Chương 1. Cơ sở lý luận về quản lý giáo dục pháp luật cho học sinh THPT theo hướng trải nghiệm. Thực trạng quản lý giáo dục pháp luật cho học sinh trường THPT Đào Duy Từ Thành phố Thanh Hóa, Tỉnh Thanh Hóa theo hướng trải nghiệm. Biện pháp quản lý giáo dục pháp luật cho học sinh trường THPT Đào Duy Từ Thành phố Thanh Hóa, Tỉnh Thanh Hóa theo hướng trải nghiệm.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT CHO HỌC SINH TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO HƢỚNG TRẢI NGHIỆM 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những công trình nghiên cứu về giáo dục pháp luật cho học sinh THPT theo hướng trải nghiệm Trên thế giới đã có rất nhiều các nghiên cứu về giáo dục pháp luật được công bố trong các hội thảo khoa học, các tài liệu nghiên cứu lý luận và thực tiễn. Cụ thể: Tác giả Kanwei (2005) so sánh hoạt động giáo dục pháp luật ở vương quốc Anh và Trung Quốc đã chỉ ra sự khác biệt và mức độ chi phối của các yếu tố văn hóa đến hoạt động giáo dục pháp luật cho học sinh như: Trung Quốc thiên về truyền tải tri thức, kinh nghiệm giáo dục pháp luật, còn ở vương quốc Anh tập trung vào các giá trị và thực hiện nhiều các hình thức trao đổi pháp luật ở trên lớp [32].
Năm 2006 tại Pháp đã diễn ra hội thảo khoa học quốc tế “Giáo dục pháp luật trong thời đại toàn cầu” bao gồm: mục tiêu, nội dung, hình thức, sự đa dạng hóa giáo dục pháp luật. nhằm phổ biến giáo dục pháp luật quốc tế cùng với giáo dục pháp luật quốc gia [dẫn theo 27]. Tác giả NaKinSung và Wonlee (2006) công bố nghiên cứu về giáo dục pháp luật trong bối cảnh toàn cầu hóa: mục tiêu giáo dục pháp luật; cách thức, con đường. giáo dục pháp luật [33].
Vengerop (2009) với tài liệu:” Lý luận nhà nước và pháp luật” đã nhấn mạnh đến đặc điểm, cấu trúc. hệ thống pháp luật của nhà nước. [34] Trường đại học Westininster London (Anh) năm 2011 công bố “Nghiên cứu về giáo dục pháp luật trong bối cảnh toàn cầu” các nghiên cứu tập trung vào thách thức mà giáo dục pháp luật đối mặt với toàn cầu, các quan hệ và sự thay đổi hệ thống pháp luật của Chính phủ. Kết quả nghiên cứu cho thấy cần có sự thay đổi chiến lược giáo dục pháp luật cho phù hợp với tình hình mới.
[14] Năm 2012, tại Seunl (Hàn Quốc) đã tổ chức hội thảo quốc tế với chủ đề: “Giáo dục pháp luật ở Châu Á trong bối cảnh toàn cầu hóa và nhà nước pháp quyền”. Các báo cáo tham luận tại hội thảo đều thống nhất khẳng định vai trò của 7 giáo dục pháp luật trong xây dựng thị trường ổn định, tạo cơ sở pháp lý cho sự bình đẳng về cơ hội phát triển con người, phúc lợi và công bằng xã hội. Nghiên cứu về hoạt động trải nghiệm được các nhà giáo dục Nga, Đức, Pháp, Mỹ, Netherlands, Anh, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Hồng Kong, Singapore, Trung Quốc quan tâm từ cuối thế kỷ XIX nửa đầu thế kỉ XX theo hướng phát triển năng lực, chú ý giáo dục nhân văn, đạo đức, pháp luật, giáo dục phẩm chất và kĩ năng sống cho HS… [19], [22], [28]. Cha đẻ của hoạt động trải nghiệm là Iohn Dewey (1859 – 1952) là một nhà triết học Mỹ, nhà tâm lí học, giáo dục học.
Ông cho rằng, chúng ta học một điều gì đó từ những trải nghiệm, kể cả những điều tốt hoặc không tốt đều tích luỹ kinh nghiệm và nó ảnh hưởng đến bản chất, bản tính của con người và những kinh nghiệm trong tương lai. Chính vì vậy, mọi trải nghiệm đều ảnh hưởng tới những trải nghiệm trong tương lai đối với cá nhân. Những tư tưởng của Dewey thời đó không chỉ có giá trị về mặt lịch sử, mà chúng còn có ý nghĩa đối với giáo dục của thế giới hiện nay [17]. Tổ chức hoạt động trải nghiệm ở các nước hướng tới phát triển năng lực sáng tạo của người học trên cơ sở khai thác kinh nghiệm, vốn sống của HS, gắn với cuộc sống của các em và phù hợp với nhu cầu đa dạng của người học.
Nội dung hoạt động trải nghiệm bao gồm học tập và sinh hoạt theo những giá trị đạo đức, qui định của pháp luật, thực hành những kĩ năng mềm, hội nhập xã hội – chia sẻ. Do vậy, các nhà trường cần hình thành các câu lạc bộ, các trung tâm hoạt động văn hoá nghệ thuật, thể dục, thể thao qua đó giúp HS được trải nghiệm trong các hoạt động. Ngoài ra, căn cứ tới những đặc trưng về văn hoá, khí hậu của địa phương, mức độ tiến bộ của học sinh, đặc điểm khu vực và thực tiễn nhà trường …để lựa chọn, điều chỉnh và thực hiện những nội dung thích hợp nhằm đạt mục tiêu giáo dục. Kết quả nghiên cứu ở một số nước trên thế giới về hoạt động trải nghiệm đã góp phần quan trọng trong trong xây dựng chương trình giáo dục phổ thông 2018 ở Việt Nam hiện nay, trong đó hoạt động trải nghiệm là hoạt động bắt buộc nhằm tạo cơ hội cho học sinh tiếp cận thực tế, thể nghiệm các cảm xúc tích cực, khai thác những kinh nghiệm đã có và huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng của các môn học để thực hiện những nhiệm vụ được giao hoặc giải quyết những vấn đề của thực tiễn đời sống nhà trường, gia đình, xã hội phù hợp với lứa tuổi; thông qua 8 đó, chuyển hoá những kinh nghiệm đã trải qua thành tri thức mới, hiểu biết mới, kĩ năng mới góp phần phát huy tiềm năng sáng tạo và khả năng thích ứng với cuộc sống, môi trường và nghề nghiệp tương lai của người học.
Giáo dục pháp luật là một hoạt động giáo dục cụ thể gắn bó hữu cơ với hoạt động giáo dục nói chung. Giáo dục pháp luật trong nhà trường thực hiện thông qua việc dạy và học nội dung, kiến thức pháp luật trong chương trình giáo dục chính khóa qua các môn học như giáo dục công dân (phổ thông) hoặc được lồng ghép, tích hợp vào các môn học có liên quan và các hoạt động giáo dục ngoại khóa, ….GD pháp luật góp phần củng cố những tri thức được học trong chương trình, bồi dưỡng tình cảm, niềm tin pháp luật, đồng thời rèn luyện, uốn nắn hình thành hành vi ứng xử của người học theo chuẩn mực pháp luật quy định. GD pháp luật góp phần gia tăng tính tích cực, đảm bảo hành trang kiến thức pháp lý cần thiết cho sự tham gia vào hoạt động xây dựng và thực thi pháp luật của học sinh hiện nay. Ở Việt Nam, đã có nhiều công trình nghiên cứu lý luận và thực tiễn về giáo dục pháp luật trong nhà trường và ngoài xã hội.
Cụ thể: Tác giả Trần Ngọc Đường, Dương Thị Thanh Mai (1995) với bài viết “Bàn về giáo dục pháp luật” đã trình bày những vấn đề quan trọng về giáo dục pháp luật, đây là nguồn tư liệu quan trọng để các nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu chuyên sâu về giáo dục pháp luật cho học sinh. [10] Tác giả Tống Đức Thảo (2006) “Giáo dục pháp luật góp phần nâng cao ý thức và nghĩa vụ tuân thủ pháp luật” đã đề cập đến vai trò của pháp luật đối với việc GD ý thức pháp luật cho các tầng lớp lao động trong xã hội. [27] Tác giả Nguyễn Thu Thủy (2006) với bài viết “Chất lượng giáo dục pháp luật và những tiêu chí đánh giá” đã xây dựng 5 tiêu chí cơ bản đánh giá chất lượng giáo dục pháp luật bao gồm: Nội dung giáo dục pháp luật; Chủ thể giáo dục pháp luật; Hình thức, phương pháp giáo dục pháp luật; Kết quả giáo dục pháp luật và các điều kiện phục vụ cho công tác giáo dục pháp luật. [29] Tác giả Doãn Thị Chín (2017) với bài viết “Tăng cường phổ biến, giáo dục pháp luật cho sinh viên” đã bàn đến thực trạng công tác giáo dục pháp luật cho sinh viên hiện nay, trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật, hình thành tri thức pháp luật, tình cảm pháp luật và hành vi pháp luật cho sinh viên các trường đại học.
[7] 9 Ngoài ra, vấn đề nghiên cứu còn được thể hiện trong 1 số công trình nghiên cứu như: Tác giả Nguyễn Khắc Hùng (2009) nghiên cứu về “Các biện pháp tổ chức giáo dục pháp luật cho học sinh trường trung học phổ thông” [17]; Tác giả Nguyễn Quốc Sửu (2010) nghiên cứu: “Giáo dục pháp luật cho đội ngũ cán bộ công chức hành chính trong điều kiện xã hội Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam” [26]; Tác giả Phan Hồng Dương (2014) [8] nghiên cứu: “Giáo dục pháp luật cho sinh viên các trường đại học không chuyên luật ở Việt Nam”…. Các công trình trên đều tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận và khảo sát thực trạng GDPL ở nhiều vùng miền với các đối tượng khác nhau, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục pháp luật cho các đối tượng trong xã hội. Các giải pháp đề xuất đều dựa trên tình hình thực tiễn ở mỗi cơ sở GD nhằm mục đích khi ứng dụng các giải pháp vào thực tiễn sẽ đem lại hiệu quả. Tuy nhiên, nghiên cứu về GDPL cho học sinh THPT ở trường THPT Đào Duy Từ, TP Thanh Hóa theo hướng trải nghiệm thì chưa có công trình nghiên cứu nào bàn tới.
Những công trình nghiên cứu về quản lý giáo dục pháp luật cho học sinh THPT theo hướng trải nghiệm Nghiên cứu về quản lý giáo dục pháp luật được thể hiện trong các đề tài nghiên cứu khoa học, các luận án tiến sĩ và các bài báo khoa học đăng tải trên các tạp chí chuyên ngành. Có thể kể ra một số công trình nghiên cứu về vấn đề này: Tài liệu nghiên cứu “Giáo dục pháp luật ở châu Á, toàn cầu hóa, thay đổi và bối cảnh” đã đánh giá tình hình giáo dục pháp luật, quản lý giáo dục pháp luật ở nhà trường phổ thông, nhà trường đại học ở một số nước châu Á như: Singapore, Philippin, Malaixia. từ đó đưa ra các giải pháp quản lý GDPL nhằm nâng cao chất lượng giáo dục ở các nước châu Á.