Nguyễn Minh Tuấn (Chủ b iên) Giáo trình GIÁO DIỊC sữc KHỎE * NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN PGS. NGUYÊN MINH TUÁN (CHỦ BIÊN) Giáo TRÊU GIÁO DỤC SỨC KHỎE ĐỐI TƯỢNG: CAO ĐẲNG ĐIỀU DƯỠNG NHÀ XUÁT BẢN ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN NĂM 2019 THAM GIA BIÊN SOẠN 1. Khúc Thị Tuyết Hường 2. Bùi Duy Hưng 3.
Nguyễn Thị Thái Hà 4. Nguyễn Minh Tuấn 5. Trần Ngọc Thúy 6. Nguyễn Đức Toàn 7.
Lê Hải Yến MẢSÓ: ĐHTN-2019 MỤC LỤC Lời giới thiệu. 4 Bài 1: Đại cương về truyền thông - giáo dục sức khoẻ. 6 Bài 2: Nguyên tắc và các hình thức trong truyền thông - giáo dục sức khỏe. 15 Bài 3: Các nội dung cùa truyền thông giáo dục sức khỏe.23 Bài 4: Một số kỹ năng cơ bản trong truyền thông - giáo dục sức khỏe.
33 Bải 5: Tư vấn sức khoe. 41 Bái 6: Giáo dục sức khoẻ cho hộ gia đình.48 Bải 7: Thảo luận nhóm. 53 Bải 8: Phương pháp nói chuyện giáo dục sức k h ỏ e. 59 Bải 9: Phương pháp đóng vai trong truyền thông giáo dục sức k h o ẻ.
63 Bải 10: Phương pháp làm mẫu trong truyền thông giáo dục sức k h o ẻ .69 Bải 11: Các phương tiện sử dụng trong truyền thông - giáo dục sức khỏe. 73 Bải 12: Xác định vấn đề sức khỏe và vấn đề sức khỏe ưu tiên .80 Bải 13: Lập kế hoạch một buổi truyền thông - giáo dục sức khoé. 86 Bải 14: Đánh giá trong truyền thông giáo dục sức khỏe.95 3 LỜI GIỚI THIỆU Sau một quá trinh chuẩn bị về cơ sở vật chất, đội ngũ giảng viên, chương trinh đào tạo theo phương thức tích lũy tín chỉ cho sinh viên các ngành đào tạo trình độ cao đẳng năm học 2017 - 2018 cùa Trường Cao đẳng Y tế Thái Nguyên bắt đầu triển khai. Trên cơ sờ bộ giáo trình đã nghiệm thu và đã đưa vào sử dụng có hiệu quả tốt, nay Nhà trường tiếp tục tiến hành hiệu đính và hoàn thiện, thẩm định cấp cơ sờ giáo trình các học phần trong chương trình đào tạo Cao đẳng Điều dưỡng chính quy theo phương thức tích lũy tín chỉ nhằm giúp sinh viên có đủ tài liệu học tập, nâng cao chất lượng đào tạo.
Nội dung cuốn giáo trình Giáo dục sức khỏe cung cấp cho người học kiến thức cơ bản về công tác giáo dục sức khỏe; các nguyên tắc sử dụng phương pháp, phương tiện truyền thông; các kỹ năng cơ bản trong truyền thông giáo dục sức khỏe để người học áp dụng trong thực tiễn chăm sóc sức khỏe người dân, hình thành và rèn luyện tác phong nghiêm túc, thận trọng, chính xác, khoa học trong thực hành nghề nghiệp nhằm thực hiện mục tiêu đào tạo Cao đẳng Điều dưỡng chính quy do Bộ Lao động Thương binh & Xã hội đề ra. Tuy đã có nhiều cố gắng, song quá trình biên soạn không tránh khỏi thiếu sót, chúng tôi kính mong nhận được ý kiến đóng góp để lần tái bản sau có thể hoàn thiện hơn. Ran Biên soạn 4 Tên môn học: GIÁO DỤC s ú c KHỎE Mã môn học: MHCD25 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò cùa môn học - Vị trí: Là môn học bắt buộc trong chương trình dạy nghề trình độ trung icấp, trình độ cao đẳng. - Tính chất: Là một trong những nội dung quan trọng cùa đào tạo nghề - Ỷ nghĩa và vai trò cùa môn học: + Trang bị cho sinh viên kiến thức về khái niệm, tầm quan trọng và cách tíhức giao tiếp, truyền thông giáo dục sức khỏe cho cá nhân, gia đình và cộng đồng.
+ Trang bị cho sinh viên cách xây dựng kế hoạch và tổ chức truyền thông giáo dục sức khỏe tại cộng đồng. Mục tiêu cùa môn học - v ề kiến thức: + Trình bày được các kiến thúc cơ bàn về giao tiếp, giáo dục sức khỏe, các phương pháp và phương tiện sử dụng trong chăm sóc sức khỏe. + Phân tích được các kỹ năng giao tiếp sử dụng trong truyền thông - giáo dục sức khỏe. - v ề kỹ năng: Người học vận dụng kiến thức đã học để: + Thực hành được các kỹ năng sử dụng trong giao tiếp.
+ Lập được kế hoạch truyền thông - giáo dục sức khòe. + Thực hành tổ chức truyền thông - giáo dục sức khỏe. - v ề năng lực tự chù và trách nhiệm: Người học học tập tích cục trong tiếp thu kiến thức về giáo dục sứckhỏe, mhận thức được tầm quan trọng của giao tiếp trong chăm sóc sứckhỏe, chù đíộng trong việc vận dụng những kiến thức đã học vào thực tế BÀI 1: ĐẠI CƯƠNG VỀ TRUYỀN THÔNG - GIÁO DỤC s ứ c KHOẺ G IỚ I TH IỆU : Chăm sóc sức khỏe nhân dân là nhiệm vụ cao cả của mỗi người cán bộ y tế với mục tiêu nhằm nâng cao sức khỏe cho người dân trong cộng đồng. Để thực hiện được nhiệm vụ đó không thể không kể đến vai trò của truyền thông - giáo dục sức khỏe.
Qua đó, các đối tuợng được giáo dục sức khỏe có thể tự chăm sóc, bảo vệ, nâng cao sức khỏe của bản thân và cộng đồng. Trình bày được khái niệm, mục đích và vị trí của truyền thông - giáo dục sức khỏe. Phân tích được các khâu cơ bản của quà trình truyền thông. Liệt kê được một số mô hinh truyền thông thường dùng trong giáo dục sức khỏe NỘI DUNG 1.
MỘT SỐ KHÁI NIỆM 1. Truyền thông - Giáo dục sức khỏe (TT - GDSK) Truyền thông là quá trinh trao đổi, chia sẻ thông tin, kiến thức, thái độ và tình cảm giữa con người với nhau, với mục đích làm tăng kiến thức, làm thay đổi thái độ và hành vi cùa cá nhân, cùa nhóm người và cộng đồng. Giáo dục sức khoẻ là quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch đến người dân, giúp họ nâng cao sự hiểu biết để thay đổi thái độ, chấp nhận và duy trì thực hiện những hành vi lành mạnh, có lợi cho sức khoẻ cá nhân và cộng đồng Do vậy, TT - GDSK là quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch đến suy nghĩ và lình cám cùa con người nhằm nâng cao kiến thức, thay đổi thái độ và thực hành các hành vi lành mạnh để bàu vệ và nâng cao sức khỏe cho cá nhân, gia đình và cộng đồng. TT - GDSK nói chung tác động đến 3 lĩnh vực: kiến thức, thái độ cùa con người đối với sức khỏe, thực hành hay cách ứng xử của con người đối với bảo vệ và nâng cao sức khỏe.
Người TT- GDSK Người được TT- GDSK Sơ đè 1: Liên quan giữa ngưìri truyền thông - giáo dục sức khỏe và ngưài được truyền thông -g iá o dục sức khỏe Thực chất TT - GDSK là quá trình dạy và học trong đó có tác động giũa người thực hiện GDSK và người được GDSK. Người thực hiện TT - GDSK không phải chi là người dạy mà còn phải biết học từ đối tượng của mình. Thu nhận những thông tin phàn hồi từ đối tượng là hoạt động cần thiết để người TT - GDSK điều chỉnh, bổ sung hoạt động của minh nhằm nâng cao kỹ năng, nâng cao hiệu quả của hoạt động TT - GDSK. Thông tin Thông tin là quá trình chuyển đi các tin tức, sự kiện từ một nguồn phát tin tới đối tượng nhận tin.
Thông tin cho các đối tượng là một phần quan trọng cùa TT - GDSK, nhưng TT - GDSK không chi là quá trinh cung cấp các tin túc một chiều từ nguồn phát tin đến nơi nhận tin mà là quá trình tác động qua lại và có sự hợp tác giữa người TT - GDSK và đối tượng được TT - GDSK. Việc cung cấp các thông tin cơ bản, cần thiết về bệnh tật, sức khỏe cho cá nhân và cộng đồng là bước quan trọng để tạo nên những nhận thức đúng đắn cùa cá nhân và cộng đồng về nhu cầu chăm sóc và bào vệ súc khỏe. Các phương tiện thông tin đại chúng như đài, ti vi và các ấn phẩm có vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin nói chung và thông tin sức khỏe bệnh tật nói riêng. Tuyên truyền Tuyên truyền là hoạt động cung cấp thông tin về một chù đề sức khỏe, bệnh tật cụ thể nào đó, nhưng được lặp đi lặp lại nhiều lần, bằng nhiều hỉnh thức như quàng cáo trên phương tiện báo, đài, ti vi, pa nô, áp phích, tờ rơi.
Trong tuyên truyền, thông tin được chuyển đi chù yếu là theo một chiều. Việc tuyên truyền rộng rãi những vấn đề sức khỏe bệnh tật ưu tiên trên các phương tiện thông tin đại chúng là một bộ phận quan trọng trong chiến lược truyền thông giáo dục sức khỏe nói chung. Tuyên truyền qua quảng cáo có thề đưa lại kết quả tốt nhưng những thông điệp tuyên truyền liên quan đến súc khỏe phải được kiểm duyệt chặt chẽ để đảm bảo những thông điệp đó là đúng khoa học và có lợi cho sức khỏe, tránh những quảng cáo chỉ mang tính thương mại thuần túy, thiếu cơ sờ khoa học đã được chứng minh và có thể có hại cho sức khỏe cộng đồng. Giáo dục Giáo dục là cơ sở của tất cả các quá trinh học tập Giáo dục là quá trình làm cho học tập được diễn ra thuận lợi, như vậy giáo dục gắn liền với học tập.
Tuy nhiên rất khó có thể phân biệt rõ ràng giữa giáo dục và học tập. Cả giáo dục và học tập của mỗi người đều diễn ra qua các hoạt động giảng dạy cùa giáo viên, của những người hướng dẫn, nhưng cũng có thể diễn ra bằng chính các hoạt động cùa bản thân mỗi cá nhân với những động cơ riêng của họ. Mỗi người tích lũy được những kiến thức, kỹ năng trong cuộc sống nhờ cả quá trinh được giáo dục và tự giáo dục thông qua học tập, rèn luyện. Theo Từ điển tiếng Việt (tác giả Bùi Như Ỷ): giáo dục là tác động có hệ thống đến sự phát triển tinh thần, thể chất cùa con người để họ dần dần có được những phẩm chất và năng lực như yêu cầu đề ra.
MỤC ĐÍCH, VỊ TRÍ TRUYỀN THÔNG - GIÁO DỤC s ứ c KHỎE 2. Mục đích cùa truyền thông - giáo dục sức khỏe TT - GDSK làm cho các đối tượng được GDSK có thể: tự chăm sóc, bào vệ, nâng cao sức khỏe của bản thân và cộng đồng bằng những nỗ lực của chính bản thân. Cụ thể là: 8 - Tự quyết định và có trách nhiệm về những hoạt động và biện pháp bảo vệ sức khòe - Tự giác chấp nhận và duy tri các lối sống lành mạnh, từ bỏ những thói quen, tập quán có hại cho sức khỏe. - Biết sử dụng các dịch vụ y tế để giải quyết các nhu cầu sức khỏe và các vấn đề sức khỏe.