đến tai n¿n 1.3 đián gi¿t 1,5 1 0,5 Nguyên nhân chính gây ra tai n¿n 1.4 đián 1,5 1 0,5 Ch°¢ng 2: Các khái niám c¢ 2 bÁn vß an toàn đián 13 9 3 1 2.4 Các há tháng nái đ¿t chuẩn 4 3 1 2.5 Các tiêu chuẩn vß an toàn 3 1 2 đián Kiám tra bài 1 1 Ch°¢ng 3: Bián pháp kỹ thu¿t 3 an toàn đián 13 6 6 1 3.1 Các công cā bÁo vá 1 1 An toàn đián khi sử dāng và v¿n 3.2 3 1 2 hành các thiết bß dùng đián 3.4 BÁo vá nái dây trung tính 1 1 3.5 BÁo vá cháng dòng đián rò 1 1 Ch¿p hành các quy đßnh vß an 3.7 S¢ cąu ng°ãi bß đián 3,5 0,5 3 gi¿t Kiám tra bài sá 2 1 Cßng 2. Nßi dung chi 30 18 10 2 tiết: 7 Bài 1. TÁC DĀNG CĂA DÒNG ĐIàN ĐàI VàI C¡ THà NG¯âI Māc tiêu - Phát biáu đ°ÿc mąc đß tác h¿i căa dòng đián lên c¢ thá ng°ãi bß đián gi¿t; - Trình bày các yếu tá Ánh h°ång đến mąc đß tác h¿i căa dòng đián lên c¢ thá ng°ãi; - Có thái đß nghiêm túc, tuân thă các b°ác an toàn. Khái niám - Khoa hác hián nay đã biết rõ vß tác dāng sinh lí căa dòng đián lên c¢ thá ng°ãi và những tác h¿i căa nó.
- Căn cą vào sá liáu các tr°ãng hÿp tai n¿n đái vái con ng°ãi, cũng nh° các thí nghiám trên đßng v¿t cho th¿y rằng trong táng sá các tr°ãng hÿp tai n¿n đián gi¿t có 76,4% tr°ãng hÿp tử vong hoặc th°¢ng t¿t nặng å các m¿ng đián U < 1000V và 23,6% å các m¿ng đián U > 1000V. - Khi phân lo¿i n¿n nhân do đián gi¿t th¿y rằng n¿n nhân làm viác trong ngành đián chiếm 42,2%, n¿n nhân không có chuyên môn vß đián chiếm 57,8%. - Các sự cá dẫn đến bß đián gi¿t: + Ch¿m trực tiếp vào dây dẫn đián. + Ch¿m gián tiếp vào phÁn kim lo¿i căa thiết bß đián bß ch¿m vß.
+ Ch¿m vào v¿t không phÁi bằng kim lo¿i có mang đián áp nh° t°ãng, nßn nhà. + Bß ch¿n th°¢ng do hß quang đián phát ra khi v¿n hành thiết bß. - Các nguyên nhân xÁy ra tai n¿n đián: + Trình đß tá chąc, quÁn lí công tác lÁp đặt, xây dựng, sửa chữa công trình đián ch°a tát. + Vi ph¿m qui trình kĩ thu¿t an toàn nh° đóng đián khi có ng°ãi đang sửa chữa mà ch°a đóng dao tiếp đ¿t an toàn, thao tác v¿n hành thiết bß đián không đúng qui trình.
Các yếu tá liên quan mąc đß tác dāng căa dòng đián đái vái c¢ thá ng°ãi 1. Đián trå căa ng°ãi Bao gßm láp da tiếp xúc bên ngoài, các thành phÁn bên trong c¢ thá nh° thßt, mỡ, máu, x°¢ng, dßch thá. c¿u t¿o nên đián trå căa ng°ãi (Rng). Đián trå su¿t căa các thành phÁn khác nhau căa c¢ thá ng°ãi đ°ÿc trình bày trong bÁng 1.
Đá đ¢n giÁn, đián trå căa ng°ãi có thá chia thành hai phÁn: đián trå căa da và đián trå căa các bß ph¿n bên trong.1, da hay nói mßt cách chính xác láp sừng căa da là bß ph¿n đóng góp r¿t đáng ká vào trß sá đián trå căa ng°ãi. Khi å tr¿ng thái khô ráo, láp sừng căa da có đián trå khá lán có tác dāng nh° mßt láp cách đián. Đián trå căa các bß ph¿n bên trong đóng góp không đáng ká vào trß sá đián trå căa ng°ãi. 8 Đián trå căa ng°ãi có giá trß nằm trong khoÁng 40-400 kΩ, th¿m chí lên đến 500 kΩ.
Đián trå su¿t căa mßt sá thành phÁn c¿u t¿o c¢ thá ng°ãi. Thành phÁn c¿u t¿o c¢ thá ng°ãi Đián trå su¿t, Ωcm Tuỷ sáng 56 Huyết thanh 71 C¢ bÁp 150 – 300 Máu 120 – 180 Da khô 1,6.106 Nói chung, đián trå căa ng°ãi có giá trß không án đßnh phā thußc vào nhißu yếu tá khác nhau nh° dián tích tiếp xúc, áp lực tiếp xúc, vß trí c¢ thá tiếp xúc, đß ẩm môi tr°ãng, nhiát đß môi tr°ãng, thãi gian dòng đián tác dāng. S¢ đß thay thế căa Rng nh° trong hình 1. S¢ đß thay thế đián trå căa ng°ãi.
Trß sá dòng đián Dòng đián ch¿y qua c¢ thá ng°ãi (Ing), tuỳ thußc vào trß sá căa nó, cũng nh° lo¿i dòng đián mßt chißu hoặc xoay chißu mà có thá gây nên mąc đß nguy hiám khác nhau. Kết quÁ thực nghiám cho th¿y rằng trß sá dòng đián lán nh¿t không gây nguy hiám đái vái ng°ãi là 10 mA (dòng đián xoay chißu) và 50 mA (dòng đián mßt chißu). Trß sá dòng đián xoay chißu từ 10-50 mA thì khÁ năng tự mình rãi khßi v¿t mang đián r¿t khó vì có sự co gi¿t căa c¢ bÁp. Khi lán h¢n 50 mA thì có thá dẫn đến nguy hiám chết ng°ãi vì có sự m¿t án đßnh căa há thÁn kinh và sự rung t°¢ng ąng vái sự dừng làm viác căa tim.2 trình bày trß sá dòng đián lán nh¿t cho phép đá không dẫn đến tình tr¿ng tim ngừng đ¿p.
Các giái h¿n an toàn căa trß sá dòng đián xoay chißu qua ng°ãi và thãi gian tiếp xúc. TÁn sá dòng đián Khi tÁn sá dòng đián (f) qua ng°ãi tăng, Rng giÁm do thành phÁn dung kháng giÁm, Ing tăng. Tuy nhiên khi f tăng cao mąc đß tai n¿n sẽ giÁm th¿p h¢n so vái tÁn sá công nghiáp (50-60 Hz). Thực v¿y, khi tÁn sá dòng đián tăng, quãng ch¿y căa các ion rút ngÁn, mąc đß phá huỷ tế bào giÁm đi.
ä tÁn sá r¿t cao, các ion gÁn nh° đąng yên, tế bào hÁu nh° không bß phá huỷ; nếu dòng đián đă lán thì sự đát cháy trå nên nghiêm tráng. Các thí nghiám sinh hác trên đßng v¿t đã chąng tß rằng å tÁn sá đián công nghiáp mąc đß phá huỷ các tế bào r¿t lán và trß sá căa dòng đián nguy hiám bé nh¿t là 10 mA. Dòng đián mßt chißu t°¢ng ąng vái tÁn sá dòng đián bằng không, ít nguy hiám h¢n so vái dòng đián xoay chißu tÁn sá công nghiáp. Tuy nhiên khi đián áp càng lán thì mąc đß nguy hiám đián gi¿t căa dòng đián mßt chißu càng tăng.