Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH, SINH VIÊN CÁC TRƢỜNG CAO ĐẲNG Ở THÁI NGUYÊN 1. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT Phổ biến, giáo dục pháp luật là một vấn đề đang được các cơ quan nhà nước, các cấp, các ngành, các tổ chức xã hội và đoàn thể quần chúng quan tâm. Theo Báo cáo chính trị của Ban chấp hành Trung ương Đảng tại Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ khóa VII đã nêu rõ: " Tăng cường giáo dục pháp luật, nâng cao hiểu biết và ý thức tôn trọng pháp luật, bảo đảm cho pháp luật được thi hành một cách nghiêm minh, thống nhất và công bằng" [12, tr. Trong chương trình phổ biến, giáo dục pháp luật của ngành giáo dục thực hiện Nghị quyết số 61/2007/NQ-CP ngày 07 tháng 12 năm 2007 của Chính phủ và Quyết định số 37/2008/QĐ-TTg ngày 12 tháng 3 năm 2008 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chương trình phổ biến, giáo dục pháp luật từ năm 2008-2012 (Phê duyệt kèm theo Quyết định số 2412/QĐ-BGĐT ngày 25 tháng 12 năm 2008 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo) đã quán triệt rõ: Cần xác định công tác phổ biến, giáo dục pháp luật là một bộ phận của công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, là nhiệm vụ thường xuyên của toàn ngành đặt dưới sự lãnh đạo của cấp ủy Đảng, sự chỉ đạo trực tiếp của người đứng đầu cơ quan quản lý giáo dục và cơ sở giáo dục các cấp.
Mỗi cán bộ, nhà giáo, người lao động, người học trong ngành phải xác định rõ việc học tập, nghiên cứu để hiểu biết pháp luật, chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật là trách nhiệm của mình [7, tr. Phổ biến giáo dục pháp luật vừa là hoạt động thực tiễn, vừa là một vấn đề lý luận, vì vậy khi nghiên cứu, tìm hiểu vấn đề này, trước hết phải đề cập tới các khái niệm, phạm trù cơ bản của hoạt động này. Trên cơ sở đó, đối 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chiếu với thực tiễn của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trong các trường cao đẳng ở tỉnh Thái Nguyên để rút ra những nét đặc thù và đưa ra những giải pháp cho hoạt động này trong phạm vi nghiên cứu đề tài của luận văn. Khái niệm phổ biến, giáo dục pháp luật Trong khoa học pháp lý hiện nay còn nhiều quan điểm, quan niệm khác nhau về khái niệm giáo dục pháp luật.
Nội hàm của khái niệm phổ biến, giáo dục pháp luật (hay giáo dục pháp luật) ở những quan điểm, quan niệm khác nhau sẽ dẫn đến hệ quả: các nhà quản lý, các chủ thể phổ biến, giáo dục pháp luật sẽ có những lựa chọn khác nhau về nội dung, hình thức và phương pháp phổ biến, giáo dục pháp luật. Vì thế, tiếp cận khái niệm phổ biến, giáo dục pháp luật một cách đúng đắn, hợp lý sẽ giúp cho việc lựa chọn nội dung, hình thức và phương pháp phổ biến, giáo dục pháp luật phù hợp. Trên thực tế phổ biến, giáo dục pháp luật ít được các tác giả nhắc đến như là một khái niệm mang tính học thuật mà chủ yếu được biết đến với khái niệm giáo dục pháp luật. Tuy nhiên, trong hầu hết các văn kiện của Đảng, các văn bản quy phạm pháp luật của nhà nước, phổ biến, giáo dục pháp luật là khái niệm được đề cập phổ biến, thường xuyên.
Trong phạm vi luận văn này tác giả sử dụng thuật ngữ phổ biến, giáo dục pháp luật với ý nghĩa chung đó. Trong khoa học pháp lý khái niệm giáo dục pháp luật hay phổ biến, giáo dục pháp luật còn có nhiều quan điểm khác nhau, do cách tiếp cận của các tác giả ở các khía cạnh, góc độ khác nhau. Tác giả luận văn không luận bàn, phân tích nhiều về khái niệm này mà thừa nhận hay đồng tình với các khái niệm đã được đưa ra trước đây theo cách tiếp cận của riêng mình. Theo các tác giả cuốn: "Sổ tay hướng dẫn nghiệp vụ phổ biến, giáo dục pháp luật" thì phổ biến, giáo dục pháp luật được hiểu theo hai nghĩa: " Nghĩa hẹp: Phổ biến pháp luật là giới thiệu tinh thần văn bản pháp luật cho đối tượng của nó.
Nghĩa rộng: là truyền bá pháp luật cho mọi tầng lớp nhân dân trên cả nước" [6, tr. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Khái niệm giáo dục pháp luật, để xác định đúng đắn, trước hết cần phải xuất phát từ khái niệm giáo dục của khoa học sư phạm. Trong khoa học sư phạm, giáo dục được hiểu theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp. Giáo dục, theo nghĩa rộng, đó là sự ảnh hưởng tác động của những điều kiện khách quan như môi trường sống, chế độ xã hội, trình độ phát triển kinh tế, phong tục tập quán.
và sự tác động của nhân tố chủ quan như tác động có ý thức, có mục đích, có kế hoạch… của con người. Theo nghĩa hẹp, giáo dục là hoạt động có ý thức, có mục đích, có kế hoạch của chủ thể giáo dục tác động lên khách thể giáo nhằm truyền bá những kinh nghiệm đấu tranh và sản xuất, những tri thức về tự nhiên xã hội và tư duy để họ có đầy đủ khả năng tham gia vào lao động và đời sống xã hội. Trong thực tiễn, tuy thừa nhận ảnh hưởng của các điều kiện khách quan là to lớn đối với việc hình thành ý thức cá nhân con người nhưng các nhà lý luận, các nhà khoa học sư phạm vẫn nhấn mạnh đến yếu tố tác động hàng đầu cực kỳ quan trọng, thậm chí mang yếu tố quyết định của nhân tố chủ quan trong giáo dục. Vì thế, khái niệm giáo dục hiện nay thường được hiểu theo nghĩa hẹp.
Xuất phát từ những quan điểm trên, giáo dục pháp luật trước hết cũng là một hoạt động mang đầy đủ tính chất chung của giáo dục nhưng nó cũng có những nét đặc thù riêng, phạm vi riêng để tác động lên ý thức con người. Theo cả nghĩa rộng và nghĩa hẹp của giáo dục, giáo dục pháp luật được hiểu: con người nói chung là khách thể (hay đối tượng) chịu ảnh hưởng và tác động của các điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan để hình thành lên ý thức tình cảm và hành vi pháp luật. Dưới góc độ của khoa học pháp lý, giáo dục pháp luật được hiểu theo các nội dung sau: Thứ nhất, sự hình thành ý thức của con người là quá trình ảnh hưởng tác động thống nhất của các điều kiện khách quan và các nhân tố chủ quan, trong đó các điều kiện khách quan chỉ là những nhân tố ảnh hưởng còn các 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhân tố chủ quan là những nhân tố tác động. Nhân tố ảnh hưởng có thể là tự phát theo chiều này hoặc theo chiều khác, còn nhân tố tác động bao giờ cũng là tự giác, có ý thức, có chủ định theo một hướng xác định.
Hoạt động giáo dục pháp luật chính là sự tác động của nhân tố chủ quan mà trước hết là hoạt động giáo dục có định hướng, có tổ chức, có chủ định thành một hệ thống nhiều chủ thể (các cơ quan Đảng, Nhà nước, các tổ chức xã hội …). Thứ hai, giáo dục pháp luật là hình thức giáo dục cụ thể là "cái riêng", cái đặc thù trong mối quan hệ với giáo dục, nói chung là "cái chung", cái phổ biến. Giáo dục pháp luật có những nét đặc thù khác một cách tương đối với các dạng giáo dục khác ở các điểm sau: + Giáo dục pháp luật có mục đích riêng của mình. Đó là hoạt động nhằm hình thành tri thức, tình cảm và thói quen xử sự phù hợp với quy định của pháp luật, làm cho công dân tự giác tuân thủ pháp luật, có ý thức pháp luật cao góp phần tăng cường hiệu quả của pháp luật.
+ Giáo dục pháp luật có nội dung riêng. Đó là sự tác động định hướng với nội dung cơ bản là truyền tải tri thức của nhân loại nói chung, của Nhà nước nói riêng về hai hiện tượng Nhà nước và Pháp luật mà trong đó pháp luật thực định hiện hành của Nhà nước là bộ phận cơ bản quan trọng nhất + Xét trên các yếu tố chủ thể, khách thể, đối tượng, hình thức và phương pháp của giáo dục pháp luật cũng có nét riêng. So với các dạng giáo dục khác thì giáo dục pháp luật là quá trình tác động, thường xuyên, liên tục, lâu dài hơn chứ không phải là sự tác động một lần của chủ thể lên đối tượng giáo dục. Vì thế, giáo dục pháp luật trở thành yếu tố xuyên suốt trong các quan hệ như: gia đình, trường học, các tập thể lao động, các tổ chức Đảng, Nhà nước, đoàn thể xã hội.
Nhân tố con người với hành vi và hành động hợp pháp đóng vai trò chủ đạo trong quá trình tác động qua lại giữa người giáo dục (chủ thể) với người được giáo dục (đối tượng). Người được giáo dục là người chịu sự tác động có tổ chức định hướng của các thông tin pháp luật. Vì 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thế, một vấn đề đặt ra là người giáo dục phải hiểu biết được trình độ, đặc biệt là đặc điểm nhân thân của người được giáo dục pháp luật đồng thời người được giáo dục cần phải nắm vững tri thức pháp luật, biết cách truyền tải nó và phải là tấm gương, là hình mẫu trong việc tuân theo pháp luật. Từ những đặc thù nói trên không thể xem xét giáo dục pháp luật đồng nhất với khái niệm "hình thành ý thức pháp luật" của cá nhân.
Sự hình thành ý thức pháp luật là sản phẩm của các điều kiện khách quan lẫn sự tác động định hướng của nhân tố chủ quan vào ý thức con người. Như vậy, giáo dục pháp luật chỉ là một yếu tố của quá trình hình thành ý thức pháp luật ở cá nhân con người và đóng vai trò chủ đạo trong quá trình ấy, giáo dục pháp luật chính là quá trình tác động của nhân tố chủ quan. Hai khái niệm giáo dục pháp luật và hình thành ý thức pháp luật không đồng nhất về bản chất nhưng có quan hệ mật thiết với nhau. Hình thành ý thức pháp luật có nội hàm rộng hơn giáo dục pháp luật.
Từ đó có thể thấy rằng, bản chất của giáo dục pháp luật là hoạt động định hướng có tổ chức, có chủ định của chủ thể giáo dục tác động lên đối tượng giáo dục một cách có hệ thống và thường xuyên nhằm mục đích hình thành ở họ tri thức pháp lý, tình cảm và hành vi phù hợp với các đòi hỏi của hệ thống pháp luật hiện hành.